همه‌ی اپراتورهای این فهرست الان عادی‌اند.

اپراتور اینترنت یعنی چه؟

اپراتور اینترنت شرکتی است که شما را به اینترنت وصل می‌کند. وقتی سیم‌کارت همراه اول یا ایرانسل در گوشی دارید، آن شرکت اپراتور اینترنت گوشی شماست. وقتی در خانه یک مودم دارید که به خط تلفن یا به یک کابل وصل است، شرکتی که ماهانه یا سالانه به آن پول می‌دهید اپراتور اینترنت خانه‌ی شماست.

می‌شود اپراتور را مثل یک شرکت اتوبوس‌رانی تصور کرد. شهر پر از خیابان است، ولی هر شرکت اتوبوس‌های خودش، ایستگاه‌های خودش و راننده‌های خودش را دارد. اگر اتوبوس‌های یک شرکت خراب شوند، مسافرهای همان شرکت معطل می‌مانند، ولی مسافرهای شرکت دیگر به راهشان ادامه می‌دهند. اینترنت هم همین‌طور است: هر اپراتور دکل‌ها، کابل‌ها، دستگاه‌ها و مسیرهای خودش را دارد.

به اپراتور اینترنت گاهی «سرویس‌دهنده‌ی اینترنت» یا «آی‌اس‌پی» هم می‌گویند. آی‌اس‌پی کوتاه‌شده‌ی عبارت انگلیسی Internet Service Provider است، یعنی «فراهم‌کننده‌ی خدمت اینترنت». در این مقاله برای سادگی همه را «اپراتور» می‌نامیم.

چرا دانستن اپراتور مهم است؟

چون وقتی اینترنت مشکل دارد، جای مشکل را عوض می‌کند. اگر فقط اپراتور شما مشکل داشته باشد، شاید با عوض کردن سیم‌کارت یا رفتن سراغ وای‌فای خانه کارتان راه بیفتد. اگر همه‌ی اپراتورها با هم افت کرده باشند، مشکل از گوشی یا مودم شما نیست و عوض کردن تنظیمات هم فایده‌ای ندارد. دانستن همین یک چیز جلوی خیلی از کارهای بی‌فایده را می‌گیرد، مثل خاموش و روشن کردن ده‌باره‌ی مودم یا پاک کردن برنامه‌ها.

شماره‌ی شبکه (ASN) یعنی چه؟

اینترنت از هزاران شبکه‌ی کوچک و بزرگ ساخته شده که به هم وصل‌اند. هر شبکه‌ی بزرگ که یک صاحب و یک قاعده‌ی مسیریابی دارد، در زبان فنی «سیستم خودمختار» نام دارد. ویکی‌پدیا آن را مجموعه‌ای از نشانی‌های اینترنتی تعریف می‌کند که زیر نظر یک صاحب و با یک سیاست مسیریابی روشن به بقیه‌ی اینترنت معرفی می‌شود (ویکی‌پدیا: Autonomous system)).

هر کدام از این شبکه‌ها یک شماره‌ی یکتا دارد که به آن ASN می‌گویند، کوتاه‌شده‌ی Autonomous System Number. ما به آن می‌گوییم شماره‌ی شبکه‌ی اپراتور. این شماره را یک نهاد جهانی به نام IANA به چند نهاد منطقه‌ای می‌دهد و آن‌ها به شرکت‌های هر منطقه می‌دهند (ویکی‌پدیا)). پس شماره‌ی شبکه را خود اپراتور از خودش درنمی‌آورد؛ ثبت‌شده و عمومی است.

شماره‌ی شبکه به چه کاری می‌آید؟

شبکه‌ها برای اینکه بدانند هر بسته‌ی اطلاعات را از کدام راه بفرستند، با هم حرف می‌زنند. زبانی که با آن حرف می‌زنند BGP نام دارد، یعنی قاعده‌ی خبر دادن مسیرهای اینترنت. در این گفتگو هر شبکه با شماره‌ی خودش شناخته می‌شود (ویکی‌پدیا)). مثل پلاک یک ساختمان: نامه‌رسان خیابان‌ها را با پلاک‌ها پیدا می‌کند، نه با اسم صاحبخانه.

برای ما شماره‌ی شبکه یک فایده‌ی دیگر هم دارد: با آن می‌شود ترافیک یک اپراتور را از بقیه جدا کرد. Cloudflare Radar برای هر شماره‌ی شبکه صفحه‌ی جدا دارد و ترافیک، حمله‌ها و خبرهای مسیریابی همان شبکه را نشان می‌دهد (بلاگ کلادفلر: Cloudflare Radar's new ASN pages). رادار ما هم دیتای هر اپراتور را با همین شماره می‌گیرد.

یک اپراتور می‌تواند چند شماره داشته باشد

بیشتر اپراتورها یک شماره‌ی اصلی دارند، ولی بعضی بیشتر. مثلا شاتل در این رادار با دو شماره دیده می‌شود. وقتی صفحه‌ی یک اپراتور را باز می‌کنید، شماره یا شماره‌هایی که برای آن اپراتور خوانده‌ایم همان‌جا نوشته شده است، تا هر کس خواست خودش در منبع چک کند.

شماره‌هایی که رادار برای هر اپراتور می‌خواند:

• همراه اول: AS۱۹۷۲۰۷
• ایرانسل: AS۴۴۲۴۴
• مخابرات (شرکت مخابرات ایران): AS۵۸۲۲۴
• رایتل: AS۵۷۲۱۸
• شاتل: AS۳۱۵۴۹ و AS۳۴۳۶۹
• مبین‌نت: AS۵۰۸۱۰
• پارس‌آنلاین: AS۱۶۳۲۲

اینترنت همراه و اینترنت ثابت چه فرقی دارند؟

همه‌ی اپراتورها یک جور اینترنت نمی‌دهند. بعضی اینترنت را با امواج به گوشی می‌رسانند، بعضی با سیم به خانه، و بعضی هر دو. این فرق مهم است، چون هر نوع اتصال مشکل‌های خودش را دارد و وقتی اپراتورها را مقایسه می‌کنیم، باید سیب را با سیب مقایسه کنیم.

اینترنت همراه (موبایل)

اینترنت همراه همان اینترنتی است که با سیم‌کارت در گوشی دارید. گوشی با امواج رادیویی به نزدیک‌ترین دکل اپراتور وصل می‌شود و دکل از راه کابل‌های اپراتور به بقیه‌ی اینترنت. نسل‌های این اینترنت را با «جی» می‌شناسیم: ۳G، ۴G و ۵G. هر نسل تازه‌تر معمولا سریع‌تر است، به شرطی که گوشی شما آن را پشتیبانی کند و در محل شما دکلش باشد.

اینترنت همراه به چیزهای زیادی حساس است: فاصله تا دکل، دیوارهای ساختمان، شلوغی دکل در آن ساعت، و حتی اینکه در حال حرکت باشید. برای همین ممکن است کسی در یک خیابان سرعت خوبی بگیرد و در خیابان بعدی نه، با همان اپراتور و همان گوشی.

ایران کشوری است که مردمش خیلی با گوشی به اینترنت وصل می‌شوند. پس وقتی اینترنت همراه مشکل دارد، بخش بزرگی از مردم آن را حس می‌کنند.

اینترنت ثابت (خانگی و اداری)

اینترنت ثابت به یک جای مشخص وصل است: خانه، مغازه یا اداره. چند نوع مهم دارد که اسمشان را زیاد می‌شنوید.

1. ADSL: اینترنت از روی همان سیم مسی خط تلفن خانه می‌آید. کلمه‌ی «نامتقارن» در اسم آن یعنی سرعت دانلود (گرفتن) از سرعت آپلود (فرستادن) بیشتر است (ویکی‌پدیا: ADSL). هرچه خانه از مرکز مخابرات دورتر باشد، سرعت معمولا کمتر می‌شود.
2. VDSL: نسل سریع‌تر همان اینترنت روی سیم تلفن است. سرعت بیشتری می‌دهد، ولی برای آن سرعت باید فاصله تا دستگاه مخابرات کوتاه‌تر باشد (ویکی‌پدیا: VDSL).
3. فیبر نوری: به جای سیم مسی، یک رشته‌ی شیشه‌ای باریک اطلاعات را با نور می‌برد. وقتی فیبر تا خود خانه بیاید، به آن FTTH می‌گویند، یعنی «فیبر تا خانه» (ویکی‌پدیا: Fiber to the x).
4. TD-LTE: اینترنت بی‌سیم ثابت. یک مودم در خانه با امواج نسل چهارم به دکل اپراتور وصل می‌شود، شبیه گوشی، ولی برای خانه. ایرانسل و مبین‌نت هر دو این خدمت را دارند (ویکی‌پدیا: Irancell، ویکی‌پدیا: Mobinnet). چون بی‌سیم است، مثل اینترنت همراه به فاصله تا دکل و شلوغی آن حساس است.

چرا این فرق برای مقایسه مهم است؟

فرض کنید سرعت یک اپراتور همراه را با سرعت یک اپراتور فیبر مقایسه کنید. این مقایسه‌ی دو چیز جداست، مثل مقایسه‌ی دوچرخه و قطار. هر دو آدم را جابه‌جا می‌کنند، ولی کسی نمی‌پرسد کدام بهتر است مگر بداند برای چه کاری. بعضی اپراتورها هم هر دو نوع خدمت را می‌دهند، پس عددی که برای کل آن اپراتور می‌بینید، ترکیبی از مشترک‌های مختلف است.

چرا یک اپراتور قطع است و بقیه کار می‌کنند؟

این یکی از پرتکرارترین سوال‌هاست. جوابش ساده است: هر اپراتور شبکه‌ی خودش را دارد. وقتی جایی از شبکه‌ی یک اپراتور مشکل پیدا کند، فقط مشترک‌های همان اپراتور آن را حس می‌کنند.

چند نمونه‌ی ساده از جای مشکل

• دستگاه‌های داخل شبکه‌ی اپراتور: هر اپراتور دستگاه‌هایی دارد که ترافیک را جابه‌جا می‌کنند. اگر یکی از دستگاه‌های مهم خراب شود یا تنظیمش اشتباه شود، ترافیک همان اپراتور افت می‌کند.
• مسیرهای اینترنت: اگر خبری که یک شبکه درباره‌ی مسیرهایش به بقیه می‌دهد اشتباه شود یا قطع شود، بقیه‌ی اینترنت راه رسیدن به آن شبکه را گم می‌کند. کلادفلر روی صفحه‌ی هر شماره‌ی شبکه تعداد این خبرهای مسیریابی را نشان می‌دهد و نوشته که در رویدادهایی مثل قطع شدن کابل‌های زیر دریا یا قطعی‌های بزرگ، جهش این خبرها دیده شده است (بلاگ کلادفلر).
• کابل‌ها و دکل‌ها: کابلی که در یک کار ساختمانی بریده شود یا دکلی که برقش برود، فقط مشترک‌های همان اپراتور را در همان منطقه بی‌اینترنت می‌کند.
• شلوغی: اگر در یک ساعت مشترک‌های یک اپراتور بیشتر از توان شبکه‌اش اینترنت بخواهند، سرعت پایین می‌آید. مثل صف یک نانوایی: هرچه صف بلندتر، انتظار بیشتر.

گاهی همه‌ی اپراتورهای یک نوع با هم افت می‌کنند

گاهی هم چند اپراتور با هم افت می‌کنند. وقتی چند اپراتور از یک نوع با هم پایین می‌آیند، معمولا مشکل بیرون از یک شبکه‌ی خاص است و دست زدن به گوشی یا مودم کمکی نمی‌کند.

رادار درباره‌ی علت قطعی‌ها چیزی نمی‌گوید و حدس هم نمی‌زند؛ در صفحه‌ی قطعی‌ها و صفحه‌ی هر اپراتور فقط زمان، مدت و دامنه‌ی هر قطعی آمده است.

پس چطور بفهمم مشکل از کجاست؟

این ترتیب ساده بیشتر وقت‌ها کافی است:

1. صفحه‌ی اصلی رادار را ببینید. اگر چراغ کل ایران «افت شدید» می‌گوید، مشکل از شما و اپراتورتان نیست.
2. اگر کل ایران «عادی» است، چراغ اپراتور خودتان را در همین صفحه ببینید. اگر فقط اپراتور شما افت کرده، مشکل احتمالا در شبکه‌ی همان اپراتور است.
3. اگر کل ایران و اپراتور شما هر دو «عادی»اند، مشکل احتمالا نزدیک‌تر است: محله، ساختمان، مودم، گوشی یا حتی خود سایتی که باز نمی‌شود.

این‌ها فقط احتمال‌اند. رادار ترافیک کل یک اپراتور را می‌بیند، نه یک محله یا یک ساختمان را. اگر مشکل فقط در یک محله باشد، ممکن است در عدد کل آن اپراتور اصلا دیده نشود.

از کجا بفهمم اپراتور من کدام است؟

این سوال ساده‌تر از آن است که به نظر می‌رسد، ولی یک دام دارد.

روی گوشی

اگر با اینترنت سیم‌کارت وصل‌اید (وای‌فای خاموش است)، اپراتور شما همان شرکتی است که سیم‌کارت را داده: اسمش معمولا بالای صفحه‌ی گوشی، کنار نشانه‌ی آنتن، نوشته شده است. اگر دو سیم‌کارت دارید، در تنظیمات گوشی ببینید اینترنت از کدام سیم‌کارت می‌آید.

روی وای‌فای خانه یا محل کار

اگر به وای‌فای وصل‌اید، اپراتور شما دیگر شرکت سیم‌کارت نیست؛ شرکتی است که اینترنت آن مودم را می‌دهد. اگر نمی‌دانید، روی قبض یا قرارداد اینترنت خانه ببینید، یا از کسی که اینترنت را خریده بپرسید. این همان دامی است که گفتیم: خیلی‌ها گوشی به دست دارند، ولی در واقع با اینترنت خانه وصل‌اند.

با یک تست سرعت

راه دیگر یک تست سرعت است. وقتی در سایت تست سرعت کلادفلر (speed.cloudflare.com) تست می‌گیرید، کلادفلر از روی نشانی اینترنتی شما، شماره‌ی شبکه‌ی اپراتورتان را پیدا می‌کند و همراه نتیجه نشان می‌دهد. اگر عدد را با فهرست شماره‌های بالا مقایسه کنید، می‌فهمید با کدام اپراتور وصل‌اید.

رادار هر اپراتور را چطور می‌سنجد؟

اینجا می‌گوییم دقیقا چه می‌کنیم، تا بدانید هر چراغ و هر عدد از کجا آمده است.

دیتا از کجا می‌آید

داده‌ها از Cloudflare Radar می‌آید، با مجوز CC BY-NC 4.0. کلادفلر شرکتی است که بخش بزرگی از سایت‌های دنیا از شبکه‌ی آن رد می‌شوند و از روی همین ترافیک، دیتای عمومی منتشر می‌کند. ما این دیتا را از ای‌پی‌آی عمومی کلادفلر، یعنی راهی که برنامه‌ها با آن دیتا می‌گیرند، هر ۱۵ دقیقه می‌گیریم، فقط برای ایران، و ۳۰ روز نگه می‌داریم و بعد پاک می‌کنیم.

شما وقتی این صفحه را باز می‌کنید هیچ‌وقت مستقیم به کلادفلر وصل نمی‌شوید؛ صفحه از نسخه‌ای که ما ذخیره کرده‌ایم خوانده می‌شود. اگر کلادفلر یک بار جواب ندهد، آخرین نسخه می‌ماند و کنارش می‌نویسیم «به‌روزرسانی نشد». کلادفلر خودش هم دیتا را با کمی تأخیر منتشر می‌کند (اغلب حدود یک ساعت)، برای همین هر صفحه می‌گوید آخرین به‌روزرسانی کی بوده است.

چراغ هر اپراتور: «الان وصله؟»

برای هر اپراتور، ترافیک ۱۵ دقیقه‌ی آخر را با «معمول» همان ساعت مقایسه می‌کنیم. «معمول» یعنی میانه‌ی ترافیک همان ساعت از روز در ۷ روز قبل. میانه یعنی عدد وسط: اگر ۷ عدد را از کم به زیاد بچینید، عدد چهارم. میانه را به جای میانگین برمی‌داریم تا یک روز عجیب (مثلا یک روز قطعی) معمول را خراب نکند.

بعد سه حالت داریم:

• اگر ترافیک الان ۸۰ درصد یا بیشتر از معمول باشد: «عادی».
• اگر بین ۵۰ تا ۸۰ درصد باشد: «کمتر از معمول».
• اگر کمتر از ۵۰ درصد باشد: «افت شدید؛ احتمال قطعی گسترده».

چرا با همان ساعت مقایسه می‌کنیم؟ چون ترافیک اینترنت در طول روز بالا و پایین می‌رود. ساعت ۴ صبح که بیشتر مردم خواب‌اند، ترافیک کم است، و این عادی است. اگر ساعت ۴ صبح را با ساعت ۹ شب مقایسه کنیم، هر شب یک «قطعی» دروغین می‌بینیم. مقایسه با همان ساعت در روزهای قبل این خطا را از بین می‌برد.

چرا عدد گیگابایت نمی‌بینید

کلادفلر ترافیک را به شکل نسبی می‌دهد، یعنی عددها را طوری مقیاس می‌کند که فقط بالا و پایین رفتن معلوم باشد، نه مقدار واقعی (مستندات کلادفلر: Normalization). برای همین ما هم هیچ‌وقت نمی‌گوییم یک اپراتور چند گیگابایت ترافیک داشته؛ فقط می‌گوییم «در برابر معمول» چقدر است. این برای جواب دادن به سوال «الان وصله؟» کافی است.

خط امروز

در صفحه‌ی هر اپراتور یک خط هست که ترافیک امروز را روی سایه‌ی کمرنگ «روز معمول» نشان می‌دهد. هر جا خط از سایه پایین‌تر رفته باشد، معلوم است. می‌توانید به جای امروز یکی از ۳۰ روز گذشته، یا ۷ روز اخیر، یا ۳۰ روز اخیر را ببینید. امروز یعنی از نیمه‌شب به وقت تهران تا آخرین ۱۵ دقیقه.

سرعت و تأخیر هر اپراتور

در صفحه‌ی هر اپراتور نتیجه‌ی تست‌های سرعت کلادفلر برای همان شبکه هم آمده است: سرعت دانلود، سرعت آپلود، پینگ در حالت آرام و در حالت شلوغ، لرزش و بسته‌های گم‌شده. کلادفلر این‌ها را از تست‌هایی جمع می‌کند که خود مردم در سایت تست سرعتش می‌گیرند و آن‌ها را در ۹۰ روز اخیر جمع می‌زند (مستندات کلادفلر: Glossary).

هر کدام از این کلمه‌ها یعنی چه:

• دانلود: سرعت گرفتن، مثلا وقتی ویدیو می‌بینید یا عکس باز می‌کنید.
• آپلود: سرعت فرستادن، مثلا وقتی عکس یا ویدیو برای کسی می‌فرستید.
• پینگ (تأخیر): زمانی که یک پیام کوچک می‌رود و جواب برمی‌گردد. هرچه کمتر، بهتر. برای بازی آنلاین و تماس تصویری از سرعت دانلود هم مهم‌تر است.
• پینگ در حالت آرام و شلوغ: یک بار وقتی اتصال بیکار است اندازه گرفته می‌شود و یک بار وقتی در حال دانلود یا آپلود است (مستندات کلادفلر). اگر پینگ در حالت شلوغ خیلی بیشتر شود، یعنی وقتی کسی در خانه فیلم دانلود می‌کند، تماس تصویری شما هم بریده بریده می‌شود.
• لرزش (jitter): اینکه پینگ چقدر بالا و پایین می‌رود. پینگی که یک لحظه کم و یک لحظه زیاد است، صدا را در تماس قطع و وصل می‌کند.
• بسته‌های گم‌شده: اطلاعات در اینترنت تکه تکه می‌رود. بعضی تکه‌ها گاهی گم می‌شوند و باید دوباره فرستاده شوند. هرچه این عدد کمتر، بهتر.

قطعی‌های ثبت‌شده‌ی هر اپراتور

کلادفلر دو نوع رویداد منتشر می‌کند. یکی «قطعی»هایی که با منبع‌های دیگر، مثل خبرها یا اعلام خود اپراتورها، تأیید شده‌اند. دیگری «افت غیرعادی» که برنامه‌ی کلادفلر خودکار در ترافیک دیده است (مستندات کلادفلر). در صفحه‌ی هر اپراتور، رویدادهایی که در ۳۰ روز اخیر روی شبکه‌ی همان اپراتور ثبت شده، با تاریخ و مدت آمده است. فهرست همه‌ی قطعی‌های ایران در صفحه‌ی قطعی و اختلال اینترنت است.

آنچه رادار نمی‌بیند

صادق بودن درباره‌ی محدودیت‌ها هم بخشی از کار است:

• کلادفلر فقط ترافیکی را می‌بیند که از شبکه‌ی خودش رد می‌شود. این بخش بزرگی از وب است، ولی همه‌ی آن نیست.
• شهر به شهر نمی‌بینیم. عدد هر اپراتور برای کل ایران است.
• سرعت خود شما را نمی‌سنجیم. عددهای سرعت میانگین تست‌های خیلی از مردم است، نه اتصال شما.

بهترین اپراتور اینترنت کدام است؟

این سوال را زیاد می‌پرسند و ما جواب کوتاهش را صادقانه می‌دهیم: ما اپراتورها را رتبه‌بندی نمی‌کنیم. نه به این دلیل که نخواهیم کمک کنیم؛ به این دلیل که «بهترین» برای هر کس چیز دیگری است و عدد کل یک اپراتور نمی‌تواند بگوید در کوچه‌ی شما چه می‌گذرد.

کسی که بیشتر بازی آنلاین می‌کند، پینگ کم می‌خواهد. کسی که فیلم می‌بیند، دانلود سریع. کسی که ویدیو می‌فرستد، آپلود. کسی که در روستا زندگی می‌کند، اول از همه اپراتوری می‌خواهد که در آنجا دکل داشته باشد. و کسی که خانه‌اش نزدیک مرکز مخابرات است، با ADSL سرعتی می‌گیرد که همسایه‌ی دورترش نمی‌گیرد.

چیزی که رادار می‌دهد، عددهای سنجیده‌شده است. با آن‌ها خودتان می‌توانید برای کار خودتان تصمیم بگیرید، به شرط اینکه چند نکته را بدانید.

چطور اپراتورها را منصفانه مقایسه کنیم؟

مقایسه‌ی اپراتورها آسان به نظر می‌رسد: عددها را کنار هم بگذار و بزرگ‌ترین را بردار. ولی چند دام دارد که اگر ندانید، نتیجه‌ی اشتباه می‌گیرید.

۱. عدد سرعت میانگین تست‌های مردم است

عدد سرعتی که برای هر اپراتور می‌بینید، از تست‌هایی جمع شده که مردم خودشان گرفته‌اند. کلادفلر این تست‌ها را در ۹۰ روز جمع می‌زند (مستندات کلادفلر). پس این عدد حال عمومی شبکه را نشان می‌دهد، نه اینکه شما فردا چه سرعتی می‌گیرید.

یک نکته‌ی دیگر: مردم بیشتر وقتی تست سرعت می‌گیرند که کنجکاوند یا اینترنتشان کند شده. کسی که همه‌چیزش خوب کار می‌کند معمولا تست نمی‌گیرد. پس این عددها نمونه‌ای از کاربران‌اند، نه همه‌ی آن‌ها.

۲. هرچه تست بیشتر، عدد قابل‌اعتمادتر

فرض کنید بخواهید بدانید قد بچه‌های یک مدرسه چقدر است. اگر فقط قد ۳ بچه را اندازه بگیرید، ممکن است تصادفا ۳ بچه‌ی بلند باشند. اگر قد ۳۰۰ بچه را بگیرید، عدد به واقعیت نزدیک‌تر است. تست سرعت هم همین است. اپراتور بزرگی که هزاران مشترکش تست گرفته‌اند، عددی پایدارتر دارد. اپراتوری که مشترک کمتری دارد یا کمتر تست گرفته‌اند، ممکن است عددش با چند تست خیلی خوب یا خیلی بد بالا و پایین برود.

کلادفلر خودش هم در مستنداتش نوشته که برای شاخص کیفیت اینترنتش (IQI) حداقل تعداد سنجش لازم است و جاهایی که سنجش کم دارند ممکن است گاهی دیتا نداشته باشند (مستندات کلادفلر). اگر برای یک اپراتور در یک بازه عدد ندیدید، دلیلش همین است، نه اینکه ما چیزی را پنهان کرده باشیم.

۳. میانه بهتر از میانگین است

میانگین یعنی همه را جمع کن و تقسیم کن. میانه یعنی عدد وسط، جایی که نصف سنجش‌ها کمتر و نصف بیشتر است. در صفحه‌ی سرعت، سرعت روزانه‌ی کل ایران با میانه آمده است. چرا میانه؟ چون اگر یک نفر با فیبر خیلی سریع تست بگیرد، میانگین را بالا می‌کشد، ولی میانه تکان زیادی نمی‌خورد. میانه به «آدم معمولی» نزدیک‌تر است.

کلادفلر برای هر شماره‌ی شبکه، علاوه بر میانه، دو عدد دیگر هم حساب می‌کند: عددی که یک چهارم سنجش‌ها زیر آن است و عددی که سه چهارم زیر آن است (بلاگ کلادفلر: Introducing the Cloudflare Radar Internet Quality Page). یعنی بیشتر مردم جایی بین این دو عدد هستند. این کمک می‌کند بفهمید یک اپراتور چقدر «یکدست» است.

۴. همراه را با همراه، ثابت را با ثابت

همان‌طور که بالاتر گفتیم، مقایسه‌ی یک اپراتور همراه با یک اپراتور فیبر منصفانه نیست. اگر می‌خواهید سیم‌کارت انتخاب کنید، اپراتورهای همراه را با هم مقایسه کنید. اگر اینترنت خانه می‌خواهید، اپراتورهای ثابت را. و یادتان باشد بعضی اپراتورها هر دو نوع را دارند و عدد کلشان ترکیبی از هر دو است.

۵. یک روز را با کل ماه اشتباه نگیرید

اگر امروز یک اپراتور «کمتر از معمول» است، این یعنی امروز. ممکن است فردا عادی باشد. برای اینکه بفهمید یک اپراتور معمولا چطور است، بازه‌ی ۷ روز یا ۳۰ روز را ببینید و ببینید چند بار و چقدر افت داشته است. یک قطعی کوتاه در یک ماه با قطعی‌های پشت سر هم فرق دارد.

۶. سرعت تست با سرعت هر سایت یکی نیست

کلادفلر خودش نوشته که مسیری که تست سرعت طی می‌کند ممکن است با مسیری که ترافیک روزمره‌ی شما طی می‌کند خیلی فرق داشته باشد (بلاگ کلادفلر: Measuring network quality). پس اگر تست سرعت شما خوب است ولی یک سایت خاص کند باز می‌شود، ممکن است مشکل در مسیر رسیدن به همان سایت یا در خود آن سایت باشد.

۷. پینگ را هم ببینید، نه فقط دانلود

خیلی‌ها فقط به عدد دانلود نگاه می‌کنند. کلادفلر نوشته که شاخص کیفیت اینترنتش برای بار معمولی مثل گشتن در وب طراحی شده و در این حالت تأخیر نقش مهمی در سرعتی که حس می‌کنید دارد (بلاگ کلادفلر). یعنی یک اتصال با دانلود بالا ولی پینگ زیاد، ممکن است کندتر از اتصالی حس شود که دانلود کمتر ولی پینگ کمی دارد.

یک چک‌لیست کوتاه برای مقایسه

• همراه را با همراه و ثابت را با ثابت مقایسه کنید.
• بازه‌ی ۳۰ روز را ببینید، نه فقط امروز.
• به دانلود، آپلود و پینگ با هم نگاه کنید، بسته به کاری که دارید.
• اگر عدد یک اپراتور از بقیه خیلی دور است، فکر کنید شاید تست‌هایش کم بوده.
• در آخر، از همسایه‌ها و همکارانی که در همان محل‌اند بپرسید. هیچ عدد کشوری جای تجربه‌ی همان کوچه را نمی‌گیرد.

اپراتورهایی که رادار نشان می‌دهد

در این بخش برای هر اپراتور چند جمله آمده است: چه نوع خدمتی می‌دهد و از کجا آمده. این توضیح‌ها از ویکی‌پدیا گرفته شده و منبع هر کدام کنارش است. اینجا هیچ رتبه یا نظری درباره‌ی بهتر و بدتر نیست. ترتیب فهرست هم همان ترتیب صفحه‌هاست، نه رتبه.

همراه اول

همراه اول (شرکت ارتباطات سیار ایران) اپراتور تلفن همراه است و ویکی‌پدیا آن را اولین و بزرگ‌ترین اپراتور همراه ایران می‌نامد. سال ۱۹۹۲ میلادی تأسیس شده و بیشتر سهامش در اختیار شرکت مخابرات ایران است. اینترنت همراه نسل‌های مختلف را می‌دهد (ویکی‌پدیا: Mobile Telecommunication Company of Iran). شماره‌ی شبکه‌اش در رادار AS۱۹۷۲۰۷ است. وضعیت امروزش: اختلال اینترنت همراه اول.

ایرانسل

ایرانسل اپراتور تلفن همراه است که ۲۹ مهر ۱۳۸۵ (۲۱ اکتبر ۲۰۰۶) در تهران، تبریز و مشهد رسما کارش را شروع کرد. ویکی‌پدیا می‌نویسد که سهامش میان گروه MTN و یک شرکت ایرانی تقسیم شده است. علاوه بر اینترنت همراه، اینترنت بی‌سیم ثابت TD-LTE هم می‌دهد (ویکی‌پدیا: Irancell). شماره‌ی شبکه‌اش در رادار AS۴۴۲۴۴ است. وضعیت امروزش: اختلال اینترنت ایرانسل.

مخابرات

شرکت مخابرات ایران قدیمی‌ترین شرکت این فهرست است و سال ۱۹۷۱ میلادی تأسیس شده. ویکی‌پدیا می‌نویسد که تلفن ثابت، اینترنت DSL و خدمات داده را برای خانه‌ها و کسب‌وکارها در سراسر کشور می‌دهد و شبکه‌ی ثابت کشور در اختیار اوست. همراه اول هم یکی از شرکت‌های زیرمجموعه‌ی آن است (ویکی‌پدیا: Telecommunication Company of Iran). شماره‌ی شبکه‌اش در رادار AS۵۸۲۲۴ است. وضعیت امروزش: اختلال اینترنت مخابرات.

رایتل

رایتل سومین اپراتور تلفن همراه ایران است. ویکی‌پدیا می‌نویسد که سال ۲۰۱۱ میلادی به دست سازمان تأمین اجتماعی راه افتاد و اولین اپراتور نسل سوم (۳G) ایران بود. اینترنت، پیامک و تماس تصویری می‌دهد و در چند شهر بزرگ شبکه‌ی نسل چهارم دارد (ویکی‌پدیا: RighTel). شماره‌ی شبکه‌اش در رادار AS۵۷۲۱۸ است. وضعیت امروزش: اختلال اینترنت رایتل.

شاتل

شاتل یک شرکت خصوصی در تهران است که سال ۱۹۹۹ میلادی تأسیس شد و سال ۲۰۰۲ میلادی، پس از گرفتن مجوزهایش، کار را شروع کرد. ویکی‌پدیا می‌نویسد که اینترنت ADSL، VDSL و فیبر نوری، اینترنت بی‌سیم TD-LTE و خدمات همراه (با سیم‌کارت خودش روی شبکه‌ی اپراتورهای دیگر) می‌دهد (ویکی‌پدیا: Shatel). در رادار با دو شماره‌ی شبکه دیده می‌شود: AS۳۱۵۴۹ و AS۳۴۳۶۹. وضعیت امروزش: اختلال اینترنت شاتل.

مبین‌نت

مبین‌نت یک سرویس‌دهنده‌ی اینترنت بی‌سیم است که سال ۲۰۰۸ میلادی تأسیس شد. ویکی‌پدیا می‌نویسد که شبکه‌ی سراسری اینترنت TD-LTE خود را ۱۰ بهمن ۱۳۹۵ (۲۹ ژانویه ۲۰۱۷) راه انداخت و از سال ۲۰۱۸ میلادی در مالکیت همراه اول است (ویکی‌پدیا: Mobinnet). شماره‌ی شبکه‌اش در رادار AS۵۰۸۱۰ است. وضعیت امروزش: اختلال اینترنت مبین‌نت.

پارس‌آنلاین

پارس‌آنلاین یک سرویس‌دهنده‌ی اینترنت است که سال ۱۹۹۹ میلادی در تهران تأسیس شد. ویکی‌پدیا می‌نویسد که اینترنت ADSL، پهنای باند و خدمات مرکز داده می‌دهد، اولین مرکز داده‌ی خصوصی ایران را ساخت، و در سال ۲۰۱۹ میلادی شرکت های‌وب همه‌ی سهامش را خرید (ویکی‌پدیا: Pars Online). شماره‌ی شبکه‌اش در رادار AS۱۶۳۲۲ است. وضعیت امروزش: اختلال اینترنت پارس‌آنلاین.

صفحه‌ی هر اپراتور را چطور بخوانیم؟

وقتی روی یکی از اپراتورها می‌زنید، صفحه‌ی همان اپراتور باز می‌شود. ترتیب خواندنش ساده است.

1. جمله‌ی بالا: یک جمله که می‌گوید ترافیک این اپراتور الان «عادی»، «کمتر از معمول» یا «افت شدید» است. همیشه کنار رنگ، کلمه هم هست، تا کسی که رنگ‌ها را خوب تشخیص نمی‌دهد هم بفهمد.
2. زمان به‌روزرسانی: زیر عنوان نوشته شده آخرین دیتا کی رسیده. اگر خیلی قدیمی است، یعنی کلادفلر هنوز دیتای تازه منتشر نکرده یا جواب نداده.
3. خط امروز: خط ترافیک روی سایه‌ی «معمول». اگر خط بالای سایه یا داخل آن است، اوضاع عادی است. اگر جایی زیر سایه رفته، آن ساعت را ببینید.
4. سرعت و پینگ: عددهای تست سرعت همان اپراتور، هر کدام با یک جمله‌ی «یعنی چه».
5. قطعی‌ها: رویدادهای ثبت‌شده‌ی همان شبکه در ۳۰ روز اخیر.

اگر اپراتور من در فهرست نیست

این فهرست اپراتورهای بزرگ‌تر را دارد. اگر اپراتور شما در آن نیست، صفحه‌ی اصلی رادار وضعیت کل ایران را نشان می‌دهد. وقتی کل ایران عادی است ولی اینترنت شما مشکل دارد، بهترین کار تماس با پشتیبانی همان اپراتور است.

سوال‌های پرتکرار

اینترنت همراه اول (یا ایرانسل) کی درست می‌شود؟

هیچ‌کس از بیرون اپراتور نمی‌تواند این را بداند، و ما هم پیش‌بینی نمی‌کنیم. چیزی که می‌توانیم بگوییم این است که الان چه دیده می‌شود و آخرین دیتا کی رسیده. اگر صفحه را باز نگه دارید، هر بار که دیتای تازه برسد، چراغ هم عوض می‌شود.

چراغ اپراتور من «عادی» است، ولی اینترنتم کار نمی‌کند

چراغ ترافیک کل آن اپراتور در ایران را نشان می‌دهد. اگر مشکل در محله، ساختمان، مودم یا گوشی شما باشد، در عدد کل دیده نمی‌شود. همچنین اگر فقط یک سایت یا یک برنامه باز نمی‌شود، رادار درباره‌ی آن چیزی نمی‌سنجد. چند کار ساده: یک سایت دیگر را امتحان کنید، از وای‌فای به اینترنت همراه بروید یا برعکس، و از کسی که همان اپراتور را دارد بپرسید.

چراغ اپراتور من «کمتر از معمول» است، ولی اینترنتم خوب است

این هم ممکن است. ترافیک کمتر می‌تواند از مشکل در یک منطقه باشد که به شما نرسیده. یا ممکن است ساعت‌های خاصی مثل تعطیلی‌ها باشد که مردم کمتر از اینترنت استفاده می‌کنند. «کمتر از معمول» یعنی چیزی با روزهای قبل فرق دارد، نه لزوما اینکه همه بی‌اینترنت‌اند.

چرا عدد سرعت اینجا با تستی که خودم گرفتم فرق دارد؟

چون عدد اینجا از تست‌های خیلی از مردم در ۹۰ روز جمع شده و تست شما یک تست، در یک لحظه و یک جا است. تست شما به گوشی، مودم، فاصله تا دکل و شلوغی همان لحظه بستگی دارد. هر دو درست‌اند؛ فقط دو چیز متفاوت را می‌سنجند.

چرا عددی برای یک اپراتور نیست؟

گاهی کلادفلر برای یک شبکه در یک بازه دیتای کافی ندارد. مستندات کلادفلر درباره‌ی شاخص کیفیت اینترنتش می‌گوید که حداقل تعداد سنجش لازم است و جاهای کوچک‌تر ممکن است گاهی بی‌دیتا بمانند (مستندات کلادفلر). در این حالت به جای عدد ساختگی، چیزی نشان نمی‌دهیم.

آیا این رادار مال اپراتورهاست یا کلادفلر؟

نه. این رادار را تیم سفید ساخته، رایگان و بدون تبلیغ. داده‌ها از Cloudflare Radar می‌آید، با مجوز CC BY-NC 4.0، و عددها از روی همان دیتا محاسبه و به فارسی ترجمه شده‌اند. هیچ اپراتوری در ساختن آن نقشی ندارد و منبع داده هم ضمانتی درباره‌ی آن نمی‌دهد.

دیتای قدیمی‌تر از ۳۰ روز را از کجا ببینم؟

ما فقط ۳۰ روز نگه می‌داریم و بعد پاک می‌کنیم. برای دیتای قدیمی‌تر، خود سایت Cloudflare Radar صفحه‌ی هر شماره‌ی شبکه را دارد، مثلا radar.cloudflare.com/as44244 برای ایرانسل.

جمع‌بندی

اپراتور شرکتی است که شما را به اینترنت وصل می‌کند و هر کدام شبکه‌ی خودش را با شماره‌ی خودش دارد. برای همین یک اپراتور می‌تواند قطع باشد در حالی که بقیه کار می‌کنند. اول ببینید با کدام اپراتور وصل‌اید (سیم‌کارت یا وای‌فای)، بعد چراغ کل ایران و چراغ همان اپراتور را در رادار ببینید. برای مقایسه‌ی اپراتورها، همراه را با همراه و ثابت را با ثابت بسنجید، به دانلود و آپلود و پینگ با هم نگاه کنید، بازه‌ی طولانی‌تر را ببینید، و یادتان باشد عددها میانگین تست‌های مردم‌اند. صفحه‌ی هر اپراتور: همراه اول، ایرانسل، مخابرات، رایتل، شاتل، مبین‌نت و پارس‌آنلاین. برای سرعت کل ایران صفحه‌ی سرعت و برای فهرست قطعی‌ها صفحه‌ی قطعی‌ها را ببینید.