ترافیک شبکه‌ی اینترنت ایران عادی است.

این صفحه دقیقا چه چیزی را نشان می‌دهد؟

اول باید بدانیم عددها از کجا آمده‌اند. عددی که منبعش معلوم نباشد، بیشتر گیج می‌کند تا کمک.

داده‌ها از Cloudflare Radar می‌آید، با مجوز CC BY-NC 4.0. Cloudflare یک شرکت بزرگ اینترنتی است که بخش بزرگی از سایت‌های دنیا از شبکه‌ی آن رد می‌شوند. این شرکت یک بخش عمومی به اسم Radar دارد که عددهای اینترنت کشورها را منتشر می‌کند. رادار سفید این عددها را فقط برای ایران و هر ۱۵ دقیقه یک بار می‌گیرد (بعضی عددها ساعتی یا هر ۶ ساعت)، ۳۰ روز نگه می‌دارد و بعد پاک می‌کند.

چند نکته که خوب است از همین اول بدانید:

• Cloudflare فقط ترافیکی را می‌بیند که از شبکه‌ی خودش رد می‌شود. اگر کسی سایتی را باز کند که از Cloudflare استفاده نمی‌کند، آن بازدید در این عددها نیست. پس این عددها تصویر کل اینترنت ایران نیستند؛ یک نمونه‌ی بزرگ از آن‌اند.
• عددها نسبی‌اند. پایین‌تر مفصل می‌گوییم یعنی چه.
• شما به Cloudflare وصل نمی‌شوید. وقتی صفحه را باز می‌کنید، صفحه از روی نسخه‌ای ساخته می‌شود که رادار سفید قبلا گرفته است.
• اگر Cloudflare در دسترس نباشد، صفحه همین را می‌گوید: «دسترسی به کلادفلر به دلیل اختلال قطع است و ممکن است به خاطر قطعی اینترنت بین‌الملل باشد». در این حالت آخرین داده‌ای که داریم با زبان گذشته نشان داده می‌شود، یعنی صفحه نمی‌گوید «الان چنین است»، می‌گوید «آخرین بار چنین بود».

«ترافیک» اینجا با «ترافیک بسته‌ی اینترنت» فرق دارد

در ایران کلمه‌ی «ترافیک» دو معنی دارد و این دو خیلی با هم قاطی می‌شوند.

معنی اول: حجم بسته‌ی شما

وقتی کسی می‌گوید «ترافیکم تمام شد» یا «ترافیک بخرم»، منظورش حجم بسته‌ی اینترنت است: مثلا یک بسته‌ی چند گیگابایتی که از اپراتور خریده و هر بار که ویدیو می‌بیند یا عکس می‌فرستد، کمی از آن کم می‌شود. این ترافیک مال شخص شماست و با گیگابایت اندازه گرفته می‌شود. برای دیدن مانده‌ی بسته‌تان باید سراغ برنامه یا سایت اپراتور خودتان بروید. رادار سفید هیچ ربطی به بسته‌ی شما ندارد، چیزی از آن نمی‌داند و چیزی را هم کم و زیاد نمی‌کند.

معنی دوم: شلوغی کل شبکه

در صفحه‌ی ترافیک رادار سفید، «ترافیک» یعنی شلوغی کل اینترنت ایران، مثل ترافیک خیابان. وقتی می‌گوییم «ساعت ۹ شب ترافیک بالاست»، یعنی در آن ساعت خیلی‌ها هم‌زمان در اینترنت‌اند، مثل وقتی که می‌گوییم «ساعت ۷ عصر خیابان‌ها ترافیک است». این ترافیک مال هیچ‌کس به تنهایی نیست؛ جمع کار همه است.

یک مثال: فرض کنید شهر شما یک آب‌انبار بزرگ دارد. «ترافیک بسته» مثل این است که بپرسید سهم آب خانه‌ی شما این ماه چقدر مانده. «ترافیک شبکه» مثل این است که بپرسید الان چند نفر در شهر هم‌زمان شیر آب را باز کرده‌اند. سوال دوم کار رادار سفید است.

چرا عدد گیگابایت نداریم؟ (عدد نسبی یعنی چه)

خیلی‌ها دنبال «آمار مصرف اینترنت در ایران» هستند و انتظار دارند عددی مثل «امروز فلان ترابایت مصرف شد» ببینند. رادار سفید چنین عددی ندارد و این از روی بی‌دقتی نیست.

راهنمای Cloudflare Radar درباره‌ی نرمال‌سازی می‌گوید Radar معمولا عدد خام نمی‌دهد؛ عددها را به شکل درصد یا با روشی به اسم min-max برمی‌گرداند. نرمال‌سازی یعنی چه؟ یعنی عددها را طوری تغییر مقیاس بدهند که فقط بالا و پایین رفتن معلوم شود، نه اندازه‌ی واقعی.

یک مثال با صف نانوایی

فرض کنید کسی هر روز جلوی یک نانوایی می‌ایستد و به جای اینکه بگوید «۴۳ نفر در صف بودند»، می‌گوید «صف الان ۸۰ درصد شلوغ‌ترین لحظه‌ی امروز است». شما نمی‌دانید دقیقا چند نفر در صف‌اند، ولی خوب می‌فهمید صف الان شلوغ است یا خلوت، و از دیروز بیشتر است یا کمتر. عدد نسبی همین است.

این عدد به چه کاری می‌آید و به چه کاری نمی‌آید؟

به این کارها می‌آید:

• فهمیدن اینکه الان از معمول این ساعت شلوغ‌تر است یا خلوت‌تر.
• پیدا کردن شلوغ‌ترین و خلوت‌ترین ساعت روز.
• مقایسه‌ی امروز با دیروز و با همین روزِ هفته‌ی پیش.
• دیدن اینکه یک افت ناگهانی پیش آمده یا نه.

به این کارها نمی‌آید:

• گفتن اینکه مردم ایران امروز چند گیگابایت مصرف کردند.
• مقایسه‌ی حجم مصرف ایران با کشور دیگر.
• فهمیدن اینکه مصرف خود شما چقدر بوده است.

یک نکته‌ی فنی ولی مهم هم در همان راهنما هست: عددهایی که با min-max نرمال شده‌اند، فقط وقتی با هم مقایسه‌پذیرند که در یک درخواست گرفته شده باشند، چون بزرگ‌ترین و کوچک‌ترین عدد هر بار ممکن است فرق کند. برای همین رادار سفید روزهایی را که می‌خواهد کنار هم بگذارد، با هم می‌گیرد و با یک مقیاس نشان می‌دهد.

نمودار امروز را چطور بخوانیم؟

مهم‌ترین تصویر صفحه‌ی ترافیک اینترنت ایران امروز یک نمودار خطی است. نمودار خطی یعنی خطی که از چپ به راست می‌رود و هر جا بالاتر باشد، آن لحظه شلوغ‌تر بوده است.

دو خط روی هم

در این نمودار دو چیز روی هم کشیده شده:

1. خط امروز: ترافیک امروز، ساعت به ساعت، تا آخرین داده‌ای که رسیده.
2. روز معمول: شکل یک روز عادی، که خط امروز روی آن کشیده می‌شود تا معلوم شود امروز با معمول چه فرقی دارد.

«روز معمول» از کجا می‌آید؟ برای هر لحظه‌ی روز، رادار سفید همان لحظه را در ۷ روز قبل نگاه می‌کند و میانه‌ی آن ۷ عدد را می‌گیرد. مثلا برای ساعت ۱۰ صبح، ترافیک ساعت ۱۰ صبحِ هفت روز گذشته کنار هم گذاشته می‌شود و عدد وسطی انتخاب می‌شود.

میانه یعنی چه و چرا میانگین نه؟

میانه یعنی عددی که وقتی همه‌ی عددها را از کم به زیاد بچینید، درست وسط می‌افتد. ویکی‌پدیا در صفحه‌ی میانه) همین را می‌گوید.

مثال: فرض کنید ترافیک ساعت ۱۰ صبح در هفت روز گذشته (به شکل نسبی) این‌ها بوده: ۷۰، ۷۲، ۷۵، ۷۶، ۷۸، ۸۰ و ۲۰. آن ۲۰ مال روزی است که مثلا برای چند ساعت اختلالی پیش آمده بود. اگر میانگین بگیریم، آن یک روز عجیب کل عدد را پایین می‌کشد و «معمول» کمتر از واقعیت می‌شود. ولی میانه وقتی عددها را بچینیم (۲۰، ۷۰، ۷۲، ۷۵، ۷۶، ۷۸، ۸۰)، عدد وسط یعنی ۷۵ است؛ آن یک روز عجیب تقریبا اثری ندارد. برای همین «معمول» با میانه ساخته می‌شود: یک روز غیرعادی نمی‌تواند تصویر «عادی» را خراب کند.

سه کلمه‌ی وضعیت

بالای صفحه یک جمله‌ی کوتاه می‌بینید که وضعیت الان را می‌گوید. این جمله از مقایسه‌ی ترافیک الان با معمولِ همین ساعت ساخته می‌شود:

• «عادی»: ترافیک الان دست‌کم ۸۰ درصد معمول این ساعت است. یعنی چیز عجیبی دیده نمی‌شود. کمی بالا و پایین رفتن طبیعی است؛ هیچ دو روزی دقیقا مثل هم نیستند.
• «کمتر از معمول»: ترافیک بین ۵۰ تا ۸۰ درصد معمول است. یعنی امروز به‌وضوح خلوت‌تر از یک روز عادی است. این می‌تواند یک تعطیلی باشد، یا اختلال در بخشی از شبکه.
• «خیلی کمتر از معمول»: ترافیک کمتر از نصف معمول است. این افت بزرگی است. برای اینکه بدانید از کی شروع شده، چقدر طول کشیده و کجا بوده، صفحه‌ی قطعی‌های اینترنت ایران را ببینید.

چند الگوی ساده برای خواندن نمودار

• خط امروز تقریبا روی معمول است: روز عادی است.
• خط امروز کمی پایین‌تر از معمول است، ولی همان شکل را دارد: مثلا یک روز تعطیل یا یک روز آرام‌تر. شکل یکی است، اندازه کمتر است.
• خط امروز ناگهان پایین می‌افتد و بعد برمی‌گردد: یعنی در آن بازه افتی بوده است. شیب تند یعنی افت ناگهانی بوده، نه آرام.
• خط امروز شکلش با معمول فرق دارد: مثلا شلوغی صبح دیرتر شروع شده یا شب زودتر خلوت شده. این معمولا یعنی امروز برنامه‌ی روزانه‌ی مردم فرق داشته، مثل روزهای خاص که پایین‌تر می‌گوییم.

یک یادآوری: آخر خط امروز همیشه «الان» نیست. Cloudflare عددها را با کمی تأخیر منتشر می‌کند و رادار سفید هم هر ۱۵ دقیقه یک بار می‌گیرد. پس آخرین نقطه‌ی خط ممکن است مال کمی پیش باشد. صفحه زمان آخرین به‌روزرسانی را می‌نویسد.

ساعت ۲۴خانه: ساعت شلوغی اینترنت را با یک نگاه ببینید

یکی از تصویرهای صفحه یک ساعت دیواری نقاشی‌شده است که به جای ۱۲ عدد، ۲۴ خانه دارد: یک خانه برای هر ساعت از شبانه‌روز. هر خانه هر چه پررنگ‌تر باشد، ترافیک آن ساعت بیشتر بوده است.

چرا ساعت و نه نمودار ستونی؟

چون شبانه‌روز گرد است. ساعت ۱۱ شب به ۱۲ شب می‌رسد و ۱۲ شب به ۱ بامداد. در نمودار معمولی، شب در دو سر نمودار پخش می‌شود و آدم فراموش می‌کند که این دو سر به هم چسبیده‌اند. در ساعت گرد، شب یک تکه‌ی پیوسته است و با یک نگاه می‌بینید شلوغی از کجا شروع می‌شود، کجا به اوج می‌رسد و کجا آرام می‌شود.

ساعت ایران

همه‌ی ساعت‌های صفحه به وقت تهران است. ویکی‌پدیا در صفحه‌ی وقت رسمی ایران می‌گوید ایران از UTC+3:30 استفاده می‌کند، یعنی سه ساعت و نیم جلوتر از ساعت جهانی، و در حال حاضر ساعت تابستانی ندارد و همه‌ی سال همین است. Cloudflare عددها را با ساعت جهانی (UTC) می‌دهد و رادار سفید آن‌ها را به وقت تهران برمی‌گرداند تا ساعت ۹ شب روی ساعت، واقعا ۹ شب خود ما باشد.

شلوغ‌ترین و خلوت‌ترین ساعت

کنار ساعت، صفحه دو ساعت را با کلمه می‌گوید: شلوغ‌ترین ساعت و خلوت‌ترین ساعت. این دو را دو بار حساب می‌کند:

1. برای امروز: از ساعت‌هایی که تا الان گذشته.
2. برای ۷ روز گذشته: هر ساعت شبانه‌روز را در این هفت روز میانگین می‌گیرد. مثلا ساعت ۹ شبِ هفت روز را کنار هم می‌گذارد و میانگینش را حساب می‌کند، همین‌طور برای ساعت ۱۰ شب و ساعت ۳ بامداد و بقیه. بعد بیشترین و کمترین را انتخاب می‌کند.

چرا دو بار؟ چون امروز ممکن است روز خاصی باشد. «ساعت اوج مصرف اینترنت در ایران» را بهتر است از عدد ۷ روزه بخوانید، چون یک روز عجیب کمتر رویش اثر می‌گذارد. عدد امروز به درد این سوال می‌خورد که «امروز چه فرقی داشت؟».

نکته‌ی دیگر: اگر امروز هنوز به عصر نرسیده باشد، شلوغ‌ترین ساعت امروز ممکن است ظهر باشد، فقط چون ساعت‌های شب هنوز نیامده‌اند. پس عصر و شب، عدد امروز کامل‌تر است.

ریتم روزانه‌ی اینترنت: یک روز معمولی چه شکلی دارد؟

ترافیک اینترنت در بیشتر کشورهای دنیا شکل نسبتا ثابتی دارد و این شکل از برنامه‌ی روزانه‌ی خود ما می‌آید: خواب، کار، مدرسه، شام، استراحت. رادار سفید این شکل را برای ایران نشان می‌دهد؛ اینجا چیزهایی را می‌گوییم که Cloudflare درباره‌ی شکل کلی روز در دنیا نوشته است.

اینترنت با خورشید بالا و پایین می‌رود

Cloudflare در نوشته‌ی معرفی Radar در سال ۲۰۲۰ می‌گوید استفاده از اینترنت با حرکت خورشید بالا و پایین می‌رود: همه جای دنیا شب‌ها آرام می‌شود و با آمدن صبح دوباره بالا می‌رود. همان نوشته می‌گوید اگر نمودار چند روز را با هم ببینید، معمولا آخر هفته‌ها را می‌بینید که استفاده کمی کندتر می‌شود.

در نوشته‌ی دیگری با عنوان وقتی مردم مکث می‌کنند، اینترنت ساکت می‌شود هم آمده است که مردم شب می‌خوابند و اوج استفاده اوایل عصر است، وقتی به خانه می‌رسند و شاید فیلمی ببینند، موسیقی گوش کنند یا کارهایی را در اینترنت انجام دهند که وسط روز کاری نمی‌توانستند.

سه قله و یک اوج شبانه

Cloudflare در نوشته‌ی معرفی آمار درخواست‌های HTTP در Radar در سال ۲۰۲۴ یک مثال دقیق‌تر آورده است: ترافیک پرتغال در چند روز اوایل ماه اوت. آنجا دو جور عدد را جدا کرده:

• تعداد درخواست‌ها (یعنی چند بار دستگاه‌ها از سایت‌ها چیزی خواسته‌اند) هر روز سه قله داشته که هر کدام از قبلی بلندتر بوده: یکی نزدیک ظهر، یکی بعدازظهر و بلندترین شب. این قله‌ها در روزهای کاری واضح‌تر بوده‌اند، ولی آخر هفته هم دیده می‌شده‌اند.
• حجم داده (یعنی چقدر داده رد و بدل شده) صبح بالا رفته، در طول روز آرام‌تر زیاد شده و عصر ناگهان تند بالا رفته تا شب، حدود ساعت ۱۰ شب به وقت محلی، به اوج رسیده.

Cloudflare این را این‌طور توضیح می‌دهد که چیزهایی که وسط روز کاری استفاده می‌شوند سبک‌ترند، ولی شب‌ها مردم چیزهای سنگین‌تری مثل ویدیو و موسیقی می‌بینند و گوش می‌کنند. یعنی شب‌ها هم آدم‌ها بیشترند، هم هر نفر داده‌ی بیشتری می‌گیرد.

این مثال مال پرتغال است، نه ایران. ساعت‌های دقیق هر کشور با برنامه‌ی روزانه‌ی مردمش فرق می‌کند. برای همین در رادار سفید ساعت ۲۴خانه‌ی ایران را جدا نشان می‌دهیم، نه یک «ساعت شلوغ» حدسی.

یک روز معمولی، تکه به تکه

اگر بخواهیم شکل کلی یک روز را با زبان ساده بگوییم (و هر بار با ساعت ۲۴خانه‌ی ایران مقایسه کنیم):

1. نیمه‌شب تا سحر: بیشتر مردم خواب‌اند. ترافیک به پایین‌ترین حد شبانه‌روز می‌رسد. خلوت‌ترین ساعت روز معمولا جایی در همین بازه است.
2. صبح: مردم بیدار می‌شوند، پیام‌ها را می‌خوانند، خبر می‌بینند، راهی کار و مدرسه می‌شوند. خط تند بالا می‌رود.
3. وسط روز: کار و درس. ترافیک بالاست ولی معمولا هنوز به اوج نرسیده.
4. عصر و شب: مردم به خانه برمی‌گردند. ویدیو، فیلم، بازی، تماس با خانواده. ترافیک معمولا به اوج می‌رسد.
5. آخر شب: آرام آرام پایین می‌آید تا دوباره به خلوتی نیمه‌شب برسد.

چرا عصرها شلوغ‌تر است و این برای سرعت خود شما چه معنایی دارد؟

جواب کوتاه: چون عصرها هم‌زمان آدم‌های بیشتری در اینترنت‌اند و کارهای سنگین‌تری می‌کنند.

شبکه مثل یک جاده‌ی مشترک است

اینترنت خانه یا گوشی شما فقط مال شما نیست. از جایی به بعد، اتصال شما با اتصال همسایه‌ها، محله و شهر در یک مسیر مشترک جمع می‌شود. این مسیر ظرفیت مشخصی دارد، مثل یک جاده که فقط چند خط دارد.

ساعت ۴ صبح جاده تقریبا خالی است و هر ماشین با سرعت کامل می‌رود. ساعت ۷ عصر همه هم‌زمان راه افتاده‌اند. جاده عوض نشده، ولی سرعت همه کم شده. ویکی‌پدیا در صفحه‌ی ازدحام شبکه همین را به زبان فنی می‌گوید: وقتی یک بخش از شبکه بیشتر از ظرفیتش داده بگیرد، کیفیت سرویس پایین می‌آید؛ مثلا تأخیر بیشتر می‌شود، بسته‌هایی از داده گم می‌شوند یا اتصال‌های تازه کند می‌شوند.

یعنی ساعت شلوغ حتما کند است؟

نه حتما. اپراتوری که مسیرهایش را برای ساعت اوج آماده کرده باشد، ممکن است در ساعت شلوغ هم تقریبا همان سرعت را بدهد. ولی اگر ظرفیت یک مسیر برای ساعت اوج کم باشد، معمولا اولین جایی که خودش را نشان می‌دهد همین ساعت‌های عصر است.

یک نکته‌ی مهم: نمودار ترافیک سرعت را نشان نمی‌دهد. فقط می‌گوید چقدر شلوغ است. برای دیدن سرعت و پینگ (تأخیر) سراغ این صفحه‌ها بروید:

• سرعت اینترنت ایران: دانلود، آپلود و پینگ روزانه، و نتیجه‌ی تست‌های سرعت هر اپراتور.
• پینگ اینترنت ایران امروز: تأخیر، و برای هر اپراتور پینگ در حالت آرام و در حالت شلوغ.

پینگ در حالت آرام و پینگ زیر بار

در صفحه‌ی پینگ دو عدد برای هر اپراتور هست که به همین بحث شلوغی خیلی مربوط است. پینگ در حالت آرام یعنی تأخیر وقتی اتصال کار دیگری نمی‌کند. پینگ زیر بار یعنی تأخیر وقتی همان اتصال مشغول دانلود یا آپلود است. اگر فاصله‌ی این دو زیاد باشد، یعنی وقتی اتصال پر می‌شود، همه‌چیز کندتر جواب می‌دهد. این درباره‌ی شلوغی اتصال خود شماست، ولی خیلی شبیه همان اتفاقی است که در ساعت شلوغ برای کل جاده می‌افتد.

چند کار ساده که از دانستن ساعت شلوغ برمی‌آید

• کارهای سنگین و فوری‌نبودنی را به ساعت خلوت ببرید. مثل به‌روزرسانی بزرگ گوشی و کامپیوتر، پشتیبان‌گیری روی فضای ابری، یا دانلود یک فایل حجیم. خلوت‌ترین ساعت را از ساعت ۲۴خانه بخوانید. بیشتر دستگاه‌ها گزینه‌ای دارند که به‌روزرسانی را شب انجام دهند.
• تماس تصویری مهم را اگر می‌شود در ساعت شلوغ نگذارید. تماس تصویری هم به دانلود نیاز دارد هم به آپلود، و به تأخیر کم. ساعت شلوغ برایش سخت‌تر است.
• اگر اینترنتتان فقط شب‌ها کند است، به احتمال زیاد مشکل از شلوغی است، نه از دستگاه شما. اگر همیشه کند است، مشکل ممکن است جای دیگری باشد، مثلا مودم یا آنتن‌دهی.
• سرعت خودتان را در دو ساعت مختلف بسنجید. یک بار در ساعت خلوت و یک بار در ساعت شلوغ، با یک ابزار مثل speed.cloudflare.com. اگر فرق زیادی دارد، یعنی اتصال شما به شلوغی حساس است.

ریتم هفته: روزهای هفته با هم فرق دارند

غیر از شکل روز، هفته هم شکل دارد. در صفحه‌ی ترافیک یک تصویر هفت‌روزه هست که هفت روز هفته را کنار هم می‌گذارد. عدد هر روز میانگین ترافیک همان روز هفته در ۴ هفته‌ی گذشته است، و به شکل نسبی نشان داده می‌شود. مثلا عدد «شنبه» میانگین چهار شنبه‌ی آخر است.

چرا ۴ هفته؟

چون یک هفته کم است. اگر یک شنبه تعطیل بوده باشد، یا روز عجیبی بوده، عدد شنبه را خراب می‌کند. با چهار هفته، یک روز غیرعادی سهم کمتری دارد و شکل واقعی هفته بهتر دیده می‌شود. چون رادار سفید داده را ۳۰ روز نگه می‌دارد، چهار هفته تقریبا تمام چیزی است که داریم.

هفته‌ی ایران

در ایران هفته‌ی کاری با هفته‌ی بیشتر کشورهای غربی فرق دارد. ویکی‌پدیا در صفحه‌ی هفته‌ی کاری و آخر هفته می‌گوید هفته‌ی کاری استاندارد در ایران از شنبه شروع می‌شود و پنجشنبه تمام می‌شود، پنجشنبه‌ها معمولا نیمه‌وقت است، و خیلی از شرکت‌های خصوصی پنجشنبه را هم تعطیل‌اند و آخر هفته‌ی دوروزه‌ی پنجشنبه و جمعه دارند.

پس وقتی مثال‌های Cloudflare را می‌خوانید که از «آخر هفته» حرف می‌زنند، برای ایران باید به پنجشنبه و جمعه فکر کنید، نه شنبه و یکشنبه.

آخر هفته کمتر است یا بیشتر؟

اینجا جواب ساده‌ای نیست و برای همین هم رادار سفید ریتم هفته را با داده نشان می‌دهد، نه با حدس. Cloudflare در نوشته‌ی معرفی Radar می‌گوید آخر هفته‌ها استفاده اغلب کمی کندتر می‌شود. از آن طرف، در روز تعطیل مردم بیشتر در خانه‌اند و وقت آزاد بیشتری دارند. چیزی که معمولا عوض می‌شود شکل روز است، نه فقط اندازه‌اش: صبح تعطیل دیرتر شلوغ می‌شود، چون کسی برای رفتن سر کار زود بیدار نمی‌شود، و شلوغی در طول روز پخش‌تر است.

نکته‌ی آخر: چون عددها نسبی‌اند، تصویر هفته فقط می‌گوید کدام روز از کدام روز بیشتر بوده، نه چقدر داده مصرف شده.

تعطیلی‌ها و روزهای خاص شکل روز را عوض می‌کنند

شکل روزانه‌ی اینترنت از برنامه‌ی مردم می‌آید. پس هر روزی که برنامه‌ی مردم را عوض کند، نمودار را هم عوض می‌کند. Cloudflare چند بار درباره‌ی همین نوشته است.

وقتی همه هم‌زمان کاری می‌کنند

در نوشته‌ی وقتی مردم مکث می‌کنند، اینترنت ساکت می‌شود آمده است که در بریتانیا، وقتی مردم در یک ساعت مشخص هم‌زمان برای تشکر از پرستاران و پزشکان دست زدند، ترافیک به‌وضوح افتاد. یعنی وقتی همه با هم چند دقیقه گوشی را کنار می‌گذارند، در نمودار کل کشور دیده می‌شود.

ماه رمضان

Cloudflare در نوشته‌ای درباره‌ی رمضان در سال ۲۰۲۲ نشان داده که در بسیاری از کشورها ترافیک پیش از سحر، در ساعتی که معمولا خلوت‌ترین ساعت روز است، خیلی بیشتر از معمول می‌شود، چون مردم برای سحری بیدارند، و در خیلی از کشورها بعد از اذان مغرب، وقت افطار، ترافیک کمتر از معمول می‌شود. همان نوشته درباره‌ی ایران گفته که ترافیک بعد از شروع رمضان بیشتر شده و بعد از تمام شدنش حدود ۱۵ درصد کمتر شده، و ایران از معدود کشورهایی بوده که بعد از غروب در رمضان ترافیک بیشتری داشته است.

یعنی در رمضان، ساعت ۲۴خانه ممکن است شکل دیگری پیدا کند: خانه‌های سحر پررنگ‌تر از همیشه، و ساعت‌های عصر جابه‌جا. این اختلال نیست؛ برنامه‌ی مردم عوض شده است.

کریسمس و سال نو در کشورهای دیگر

Cloudflare در نوشته‌ای درباره‌ی کریسمس و سال نو در سال ۲۰۲۴ پنجاه کشور را نگاه کرده و دیده در شب سال نو تقریبا همه جا ترافیک افت می‌کند، و در بعضی کشورهای اروپایی در ساعت شام کریسمس افت خیلی بزرگ است. همان نوشته می‌گوید هر منطقه تعطیلی‌های خودش را دارد؛ مثلا در کشورهایی که جمعیت مسلمان زیادی دارند، تغییرهای بزرگ در رمضان و عید دیده می‌شود.

برای ایران یعنی چه؟

درباره‌ی نوروز یا تعطیلی‌های رسمی ایران، نوشته‌ای از Cloudflare پیدا نکردیم، پس عددی هم از خودمان نمی‌سازیم. ولی منطق همان است: هر روزی که برنامه‌ی مردم عوض شود، شکل روز هم عوض می‌شود. چند چیز که در روزهای خاص خوب است در نظر داشته باشید:

• روز تعطیل را با روز کاری مقایسه نکنید. اگر امروز تعطیل است و خط امروز کمی پایین‌تر از «معمول» است، طبیعی است، چون «معمول» از هفت روز قبل ساخته شده که بیشترش روز کاری بوده.
• تعطیلی‌های چندروزه (مثل تعطیلات اول سال) ممکن است «معمول» را هم کم‌کم عوض کنند. وقتی چند روز پشت سر هم تعطیل باشد، میانه‌ی هفت روز قبل هم کم‌کم شکل روز تعطیل را می‌گیرد.
• یک برنامه‌ی تلویزیونی یا مسابقه‌ی پربیننده ممکن است در یک ساعت مشخص ترافیک را کم یا زیاد کند. اگر یک تکه‌ی کوتاه از خط امروز عجیب است و بعدش همه‌چیز عادی شده، به احتمال زیاد چیزی از همین جنس بوده.
• کلمه‌ی «کمتر از معمول» در روز تعطیل همیشه به معنی اختلال نیست. صفحه نمی‌داند امروز تعطیل است یا نه؛ فقط مقایسه می‌کند. خواندن معنی‌اش کار شماست.

امروز را با دیروز و هفته‌ی پیش چطور مقایسه کنیم؟

صفحه‌ی ترافیک دو مقایسه‌ی آماده دارد: امروز در برابر دیروز و امروز در برابر همین روز در هفته‌ی پیش. هر کدام برای سوال خاصی خوب است.

امروز در برابر دیروز

این مقایسه ساده و نزدیک است: دیروز تازه‌ترین روز کامل است. ولی یک دام دارد: دیروز ممکن است روز دیگری از هفته باشد. اگر امروز جمعه است و دیروز پنجشنبه بوده، یا امروز شنبه است و دیروز جمعه بوده، طبیعی است که با هم فرق داشته باشند. مثلا شنبه‌ی اول هفته‌ی کاری با جمعه‌ی تعطیل یک شکل نیست.

پس مقایسه با دیروز برای این خوب است: «آیا امروز ناگهان چیزی عوض شده؟». اگر امروز و دیروز هر دو روز کاری معمولی‌اند و خط امروز خیلی پایین‌تر است، این ارزش دقت دارد.

امروز در برابر همین روز هفته‌ی پیش

این مقایسه منصفانه‌تر است، چون یک روز هفته را با همان روز مقایسه می‌کند: شنبه با شنبه، جمعه با جمعه. برنامه‌ی مردم در دو شنبه‌ی پشت سر هم معمولا خیلی شبیه است، پس اگر فرقی دیده شود، احتمالا واقعی است.

ولی این هم یک دام دارد: اگر هفته‌ی پیش همین روز تعطیل بوده و امروز نیست (یا برعکس)، فرق دیده می‌شود ولی از تعطیلی است.

یک روش سه‌قدمی برای خواندن

وقتی می‌خواهید بدانید امروز عادی است یا نه:

1. اول جمله‌ی وضعیت را بخوانید: «عادی»، «کمتر از معمول» یا «خیلی کمتر از معمول». این مقایسه با میانه‌ی هفت روز قبل است و یک روز عجیب رویش اثر زیادی ندارد.
2. بعد با همین روز هفته‌ی پیش مقایسه کنید: اگر این دو هم نزدیک‌اند، به احتمال زیاد امروز روز معمولی است.
3. آخر با دیروز مقایسه کنید: اگر دیروز روزی از همان جنس بوده (هر دو کاری یا هر دو تعطیل) و امروز خیلی فرق دارد، یعنی چیزی عوض شده. برای جزئیات افت، صفحه‌ی قطعی‌ها را ببینید.

یک مثال

فرض کنید امروز سه‌شنبه است، ساعت ۸ شب. جمله‌ی وضعیت می‌گوید «کمتر از معمول». مقایسه با سه‌شنبه‌ی هفته‌ی پیش هم نشان می‌دهد امروز پایین‌تر است. مقایسه با دیروز (دوشنبه، روز کاری) هم همین را می‌گوید. هر سه با هم هم‌صدا هستند، پس امروز واقعا خلوت‌تر از معمول بوده. حالا با نگاه به نمودار امروز می‌بینید که از ساعت ۶ عصر خط افت کرده. این همان چیزی است که در صفحه‌ی قطعی‌ها با «کی، چقدر و کجا» دنبالش می‌کنید.

حالا فرض کنید امروز جمعه است و جمله‌ی وضعیت می‌گوید «کمتر از معمول»، ولی مقایسه با جمعه‌ی هفته‌ی پیش می‌گوید تقریبا یکی است. اینجا به احتمال زیاد چیز عجیبی نیست؛ «معمول» از هفت روزی ساخته شده که بیشترش روز کاری بوده و جمعه همیشه با آن فرق دارد.

آمار مصرف اینترنت در ایران: چه چیزی از این صفحه برمی‌آید و چه چیزی نه

کسی که «آمار مصرف اینترنت در ایران» یا «بیشترین مصرف اینترنت در ایران» را جستجو می‌کند، معمولا یکی از این سوال‌ها را دارد. جواب صادقانه‌ی هر کدام:

• «مردم ایران روزی چند گیگابایت مصرف می‌کنند؟»: رادار سفید این را نمی‌داند. عددهای Cloudflare نسبی‌اند و فقط بخشی از ترافیک را می‌بینند که از شبکه‌ی Cloudflare رد می‌شود.
• «بیشترین مصرف اینترنت در ایران کی است؟»: این را می‌دانیم، به شکل نسبی: شلوغ‌ترین ساعت ۷ روز گذشته و شلوغ‌ترین روز هفته در ۴ هفته‌ی گذشته.
• «کدام اپراتور بیشترین ترافیک را دارد؟»: صفحه‌ی ترافیک این را نمی‌گوید. برای دیدن هر اپراتور جدا، صفحه‌ی اپراتورهای اینترنت ایران را ببینید، مثلا همراه اول، ایرانسل، مخابرات، رایتل، شاتل، مبین‌نت و پارس‌آنلاین.
• «مردم بیشتر به کدام سایت‌ها می‌روند؟»: صفحه‌ی سایت‌های پربازدید این را از دید Cloudflare نشان می‌دهد.
• «این ماه از ماه پیش بیشتر بوده؟»: رادار سفید فقط ۳۰ روز نگه می‌دارد، پس مقایسه‌ی ماه با ماه از آن برنمی‌آید.

پرسش‌های رایج

ترافیک اینترنت ایران امروز عادی است؟

بالای صفحه‌ی ترافیک جمله‌ی وضعیت همین را می‌گوید: «عادی» یعنی دست‌کم ۸۰ درصد معمول این ساعت. معمول از میانه‌ی همین ساعت در هفت روز قبل ساخته می‌شود.

ساعت شلوغی اینترنت در ایران کی است؟

ساعت دقیق را صفحه با داده‌ی ۷ روز گذشته به وقت تهران می‌گوید. به طور کلی، در خیلی از کشورها اوج استفاده عصر و شب است، وقتی مردم به خانه برمی‌گردند، و خلوت‌ترین ساعت‌ها نیمه‌شب تا سحر است. این را Cloudflare در چند نوشته گفته که بالاتر آوردیم.

چرا نمودار ترافیک اینترنت ایران عدد ندارد؟

دارد، ولی عدد نسبی، نه گیگابایت. Cloudflare Radar عدد خام نمی‌دهد و عددها را نرمال می‌کند. پس نمودار شکل و مقایسه را درست نشان می‌دهد، ولی مقدار واقعی را نه.

این صفحه حجم بسته‌ی من را نشان می‌دهد؟

نه. «ترافیک» اینجا یعنی شلوغی کل شبکه، نه حجم بسته‌ی شما. مانده‌ی بسته را از اپراتور خودتان بپرسید.

چرا اینترنت من شب‌ها کند می‌شود؟

ممکن است به خاطر شلوغی ساعت اوج باشد: آدم‌های بیشتری هم‌زمان از یک مسیر مشترک استفاده می‌کنند. برای اطمینان، سرعتتان را یک بار در ساعت خلوت و یک بار در ساعت شلوغ بسنجید. اگر فقط در ساعت شلوغ کند است، شلوغی مقصر است. اگر می‌خواهید بدانید کل ایران در ساعت شلوغ چه حالی دارد، صفحه‌ی پینگ را ببینید.

هر چند وقت به‌روز می‌شود؟

رادار سفید هر ۱۵ دقیقه یک بار داده‌ی تازه می‌گیرد، ولی Cloudflare خودش با کمی تأخیر منتشر می‌کند. زمان آخرین به‌روزرسانی روی صفحه نوشته شده است.

اگر داده نیاید چه می‌شود؟

اگر Cloudflare در دسترس نباشد، صفحه می‌گوید «دسترسی به کلادفلر به دلیل اختلال قطع است و ممکن است به خاطر قطعی اینترنت بین‌الملل باشد» و آخرین داده را با زبان گذشته نشان می‌دهد، یعنی می‌گوید آخرین بار چه دیده شده بود.

این عددها کل اینترنت ایران است؟

نه. فقط بخشی است که از شبکه‌ی Cloudflare رد می‌شود. چون بخش بزرگی از سایت‌های دنیا از Cloudflare استفاده می‌کنند، این نمونه برای دیدن شکل روز و هفته خیلی خوب است، ولی کل ماجرا نیست.

چه صفحه‌های دیگری به این ربط دارند؟

• رادار سفید: خلاصه‌ی وضعیت اینترنت ایران.
• قطعی‌های اینترنت ایران: کی، چقدر و کجا.
• سرعت اینترنت ایران و پینگ اینترنت ایران: کیفیت اتصال.
• سهم IPv6 در اینترنت ایران: چه سهمی از درخواست‌ها با نشانی‌های تازه‌ی اینترنت می‌آید.
• حمله‌های DDoS: حمله‌هایی که از دید Cloudflare دیده شده.

خلاصه در چند خط

• «ترافیک» در رادار سفید یعنی شلوغی کل اینترنت ایران، نه حجم بسته‌ی شما.
• عددها نسبی‌اند، نه گیگابایت، و فقط ترافیکی که از شبکه‌ی Cloudflare رد می‌شود را نشان می‌دهند.
• نمودار امروز روی «روز معمول» کشیده می‌شود: میانه‌ی همان ساعت در ۷ روز قبل.
• ساعت ۲۴خانه شلوغی هر ساعت را با پررنگی نشان می‌دهد، به وقت تهران.
• اینترنت با برنامه‌ی روزانه‌ی مردم بالا و پایین می‌رود: شب خلوت، عصر و شب شلوغ.
• ساعت شلوغ می‌تواند اتصال را کندتر کند؛ کارهای سنگین را به ساعت خلوت ببرید.
• تعطیلی‌ها و روزهای خاص شکل روز را عوض می‌کنند؛ «کمتر از معمول» همیشه اختلال نیست.
• برای مقایسه، امروز را بیشتر با همین روز هفته‌ی پیش بسنجید تا با دیروز.

داده‌ها از Cloudflare Radar می‌آید، با مجوز CC BY-NC 4.0. رادار سفید آن‌ها را فقط برای ایران می‌گیرد، به وقت تهران برمی‌گرداند و ۳۰ روز نگه می‌دارد.