ساخته‌ی هوش مصنوعی مال کیست
جواب کوتاه
جواب قطعی هنوز نیست و هر کشور فرق داره. ولی یه قاعده‌ی کلی هست: بیشتر کشورها حق اثر رو فقط به آدم می‌دن. پس چیزی که فقط ماشین ساخته، معمولا مال کسی نیست؛ ولی اگه خلاقیت شما توش پیدا باشه، مثلا خودتون انتخاب و چیدن و ویرایش زیادی کرده باشید، می‌تونه مال شما باشه. پیش از استفاده‌ی تجاری، شرط‌های خود ابزار رو بخونید و از چیزی که شبیه کار یکی دیگه‌ست استفاده نکنید.
سلفی میمون
سال ۲۰۱۱ یه عکاس توی جنگل دوربینش رو گذاشته بود. یه میمون دوربین رو برداشت و از خودش چند تا عکس گرفت؛ عکس‌هایی که خیلی معروف شدن. حالا سوال: این عکس‌ها مال کیه؟
عکاس می‌گفت مال منه، چون دوربین مال من بود و همه‌چیز رو من آماده کرده بودم. ولی دکمه رو میمون زده بود. آخرش توی آمریکا گفتن «عکسی که میمون گرفته» ثبت نمی‌شه، و یه دادگاه گفت غیرآدم نمی‌تونه صاحب اثر باشه.
حالا جای میمون یه هوش مصنوعی رو بذارید. سوال همونه: عکس یا متنی که هوش مصنوعی ساخته، مال کیه؟
قانون: سازنده باید آدم باشه
به حقی که سازنده‌ی یه اثر داره، یعنی اینکه بقیه بی اجازه‌ش نتونن کپی‌ش کنن، می‌گن «کپی‌رایت» یا «حق اثر». بیشتر کشورها این حق رو فقط به آدم می‌دن:
پس چیزی که فقط ماشین ساخته، معمولا مال هیچ‌کس نیست؛ نه مال ماشین، نه حتما مال شما. ولی بیشتر وقت‌ها فقط ماشین نیست؛ شما هم یه کاری کردید. سوال اینه که چقدر.
هر کشور یه جور
این قاعده‌ها هنوز در حال شکل گرفتنن و هر جا یه جوره. سه نمونه:
- آمریکاکار فقط ماشین ثبت نمی‌شه؛ کاری که خلاقیت آدم توش پیداست، می‌شه.
- چینسال ۲۰۲۳ یه دادگاه، عکس ساخته‌ی هوش مصنوعی رو اثر شناخت.
- انگلیسقانونش برای «اثر ساخته‌ی کامپیوتر» یه بند جدا داره.
کشور خودتون چی می‌گه؟ اگه کارتون مهمه، از یه کارشناس حقوقی بپرسید. این درس فقط توضیح کلیه، نه مشاوره‌ی حقوقی.
اون طرف ماجرا
یه سوال دیگه هم هست. این مدل‌ها با حجم خیلی زیادی عکس و متن از اینترنت آموزش دیدن، که خیلی‌هاش مال آدم‌های دیگه‌ست. آیا این کار مجازه؟
جوابش هنوز معلوم نیست. از سال ۲۰۲۳ چند تا شکایت بزرگ توی دادگاه‌هاست؛ مثلا یه آژانس عکس از یه شرکت هوش مصنوعی شکایت کرد که عکس‌هاش رو بی اجازه برای آموزش برداشته. مدل‌ها رو توی درس داده دیدیم.
اگه شبیه کار یکی دیگه دربیاد
گاهی چیزی که ساختید، خیلی شبیه کار یه نفر دیگه درمیاد؛ مثلا یه شخصیت کارتونی معروف:
اینجا دیگه مهم نیست کی ساخته؛ اگه خروجی خیلی شبیه یه اثر مشخص باشه، یا شخصیت داستانی یه نفر دیگه رو داشته باشه، می‌تونه تخلف حساب بشه. حتی دیده شده که عکس‌های ساخته‌شده، نشان یه آژانس عکس رو هم روشون داشتن.
چهار کار پیش از استفاده‌ی تجاری
اگه می‌خواید چیزی که با هوش مصنوعی ساختید رو توی کسب‌وکارتون استفاده کنید، مثلا روی بسته‌بندی یا توی تبلیغ:
- شرط‌های خود ابزار رو بخونید. بعضی ابزارها استفاده‌ی تجاری رو اجازه می‌دن، بعضی نه، بعضی با شرط.
- از چیزی که شبیه کار یکی دیگه‌ست، استفاده نکنید. شخصیت، نشان یا کار معروف یه نفر دیگه.
- سهم خودتون رو بیشتر کنید. انتخاب کنید، بچینید، ویرایش کنید؛ و پیش‌نویس‌ها رو نگه دارید.
- برای کار مهم، از یه کارشناس حقوقی بپرسید.
از ۲۰۱۱ تا امروز
- ۲۰۱۱یه میمون با دوربین یه عکاس از خودش عکس گرفت.
- ۲۰۱۴توی آمریکا گفتن «عکسی که میمون گرفته» ثبت نمی‌شه.
- ۲۰۱۸یه دادگاه گفت غیرآدم نمی‌تونه صاحب اثر باشه.
- ۲۰۲۳یه دادگاه توی چین، عکس ساخته‌ی هوش مصنوعی رو اثر شناخت؛ دعواهای داده‌ی آموزش شروع شد.
- ۲۰۲۵توی آمریکا گفتن اگه خلاقیت آدم توی کار پیدا باشه، ثبت می‌شه.
جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.
- بیشتر کشورها حق اثر رو فقط به آدم می‌دن.
- کار فقط ماشین: معمولا مال کسی نیست.
- خلاقیت شما پیدا باشه: می‌تونه مال شما باشه.
- اینکه مدل‌ها با کار دیگران یاد گرفتن، هنوز توی دادگاهه.
- پیش از استفاده‌ی تجاری: شرط‌های ابزار، شباهت، سهم خودتون.
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.