ترافیک شبکه‌ی اینترنت ایران عادی است.

این صفحه برای چیست؟

اینترنت که ناگهان کند یا قطع می‌شود، اولین سوال همه یکی است: «مشکل از منه یا از همه؟». جواب این سوال مهم است، چون کاری که باید بکنید به آن بستگی دارد. اگر مشکل از خودتان باشد، می‌شود کاری کرد: مودم را خاموش و روشن کرد، به اپراتور زنگ زد، یا سیم‌کارت دیگری امتحان کرد. اگر مشکل از همه باشد، این کارها فایده‌ای ندارد و فقط وقت و اعصاب می‌گیرد.

این صفحه، یعنی وضعیت اینترنت ایران، برای همین ساخته شده است. یک چراغ بزرگ دارد که با یک جمله‌ی ساده می‌گوید اینترنت ایران الان چه حالی دارد. زیرش یک نمودار است که نشان می‌دهد امروز تا این لحظه چطور گذشته است. و کنارش صفحه‌های دیگری هست برای کسی که بیشتر بخواهد بداند: قطعی‌ها و اختلال‌های ثبت‌شده، سرعت اینترنت ایران، وضعیت هر اپراتور، پربازدیدترین سایت‌ها و حمله‌های اینترنتی.

این رادار رایگان است، ثبت‌نام نمی‌خواهد، تبلیغ ندارد و چیزی نمی‌فروشد. داده‌ها از Cloudflare Radar می‌آید، با مجوز CC BY-NC 4.0. کلادفلر این رادار را نساخته و آن را تأیید هم نکرده است؛ ما داده‌های عمومی‌اش را می‌گیریم، حساب می‌کنیم و به زبان ساده برمی‌گردانیم.

اول بپرسید: مشکل از من است یا از همه؟

پیش از آنکه به چراغ رادار نگاه کنید، چند امتحان ساده بکنید. هر کدام یک دقیقه هم طول نمی‌کشد، و با هم تقریبا همیشه جواب را روشن می‌کنند.

یک چک‌لیست ساده

1. با یک دستگاه دیگر امتحان کنید. اگر گوشی‌تان به اینترنت وصل نمی‌شود، با لپ‌تاپ یا گوشی یکی دیگر از اعضای خانه، روی همان وای‌فای، امتحان کنید. اگر دستگاه دیگر کار می‌کند، مشکل احتمالا از خود گوشی شماست: تنظیمات، یک برنامه، یا خود دستگاه.
2. با یک شبکه‌ی دیگر امتحان کنید. اگر اینترنت خانه کار نمی‌کند، وای‌فای را خاموش کنید و با اینترنت سیم‌کارت امتحان کنید، یا برعکس. اگر یکی کار می‌کند و دیگری نه، مشکل احتمالا از همان یکی است: مودم، خط تلفن، یا اپراتور همان شبکه.
3. مودم را یک بار خاموش و روشن کنید. خیلی از کندی‌ها و قطعی‌های کوچک خانگی با همین کار ساده درست می‌شود. چند ثانیه صبر کنید و بعد دوباره روشنش کنید.
4. چند سایت مختلف را باز کنید. اگر فقط یک سایت یا یک برنامه باز نمی‌شود و بقیه کار می‌کنند، مشکل از اینترنت شما نیست؛ ممکن است همان سایت مشکل داشته باشد، یا دسترسی به آن بسته باشد. این رادار این حالت را نمی‌سنجد (پایین‌تر توضیح می‌دهیم چرا).
5. به چراغ رادار نگاه کنید. اگر چراغ می‌گوید «عادی»، اینترنت ایران در کل حال معمولش را دارد و مشکل به احتمال زیاد از خودتان، خانه‌تان یا اپراتورتان است. اگر می‌گوید «کمتر از معمول» یا «افت شدید»، مشکل فقط مال شما نیست.
6. صفحه‌ی اپراتور خودتان را ببینید. گاهی کل کشور عادی است ولی یک اپراتور مشکل دارد. در صفحه‌ی اپراتورها هر اپراتور بزرگ چراغ و نمودار خودش را دارد.

جواب‌ها را کنار هم بگذارید

این امتحان‌ها با هم معنی پیدا می‌کنند. چند حالت رایج این‌هاست:

• فقط یک دستگاه مشکل دارد: مشکل از همان دستگاه است. اینترنت و اپراتور شما احتمالا سالم‌اند.
• همه‌ی دستگاه‌های خانه روی وای‌فای مشکل دارند، ولی اینترنت سیم‌کارت کار می‌کند: مشکل از اینترنت خانه است: مودم، خط، یا اپراتور اینترنت خانگی. اگر چراغ رادار «عادی» است، زنگ زدن به پشتیبانی اپراتور منطقی است.
• هیچ شبکه‌ای کار نمی‌کند و چراغ رادار هم «افت شدید» است: مشکل گسترده است و از دست شما و اپراتورتان خارج است. خاموش و روشن کردن مودم کمکی نمی‌کند.
• چراغ کل کشور «عادی» است ولی چراغ اپراتور شما نه: مشکل احتمالا در شبکه‌ی همان اپراتور است.
• همه چیز عادی به نظر می‌رسد ولی یک سایت خاص باز نمی‌شود: مشکل از اینترنت نیست. رادار درباره‌ی تک‌تک سایت‌ها چیزی نمی‌داند.

یک نکته‌ی مهم: اگر خودتان اصلا به اینترنت وصل نیستید، این صفحه را هم نمی‌توانید باز کنید. پس این رادار بیشتر به درد وقتی می‌خورد که اینترنت کند شده، یا روی یک شبکه کار نمی‌کند ولی روی شبکه‌ی دیگری بله، یا وقتی دوباره وصل شده‌اید و می‌خواهید بدانید چه اتفاقی افتاده بود.

سه جمله‌ی چراغ وضعیت یعنی چه؟

بالای صفحه یک چراغ بزرگ است با یکی از این سه جمله. هر جمله کنار رنگش یک کلمه و یک شکل هم دارد، تا کسی که رنگ‌ها را خوب تشخیص نمی‌دهد هم بی‌زحمت بفهمد.

«عادی»

یعنی ترافیک اینترنت ایران در ۱۵ دقیقه‌ی آخر، دست‌کم ۸۰ درصدِ مقدار معمولِ همین ساعت است. «ترافیک» یعنی مقدار رفت‌وآمد داده؛ مثل تعداد ماشین‌هایی که در یک خیابان رد می‌شوند. وقتی خیابان به اندازه‌ی همیشه شلوغ است، یعنی چیز عجیبی پیش نیامده.

«عادی» یعنی اینترنت ایران در کل حال همیشگی‌اش را دارد. معنی‌اش این نیست که اینترنت شما هم حتما سالم است، یا همه‌ی سایت‌ها باز می‌شوند، یا سرعت خوب است. فقط می‌گوید رفت‌وآمد کلی داده از ایران تقریبا به اندازه‌ی همیشه است.

«کمتر از معمول»

یعنی ترافیک ۱۵ دقیقه‌ی آخر بین ۵۰ تا ۸۰ درصدِ مقدار معمولِ همین ساعت است. چیزی کم شده، ولی اینترنت قطع نیست. این حالت دلیل‌های زیادی می‌تواند داشته باشد: مشکل یک یا چند اپراتور، کندی گسترده، قطعی در بعضی منطقه‌ها، یا حتی یک روز تعطیل که مردم کمتر از اینترنت استفاده می‌کنند. رادار علت را حدس نمی‌زند؛ اگر کلادفلر علتی ثبت کرده باشد، در صفحه‌ی قطعی‌ها می‌آید.

«افت شدید؛ احتمال قطعی گسترده»

یعنی ترافیک ۱۵ دقیقه‌ی آخر کمتر از نصف مقدار معمولِ همین ساعت است. نصف شدن ترافیک در چند دقیقه اتفاق کوچکی نیست. این حالت معمولا یعنی بخش بزرگی از مردم نمی‌توانند به اینترنت جهانی وصل شوند. کلمه‌ی «احتمال» را عمدا گذاشته‌ایم: عدد فقط می‌گوید ترافیک خیلی کم شده؛ اینکه دقیقا چه اتفاقی افتاده، از روی این عدد معلوم نیست.

این جمله چطور حساب می‌شود؟

روش ساده است و آن را پنهان نمی‌کنیم. سه قدم دارد.

قدم ۱: آخرین ۱۵ دقیقه

کلادفلر ترافیک را در بسته‌های ۱۵ دقیقه‌ای جمع می‌کند. یعنی برای هر ۱۵ دقیقه یک عدد دارد که می‌گوید در آن ۱۵ دقیقه چقدر ترافیک از ایران دیده است. ما آخرین بسته‌ای را که کلادفلر منتشر کرده برمی‌داریم. راهنمای کلادفلر درباره‌ی بازه‌های زمانی می‌گوید ریزترین بازه‌اش همین ۱۵ دقیقه است.

قدم ۲: همان ساعت در هفت روز قبل

اینترنت هر ساعت یک جور است. ساعت ۴ صبح بیشتر مردم خواب‌اند و ترافیک کم است؛ شب‌ها که همه خانه‌اند، ترافیک زیاد است. پس اگر ترافیک ساعت ۴ صبح را با ساعت ۹ شب مقایسه کنیم، همیشه فکر می‌کنیم اینترنت قطع شده. برای همین، عدد الان را فقط با همین ساعت در روزهای قبل مقایسه می‌کنیم.

مثلا اگر الان ساعت ۱۰:۱۵ صبح است، عدد ۱۰:۱۵ صبحِ هر کدام از هفت روز قبل را برمی‌داریم. حالا هفت عدد داریم که می‌گویند در این ساعت معمولا چقدر ترافیک بوده است.

قدم ۳: میانه، نه میانگین

از این هفت عدد، «میانه» را حساب می‌کنیم. میانه یعنی عدد وسطی: هفت عدد را از کوچک به بزرگ می‌چینیم و چهارمی را برمی‌داریم، که سه عدد از آن کوچک‌ترند و سه عدد بزرگ‌تر.

چرا میانه و نه میانگین؟ چون میانه از یک روز عجیب گول نمی‌خورد. فرض کنید یکی از آن هفت روز خودش روز قطعی بوده و ترافیکش خیلی کم بوده. اگر میانگین بگیریم، همان یک روز کل «معمول» را پایین می‌کشد، و فردا یک افت واقعی کوچک‌تر از آنچه هست به نظر می‌رسد. میانه آن یک روز را کنار می‌گذارد، چون عدد وسطی با یک عدد خیلی کوچک یا خیلی بزرگ زیاد تکان نمی‌خورد.

آخر کار: یک تقسیم ساده

عدد الان را بر این میانه تقسیم می‌کنیم. اگر نتیجه ۸۰ درصد یا بیشتر باشد، چراغ می‌گوید «عادی». اگر بین ۵۰ تا ۸۰ درصد باشد، «کمتر از معمول». اگر کمتر از ۵۰ درصد باشد، «افت شدید؛ احتمال قطعی گسترده».

یک مثال با عددهای ساختگی، فقط برای فهم روش: فرض کنید میانه‌ی ساعت ۱۰:۱۵ در هفت روز قبل ۱۰۰ باشد و عدد الان ۶۰. شصت تقسیم بر صد می‌شود ۶۰ درصد، که بین ۵۰ و ۸۰ است؛ پس چراغ می‌گوید «کمتر از معمول»، و نوشته‌ی کنارش می‌گوید ترافیک الان ۴۰ درصد کمتر از معمولِ همین ساعت است.

خود کلادفلر چه می‌کند؟

کلادفلر هم برای پیدا کردن خودکار قطعی‌ها روشی شبیه همین دارد، فقط پیچیده‌تر. طبق نوشته‌ی کلادفلر درباره‌ی پیدا کردن قطعی‌ها، سیستمش ۲۴ ساعت گذشته را با روزهای ۲۸ روز قبل مقایسه می‌کند، شبیه‌ترین روزها را پیدا می‌کند، میانه‌ی آن‌ها را «انتظار» می‌گیرد و ترافیک واقعی را با این انتظار می‌سنجد. روش ما ساده‌تر است تا هر کسی بتواند آن را بفهمد و خودش هم حساب کند. افت‌هایی که سیستم خود کلادفلر پیدا می‌کند جداگانه در صفحه‌ی قطعی‌ها می‌آید.

روش ما کجا ممکن است اشتباه کند؟

هیچ روشی بی‌عیب نیست، و بهتر است عیب‌هایش را بدانید:

• روزهای تعطیل. در یک تعطیلی بزرگ، مردم عادت‌های دیگری دارند. ترافیک ممکن است کمتر یا بیشتر از هفت روز قبل باشد بی‌آنکه چیزی خراب شده باشد. پس یک «کمتر از معمول» در روز تعطیل لزوما خبر بدی نیست.
• وقتی هفته‌ی قبل خودش غیرعادی بوده. اگر بیشتر روزهای هفته‌ی قبل اینترنت مشکل داشته، «معمول» پایین آمده است، و امروزِ کمی بهتر ممکن است «عادی» دیده شود. برای همین همیشه خوب است نمودار ۷ یا ۳۰ روز را هم ببینید.
• ساعت‌های کم‌ترافیک. نیمه‌شب‌ها عددها کوچک‌ترند، و یک تکان کوچک درصد بزرگ‌تری می‌سازد.

چرا عددها «نسبی»‌اند و گیگابایت نمی‌بینید؟

شاید بپرسید: چرا رادار نمی‌گوید مثلا «امروز فلان گیگابایت ترافیک از ایران رد شد»؟ جوابش این است که کلادفلر خودش چنین عددی منتشر نمی‌کند.

راهنمای کلادفلر درباره‌ی نرمال‌سازی صریح می‌گوید Cloudflare Radar معمولا عدد خام نمی‌دهد؛ عددها یا درصدند یا «نرمال‌شده». نرمال‌شده یعنی همه‌ی عددها طوری کوچک یا بزرگ شده‌اند که بزرگ‌ترینشان بشود یک عدد ثابت. مثل وقتی که قد همه‌ی بچه‌های یک کلاس را نسبت به قدبلندترین بچه بگوییم: «علی نود درصدِ قد بلندترین بچه است». از این جمله می‌فهمیم علی از بقیه بلندتر است یا کوتاه‌تر، ولی نمی‌فهمیم قدش چند سانتی‌متر است.

ترافیک هم همین است. ما می‌دانیم ترافیک الان نسبت به همین ساعت در روزهای قبل کمتر است یا بیشتر، ولی نمی‌دانیم دقیقا چند گیگابایت است. برای همین رادار هیچ‌وقت عدد ترافیک را تنها نشان نمی‌دهد و همیشه می‌گوید «در مقایسه با معمول». نمودار ترافیک هم محور عمودی عددی ندارد، چون عدد مطلقی پشتش نیست که بشود روی محور نوشت.

این محدودیت عیب بزرگی نیست. برای سوال «اینترنت الان وصله؟» عدد گیگابایت کمکی نمی‌کند؛ چیزی که مهم است مقایسه است. اگر خیابانی که همیشه شلوغ است ناگهان خلوت شود، لازم نیست تعداد دقیق ماشین‌ها را بدانید تا بفهمید چیزی پیش آمده است.

چرا داده‌ها کمی دیر می‌رسند؟

رادار «زنده» به معنای ثانیه به ثانیه نیست. دو دلیل دارد.

اول، کلادفلر با تأخیر منتشر می‌کند. کلادفلر ترافیک را در بسته‌های ۱۵ دقیقه‌ای جمع می‌کند و برای جمع کردن و پردازش این داده‌ها زمان لازم دارد. نوشته‌ی کلادفلر درباره‌ی پیدا کردن قطعی‌ها هم از زمان گرفتن و پردازش داده به عنوان یک محدودیت نام می‌برد. در تجربه‌ی ما، تازه‌ترین داده‌ی کلادفلر معمولا حدود یک ساعت از زمان واقعی عقب‌تر است.

دوم، ما هر ۱۵ دقیقه یک بار داده می‌گیریم. رادار هر ۱۵ دقیقه از ای‌پی‌آی عمومی کلادفلر (یعنی درِ رسمی‌ای که کلادفلر برای گرفتن داده‌هایش باز گذاشته) داده‌ی تازه می‌گیرد و در دیتابیس خودش نگه می‌دارد. پس ممکن است تا ۱۵ دقیقه هم به آن تأخیر اضافه شود.

نتیجه اینکه اگر اینترنت همین پنج دقیقه پیش قطع شده باشد، رادار هنوز آن را نشان نمی‌دهد. برای همین زیر عنوان هر صفحه نوشته‌ایم داده‌ها آخرین بار کی به‌روز شده‌اند، مثلا «آخرین به‌روزرسانی: ۸ دقیقه پیش». این زمان را همیشه ببینید.

«به‌روزرسانی نشد» یعنی چه؟

گاهی کلادفلر به درخواست ما جواب نمی‌دهد؛ مثلا وقتی خود ارتباط سرور ما با بیرون مشکل دارد. در این حالت رادار صفحه را خالی نمی‌کند. آخرین داده‌ای را که داشته نشان می‌دهد و کنارش می‌نویسد «به‌روزرسانی نشد». یعنی عددها درست‌اند، ولی مال زمان دیگری‌اند. به زمان آخرین به‌روزرسانی نگاه کنید تا بدانید چقدر قدیمی‌اند.

یک نکته‌ی دیگر: شما وقتی این صفحه را باز می‌کنید، هیچ‌وقت مستقیم به کلادفلر وصل نمی‌شوید. صفحه‌ها از نسخه‌ای خوانده می‌شوند که ما ذخیره کرده‌ایم. ما فقط داده‌های ایران را نگه می‌داریم و فقط برای ۳۰ روز؛ هر چه قدیمی‌تر باشد پاک می‌شود.

کلادفلر چه چیزی را می‌بیند و چه چیزی را نه؟

برای خواندن درست رادار، باید بدانید داده‌ها از کجا می‌آیند. کلادفلر شرکتی است که بخش بزرگی از سایت‌های دنیا از شبکه‌اش استفاده می‌کنند. وقتی کسی در ایران یکی از این سایت‌ها را باز می‌کند، درخواستش از شبکه‌ی کلادفلر رد می‌شود و کلادفلر آن را می‌بیند. طبق راهنمای Cloudflare Radar، داده‌های رادار از شبکه‌ی جهانی کلادفلر و از داده‌های جمع‌بندی‌شده و بی‌نام سرویس DNS عمومی‌اش، یعنی 1.1.1.1، می‌آید. DNS مثل دفترچه‌ی تلفن اینترنت است: اسم سایت را می‌گیرد و نشانی عددی‌اش را پس می‌دهد.

چیزهایی که کلادفلر می‌بیند

• رفت‌وآمد به سایت‌ها و سرویس‌هایی که از شبکه‌ی کلادفلر استفاده می‌کنند. این بخش بزرگی از وب است، ولی همه‌اش نیست.
• کم و زیاد شدن این ترافیک در طول زمان. برای همین می‌شود فهمید ترافیک الان از معمول کمتر است یا نه.
• اینکه ترافیک از کدام شبکه آمده است. هر اپراتور اینترنت یک شماره‌ی شبکه دارد که به آن ASN می‌گویند (یعنی شماره‌ی شبکه‌ی اپراتور). برای همین رادار می‌تواند برای هر اپراتور جداگانه چراغ و نمودار داشته باشد.
• نتیجه‌ی تست‌های سرعت که مردم با سرویس تست سرعت کلادفلر می‌گیرند. این‌ها در صفحه‌ی سرعت می‌آید و میانگین تست‌های خیلی‌هاست، نه سرعت اینترنت خود شما.

چیزهایی که کلادفلر نمی‌بیند

• رفت‌وآمدی که به شبکه‌ی کلادفلر نمی‌رسد. اگر کسی سایتی را باز کند که از کلادفلر استفاده نمی‌کند، کلادفلر آن را نمی‌بیند. پس اگر روزی فقط بخشی از اینترنت کار کند که به کلادفلر نمی‌رسد، رادار آن بخش را هم نمی‌بیند.
• شهر به شهر. رادار برای ایران داده‌ی شهر به شهر نشان نمی‌دهد. اگر در یک شهر مشکل هست و در بقیه نه، ممکن است در عدد کل کشور دیده نشود.
• بانک‌ها و سامانه‌های داخلی. اگر برنامه‌ی یک بانک کار نمی‌کند، این معمولا مشکل خود آن سامانه است و رادار درباره‌اش داده‌ای ندارد.
• سرعت و کیفیت اتصال خود شما. هر چه رادار درباره‌ی سرعت می‌گوید میانگین تست‌های خیلی‌هاست.

با این همه، کلادفلر برای فهمیدن حال کلی اینترنت یک کشور منبع خوبی است. وقتی بخش بزرگی از مردم نتوانند به اینترنت جهانی وصل شوند، این در ترافیکی که کلادفلر می‌بیند هم پیداست. کلادفلر خودش در معرفی مرکز قطعی‌ها نوشته که این مرکز برای خبرنگاران، گروه‌های مدنی و کسانی ساخته شده که می‌خواهند قطعی‌های اینترنت را بررسی یا تأیید کنند.

جواب صادق به «کی وصل میشه؟»

پرتکرارترین سوال روزهای قطعی این است: «وضعیت اینترنت ایران کی درست میشود؟». جواب صادق ما این است: ما نمی‌دانیم، و هیچ کس از بیرون هم نمی‌تواند با اطمینان بداند.

این جواب ناامیدکننده است، ولی از یک جواب ساختگی بهتر است. رادار فقط چیزی را نشان می‌دهد که اندازه گرفته شده: ترافیک تا ۱۵ دقیقه‌ی آخری که کلادفلر منتشر کرده است. از روی این عدد نمی‌شود آینده را دید. یک نمودار ترافیک مثل دماسنج است: می‌گوید الان چقدر گرم است، نه اینکه فردا هوا چطور می‌شود.

چرا پیش‌بینی نمی‌کنیم؟

• ترافیک فقط می‌گوید چیزی کم شده است. نمی‌گوید چرا، و نمی‌گوید تا کی. رادار درباره‌ی علت قطعی‌ها چیزی نمی‌گوید و حدس هم نمی‌زند.
• زمان درست شدن، دست کسی است که شبکه را می‌گرداند. درست کردن یک خرابی ممکن است چند ساعت طول بکشد یا چند روز، و این را فقط خود اپراتور می‌داند.
• برگشت ممکن است دوام نیاورد. گاهی ترافیک چند ساعت برمی‌گردد و دوباره کم می‌شود؛ پس یک بالا رفتن کوتاه در نمودار هم به معنی «تمام شد» نیست.

به جای پیش‌بینی، چه کار می‌کنیم؟

• می‌گوییم الان چه دیده‌ایم. چراغ وضعیت و نمودار امروز.
• می‌گوییم آخرین بار کی به‌روز شده‌ایم. تا بدانید عددها چقدر تازه‌اند.
• می‌گوییم کلادفلر چه ثبت کرده است. در صفحه‌ی قطعی‌ها، هر قطعی‌ای که کلادفلر تأیید کرده، با نوع آن (سراسری، منطقه‌ای یا یک شبکه) و مدتش.
• نشان می‌دهیم برگشت چطور شروع می‌شود. وقتی اینترنت برمی‌گردد، خط ترافیک کم‌کم یا ناگهان بالا می‌آید و به سایه‌ی «روز معمول» نزدیک می‌شود. اگر صفحه را باز نگه دارید و هر چند دقیقه تازه‌اش کنید، این بالا آمدن را می‌بینید.

اگر جایی خواندید یا شنیدید که «اینترنت فلان ساعت وصل می‌شود»، بدانید که این عدد از اندازه‌گیری نیامده است. از ترافیک فقط گذشته و حال را می‌شود دید.

نمودار امروز را چطور بخوانیم؟

زیر چراغ وضعیت یک نمودار است با عنوان «امروز چطور گذشت؟». این نمودار جواب کسی است که می‌خواهد بداند مشکل از کی شروع شده، چقدر طول کشیده، یا آیا حالا بهتر شده است.

خط پررنگ: امروز

خط پررنگ ترافیک امروز است، از نیمه‌شب به وقت تهران تا آخرین ۱۵ دقیقه‌ای که داده دارد. از چپ به راست ساعت جلو می‌رود؛ زیر نمودار ساعت‌های خوانا مثل ۶ صبح، ظهر و ۶ عصر نوشته شده است. هر جا خط بالاتر است، ترافیک بیشتر بوده؛ هر جا پایین‌تر است، کمتر.

خط به آخر نمودار نمی‌رسد، و این طبیعی است. خط تا جایی می‌رود که داده داریم؛ بقیه‌ی روز هنوز نیامده است.

سایه‌ی خاکستری: روز معمول

پشت خط یک سایه‌ی کمرنگ خاکستری است که نشان می‌دهد در روزهای قبل، در همین ساعت‌ها، ترافیک معمولا کجا بوده است. این سایه شکل یک روز عادی را دارد: صبح زود پایین است، کم‌کم بالا می‌رود و شب‌ها به بیشترین مقدارش می‌رسد.

مهم‌ترین چیز در این نمودار، فاصله‌ی خط با سایه است، نه بالا و پایین رفتن خود خط. پایین رفتن خط در ساعت ۳ صبح عادی است، چون سایه هم آنجا پایین است. ولی اگر خط ظهر ناگهان از سایه خیلی پایین‌تر برود، یعنی چیزی غیرعادی پیش آمده است.

سه شکل رایج

• خط روی سایه یا خیلی نزدیک آن: روز عادی است.
• خط یک جا ناگهان پایین افتاده و بعد برگشته: یک افت یا قطعی کوتاه بوده است. ساعت شروع و پایانش را از محور زیر نمودار بخوانید.
• خط از یک جا به بعد پایین مانده: مشکل هنوز ادامه دارد. اگر شروع کرد به بالا آمدن، یعنی اوضاع در حال بهتر شدن است.

یادتان باشد که نمودار محور عمودی عددی ندارد. دلیلش را بالاتر گفتیم: کلادفلر عدد مطلق ترافیک را نمی‌دهد. چیزی که می‌شود خواند فقط فاصله‌ی خط با سایه است.

انتخاب بازه: امروز، یک روز، ۷ روز، ۳۰ روز

پیش‌فرض صفحه «امروز» است، به وقت تهران. ولی گاهی سوال شما درباره‌ی امروز نیست. برای همین بالای صفحه می‌شود بازه را عوض کرد.

امروز

برای سوال «الان چه خبر است؟». از نیمه‌شب تا آخرین داده، با ریزترین جزئیات. اگر صفحه را بدون انتخاب چیزی باز کنید، همین را می‌بینید.

یک روز خاص

یکی از ۳۰ روز اخیر را با تقویم شمسی انتخاب کنید. برای سوال‌هایی مثل «دیروز عصر چه شد؟» یا «سه‌شنبه‌ی گذشته اینترنت قطع بود یا فقط مال من بود؟». نمودار همان روز را با سایه‌ی معمولش نشان می‌دهد.

۷ روز اخیر

برای دیدن شکل هفته. اینترنت هر روز یک موج دارد: شب‌ها بالا، صبح زود پایین. در نمودار ۷ روزه این موج هفت بار تکرار می‌شود. اگر یکی از موج‌ها کوتاه‌تر یا شکسته باشد، همان روز مشکلی بوده است. این بازه برای فهمیدن این هم خوب است که «معمول» این هفته خودش عادی بوده یا نه.

۳۰ روز اخیر

برای دیدن تصویر بزرگ. اینکه در یک ماه گذشته چند بار مشکل پیش آمده، هر کدام چقدر طول کشیده، و آیا اوضاع رو به بهتر شدن است یا نه. در بازه‌ی طولانی، هر نقطه‌ی نمودار زمان بیشتری را نشان می‌دهد؛ پس یک افت چند دقیقه‌ای ممکن است کوچک‌تر از آنچه بوده دیده شود. اگر دنبال یک افت کوتاه هستید، همان روز را جداگانه انتخاب کنید.

نشانی را بفرستید

انتخاب شما در نشانی صفحه می‌ماند. یعنی اگر یک روز خاص یا بازه‌ی ۷ روزه را انتخاب کنید و نشانی را برای کسی بفرستید، او هم همان را می‌بیند. نشانی بدون انتخاب، همیشه «امروز» است.

صفحه‌های دیگر رادار به چه کاری می‌آیند؟

این صفحه جواب کوتاه را می‌دهد. برای سوال‌های دقیق‌تر، هر بخش صفحه‌ی خودش را دارد.

قطعی‌ها و اختلال‌ها

صفحه‌ی قطعی و اختلال اینترنت دو نوع چیز را نشان می‌دهد. اول، قطعی‌هایی که کلادفلر تأیید کرده است، با نوعشان (سراسری، منطقه‌ای یا فقط یک شبکه) و مدتشان. دوم، افت‌هایی که سیستم خودکار کلادفلر پیدا کرده ولی هنوز تأیید نشده‌اند. طبق نوشته‌ی کلادفلر درباره‌ی ناهنجاری‌های ترافیک، یک افت خودکار فقط وقتی «تأییدشده» می‌شود که کسی آن را بررسی کند و در چند منبع داده دیده شود.

سرعت

صفحه‌ی سرعت اینترنت ایران میانه‌ی روزانه‌ی سرعت دانلود و تأخیر را در ۳۰ روز اخیر نشان می‌دهد، از روی شاخصی که کلادفلر به آن شاخص کیفیت اینترنت می‌گوید. طبق معرفی این شاخص، این عددها از اندازه‌گیری‌های دستگاه کاربران به دست می‌آید. کنارش نتیجه‌ی تست‌های سرعت هر اپراتور هم هست: دانلود، آپلود، پینگ، لرزش و بسته‌های گم‌شده. همه‌ی این‌ها میانگین تست‌های خیلی‌هاست، نه اتصال خود شما.

اپراتورها

صفحه‌ی اپراتورها هفت اپراتور بزرگ را جدا نشان می‌دهد: همراه اول، ایرانسل، مخابرات، رایتل، شاتل، مبین‌نت و پارس‌آنلاین. هر کدام صفحه‌ی خودش را دارد با چراغ وضعیت، نمودار امروز در برابر معمول، سرعت، تأخیر و قطعی‌های ثبت‌شده روی همان شبکه. اگر چراغ کل کشور «عادی» است ولی اینترنت شما مشکل دارد، صفحه‌ی اپراتور خودتان را ببینید.

پربازدیدترین سایت‌ها و حمله‌ها

صفحه‌ی پربازدیدترین سایت‌های ایران رتبه‌بندی صد دامنه‌ی اول ایران را از دید کلادفلر نشان می‌دهد. این رتبه‌بندی محبوبیت است، نه تعداد بازدید؛ برای همین سرویس‌هایی که همه‌ی دستگاه‌ها با آن‌ها حرف می‌زنند بالای فهرست‌اند. صفحه‌ی حمله‌های اینترنتی حمله‌های DDoS به ایران و از ایران را نشان می‌دهد، آن‌طور که کلادفلر می‌بیند؛ بدون اسم بردن از هیچ قربانی.

چند سوال کوتاه

اگر چراغ «عادی» است ولی اینترنت من خیلی کند است، یعنی چه؟

یعنی رفت‌وآمد کلی داده از ایران به اندازه‌ی معمول است، ولی اتصال شما مشکل دارد. چک‌لیست بالای همین مقاله را انجام دهید: دستگاه دیگر، شبکه‌ی دیگر، مودم. بعد چراغ اپراتور خودتان را ببینید. اگر آن هم «عادی» است، مشکل احتمالا از خانه، دستگاه یا خط خودتان است.

آیا «عادی» یعنی همه‌ی سایت‌ها باز می‌شوند؟

نه. چراغ فقط مقدار ترافیک را می‌سنجد، نه اینکه کدام سایت باز می‌شود.

چرا عدد رادار با چیزی که در خبرها دیدم فرق دارد؟

منبع‌های مختلف چیزهای مختلفی اندازه می‌گیرند و روش‌های مختلفی دارند. این رادار فقط داده‌ی کلادفلر را نشان می‌دهد، با روشی که بالاتر نوشتیم. ممکن است منبع دیگری با داده‌ی دیگری عدد دیگری بدهد. هر دو می‌توانند درست باشند، چون دو چیز مختلف را می‌سنجند.

چرا داده‌ی قدیمی‌تر از ۳۰ روز نیست؟

چون فقط ۳۰ روز آخر را نگه می‌داریم. برای این رادار کافی است و سرور را سبک نگه می‌دارد. برای گذشته‌ی دورتر، خود Cloudflare Radar منبع بهتری است.

آیا این رادار مال کلادفلر است؟

نه. داده‌ها از Cloudflare Radar می‌آید، با مجوز CC BY-NC 4.0، که اجازه‌ی استفاده‌ی غیرتجاری با نام بردن از منبع را می‌دهد. کلادفلر این رادار را نساخته، با آن همکاری نمی‌کند و آن را تأیید نکرده است. ما عددها را از روی داده‌ی کلادفلر حساب کرده‌ایم و به فارسی ساده برگردانده‌ایم.

واژه‌نامه‌ی کوتاه

• ترافیک: مقدار داده‌ای که رفت‌وآمد می‌کند؛ مثل تعداد ماشین‌هایی که از یک خیابان رد می‌شوند.
• نسبی: عددی که فقط در مقایسه با عدد دیگری معنی دارد؛ مثل «نود درصدِ معمول».
• معمول: مقداری که در همین ساعت، در هفت روز قبل، بوده است (میانه‌ی آن‌ها).
• میانه: عدد وسطی، وقتی عددها را از کوچک به بزرگ بچینیم. نصف عددها از آن کمترند و نصف بیشتر.
• قطعی سراسری: وقتی اینترنت در کل کشور قطع یا خیلی کم شده است.
• قطعی منطقه‌ای: وقتی فقط بخشی از کشور مشکل دارد.
• قطعی یک شبکه: وقتی فقط یک اپراتور مشکل دارد.
• ناهنجاری ترافیک: افتی که سیستم خودکار کلادفلر پیدا کرده ولی شاید هنوز کسی تأییدش نکرده باشد.
• اپراتور: شرکتی که به شما اینترنت می‌دهد، مثل همراه اول، ایرانسل یا مخابرات.
• ASN: شماره‌ی شبکه‌ی اپراتور. هر اپراتور در اینترنت یک یا چند شماره‌ی شبکه دارد، و رادار با همین شماره ترافیک هر اپراتور را جدا می‌کند.
• تأخیر یا پینگ: مدت زمانی که طول می‌کشد داده برود و جواب برگردد، به میلی‌ثانیه (هر میلی‌ثانیه یک هزارم ثانیه است). کمتر بهتر است.
• لرزش (jitter): اینکه تأخیر چقدر بالا و پایین می‌رود. کم بودنش یعنی اتصال آرام و یکنواخت است.
• بسته‌ی گم‌شده: داده در اینترنت تکه‌تکه فرستاده می‌شود؛ تکه‌ای که در راه گم شود و نرسد، بسته‌ی گم‌شده است.
• DNS: دفترچه‌ی تلفن اینترنت؛ اسم سایت را به نشانی عددی‌اش تبدیل می‌کند.
• IP: نشانی عددی هر دستگاه در اینترنت.
• DDoS: حمله‌ای که در آن تعداد خیلی زیادی درخواست الکی به یک سرور فرستاده می‌شود تا از کار بیفتد؛ مثل صف شلوغی از آدم‌هایی که چیزی نمی‌خرند و فقط جلوی در یک مغازه می‌ایستند تا مشتری واقعی نتواند وارد شود.
• ای‌پی‌آی (API): درِ رسمی‌ای که یک سرویس برای گرفتن داده‌هایش باز گذاشته است؛ رادار داده‌ها را از ای‌پی‌آی عمومی کلادفلر می‌گیرد.

منبع‌ها

• راهنمای Cloudflare Radar: منبع داده‌ها و مجوز.
• نرمال‌سازی در Cloudflare Radar: چرا عددها نسبی‌اند.
• بازه‌های زمانی در Cloudflare Radar: بسته‌های ۱۵ دقیقه‌ای.
• واژه‌نامه‌ی Cloudflare Radar: ناهنجاری، قطعی، شاخص کیفیت اینترنت.
• قطعی‌ها در Cloudflare Radar.
• پیدا کردن قطعی‌ها در Cloudflare Radar و ناهنجاری‌های ترافیک.
• مجوز CC BY-NC 4.0.