از سایت‌هایی که آدم‌ها خودشان باز می‌کنند: google.com، iranlms.ir، anydesk.com.

این فهرست دقیقا چیست؟

وقتی کسی در گوگل می‌نویسد «پربازدیدترین سایت‌های ایران»، معمولا انتظار یک جدول ساده دارد: سایت اول، سایت دوم، سایت سوم. ولی هر فهرستی از این دست، از یک جایی دیده شده است. هیچ‌کس همه‌ی اینترنت ایران را از بالا نمی‌بیند. هر ابزاری فقط تکه‌ای از اینترنت را می‌بیند و از روی همان تکه، حدس می‌زند کل ماجرا چه شکلی است.

فهرست این صفحه از یک جای مشخص دیده شده: از شبکه‌ی شرکت Cloudflare. داده‌ها از Cloudflare Radar می‌آید، با مجوز CC BY-NC 4.0. ما این داده را می‌گیریم، فقط برای ایران نگه می‌داریم، دسته‌ی هر سایت را به فارسی می‌نویسیم و نشان می‌دهیم. خود رتبه‌ها را ما نمی‌سازیم و دست هم نمی‌زنیم.

پس وقتی در این صفحه می‌بینید دامنه‌ای در رتبه‌ی دهم است، معنی‌اش این است: «از دید داده‌های Cloudflare، در یک روز گذشته، این دامنه در ایران دهمین دامنه‌ی محبوب بوده است.» نه بیشتر و نه کمتر.

داده‌های این صفحه از کجا و هر چند وقت یک بار می‌آید؟

رادار ما هر ۱۵ دقیقه یک بار از ای‌پی‌آی عمومی Cloudflare Radar داده می‌گیرد. ای‌پی‌آی یعنی دری که یک سرویس برای برنامه‌های دیگر باز گذاشته تا داده‌اش را بخوانند. ما فقط داده‌ی ایران را می‌گیریم و آن را ۳۰ روز نگه می‌داریم؛ بعد پاک می‌شود.

شما وقتی این صفحه را باز می‌کنید، به Cloudflare وصل نمی‌شوید. صفحه از نسخه‌ای که ما نگه داشته‌ایم خوانده می‌شود. اگر یک بار Cloudflare جواب ندهد، آخرین نسخه‌ای که داشتیم سر جایش می‌ماند و کنارش نوشته می‌شود «به‌روزرسانی نشد». بالای هر صفحه هم نوشته شده آخرین به‌روزرسانی کی بوده است.

یک نکته‌ی مهم: خود Cloudflare فهرست صد دامنه‌ی اول را روزی یک بار به‌روز می‌کند، از روی ۲۴ ساعت گذشته. پس اینکه ما هر ۱۵ دقیقه سر می‌زنیم، به این معنی نیست که فهرست هر ۱۵ دقیقه عوض می‌شود. بیشتر وقت‌ها فهرست در طول روز ثابت است و روزی یک بار تکان می‌خورد.

دی‌ان‌اس چیست و چه ربطی به رتبه‌ی سایت دارد؟

برای فهمیدن این فهرست، اول باید یک چیز ساده را بدانیم: دی‌ان‌اس (DNS).

دی‌ان‌اس را مثل دفترچه‌ی تلفن اینترنت تصور کنید. شما اسم یک سایت را می‌نویسید، مثلا example.com. ولی رایانه‌ها با اسم کار نمی‌کنند؛ با عدد کار می‌کنند. پس دستگاه شما اول از یک دفترچه‌ی تلفن می‌پرسد: «شماره‌ی example.com چند است؟» این دفترچه‌ی تلفن، دی‌ان‌اس است. جواب که آمد، دستگاه به آن شماره وصل می‌شود و سایت باز می‌شود.

این پرسیدن فقط وقتی نیست که شما سایتی را باز می‌کنید. هر برنامه‌ی روی گوشی، هر به‌روزرسانی خودکار، هر ساعت هوشمند و حتی تلویزیون‌های هوشمند، مدام از دی‌ان‌اس می‌پرسند. گوشی شما حتی وقتی در جیب‌تان است، ده‌ها بار در ساعت این کار را می‌کند.

شرکت Cloudflare یک دفترچه‌ی تلفن عمومی و رایگان دارد به اسم 1.1.1.1. هر کسی که دستگاهش را روی این دی‌ان‌اس تنظیم کرده باشد، پرسش‌هایش به Cloudflare می‌رسد. رتبه‌بندی دامنه‌های Cloudflare Radar از روی همین پرسش‌ها ساخته می‌شود. در مستندات خود Cloudflare آمده که این رتبه‌بندی بر پایه‌ی پرسش‌های دی‌ان‌اس به 1.1.1.1 است.

Cloudflare چطور این رتبه‌بندی را می‌سازد؟

Cloudflare در نوشته‌ای که رتبه‌بندی دامنه‌ها را معرفی کرد، در ۸ مهر ۱۴۰۱ (۳۰ سپتامبر ۲۰۲۲)، روشش را توضیح داده است. ما آن را در چند قدم ساده می‌گوییم.

قدم اول: فقط داده‌ی جمع‌شده و بی‌نام

به گفته‌ی همان نوشته، این رتبه‌بندی بر پایه‌ی داده‌ی جمع‌شده‌ی 1.1.1.1 است که طبق تعهدهای حریم خصوصی Cloudflare بی‌نام شده است. «بی‌نام» یعنی معلوم نیست هر پرسش از کدام آدم بوده. Cloudflare در صفحه‌ی حریم خصوصی 1.1.1.1 نوشته که نشانی کامل دستگاه‌ها را روی حافظه‌ی ماندگار نگه نمی‌دارد، گزارش‌های محدودش را ظرف ۲۵ ساعت پاک می‌کند و داده‌ی شخصی کاربران را نمی‌فروشد. همچنین نوشته که یکی از چهار شرکت بزرگ حسابرسی را برای بررسی این کار گرفته است.

ما این ادعاها را خودمان بررسی نکرده‌ایم؛ فقط می‌گوییم Cloudflare چه نوشته است.

قدم دوم: شمردن آدم‌ها، نه شمردن بازدیدها

این مهم‌ترین قدم است. Cloudflare نوشته که محبوبیت یک دامنه را با «اندازه‌ی تقریبی جمعیتی که در یک بازه‌ی زمانی به آن دامنه سر زده‌اند» می‌سنجد. به زبان ساده: هر چه آدم‌های بیشتری سراغ یک دامنه بروند، آن دامنه محبوب‌تر است.

همان نوشته صریحا می‌گوید که حجم ترافیکی که یک دامنه می‌سازد، معیار خوبی برای محبوبیت نیست. مثال ساده‌اش این است: فرض کنید یک نفر در روز هزار بار یک سایت را باز کند، و هزار نفر هر کدام یک بار سایت دیگری را. از نظر تعداد بازدید، این دو برابرند. ولی از نظر Cloudflare، سایت دوم خیلی محبوب‌تر است، چون هزار آدم جدا سراغش رفته‌اند.

Cloudflare برای اینکه بدون شناختن آدم‌ها، تعدادشان را تخمین بزند، از چند داده‌ی کلی استفاده می‌کند که مدت کوتاهی نگه می‌دارد. مثلا شماره‌ی شبکه‌ی اپراتور (ASN، یعنی شماره‌ای که هر اپراتور اینترنت در دنیا دارد) و موقعیت جغرافیایی کلی. این‌ها کمک می‌کنند تا بفهمد پرسش‌ها تقریبا از چند جای جدا آمده‌اند.

قدم سوم: کنار گذاشتن ربات‌ها

خیلی از پرسش‌های دی‌ان‌اس را آدم‌ها نمی‌فرستند؛ برنامه‌های خودکار می‌فرستند. Cloudflare در همان نوشته گفته که در تشخیص ترافیک خودکار خوب عمل می‌کند و با کنار گذاشتن آن، به یک جانشین معقول برای «تعداد کاربر یکتا» رسیده است. کاربر یکتا یعنی هر آدم فقط یک بار شمرده شود، هر چند بار هم که سر بزند.

قدم چهارم: یکی کردن زیردامنه‌ها

یک سایت معمولا چند نشانی دارد: www.example.com، mail.example.com، api.example.com. اگر هر کدام جدا شمرده می‌شد، یک سایت بزرگ چند بار در فهرست می‌آمد. Cloudflare همه را به دامنه‌ی اصلی برمی‌گرداند، یعنی همه می‌شوند example.com. استثنا هم دارد: اگر بخش دوم نشانی چیزهایی مثل com یا org یا net یا gov یا edu یا co یا mil باشد، یک قدم جلوتر را حساب می‌کند. این قاعده در نوشته‌ی معرفی رتبه‌بندی آمده است.

قدم پنجم: دو مدل یادگیری ماشینی

یادگیری ماشینی یعنی برنامه‌ای که از روی نمونه‌های زیاد، یاد می‌گیرد چطور حدس بزند. Cloudflare نوشته که حدود شش ماه آزمایش کرده و به این نتیجه رسیده که یک مدل نمی‌تواند هم برای دامنه‌های خیلی بالا و هم برای دامنه‌های پایین‌تر خوب کار کند. پس دو مدل ساخت:

1. یک مدل برای صد دامنه‌ی اول، با داده‌های بیشتر، که یک فهرست مرتب می‌دهد: اول، دوم، سوم تا صدم.
2. یک مدل برای یک میلیون دامنه‌ی بعدی، با داده‌های کمتر، که دامنه‌ها را فقط در «سبد» می‌گذارد. سبد را پایین‌تر توضیح می‌دهیم.

فهرستی که در صفحه‌ی ما می‌بینید، خروجی مدل اول است: صد دامنه‌ی اول ایران، به ترتیب.

چرا گوگل، مایکروسافت، اپل و شبکه‌های تحویل محتوا بالای فهرست‌اند؟

بیشتر کسانی که اولین بار این فهرست را می‌بینند، تعجب می‌کنند. انتظار دارند اسم سایت‌های خبری یا فروشگاه‌های اینترنتی بالای فهرست باشد، ولی بالای فهرست پر از دامنه‌هایی است که شاید هیچ‌وقت در مرورگر ننوشته‌اند. دلیلش همان چیزی است که بالاتر گفتیم: این رتبه از پرسش‌های دی‌ان‌اس ساخته می‌شود، و این پرسش‌ها را فقط آدم‌ها نمی‌فرستند، دستگاه‌ها هم می‌فرستند.

Cloudflare در نوشته‌ی معرفی صریح گفته: ما فرقی نمی‌گذاریم بین چیزی که فکر می‌کنیم سایت است و چیزی که زیرساخت است؛ هر دامنه یک منبع در دسترس روی اینترنت است. زیرساخت یعنی چیزهایی که پشت صحنه کار می‌کنند تا سایت‌ها و برنامه‌ها کار کنند، مثل لوله‌کشی یک ساختمان که دیده نمی‌شود ولی بدون آن آب نمی‌آید.

چند نمونه از این پشت صحنه:

• سرویس‌های سیستم‌عامل. گوشی اندروید با سرویس‌های گوگل حرف می‌زند، آیفون با سرویس‌های اپل، و رایانه‌ی ویندوزی با سرویس‌های مایکروسافت. این‌ها برای به‌روزرسانی، ساعت، اعلان‌ها و کارهای دیگر است، حتی وقتی صاحب دستگاه کاری نمی‌کند.
• شبکه‌های تحویل محتوا. شبکه‌ی تحویل محتوا (CDN) یعنی شرکتی که نسخه‌هایی از عکس‌ها، ویدیوها و فایل‌های سایت‌های دیگر را در جاهای مختلف دنیا نگه می‌دارد تا زودتر به دست کاربر برسد. مثل انبارهای کوچک یک فروشگاه بزرگ در محله‌های مختلف شهر. وقتی شما یک سایت خبری را باز می‌کنید، شاید عکس‌هایش از دامنه‌ی یک شبکه‌ی تحویل محتوا بیاید. پس آن دامنه هم پرسیده می‌شود، و چون صدها سایت از همان شبکه استفاده می‌کنند، این دامنه خیلی بیشتر از هر کدام از آن سایت‌ها پرسیده می‌شود.
• ابزارهای پنهان داخل سایت‌ها و برنامه‌ها. بسیاری از سایت‌ها و برنامه‌ها از قطعه‌هایی که شرکت‌های بزرگ می‌سازند استفاده می‌کنند: قلم‌ها، نقشه‌ها، آمارگیرها. هر بار که آن سایت باز می‌شود، دامنه‌ی آن شرکت هم پرسیده می‌شود.

در صفحه‌ی مستندات Cloudflare هم یک نمونه‌ی جهانی آمده که در آن، دامنه‌ای مثل googleapis.com که کاربر معمولی هیچ‌وقت در مرورگر نمی‌نویسد، در رتبه‌ی دوم است. این همان پشت صحنه است.

پس بالا بودن این دامنه‌ها به این معنی نیست که ایرانی‌ها بیشتر وقتشان را در صفحه‌ی آن شرکت‌ها می‌گذرانند. معنی‌اش این است که تقریبا همه‌ی دستگاه‌ها به آن‌ها وصل‌اند.

رتبه‌ی محبوبیت با «تعداد بازدید» چه فرقی دارد؟

این دو را خیلی وقت‌ها یکی می‌دانند، ولی دو سوال جدا هستند.

تعداد بازدید می‌پرسد: «این سایت چند بار باز شد؟» اگر یک نفر صد بار سر بزند، صد بازدید حساب می‌شود.

رتبه‌ی محبوبیت Cloudflare می‌پرسد: «تقریبا چند نفر جدا سراغ این دامنه رفتند؟» اگر یک نفر صد بار سر بزند، باز هم تقریبا یک نفر است.

یک مثال از زندگی روزمره: یک نانوایی را در نظر بگیرید که پنجاه مشتری ثابت دارد و هر کدام روزی سه بار نان می‌خرند. و یک داروخانه که روزی صد نفر مختلف به آن سر می‌زنند و هر کدام یک بار. از نظر تعداد خرید، نانوایی جلوتر است: صد و پنجاه در برابر صد. ولی از نظر تعداد آدم‌های جدا، داروخانه جلوتر است: صد در برابر پنجاه. رتبه‌بندی Cloudflare مثل شمردن آدم‌های جدا است.

فرق دیگر این است که رتبه‌ی Cloudflare مدت زمان ماندن در سایت را نمی‌سنجد. کسی که دو ساعت در یک سایت ویدیو می‌بیند و کسی که دو ثانیه یک صفحه را باز و بسته می‌کند، هر دو یک نفرند که سراغ آن دامنه رفته‌اند.

آیا این همان فهرست پرترافیک‌ترین سایت‌های ایران است؟

کلمه‌ی «پرترافیک‌ترین» معمولا یعنی سایت‌هایی که بیشترین ترافیک را دارند؛ ترافیک یعنی حجم داده‌ای که رد و بدل می‌شود، یا تعداد بازدیدها. این فهرست، به معنای دقیق کلمه، فهرست پرترافیک‌ترین سایت‌ها نیست. همان‌طور که گفتیم، Cloudflare خودش نوشته که حجم ترافیک را معیار محبوبیت نمی‌داند.

یک سایت ویدیویی ممکن است حجم عظیمی داده بفرستد، چون هر ویدیو سنگین است. یک سایت خبری ممکن است حجم کمتری بفرستد ولی آدم‌های بیشتری به آن سر بزنند. در فهرست حجم داده، اولی جلوتر است؛ در فهرست Cloudflare، شاید دومی.

با این حال، دو فهرست بی‌ربط هم نیستند. سایتی که آدم‌های خیلی زیادی سراغش می‌روند، معمولا ترافیک زیادی هم دارد. پس اگر کسی دنبال یک تصویر کلی از «اینترنت ایران بیشتر کجا می‌رود» است، این فهرست تصویر خوبی می‌دهد. فقط باید بدانیم این تصویر از کدام زاویه گرفته شده است.

در رادار هم هیچ‌جا عدد گیگابایت یا تعداد بازدید نشان نمی‌دهیم. Cloudflare داده‌های ترافیک را نسبی می‌دهد، یعنی فقط می‌گوید «در مقایسه با معمول»، نه عدد مطلق. در صفحه‌ی وضعیت اینترنت ایران هم ترافیک همیشه در مقایسه با روزهای معمول نشان داده می‌شود.

سبد رتبه یعنی چه؟

Cloudflare فقط صد دامنه‌ی اول را به ترتیب می‌دهد. برای بقیه، تا یک میلیون دامنه، فقط می‌گوید هر دامنه در کدام «سبد» است. سبد یعنی یک گروه با اندازه‌ی مشخص، بدون ترتیب داخلی.

طبق مستندات Cloudflare، اندازه‌ی سبدها این‌هاست: ۲۰۰، ۵۰۰، هزار، ۲ هزار، ۵ هزار، ۱۰ هزار، ۲۰ هزار، ۵۰ هزار، ۱۰۰ هزار، ۲۰۰ هزار، ۵۰۰ هزار و یک میلیون. این سبدها هفته‌ای یک بار و از روی هفت روز گذشته به‌روز می‌شوند، در حالی که فهرست صدتایی روزانه است.

مثلا اگر Cloudflare بگوید یک دامنه در سبد «۵۰ هزار» است، معنی‌اش این است که جزو ۵۰ هزار دامنه‌ی اول است، ولی جزو ۲۰ هزار دامنه‌ی اول نیست. ولی معلوم نیست دقیقا رتبه‌ی ۲۰ هزار و یکم است یا ۴۹ هزار و نهصدم.

چرا Cloudflare ترتیب دقیق نمی‌دهد؟ در نوشته‌ی معرفی گفته که با این اندازه‌ی سبدها و این بازه‌ی زمانی، پایین فهرست ذاتا ناپایدار است و سبد، یک راه میانه‌ی خوب بین این ناپایداری‌هاست. به زبان ساده: در پایین فهرست، فرق دامنه‌ها آن‌قدر کم است که اگر رتبه‌ی دقیق داده می‌شد، هر روز بی‌دلیل بالا و پایین می‌رفت و آدم را به اشتباه می‌انداخت.

مثل مسابقه‌ی دوی ماراتن: سه نفر اول را با ثانیه جدا می‌کنند، ولی برای هزار نفر آخر کافی است بدانی در کدام گروه رسیده‌اند. فرق ثانیه‌ای آن‌جا معنای زیادی ندارد.

صفحه‌ی پربازدیدترین سایت‌های ایران در رادار ما فقط همان صد دامنه‌ی مرتب را نشان می‌دهد.

دسته‌ی هر سایت از کجا می‌آید؟

کنار هر دامنه در فهرست، یک یا چند دسته نوشته شده: مثلا فناوری، خبر، آموزش، سرگرمی. این دسته‌ها را هم Cloudflare می‌دهد و ما فقط به فارسی برمی‌گردانیم.

Cloudflare در مستندات دسته‌بندی دامنه‌ها نوشته که دسته‌ها را از چند جا می‌سازد: داده‌های شبکه‌ی خودش، بیش از ۳۰ منبع اطلاعاتی بیرونی (هم رایگان و هم پولی)، مدل‌های یادگیری ماشینی، و بازخوردی که کاربران می‌فرستند و تحلیلگرها بررسی می‌کنند. دسته‌ها هم دو لایه دارند: دسته‌های اصلی و زیردسته‌ها. مثلا زیر «فناوری»، زیردسته‌هایی مثل «ای‌پی‌آی» یا «هوش مصنوعی» هست.

چند نکته درباره‌ی دسته‌ها:

• یک دامنه می‌تواند چند دسته داشته باشد. یک سایت خبری که ویدیو هم پخش می‌کند، شاید هم «خبر» باشد و هم «ویدیو».
• دسته‌ها کار ماشین و انسان با هم است، پس ممکن است گاهی اشتباه باشد یا قدیمی شده باشد.
• دسته‌ی یک دامنه درباره‌ی محتوای آن است، نه کیفیتش. «خبر» یعنی سایت خبری است، نه اینکه خبرش درست است.

ما در ترجمه‌ی دسته‌ها چیزی اضافه نمی‌کنیم. اگر Cloudflare برای دامنه‌ای دسته‌ای نداده باشد، ما هم برایش دسته نمی‌سازیم.

پربازدیدترین سایت‌های خبری ایران را چطور در این فهرست پیدا کنیم؟

خیلی‌ها دقیقا همین را می‌خواهند: «سایت‌های خبری پربازدید ایران کدام‌اند؟» جواب صادقانه این است که ما فهرست جداگانه‌ای برای سایت‌های خبری نمی‌سازیم و هیچ رتبه‌ای از خودمان برای هیچ سایتی نمی‌نویسیم. ولی از همین فهرست صدتایی می‌شود به یک جواب نسبی رسید.

1. صفحه‌ی پربازدیدترین سایت‌های ایران را باز کنید.
2. کنار هر دامنه، دنبال دسته‌ی خبر بگردید.
3. دامنه‌هایی که این دسته را دارند، به ترتیب رتبه‌شان، پربازدیدترین سایت‌های خبری ایران در میان صد دامنه‌ی اول از دید Cloudflare هستند.

این جواب چند محدودیت دارد که باید بدانید:

• فقط صد دامنه‌ی اول را می‌بینیم. اگر یک سایت خبری مهم در رتبه‌ی ۱۵۰ باشد، در این فهرست نیست، هر چند سایت مهمی است.
• این رتبه از دید پرسش‌های دی‌ان‌اس 1.1.1.1 است، نه همه‌ی خوانندگان آن سایت. پایین‌تر بیشتر توضیح می‌دهیم.
• ممکن است یک سایت خبری دسته‌ی دیگری گرفته باشد، یا سایتی که خبری نیست دسته‌ی خبر داشته باشد. دسته‌ها همیشه درست نیستند.
• فهرست روزانه است. سایت خبری‌ای که امروز بالاست، شاید فردا چند پله پایین برود، مثلا به خاطر یک خبر بزرگ در سایت دیگری.

پس اگر می‌خواهید بنویسید «پربازدیدترین سایت خبری ایران فلان است»، بهتر است بنویسید «از دید فهرست Cloudflare Radar، در فلان روز، فلان سایت خبری در رتبه‌ی فلان بوده است». این جمله درست است؛ جمله‌ی اول ادعایی است که هیچ منبعی به تنهایی نمی‌تواند پشتش بایستد.

دامنه‌های داغ: فهرستی که سرعت بالا آمدن را می‌سنجد

Cloudflare غیر از فهرست محبوب‌ها، فهرست دیگری هم دارد به اسم دامنه‌های داغ (Trending). در نوشته‌ای در ۲ مرداد ۱۴۰۲ (۲۴ ژوئیه‌ی ۲۰۲۳) توضیح داده که دامنه‌های محبوب، آن‌هایی‌اند که به طور کلی طرفدار زیادی دارند، و دامنه‌های داغ، آن‌هایی که ناگهان توجه زیادی گرفته‌اند.

روش ساده‌اش این است: برای «داغ امروز»، رتبه‌ی امروز یک دامنه با بهترین رتبه‌اش در چهار روز قبل مقایسه می‌شود. برای «داغ این هفته»، بهتر شدن رتبه در شش روز قبل حساب می‌شود و روزهای نزدیک‌تر وزن بیشتری می‌گیرند.

صفحه‌ی ما فعلا فقط فهرست محبوب‌ها را نشان می‌دهد، نه دامنه‌های داغ را. این را گفتیم تا اگر جای دیگری فهرستی دیدید که با فهرست ما فرق داشت، بدانید شاید آن یکی فهرست داغ‌ها بوده است.

این فهرست درباره‌ی ایران چه چیزهایی را نمی‌بیند؟

هر فهرستی محدودیت دارد. گفتن محدودیت‌ها از گفتن خود فهرست مهم‌تر است، چون بدون آن‌ها ممکن است نتیجه‌ی اشتباه بگیریم.

فقط کسانی که از 1.1.1.1 استفاده می‌کنند

این رتبه‌بندی از پرسش‌های دی‌ان‌اس 1.1.1.1 ساخته می‌شود. خیلی از دستگاه‌ها در ایران از دی‌ان‌اس اپراتور خودشان یا دی‌ان‌اس‌های دیگر استفاده می‌کنند. پرسش‌های آن‌ها به Cloudflare نمی‌رسد و در این فهرست نیست. پس فهرست، تصویر گروهی از کاربران ایرانی است، نه همه‌ی آن‌ها. اینکه این گروه چقدر شبیه کل کاربران ایران است، از بیرون معلوم نیست.

جای جغرافیایی، تقریبی است

Cloudflare برای تخمین کاربران از موقعیت جغرافیایی کلی استفاده می‌کند. موقعیت را معمولا از روی نشانی اینترنتی اتصال حدس می‌زنند. اگر اتصال کسی از راه یک سرور در کشور دیگری بگذرد، ممکن است پرسش‌هایش برای آن کشور شمرده شود، نه ایران. ما نمی‌دانیم این اثر در داده‌ی ایران چقدر است، و حدسی هم درباره‌ی اندازه‌اش نمی‌زنیم.

شهر به شهر و اپراتور به اپراتور نیست

این فهرست برای کل ایران است. نمی‌گوید در تهران چه سایت‌هایی محبوب‌اند یا مشترکان یک اپراتور بیشتر کجا می‌روند. برای وضعیت هر اپراتور، صفحه‌ی اپراتورها را ببینید؛ آن‌جا هم داده‌ی سایت‌ها نیست، فقط وضعیت اتصال، ترافیک و سرعت.

صفحه را نمی‌شناسد، فقط دامنه را

رتبه برای یک دامنه‌ی کامل است. نمی‌گوید کدام صفحه‌ی آن سایت بیشتر خوانده شده، یا مردم در آن سایت دنبال چه بودند.

ابزارهای دیگر رتبه‌بندی چطور کار می‌کنند؟

اگر رتبه‌ی یک سایت را در چند ابزار مختلف نگاه کنید، تقریبا همیشه عددهای متفاوت می‌بینید. این عجیب نیست. هر ابزار از یک پنجره به اینترنت نگاه می‌کند. اینجا فقط چیزی را می‌گوییم که خود آن ابزارها درباره‌ی روششان نوشته‌اند. قصد مقایسه‌ی بهتر و بدتر یا معرفی هیچ‌کدام را نداریم.

الکسا، که دیگر نیست

سال‌ها معروف‌ترین ابزار رتبه‌ی سایت، الکسا بود. خیلی از ایرانی‌ها هنوز «رتبه‌ی الکسا» را به یاد دارند. آمازون در ۱۷ آذر ۱۴۰۰ (۸ دسامبر ۲۰۲۱) اعلام کرد که الکسا را در ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۱ (اول مه ۲۰۲۲) تعطیل می‌کند (گزارش انگجت). Cloudflare هم در نوشته‌ی معرفی رتبه‌بندی‌اش گفته که یکی از پرکاربردترین منبع‌های رتبه، الکسا بود که کنار گذاشته شد. پس اگر جایی هنوز «رتبه‌ی الکسا» می‌بینید، آن عدد قدیمی است یا از جای دیگری آمده است.

سیمیلاروب (Similarweb)

سیمیلاروب یک شرکت تجاری است که تخمین ترافیک سایت‌ها را می‌فروشد. خودش در نوشته‌ای درباره‌ی فرقش با گوگل آنالیتیکس گفته که داده‌اش از چهار جا می‌آید:

1. سایت‌ها و برنامه‌هایی که آمار خودشان را مستقیم به آن می‌دهند.
2. محصولاتی برای کاربران که رفتار بی‌نام دستگاه‌ها را جمع می‌کنند.
3. شرکت‌هایی که با آن همکاری دارند و نشانه‌های اینترنتی جمع می‌کنند.
4. داده‌های عمومی که خودش از سایت‌ها و برنامه‌ها جمع می‌کند.

همان نوشته می‌گوید سیمیلاروب ترافیک را تخمین می‌زند، در حالی که گوگل آنالیتیکس رفتار دقیق کاربران روی خود سایت را ثبت می‌کند، و برای همین عددهایشان می‌تواند فرق کند. یعنی سیمیلاروب تعداد بازدید را تخمین می‌زند، و Cloudflare تعداد تقریبی آدم‌ها را از روی دی‌ان‌اس. این دو سوال جدا هستند و جواب‌هایشان هم جدا.

گزارش تجربه‌ی کاربری کروم (CrUX)

گوگل گزارشی دارد به اسم Chrome UX Report که از داده‌ی کاربران واقعی مرورگر کروم ساخته می‌شود. طبق مستندات گوگل، فقط کاربرانی در آن حساب می‌شوند که گزارش آمار استفاده را روشن کرده‌اند، تاریخچه‌ی مرورگرشان را همگام‌سازی می‌کنند و رمز همگام‌سازی جدا نگذاشته‌اند. کروم روی آیفون و مرورگرهای دیگر حساب نمی‌شوند.

گوگل از دیتای فوریه‌ی ۲۰۲۱ (بهمن ۱۳۹۹) یک معیار آزمایشی به این گزارش اضافه کرد که سایت‌ها را در گروه‌های هزارتایی، ده‌هزارتایی، صدهزارتایی و بیشتر می‌گذارد، و بعدها گروه‌های میانی مثل پنج‌هزارتایی هم به آن اضافه شد. این هم مثل سبدهای Cloudflare است: رتبه‌ی دقیق نمی‌دهد، فقط اندازه‌ی گروه را می‌گوید.

ترانکو (Tranco)

ترانکو یک فهرست پژوهشی است که پژوهشگران دانشگاهی ساخته‌اند و در سال ۲۰۱۹ میلادی در همایش امنیتی NDSS معرفی شد. ترانکو خودش داده جمع نمی‌کند؛ چند فهرست دیگر را با هم ترکیب می‌کند. طبق سایت خودش، فهرست پیش‌فرضش امروز از ترکیب پنج منبع ساخته می‌شود که یکی از آن‌ها همین Cloudflare Radar است و یکی دیگر گزارش کروم. الکسا قبلا جزو منبع‌هایش بود و چون دیگر نیست، کنار رفته است.

عنوان مقاله‌ی ترانکو هم چیزی درباره‌ی این فهرست‌ها می‌گوید: «فهرستی پژوهشی از سایت‌های برتر که در برابر دستکاری مقاوم شده است». یعنی سازندگانش نگران بودند که بشود فهرست‌های قبلی را دستکاری کرد، و برای همین چند منبع را با هم ترکیب کردند.

چرا عددها با هم نمی‌خوانند؟

حالا روشن است که چرا یک سایت در هر ابزار رتبه‌ی دیگری دارد:

• Cloudflare آدم‌ها را از روی پرسش‌های دی‌ان‌اس 1.1.1.1 تخمین می‌زند.
• سیمیلاروب بازدیدها را از ترکیب چند منبع تخمین می‌زند.
• گزارش کروم فقط کاربران کروم با تنظیمات مشخص را می‌بیند.
• ترانکو چند فهرست را با هم میانگین می‌گیرد.

هیچ‌کدام همه‌ی اینترنت را نمی‌بیند. هر کدام یک پنجره است. وقتی چند پنجره تقریبا یک چیز را نشان می‌دهند، می‌شود به آن چیز بیشتر اعتماد کرد. وقتی فرق زیادی دارند، باید پرسید هر کدام از کجا نگاه می‌کند.

رتبه سایت: صاحب یک سایت از رتبه‌ی خودش چه می‌تواند بفهمد؟

اگر صاحب یک سایت هستید و دنبال «رتبه سایت» خودتان می‌گردید، این بخش برای شماست.

اول یک نکته‌ی ساده: بیشتر سایت‌ها در صد دامنه‌ی اول ایران نیستند و نخواهند بود. صد دامنه‌ی اول را معمولا سرویس‌های خیلی بزرگ و زیرساخت‌ها پر کرده‌اند. نبودن اسم سایت شما در این فهرست هیچ چیز بدی درباره‌ی سایتتان نمی‌گوید.

Cloudflare برای هر دامنه یک صفحه‌ی اطلاعات هم دارد، و از راه ای‌پی‌آی رتبه‌ی دامنه می‌گوید یک دامنه، اگر جزو صد تای اول است، رتبه‌اش چند است، و اگر نیست، در کدام سبد است. همان‌جا دسته‌ی دامنه و کشورهایی که در آن‌ها بالاتر است هم می‌آید.

چیزهایی که از رتبه می‌شود خواند

• اندازه‌ی کلی. اگر دامنه‌ی شما در سبد ۵۰ هزار باشد، یعنی از دید Cloudflare جزو ۵۰ هزار دامنه‌ی اول است. این تصویر کلی خوبی از اندازه‌ی مخاطب است.
• روند در طول زمان. اگر سبد شما در چند ماه از ۲۰۰ هزار به ۱۰۰ هزار رسید، احتمالا آدم‌های بیشتری سراغتان می‌آیند. یک جابه‌جایی تکی معنای زیادی ندارد، ولی روند چند ماهه معنا دارد.
• دسته‌ای که دیگران برای شما می‌بینند. اگر دسته‌ی سایت شما اشتباه است، بخش‌هایی از اینترنت که از این دسته‌ها استفاده می‌کنند، ممکن است سایت شما را اشتباه بشناسند.
• مقایسه‌ی خیلی کلی با سایت‌های هم‌رده. اگر رقیب شما در سبد ۱۰ هزار است و شما در ۵۰۰ هزار، فاصله‌ی بزرگی هست. ولی اگر هر دو در یک سبد باشید، نمی‌شود گفت کدام جلوتر است.

چیزهایی که از رتبه نمی‌شود خواند

• تعداد دقیق بازدید. رتبه، تعداد بازدید نیست و تبدیل به عدد بازدید هم نمی‌شود.
• درآمد یا فروش. سایتی که آدم‌های زیادی سراغش می‌روند، لزوما بیشتر نمی‌فروشد.
• کیفیت سایت. رتبه نمی‌گوید سایت شما سریع است، خوب طراحی شده یا محتوایش درست است.
• رتبه در گوگل. رتبه‌ی دامنه در Cloudflare با جایگاه سایت شما در نتیجه‌های جستجوی گوگل یکی نیست. این دو را دو سیستم جدا، با دو روش جدا می‌سازند.
• رتبه‌ی دقیق بیرون از صد تای اول. اگر جایی برای دامنه‌ای بیرون از صد تای اول عدد دقیقی مثل «رتبه‌ی ۳۷ هزار و ۴۵۲» دیدید، آن عدد از Cloudflare نیامده، چون Cloudflare برای آن‌جا فقط سبد می‌دهد.

بهترین منبع برای سایت خودتان

برای سایت خودتان، دقیق‌ترین عدد همیشه آماری است که روی خود سایت جمع می‌کنید، مثلا گزارش‌های سرور یا ابزار آمارگیری که خودتان نصب کرده‌اید. ابزارهای رتبه‌بندی برای دیدن سایت‌های دیگر و تصویر کلی بازار به کار می‌آیند، نه برای شمردن بازدید سایت خودتان. خود سیمیلاروب هم در نوشته‌ای که بالاتر آوردیم، گفته عددهایش با آمار مستقیم روی سایت یکی نیست.

آیا می‌شود رتبه را بالا برد؟

راه درستش یکی است: آدم‌های بیشتری واقعا سراغ سایت شما بیایند. چون Cloudflare آدم‌های جدا را تخمین می‌زند و ترافیک خودکار را کنار می‌گذارد، فرستادن پرسش‌های زیاد از چند دستگاه، به احتمال زیاد نتیجه‌ی معناداری نمی‌دهد. ما این را آزمایش نکرده‌ایم و جزئیات مدل Cloudflare هم عمومی نیست، پس قول هیچ نتیجه‌ای نمی‌دهیم. فقط این را می‌دانیم که Cloudflare گفته در تشخیص ترافیک خودکار خوب عمل می‌کند.

مهم‌تر اینکه بالا بردن رتبه به خودی خود هدف خوبی نیست. رتبه سایه‌ی چیز دیگری است: اینکه چند نفر به سایت شما نیاز دارند. اگر آن چیز بزرگ شود، سایه هم بزرگ می‌شود.

اگر دسته‌ی سایت من اشتباه است چه کنم؟

اگر دیدید Cloudflare برای دامنه‌ی شما دسته‌ی اشتباهی گذاشته، می‌توانید درخواست تغییر بدهید. طبق مستندات Cloudflare برای تغییر دسته، سه راه هست: از داشبورد Cloudflare، از فرم بازخورد دسته‌بندی در Cloudflare Radar، یا از راه ای‌پی‌آی. راه داشبورد و ای‌پی‌آی حساب Cloudflare می‌خواهد. همان مستندات می‌گوید Cloudflare تضمین نمی‌کند که درخواست تغییر پذیرفته شود.

اگر دسته عوض شود، فهرست ما هم در به‌روزرسانی‌های بعدی، دسته‌ی تازه را نشان می‌دهد؛ چون ما دسته را از Cloudflare می‌گیریم و خودمان چیزی نمی‌نویسیم. ما نمی‌توانیم دسته‌ی هیچ دامنه‌ای را دستی عوض کنیم.

این صفحه را چطور بخوانیم: قدم به قدم

اگر اولین بار است که صفحه‌ی پربازدیدترین سایت‌های ایران را باز می‌کنید، این ترتیب کمک می‌کند:

1. تاریخ را ببینید. بالای صفحه نوشته آخرین به‌روزرسانی کی بوده است. فهرست مال یک روز مشخص است.
2. چند ردیف اول را با این نگاه بخوانید که «زیرساخت‌اند». اگر دامنه‌هایی دیدید که نمی‌شناسید، احتمالا سرویس‌های پشت صحنه‌اند، نه سایت‌هایی که آدم‌ها مستقیم باز می‌کنند.
3. به دسته‌ها نگاه کنید. دسته‌ها کمک می‌کنند فهرست را تکه‌تکه ببینید: کدام خبری است، کدام آموزشی، کدام سرگرمی.
4. روزهای مختلف را مقایسه کنید. رادار داده را ۳۰ روز نگه می‌دارد. اگر سایتی ناگهان بالا آمده، شاید اتفاقی افتاده باشد؛ ولی یک روز بالا و پایین شدن معمولا معنای زیادی ندارد.
5. از فهرست، نتیجه‌ی بزرگ نگیرید. این فهرست می‌گوید از دید Cloudflare، چه دامنه‌هایی محبوب‌اند. نمی‌گوید کدام سایت بهتر است یا کدام بیشتر درآمد دارد.

این صفحه با بقیه‌ی رادار چه ربطی دارد؟

صفحه‌ی سایت‌ها یکی از چند صفحه‌ی رادار است. هر صفحه یک سوال را جواب می‌دهد:

• وضعیت اینترنت ایران: «الان اینترنت وصل است؟» ترافیک ۱۵ دقیقه‌ی آخر در مقایسه با همین ساعت در هفت روز قبل.
• قطعی‌ها: «در ۳۰ روز گذشته کجا و کی قطع شد؟»
• سرعت: «سرعت و پینگ اینترنت ایران چقدر است؟» میانگین تست‌های خیلی از آدم‌ها، نه اتصال خود شما.
• اپراتورها: «اپراتور من مشکل دارد؟»
• حمله‌ها: «چه حمله‌های DDoS به ایران خورده یا از ایران شروع شده است؟»

اگر روزی اینترنت ایران افت شدیدی داشته باشد، ممکن است فهرست سایت‌ها هم آن روز شکل دیگری داشته باشد، چون آدم‌ها کمتر یا جور دیگری وصل‌اند. برای فهمیدن این، کنار هم دیدن صفحه‌ی سایت‌ها و صفحه‌ی وضعیت کمک می‌کند.

پرسش‌های پرتکرار

پربازدیدترین سایت ایران کدام است؟

از دید فهرست Cloudflare، جواب در ردیف اول صفحه‌ی پربازدیدترین سایت‌های ایران است و ممکن است هر روز عوض شود. ما رتبه را اینجا تکرار نمی‌کنیم، چون عددی که در یک نوشته ثابت بماند، فردا ممکن است غلط باشد. فقط به یاد داشته باشید که ردیف‌های اول معمولا سرویس‌های زیرساختی‌اند، نه سایت‌هایی که آدم‌ها در مرورگر می‌نویسند.

چرا سایت محبوب من در فهرست نیست؟

چند دلیل ممکن است: محبوبیتش بیرون از صد دامنه‌ی اول باشد؛ کاربرانش کمتر از 1.1.1.1 استفاده کنند؛ یا پرسش‌هایشان، به خاطر مسیر اتصال، برای کشور دیگری شمرده شود.

این فهرست را خود Cloudflare برای ایران تأیید کرده است؟

نه. داده‌ها از Cloudflare Radar می‌آید، با مجوز CC BY-NC 4.0. ما داده را می‌گیریم، فقط برای ایران نگه می‌داریم و دسته‌ها را ترجمه می‌کنیم. Cloudflare این رادار را نساخته و ما هیچ ادعایی درباره‌ی همکاری یا تأیید آن نداریم.

چرا رتبه‌ها هر روز کمی عوض می‌شوند؟

چون فهرست صدتایی از ۲۴ ساعت گذشته ساخته می‌شود. یک روز تعطیل، یک خبر بزرگ یا یک به‌روزرسانی گسترده‌ی نرم‌افزار، می‌تواند جای چند دامنه را عوض کند. برای همین بهتر است به روند چند روزه نگاه کنید، نه به یک روز.

رتبه‌ی Cloudflare با رتبه‌ی سایت در گوگل یکی است؟

نه. رتبه‌ی گوگل یعنی جایگاه یک صفحه در نتیجه‌های جستجو برای یک کلمه. رتبه‌ی Cloudflare یعنی محبوبیت یک دامنه از روی پرسش‌های دی‌ان‌اس. یک سایت می‌تواند در یکی بالا و در دیگری پایین باشد.

می‌شود فهرست را برای کار پژوهشی استفاده کرد؟

داده‌ی Cloudflare Radar با مجوز CC BY-NC 4.0 منتشر می‌شود؛ یعنی استفاده‌ی غیرتجاری با ذکر منبع آزاد است. اگر در نوشته یا پژوهشی به این فهرست اشاره می‌کنید، بهتر است تاریخ روزی که فهرست را دیده‌اید هم بنویسید، چون فهرست هر روز عوض می‌شود. سازندگان ترانکو هم در مقاله‌شان گفته‌اند که پژوهشگران معمولا نمی‌نویسند فهرست را کی گرفته‌اند، و همین کار تکرار پژوهش را سخت می‌کند.

منبع‌ها

• Cloudflare، نوشته‌ی معرفی رتبه‌بندی دامنه‌ها: Cloudflare Radar Domain Rankings
• Cloudflare، مستندات داده‌های رتبه‌بندی: Domain Ranking datasets
• Cloudflare، نوشته‌ی دامنه‌های داغ: Trending domains on Cloudflare Radar
• Cloudflare، ای‌پی‌آی رتبه‌ی یک دامنه: Get domain rank details
• Cloudflare، دسته‌بندی دامنه‌ها: Domain categories
• Cloudflare، درخواست تغییر دسته: Change categorization
• Cloudflare، حریم خصوصی 1.1.1.1: Public DNS resolver privacy
• سیمیلاروب، درباره‌ی منبع‌های داده‌اش: Similarweb vs. Google Analytics
• گوگل، روش گزارش کروم: CrUX methodology و Rank magnitude
• ترانکو: tranco-list.eu
• انگجت، تعطیلی الکسا: Amazon will shut down its Alexa.com web ranking site
• ویکی‌پدیا، تعریف دی‌ان‌اس: سامانه نام دامنه