سرعت دانلود میانه‌ی امروز ۴٫۷ مگابیت بر ثانیه است.

این صفحه دقیقا چه چیزی را نشان می‌دهد؟

پیش از آنکه سراغ معنی عددها برویم، بهتر است بدانید این عددها از کجا آمده‌اند. هر عددی بدون منبعش گمراه‌کننده است.

داده‌ها از Cloudflare Radar می‌آید، با مجوز CC BY-NC 4.0. Cloudflare یک شرکت بزرگ اینترنتی است که بخش بزرگی از سایت‌های دنیا از شبکه‌ی آن رد می‌شوند. این شرکت یک بخش عمومی به اسم Radar دارد که عددهای اینترنت کشورها را منتشر می‌کند. ما این عددها را فقط برای ایران و هر ۱۵ دقیقه یک بار می‌گیریم، ۳۰ روز نگه می‌داریم و بعد پاک می‌کنیم. وقتی شما این صفحه را باز می‌کنید، به Cloudflare وصل نمی‌شوید؛ صفحه از روی نسخه‌ای که ما گرفته‌ایم ساخته می‌شود. اگر یک بار Cloudflare جواب ندهد، آخرین نسخه می‌ماند و کنارش نوشته می‌شود «به‌روزرسانی نشد». خود Cloudflare هم عددها را با کمی تأخیر منتشر می‌کند، معمولا حدود یک ساعت؛ برای همین هر صفحه می‌گوید آخرین به‌روزرسانی کی بوده است.

در صفحه‌ی سرعت اینترنت ایران دو جور عدد می‌بینید:

1. سرعت و پینگ روزانه‌ی کل ایران در ۳۰ روز گذشته، از چیزی که Cloudflare به آن «شاخص کیفیت اینترنت» (Internet Quality Index یا IQI) می‌گوید.
2. نتیجه‌ی تست‌های سرعت هر اپراتور (همراه اول، ایرانسل، مخابرات، رایتل، شاتل، مبین‌نت و پارس‌آنلاین)، از تست‌هایی که مردم خودشان در سایت speed.cloudflare.com زده‌اند، جمع‌شده در ۹۰ روز اخیرِ Cloudflare. این بخش دانلود، آپلود، پینگ در حالت آرام و شلوغ، لرزش و بسته‌های گم‌شده را نشان می‌دهد.

هر دو جور عدد، حاصل اندازه‌گیری‌های خیلی از آدم‌هاست. سرعت اینترنت خانه‌ی شما ممکن است بیشتر یا کمتر باشد. پایین‌تر می‌گوییم چطور سرعت خودتان را بسنجید.

مگابیت و مگابایت: چرا عدد تست سرعت با عدد دانلود فرق دارد؟

این اولین و مهم‌ترین گره است. خیلی‌ها تست سرعت می‌زنند، عدد ۸ را می‌بینند، بعد فایلی دانلود می‌کنند و برنامه می‌گوید سرعت ۱ است. فکر می‌کنند اینترنت هشت برابر کندتر از قول است. ولی هر دو عدد درست‌اند؛ فقط واحدشان فرق دارد.

بیت و بایت یعنی چه؟

کوچک‌ترین تکه‌ی اطلاعات در کامپیوتر بیت است: یک روشن یا خاموش، یک صفر یا یک. بایت یک بسته‌ی ۸تایی از بیت‌هاست. ویکی‌پدیا در صفحه‌ی واحدهای سرعت داده همین را می‌گوید: هر بایت ۸ بیت است، پس ۱ مگابایت در ثانیه برابر ۸ مگابیت در ثانیه است.

یک مثال ساده: فکر کنید آب را با لیوان می‌شمارید یا با پارچ. اگر هر پارچ ۸ لیوان باشد، «۸ لیوان در دقیقه» و «۱ پارچ در دقیقه» یک مقدار آب است. بیت لیوان است و بایت پارچ.

کجا کدام را می‌بینید؟

• سرعت اینترنت را تقریبا همیشه با مگابیت در ثانیه می‌گویند. اپراتورها، تست‌های سرعت و همین صفحه با این واحد کار می‌کنند. کوتاهش Mbps است (حرف b کوچک).
• حجم فایل‌ها و سرعتی که برنامه‌های دانلود نشان می‌دهند معمولا با مگابایت است. کوتاهش MB است (حرف B بزرگ).

پس وقتی می‌پرسند «سرعت اینترنت ایران چند مگابایت است؟»، باید عدد مگابیت را بر ۸ تقسیم کرد. اگر صفحه‌ی ما بگوید میانه‌ی دانلود امروز ۱۶ مگابیت است، یعنی تقریبا ۲ مگابایت در ثانیه.

یک حساب کوچک برای زندگی روزمره

یک گیگابایت تقریبا هزار مگابایت است، یعنی تقریبا ۸ هزار مگابیت. با سرعت ۸ مگابیت در ثانیه، گرفتن یک فایل یک‌گیگابایتی حدود هزار ثانیه طول می‌کشد، یعنی حدود ۱۷ دقیقه، به شرط آنکه سرعت تمام مدت ثابت بماند. با ۸۰ مگابیت، همین فایل در حدود ۱۰۰ ثانیه می‌آید. این حساب همیشه کمی خوش‌بینانه است، چون اتصال‌ها در عمل بالا و پایین می‌روند.

سرعت دانلود چیست و به چه کاری می‌آید؟

دانلود یعنی گرفتن: هر چیزی که از اینترنت به گوشی یا کامپیوتر شما می‌رسد. باز کردن یک صفحه، دیدن یک ویدیو، گرفتن یک عکس در پیام‌رسان، به‌روز کردن یک برنامه، همه دانلودند. سرعت دانلود می‌گوید در هر ثانیه چند مگابیت می‌تواند به شما برسد.

بیشتر کارهای روزمره‌ی ما دانلود است. برای همین وقتی مردم می‌گویند «اینترنتم کنده»، معمولا منظورشان دانلود است، هرچند گاهی مشکل در پینگ است، نه دانلود. پایین‌تر به این می‌رسیم.

دانلود چقدر برای ویدیو کافی است؟

بهترین منبع برای این سوال، خود سرویس‌های ویدیو هستند، چون خودشان می‌دانند ویدیوهایشان چقدر حجم دارد.

راهنمای سیستم یوتیوب برای پخش بدون توقف، این سرعت‌های پایدار را توصیه می‌کند:

• کیفیت پایین ۳۶۰: حدود ۰٫۷ مگابیت در ثانیه.
• کیفیت معمولی ۴۸۰: حدود ۱٫۱ مگابیت در ثانیه.
• کیفیت HD با ۷۲۰: حدود ۲٫۵ مگابیت در ثانیه.
• کیفیت HD با ۱۰۸۰: حدود ۵ مگابیت در ثانیه.
• کیفیت 4K: حدود ۲۰ مگابیت در ثانیه.

راهنمای نتفلیکس هم عددهای نزدیکی می‌دهد: برای HD با ۷۲۰ دست‌کم ۳ مگابیت، برای ۱۰۸۰ دست‌کم ۵ مگابیت، و برای 4K دست‌کم ۱۵ مگابیت در ثانیه.

یک نکته‌ی مهم: این عددها برای یک ویدیو روی یک دستگاه است. اگر در خانه سه نفر هم‌زمان ویدیو ببینند، تقریبا سه برابر لازم است. کلمه‌ی «پایدار» هم مهم است: یعنی سرعت باید تمام مدت همین‌قدر بماند، نه فقط یک لحظه در تست سرعت.

یعنی سرعت روی صفحه برای من چه معنایی دارد؟

وقتی در صفحه‌ی سرعت عدد دانلود را می‌بینید، آن را کنار همین فهرست بگذارید. مثلا اگر میانه‌ی دانلود یک اپراتور ۶ مگابیت باشد، یعنی برای حدود نیمی از تست‌هایی که با آن اپراتور زده شده، سرعت دست‌کم ۶ مگابیت بوده است؛ کمی بیشتر از چیزی که یوتیوب برای ۱۰۸۰ می‌خواهد. ولی نیمی دیگر کمتر داشته‌اند. معنی دقیق «میانه» را در بخش بعدی می‌گوییم.

سرعت آپلود چیست و چرا معمولا کمتر از دانلود است؟

آپلود یعنی فرستادن: هر چیزی که از دستگاه شما به اینترنت می‌رود. فرستادن یک عکس در پیام‌رسان، گذاشتن یک ویدیو، فرستادن ایمیل با پیوست، پشتیبان گرفتن روی فضای ابری، و تصویر خود شما در تماس تصویری، همه آپلودند.

در بیشتر اتصال‌های خانگی و موبایل، آپلود کمتر از دانلود است. این عجیب نیست؛ بیشتر مردم خیلی بیشتر می‌گیرند تا می‌فرستند. ولی چند کار به آپلود خوب نیاز دارد.

آپلود برای تماس تصویری

در تماس تصویری، شما هم تصویر طرف مقابل را می‌گیرید (دانلود) و هم تصویر خودتان را می‌فرستید (آپلود). راهنمای پهنای باند زوم این عددها را می‌دهد:

• تماس فقط صوتی: حدود ۶۰ تا ۸۰ کیلوبیت در ثانیه. یعنی کمتر از یک‌دهم مگابیت؛ تقریبا هر اتصالی کافی است.
• تماس تصویری دونفره با کیفیت ۷۲۰: حدود ۱٫۲ مگابیت، هم برای گرفتن هم برای فرستادن.
• تماس تصویری دونفره با کیفیت ۱۰۸۰: حدود ۳٫۸ مگابیت برای فرستادن و ۳ مگابیت برای گرفتن.
• جلسه‌ی گروهی با کیفیت ۷۲۰: حدود ۲٫۶ مگابیت برای فرستادن و ۱٫۸ مگابیت برای گرفتن.

پس اگر در جلسه‌ی آنلاین صدای شما خوب است ولی تصویرتان تکه‌تکه می‌رسد، یکی از جاهایی که باید نگاه کنید، سرعت آپلود است.

آپلود برای فرستادن فایل

همان حساب مگابیت و مگابایت اینجا هم کار می‌کند. یک ویدیوی ۸۰ مگابایتی یعنی ۶۴۰ مگابیت. با آپلود ۲ مگابیت در ثانیه، فرستادنش حدود ۳۲۰ ثانیه، یعنی بیش از ۵ دقیقه طول می‌کشد. با آپلود ۱۰ مگابیت، حدود یک دقیقه.

پینگ اینترنت چیست؟

حالا به پرسشی می‌رسیم که خیلی‌ها جستجو می‌کنند: «پینگ اینترنت چیست؟» جواب کوتاه: پینگ یعنی تأخیر. یعنی وقتی دستگاه شما چیزی می‌فرستد، چقدر طول می‌کشد تا جواب برگردد. پینگ را با میلی‌ثانیه می‌سنجند؛ هر میلی‌ثانیه یک‌هزارم ثانیه است. پینگ کمتر یعنی بهتر.

اسم فنی‌اش «تأخیر رفت و برگشت» است. ویکی‌پدیا) آن را این‌طور تعریف می‌کند: زمان رفتن از مبدأ به مقصد، به اضافه‌ی زمان برگشتن از مقصد به مبدأ.

فرق پینگ و سرعت، با یک مثال

فکر کنید می‌خواهید آب را از یک شیر به یک سطل برسانید.

• سرعت دانلود مثل کلفتی لوله است. لوله‌ی کلفت‌تر در هر ثانیه آب بیشتری می‌آورد.
• پینگ مثل این است که از وقتی شیر را باز می‌کنید، چقدر طول می‌کشد تا اولین قطره به سطل برسد. اگر لوله خیلی دراز باشد، حتی لوله‌ی کلفت هم اولین قطره را دیر می‌رساند.

برای پر کردن یک استخر (دانلود یک فایل بزرگ)، کلفتی لوله مهم‌تر است. برای کارهایی که هر لحظه یک پیام کوچک می‌رود و جواب می‌خواهد، مثل بازی آنلاین یا تماس صوتی، زمان رسیدن اولین قطره مهم‌تر است.

پینگ برای چه کارهایی مهم است؟

Cloudflare در معرفی امتیازهای AIM (۲۹ فروردین ۱۴۰۲، ۱۸ آوریل ۲۰۲۳) توضیح می‌دهد که برای هر کار، کدام عددها را حساب می‌کند:

• برای پخش ویدیو: سرعت دانلود، پینگ، بسته‌های گم‌شده، و اینکه پینگ وقتی خط شلوغ است چقدر بالا می‌رود.
• برای بازی آنلاین: بسته‌های گم‌شده، پینگ، و بالا رفتن پینگ در شلوغی. سرعت دانلود در این فهرست نیست.
• برای تماس تصویری: بسته‌های گم‌شده، لرزش، پینگ، و بالا رفتن پینگ در شلوغی.

یعنی برای بازی آنلاین، کسی که دنبال «پرسرعت‌ترین اینترنت برای گیم» است، در واقع بیشتر دنبال پینگ کم و پایدار است تا دانلود زیاد. یک اتصال با دانلود متوسط و پینگ پایین، معمولا برای بازی بهتر از اتصالی است که دانلودش خیلی زیاد ولی پینگش بالاست.

چرا پینگ هیچ‌وقت صفر نمی‌شود؟

چون اطلاعات باید راه برود. اینترنت در بیشتر مسیرش از کابل‌های نوری می‌گذرد. نور در این کابل‌ها کندتر از نور در هوای آزاد است. ویکی‌پدیا) می‌گوید در کابل نوری، برای هر کیلومتر حدود ۵ میکروثانیه تأخیر هست (هر میکروثانیه یک‌میلیونم ثانیه است).

با این عدد می‌شود حساب کرد: برای هزار کیلومتر، حدود ۵ میلی‌ثانیه برای رفتن و ۵ میلی‌ثانیه برای برگشتن، یعنی حدود ۱۰ میلی‌ثانیه پینگ فقط به خاطر راه. برای چهار هزار کیلومتر، دست‌کم حدود ۴۰ میلی‌ثانیه. و این کمترین حالت است، چون همان منبع می‌گوید کابل‌ها تقریبا هیچ‌وقت خط صاف نمی‌روند؛ از کنار جاده‌ها و راه‌آهن‌ها و دور کوه‌ها می‌گذرند. در طول راه، دستگاه‌های شبکه هم هر کدام کمی وقت می‌گیرند.

نتیجه‌ی ساده: هرچه سروری که به آن وصل می‌شوید دورتر باشد، پینگ بیشتر است، هرچقدر هم که سرعت دانلودتان زیاد باشد.

پینگ آرام و پینگ شلوغ

تست سرعت Cloudflare پینگ را دو بار می‌سنجد. واژه‌نامه‌ی Cloudflare Radar می‌گوید: یک بار پیش از آنکه داده‌ای جابه‌جا شود (پینگ در حالت آرام)، و یک بار وقتی دانلود یا آپلود در جریان است (پینگ در حالت شلوغ).

چرا این فرق مهم است؟ چون در خانه معمولا همه‌چیز هم‌زمان است: یک نفر ویدیو می‌بیند، گوشی دیگری برنامه‌هایش را به‌روز می‌کند، و شما بازی می‌کنید. اگر پینگ در حالت شلوغ خیلی بیشتر از حالت آرام باشد، یعنی وقتی کسی در خانه چیز بزرگی می‌گیرد، بازی یا تماس شما کند می‌شود.

یکی از علت‌های رایج این پدیده اسمی دارد: بافربلوت. ویکی‌پدیا آن را تأخیری می‌داند که از انبار کردن بیش از حد بسته‌های داده در مودم یا دستگاه‌های شبکه می‌آید. مثل صفی است که جلوی یک باجه آن‌قدر دراز می‌شود که حتی کسی که فقط یک سوال کوتاه دارد، باید مدت‌ها منتظر بماند. همان منبع می‌گوید این پدیده می‌تواند تماس اینترنتی، بازی آنلاین و حتی باز کردن ساده‌ی صفحه‌ها را تقریبا غیرقابل استفاده کند.

لرزش (جیتر) چیست؟

لرزش یا جیتر (jitter) یعنی پینگ چقدر ثابت می‌ماند. ویکی‌پدیا آن را «تغییر تأخیر در طول زمان» تعریف می‌کند. لرزش را هم با میلی‌ثانیه می‌سنجند و هرچه کمتر، بهتر.

یک مثال: دو اتصال را در نظر بگیرید.

• اولی پینگش همیشه حدود ۵۰ میلی‌ثانیه است: ۴۹، ۵۱، ۵۰، ۵۲.
• دومی پینگش گاهی ۲۰ است و گاهی ۱۲۰: ۲۰، ۱۱۰، ۳۰، ۱۲۰.

میانگین دومی ممکن است حتی کمتر هم باشد، ولی برای تماس صوتی و تصویری بدتر است. چون صدا باید با نظم برسد. وقتی تکه‌های صدا گاهی زود و گاهی دیر می‌رسند، صدا بریده‌بریده یا رباتی می‌شود. لرزش کم یعنی تکه‌ها با نظم می‌رسند.

در امتیازهای AIM که بالاتر گفتیم، Cloudflare لرزش را فقط برای تماس تصویری در نظر می‌گیرد. پس اگر بیشتر برای جلسه‌ی آنلاین یا تماس با خانواده از اینترنت استفاده می‌کنید، به این عدد دقت کنید.

بسته‌ی گم‌شده (پکت لاس) چیست؟

هر چیزی که در اینترنت جابه‌جا می‌شود، به تکه‌های کوچکی به اسم بسته تقسیم می‌شود. یک عکس، یک صدا یا یک صفحه، صدها یا هزاران بسته است که جدا جدا می‌روند و آن طرف دوباره کنار هم گذاشته می‌شوند.

بسته‌ی گم‌شده یا پکت لاس (packet loss) یعنی بعضی از این تکه‌ها هیچ‌وقت نمی‌رسند. ویکی‌پدیا آن را همین‌طور تعریف می‌کند: یک یا چند بسته‌ی داده که در شبکه راه می‌افتند ولی به مقصد نمی‌رسند. این عدد را با درصد می‌گویند و بهترینش صفر است.

بسته‌ها چرا گم می‌شوند؟

همان منبع دو علت اصلی می‌گوید:

• شلوغی: وقتی داده تندتر از آنچه یک دستگاه شبکه می‌تواند بفرستد به آن می‌رسد، دستگاه مجبور است بعضی بسته‌ها را دور بریزد. مثل قیفی که آب را تندتر از گنجایشش در آن بریزید؛ مقداری بیرون می‌ریزد.
• اتصال بی‌سیم: تداخل امواج، سیگنال ضعیف به خاطر دوری، و دستگاه خراب می‌تواند بسته‌ها را خراب یا گم کند. این شامل وای‌فای خانه و اینترنت موبایل هم می‌شود.

بسته‌ی گم‌شده چه اثری دارد؟

برای دانلود یک فایل، بسته‌ی گم‌شده دوباره فرستاده می‌شود. ویکی‌پدیا توضیح می‌دهد که این دوباره فرستادن، سرعت را پایین می‌آورد و تأخیر را بیشتر می‌کند. پس فایل بالاخره کامل می‌رسد، فقط دیرتر.

ولی در کارهای زنده، مثل تماس صوتی و بازی، وقت دوباره فرستادن نیست؛ چیزی که گم شد، گم شده است. نتیجه‌اش صدای قطع و وصل، تصویر یخ‌زده، یا پریدن آدمک بازی از یک جا به جای دیگر است. همان منبع می‌گوید تماس اینترنتی در ۵ تا ۱۰ درصد بسته‌ی گم‌شده به‌وضوح بد می‌شود، و برای پخش زنده‌ی صدا و تصویر کمتر از ۱ درصد «خوب» به حساب می‌آید.

میانه یعنی چه و چرا میانگین نیست؟

عددهای اصلی صفحه‌ی ما «میانه» هستند. این کلمه شاید کمی مدرسه‌ای به نظر برسد، ولی فهمیدنش ساده است و خیلی مهم.

میانه عددی است که نصف اندازه‌گیری‌ها زیر آن و نصف بالای آن هستند. ویکی‌پدیا هم همین را می‌گوید: عددی که نیمه‌ی بالایی را از نیمه‌ی پایینی جدا می‌کند.

میانگین همان «معدل» است: همه را جمع کن و تقسیم بر تعداد کن.

یک مثال ساده

پنج نفر سرعت اینترنتشان را تست کرده‌اند: ۲، ۳، ۴، ۵ و ۱۰۰ مگابیت. نفر آخر شاید فیبر نوری دارد و کنار مرکز مخابرات نشسته است.

• میانگین این پنج عدد ۲۲٫۸ است. ولی چهار نفر از پنج نفر کمتر از ۶ مگابیت دارند. میانگین تصویر غلطی می‌دهد.
• میانه ۴ است: دو نفر کمتر، دو نفر بیشتر. این به تجربه‌ی یک آدم معمولی خیلی نزدیک‌تر است.

ویکی‌پدیا به همین دلیل می‌گوید میانه‌ی درآمد شاخص بهتری از میانگین درآمد است؛ چون اگر فقط ثروتمندترین‌ها ثروتمندتر شوند، میانه تکان نمی‌خورد. سرعت اینترنت هم همین‌طور است: چند اتصال خیلی سریع نباید تصویر بقیه را خراب کند.

میانه چه چیزی را نمی‌گوید؟

میانه نمی‌گوید پایین‌ترین‌ها چقدر پایین‌اند. اگر میانه ۸ مگابیت باشد، ممکن است کسانی باشند که فقط ۱ مگابیت دارند. برای همین Cloudflare در شاخص کیفیت اینترنت، علاوه بر میانه، یک بازه هم نشان می‌دهد. پایین‌تر توضیح می‌دهیم.

شاخص کیفیت اینترنت (IQI) چطور اندازه گرفته می‌شود؟

عدد روزانه‌ی کل ایران در صفحه‌ی ما از شاخص کیفیت اینترنت Cloudflare است. خوب است بدانید این عدد چطور ساخته می‌شود، چون با تست سرعتی که خودتان می‌زنید فرق دارد.

روش اندازه‌گیری

طبق واژه‌نامه‌ی Cloudflare Radar، این شاخص «کارایی اتصال در استفاده‌ی معمولی، مثل گشت زدن در وب» را تخمین می‌زند. روشش اندازه‌گیری از سمت کاربران است: مرورگر کاربر چند درخواست به مجموعه‌ی ثابتی از مقصدهای Cloudflare و چند شرکت دیگر می‌فرستد، و از روی آن سه عدد به دست می‌آید: سرعت (پهنای باند)، تأخیر رفت و برگشت، و زمان جواب گرفتن از DNS. DNS یعنی دفترچه‌ی تلفن اینترنت: جایی که اسم یک سایت به نشانی عددی‌اش ترجمه می‌شود.

Cloudflare در مقاله‌ی معرفی صفحه‌ی کیفیت اینترنت (۲ تیر ۱۴۰۲، ۲۳ ژوئن ۲۰۲۳) توضیح بیشتری می‌دهد:

• این اندازه‌گیری‌ها با قابلیتی انجام می‌شود که در همه‌ی مرورگرهای امروزی هست، و به‌طور تصادفی هنگام باز کردن سایت‌هایی که از Cloudflare استفاده می‌کنند، فعال می‌شود.
• برای هر شبکه، هر ۱۵ دقیقه سه عدد حساب می‌شود: میانه، و دو مرز پایین و بالا (صدک ۲۵ و صدک ۷۵؛ یعنی یک‌چهارم اندازه‌گیری‌ها زیر مرز پایین و یک‌چهارم بالای مرز بالا هستند).
• بعد عدد شبکه‌ها با توجه به تعداد تخمینی کاربران هر کدام، برای کل کشور جمع زده می‌شود.

همان واژه‌نامه یک نکته‌ی صادقانه هم دارد: این روش به حداقلی از اندازه‌گیری نیاز دارد. وقتی اندازه‌گیری کم باشد، مثلا نیمه‌شب‌ها یا در شبکه‌های کوچک، ممکن است نمودار جای خالی داشته باشد. جای خالی در این نمودار به معنی قطعی نیست؛ فقط یعنی اندازه‌گیری کافی نبوده است. برای قطعی‌ها صفحه‌ی قطعی و اختلال اینترنت را ببینید.

تست سرعت Cloudflare چطور فرق دارد؟

بخش دوم صفحه‌ی ما، یعنی جدول اپراتورها، از تست‌های سایت speed.cloudflare.com است. اینجا خود مردم دکمه‌ی تست را زده‌اند. طبق واژه‌نامه، این عددها دانلود، آپلود، پینگ و لرزش را شامل می‌شود، از تست‌های ۹۰ روز اخیر جمع می‌شود، و داده‌ی خامش در پایگاه عمومی Measurement Lab در دسترس است. فقط کشورها و شبکه‌هایی وارد این عددها می‌شوند که به اندازه‌ی کافی تست داشته باشند.

چرا دو عدد با هم فرق دارند؟

ممکن است در صفحه‌ی ما ببینید دانلود روزانه‌ی کل ایران (شاخص کیفیت) یک عدد است و دانلود اپراتورها (تست سرعت) عددی خیلی بیشتر. این تناقض نیست. مقاله‌ی Cloudflare علتش را می‌گوید:

• تست سرعت فایل‌های بزرگ دانلود می‌کند تا اتصال را تا ته پر کند. یعنی می‌پرسد: «این لوله در بهترین حالت چقدر آب می‌آورد؟»
• شاخص کیفیت بار سبکی را می‌سنجد که بیشتر شبیه گشت زدن معمولی در وب است، نه کارهای سنگین. یعنی می‌پرسد: «وقتی یک صفحه‌ی معمولی باز می‌کنید، چه تجربه‌ای دارید؟»

یک فرق دیگر هم هست: کسانی که دکمه‌ی تست سرعت را می‌زنند، معمولا وقتی این کار را می‌کنند که کنجکاوند یا مشکلی دارند. ولی اندازه‌گیری شاخص کیفیت، تصادفی و بی‌خبر از کاربر انجام می‌شود. پس دو گروه آدم مختلف و دو جور سوال مختلف در کار است. ما هر دو را نشان می‌دهیم و هر کدام را با اسم خودش.

بازه‌ی زمانی هم فرق دارد: شاخص کیفیت روز به روز است و ما ۳۰ روز آخرش را نگه می‌داریم؛ تست‌های اپراتورها جمع ۹۰ روز اخیرِ Cloudflare است. پس جدول اپراتورها تغییرهای امروز را نشان نمی‌دهد؛ تصویر چند ماه است.

چرا اینترنت موبایل و ثابت فرق دارند؟

خیلی‌ها می‌پرسند چرا سرعت گوشی‌شان با سرعت اینترنت خانه فرق دارد، یا چرا امروز در یک اتاق خوب است و در اتاق دیگر بد. اینترنت ثابت یعنی اتصالی که با سیم به خانه می‌رسد، مثل ADSL یا فیبر نوری. اینترنت موبایل یعنی اتصالی که از راه امواج از دکل‌ها به گوشی می‌رسد.

چیزهایی که روی اینترنت موبایل اثر دارد

ویکی‌پدیا در صفحه‌ی اینترنت پرسرعت موبایل چند علت می‌گوید که کاربر همیشه به سرعت اعلام‌شده نمی‌رسد:

• دوری از دکل: هرچه دورتر، سیگنال ضعیف‌تر و سرعت کمتر.
• توانایی خود گوشی: گوشی قدیمی‌تر ممکن است نتواند از همه‌ی توان شبکه استفاده کند.
• سرعت‌های اعلام‌شده بیشترین حالت‌اند: عددی که برای نسل‌های ۴G و ۵G می‌گویند، سقف است؛ کاربر در عمل معمولا کمتر می‌بیند.

و چون اینترنت موبایل بی‌سیم است، همان چیزی که ویکی‌پدیا درباره‌ی بسته‌ی گم‌شده می‌گوید اینجا هم هست: تداخل امواج و سیگنال ضعیف می‌تواند بسته‌ها را گم کند. دیوارهای ضخیم، زیرزمین، و جاهای شلوغ همه روی این اثر دارند.

وای‌فای خانه هم بی‌سیم است

نکته‌ای که خیلی‌ها فراموش می‌کنند: حتی اگر اینترنت ثابت دارید، اگر گوشی یا لپ‌تاپ با وای‌فای وصل است، فاصله‌ی دستگاه تا مودم هم بی‌سیم است. پس بخشی از کندی ممکن است از خود اتاق باشد، نه از اپراتور. راهنمای امتیاز AIM در مستندات Cloudflare هم برای بهتر کردن نتیجه، وصل شدن با سیم را پیشنهاد می‌کند.

پس کدام بهتر است؟

جواب یک‌کلمه‌ای ندارد. بستگی دارد کجا هستید، کدام اپراتور، کدام ساعت و کدام دستگاه. برای همین در صفحه‌ی اپراتورها هر اپراتور صفحه‌ی خودش را دارد، با وضعیت، ترافیک امروز در برابر معمول، سرعت، پینگ و قطعی‌های ثبت‌شده‌ی همان شبکه.

پرسرعت‌ترین اینترنت ایران کدام است؟

این یکی از پرجستجوترین سوال‌هاست. جواب صادق این است: عددها را می‌توانیم نشان دهیم، ولی «پرسرعت‌ترین برای شما» را نه.

در صفحه‌ی سرعت، جدول اپراتورها را می‌بینید که بر اساس نتیجه‌ی تست‌های سرعت مرتب شده است. این جدول می‌گوید در تست‌هایی که مردم با هر اپراتور زده‌اند، میانه‌ی دانلود، آپلود، پینگ، لرزش و بسته‌ی گم‌شده چقدر بوده است. این اطلاعات خوبی است، ولی چند محدودیت دارد:

• جای شما مهم است. یک اپراتور ممکن است در یک محله عالی باشد و در محله‌ی دیگر ضعیف. ما داده‌ی شهر به شهر نداریم.
• نوع اتصال مهم است. بعضی اپراتورها هم اینترنت ثابت دارند و هم موبایل. فیبر نوری، ADSL و ۴G هر کدام توان متفاوتی دارند، و همه در یک عدد جمع شده‌اند.
• کسانی که تست می‌زنند، نمونه‌ی همه‌ی مردم نیستند. همان‌طور که گفتیم، این عددها از کسانی است که خودشان سراغ تست سرعت رفته‌اند.
• بازه‌ی ۹۰ روزه است. اگر اپراتوری هفته‌ی پیش بهتر یا بدتر شده، این جدول هنوز کامل نشانش نمی‌دهد.

«پرسرعت» برای چه کاری؟

پیش از مقایسه، از خودتان بپرسید برای چه می‌خواهید:

• برای دیدن ویدیو و دانلود: دانلود را نگاه کنید.
• برای بازی آنلاین: پینگ، بسته‌ی گم‌شده و فرق پینگ آرام و شلوغ را نگاه کنید.
• برای تماس تصویری و کلاس آنلاین: آپلود، لرزش و بسته‌ی گم‌شده را نگاه کنید.
• برای فرستادن فایل‌های بزرگ: آپلود را نگاه کنید.

یک اپراتور ممکن است در دانلود اول باشد و در پینگ وسط جدول. «بهترین» برای یک گیمر و برای کسی که فیلم می‌بیند، لزوما یکی نیست.

چرا سرعت اینترنت ایران پایین است؟

این سوال را زیاد می‌پرسند، و ما می‌خواهیم صادقانه جواب بدهیم. اول یک نکته: رادار ما علت‌ها را اندازه نمی‌گیرد. ما فقط سرعت و پینگ را از Cloudflare می‌گیریم و نشان می‌دهیم. پس اینجا فقط علت‌هایی را می‌گوییم که در هر اتصال اینترنتی، در هر کشوری، سرعت و پینگ را پایین می‌آورد و منبع قابل‌اتکا دارد. اینکه سهم هر کدام در یک روز خاص در ایران چقدر است، از بیرون قابل اندازه‌گیری نیست و ما ادعایی درباره‌اش نمی‌کنیم.

۱. فاصله تا سرور

همان‌طور که بالاتر گفتیم، طبق ویکی‌پدیا)، نور در کابل نوری برای هر کیلومتر حدود ۵ میکروثانیه وقت می‌گیرد، و کابل‌ها هم خط صاف نمی‌روند. اگر سایت یا سرویسی که استفاده می‌کنید، سرورش در کشوری دور باشد، داده باید هزاران کیلومتر برود و برگردد. این تأخیر با هیچ مودمی از بین نمی‌رود.

پینگ بالا فقط بازی را خراب نمی‌کند. باز کردن یک صفحه‌ی وب معمولا ده‌ها درخواست کوچک پشت سر هم است. اگر هر کدام چند ده میلی‌ثانیه بیشتر طول بکشد، روی هم جمع می‌شود و صفحه کند به نظر می‌رسد، حتی وقتی سرعت دانلود خوب است.

۲. شلوغی

ویکی‌پدیا شلوغی شبکه را این‌طور تعریف می‌کند: افت کیفیت وقتی یک دستگاه یا یک مسیر شبکه بیش از توانش بار دارد. نتیجه‌هایش: صف و تأخیر، بسته‌ی گم‌شده، یا وصل نشدن اتصال‌های تازه. همان منبع می‌گوید در شلوغی، بار بیشتر حتی ممکن است کل جابه‌جایی را کمتر کند.

مثال: یک جاده‌ی دوطرفه را در ساعت ۳ صبح و در ساعت ۶ عصر تصور کنید. جاده همان است، ماشین‌ها همان، ولی زمان رسیدن خیلی فرق دارد. اینترنت هم همین‌طور است. برای همین سرعت در ساعت‌های پرمصرف شب ممکن است کمتر از صبح زود باشد. نمودار روزانه‌ی صفحه‌ی ما کمک می‌کند این الگو را ببینید.

شلوغی می‌تواند هر جایی باشد: در وای‌فای خانه وقتی چند نفر هم‌زمان ویدیو می‌بینند، در دکل موبایلی که آدم‌های زیادی به آن وصل‌اند، در شبکه‌ی اپراتور، یا در راه‌های بین‌المللی.

۳. پهنای باند بین‌المللی

بیشتر سایت‌ها و سرویس‌های دنیا سرورشان خارج از هر کشور خاصی است. ترافیکی که از یک کشور به بیرون می‌رود، از کابل‌های نوری و پیوندهای بین‌المللی می‌گذرد. بانک جهانی، با تعریفی از اتحادیه‌ی بین‌المللی مخابرات (ITU)، شاخصی به اسم «پهنای باند بین‌المللی اینترنت» دارد: ظرفیتی که از کابل‌های نوری و پیوندهای رادیویی بین‌المللی برای اینترنت استفاده می‌شود، و برای مقایسه بر تعداد کاربران اینترنت تقسیم می‌شود.

یعنی چه؟ این راه‌ها مثل چند جاده‌ی اصلی بین یک شهر و شهرهای دیگرند. همه‌ی کاربران یک کشور، این جاده‌ها را با هم شریک‌اند. اگر تعداد کاربران و حجم استفاده بیشتر از ظرفیت این راه‌ها رشد کند، سهم هر نفر کمتر می‌شود و شلوغی بیشتر. ما عدد این ظرفیت را برای ایران اندازه نمی‌گیریم و در این صفحه ادعایی درباره‌اش نمی‌کنیم؛ فقط می‌گوییم این یکی از چیزهایی است که در هر کشوری روی سرعت اثر دارد.

۴. اتصال آخر: وای‌فای، دکل، مودم

همان‌طور که در بخش موبایل گفتیم، دوری از دکل و توانایی دستگاه، و تداخل امواج بی‌سیم روی سرعت اثر دارد. همچنین بافربلوت در مودم می‌تواند وقتی خط پر است، پینگ را خیلی بالا ببرد. این‌ها ساده‌ترین و نزدیک‌ترین علت‌ها هستند، و تنها علت‌هایی که خودتان می‌توانید کاری برایشان بکنید.

۵. وقتی سرعت ناگهان افت می‌کند

اگر سرعت به‌طور معمول خوب است و ناگهان خیلی پایین می‌آید یا اینترنت قطع می‌شود، ممکن است موضوع اختلال باشد، نه کندی معمولی. برای این حالت، صفحه‌ی وضعیت اینترنت ایران می‌گوید ترافیک الان در برابر معمول همین ساعت چقدر است، و صفحه‌ی قطعی و اختلال قطعی‌هایی را که Cloudflare تأیید کرده یا به‌طور خودکار دیده، با نوع و علت (اگر Cloudflare علتی نوشته باشد) نشان می‌دهد.

سرعت کی بهتر می‌شود؟

این را هیچ‌کس از بیرون نمی‌تواند بداند، و ما پیش‌بینی نمی‌کنیم. چیزی که می‌توانیم بدهیم، اندازه‌گیری است: هر ۱۵ دقیقه نگاه می‌کنیم و نشان می‌دهیم چه دیده‌ایم و آخرین به‌روزرسانی کی بوده است.

چطور سرعت اینترنت خودتان را درست بسنجید؟

عددهای صفحه‌ی ما وضعیت کلی را نشان می‌دهد، ولی برای اینکه بدانید اتصال خودتان چطور است، باید خودتان تست بزنید. یک تست سرعت درست، چند قدم ساده دارد.

قدم به قدم

1. یک سایت تست سرعت باز کنید. مثلا speed.cloudflare.com؛ همان تستی که عددهای اپراتورها در صفحه‌ی ما از آن می‌آید. طبق مقاله‌ی Cloudflare، این تست با نزدیک‌ترین مرکز Cloudflare انجام می‌شود. نتیجه‌اش دانلود، آپلود، پینگ آرام و شلوغ، لرزش و بسته‌ی گم‌شده است.
2. کارهای دیگر را ببندید. دانلودها، به‌روزرسانی‌ها و ویدیوهای در حال پخش را متوقف کنید. اگر دیگران در خانه از همان اینترنت استفاده می‌کنند، بدانید که سهمشان از عدد شما کم می‌شود.
3. اگر می‌شود، با سیم وصل شوید. راهنمای Cloudflare هم همین را پیشنهاد می‌کند. اگر نمی‌شود، کنار مودم بنشینید. بعد یک بار هم از اتاق همیشگی‌تان تست بزنید و دو عدد را مقایسه کنید. اگر فرق زیادی دارند، بخشی از مشکل در وای‌فای خانه است.
4. چند بار و در چند ساعت تست بزنید. یک تست، یک لحظه است. صبح، ظهر و شب تست بزنید و عددها را یادداشت کنید. اگر فقط شب‌ها پایین است، احتمالا شلوغی است.
5. نتیجه را کنار عددهای صفحه‌ی ما بگذارید. اگر عدد شما خیلی کمتر از میانه‌ی اپراتورتان است، احتمالا مشکل در اتصال، محله یا دستگاه شماست. اگر نزدیک است، تجربه‌ی شما شبیه بیشتر مشترکان همان اپراتور است.

عددهای نتیجه را چطور بخوانید؟

• دانلود: کنار فهرست یوتیوب و نتفلیکس بگذارید. مثلا اگر ۵ مگابیت پایدار دارید، طبق راهنمای یوتیوب و نتفلیکس، یک ویدیو با کیفیت ۱۰۸۰ باید بی‌توقف پخش شود.
• آپلود: کنار عددهای زوم بگذارید. برای تماس تصویری ۷۲۰، حدود ۱٫۲ مگابیت لازم است.
• پینگ: هرچه کمتر بهتر. اگر پینگ در حالت شلوغ خیلی بیشتر از حالت آرام است، احتمالا وقتی کسی در خانه دانلود می‌کند، بازی و تماس شما اذیت می‌شود.
• لرزش: هرچه کمتر بهتر؛ برای تماس صوتی و تصویری مهم است.
• بسته‌ی گم‌شده: بهترینش صفر است. اگر عدد قابل‌توجهی می‌بینید، اول اتصال بی‌سیم را با سیم امتحان کنید.

وقتی نتیجه بد است

اگر چند بار، در ساعت‌های مختلف، با سیم تست زده‌اید و نتیجه هنوز خیلی پایین‌تر از چیزی است که اپراتور قول داده، این عددها مدرک خوبی برای تماس با پشتیبانی اپراتور است. راهنمای Cloudflare هم یکی از پیشنهادهایش تماس با اپراتور است. تاریخ، ساعت و عدد هر تست را بنویسید؛ اپراتورها با عدد بهتر کار می‌کنند تا با «اینترنتم کنده».

چند سوال کوتاه

سرعت اینترنت ایران امروز چقدر است؟

عدد امروز را در بالای صفحه‌ی سرعت اینترنت ایران می‌بینید: میانه‌ی دانلود و پینگ کل ایران، از شاخص کیفیت اینترنت Cloudflare. عدد امروز را کنار ۳۰ روز گذشته بگذارید تا بدانید امروز عادی است یا نه. یادتان باشد Cloudflare معمولا با حدود یک ساعت تأخیر منتشر می‌کند.

این صفحه سرعت شهر من را نشان می‌دهد؟

نه. داده‌ای که Cloudflare برای ایران منتشر می‌کند، شهر به شهر نیست، و ما عددی را که نداریم نشان نمی‌دهیم. چیزی که داریم، کل ایران و هر اپراتور بزرگ است.

آیا Cloudflare همه‌ی اینترنت ایران را می‌بیند؟

نه. Cloudflare فقط ترافیکی را می‌بیند که از شبکه‌ی خودش رد می‌شود. این بخش بزرگی از وب است، ولی همه‌اش نیست. شاخص کیفیت هم فقط از مرورگرهایی می‌آید که سایت‌هایی را باز کرده‌اند که از Cloudflare استفاده می‌کنند. پس این عددها تصویر خوبی می‌دهد، ولی کامل نیست، و ما همین را همه‌جا می‌گوییم.

کجا بیشتر ببینید؟

• وضعیت اینترنت ایران: اینترنت الان در برابر معمول همین ساعت چطور است.
• قطعی و اختلال اینترنت: قطعی‌ها و افت‌های ثبت‌شده در ۳۰ روز اخیر.
• اپراتورها: وضعیت، سرعت و پینگ هر اپراتور در صفحه‌ی خودش.
• پربازدیدترین سایت‌ها: رتبه‌بندی دامنه‌ها در ایران از دید Cloudflare.
• حمله‌های اینترنتی: حمله‌های DDoS به ایران و از ایران، آن‌طور که Cloudflare می‌بیند.
• واژه‌نامه‌ی Cloudflare Radar: تعریف رسمی همه‌ی عددهایی که اینجا آمد.

داده‌ها از Cloudflare Radar می‌آید، با مجوز CC BY-NC 4.0. عددها از روی داده‌ی Cloudflare محاسبه و به فارسی ترجمه شده‌اند، و منبع ضمانتی برای آن‌ها نمی‌دهد.