انواع هوش مصنوعی
جواب کوتاه
یک دسته‌بندی رایج، هوش مصنوعی را سه سطح می‌کند. هوش مصنوعی محدود، یا ضعیف، روی یک کار مشخص تمرکز دارد و در همان کار خوب است؛ مثل درست کردن غلط تایپی، تبدیل گفتار به متن یا پیشنهاد فیلم. بیشتر هوش مصنوعی‌ای که هر روز می‌بینید از همین نوع است. هوش مصنوعی عمومی (AGI) هوشی است که در تقریبا همه‌ی کارهای ذهنی هم‌پای آدم باشد؛ هنوز فرضی است و درباره‌ی اینکه کی و چطور می‌رسد، بحث جدی است. ابر هوش مصنوعی (ASI) هوشی فرضی است بسیار برتر از باهوش‌ترین آدم‌ها. به هوش عمومی و ابر، «قوی» هم می‌گویند.
سه سطح
وقتی از «انواع هوش مصنوعی» حرف می‌زنند، یک دسته‌بندی رایج سه سطح دارد: محدود، عمومی و ابر. فقط اولی امروز هست؛ دو تای دیگر فرضی‌اند، برای همین خط‌چین کشیده شده‌اند.
جعبه‌ابزار و استادکار
فرض کنید یک جعبه‌ابزار دارید و یک استادکار. چهار تصویر را ببینید:
هوش مصنوعی امروز همان ابزارهای جعبه است: هر کدام در کار خودش خوب. استادکار همان هوش آدم است. و ربات خط‌چین، هوشی که هنوز ساخته نشده.
هوش مصنوعی محدود
هوش مصنوعی محدود، یا ضعیف (به انگلیسی narrow AI یا ANI)، روی یک کار مشخص تمرکز دارد و در همان کار خوب است. چند مثال که شاید هر روز ببینید:
- درست کردن غلط تایپیوقتی در گوشی تایپ می‌کنید و کلمه‌ی اشتباه خودش درست می‌شود.
- تبدیل گفتار به متنحرف می‌زنید و گوشی همان را می‌نویسد.
- پیشنهاد فیلم و کالااز روی آنچه دیده‌اید یا خریده‌اید، حدس می‌زند چه چیز دیگری را می‌پسندید.
- شطرنجرایانه‌ای که در ۱۹۹۷ قهرمان شطرنج جهان را برد؛ ولی کارش فقط شطرنج بود.
«محدود» یعنی میدان کارش کوچک است، نه اینکه کارش را بد انجام بدهد. سامانه‌ی پیشنهاد با همه‌ی محدود بودنش، خوب حدس می‌زند شما چه می‌پسندید.
هوش مصنوعی عمومی
هوش مصنوعی عمومی (AGI) هوشی است که در تقریبا همه‌ی کارهای ذهنی هم‌پای آدم یا برتر از او باشد. سه کار از آن انتظار می‌رود:
- دانشی را که در یک جا یاد گرفته، در جاهای دیگر هم به کار ببرد.
- مهارت یک کار را به کار دیگری ببرد.
- مسئله‌ی تازه را بی برنامه‌نویسی دوباره حل کند.
امروز در چه مرحله‌ای است؟ هنوز فرضی است، و درباره‌اش بحث جدی است. باور قدیمی این بود که بسیار دور است؛ با پیشرفت‌های اخیر، بعضی پژوهشگران می‌گویند شاید شکل‌های اولیه‌اش همین حالا باشد. هوش عمومی در داستان‌ها و فیلم‌ها هم زیاد دیده می‌شود.
ابر هوش مصنوعی
ابر هوش مصنوعی (ASI) هوشی فرضی است که از باهوش‌ترین آدم‌ها هم بسیار برتر باشد. در مثال جعبه‌ابزار، استادکاری است که از همه‌ی استادکارهای دنیا بهتر کار کند. پژوهشگران درباره‌ی اینکه چنین چیزی شدنی است یا نه، هم‌نظر نیستند.
ضعیف و قوی
«ضعیف» همان محدود است. «قوی» دو معنا دارد: گاهی یعنی عمومی و گاهی یعنی ابر. یک جدول کوچک:
| نام | یعنی | امروز |
|---|---|---|
| ضعیف یا محدود (ANI) | یک کار مشخص | هست |
| قوی، به معنای عمومی (AGI) | هر مسئله‌ای، مثل آدم | فرضی |
| قوی، به معنای ابر (ASI) | بسیار برتر از آدم | فرضی |
چت‌بات‌ها کجای نقشه‌اند
چت‌بات‌های امروز می‌نویسند، ترجمه می‌کنند، خلاصه می‌کنند و به پرسش‌های گوناگون جواب می‌دهند؛ پس فقط یک کار ندارند. برای همین بعضی پژوهشگران مدل‌های زبانی بزرگ را نمونه‌ی «هوش عمومی نوپا» می‌دانند، هم‌سطح آدمی که هنوز در کاری ورزیده نشده؛ و بعضی این را نمی‌پذیرند.
آنچه روشن است: این ابزارها هنوز گاهی با اطمینان اشتباه می‌کنند. چرا، در درس توهم می‌آید؛ و خود چت‌بات را در درس چت‌بات کامل می‌بینید.
انواع ابزار بر اساس کار
وقتی کسی می‌پرسد «چه انواعی دارد؟»، گاهی منظورش ابزارهاست. ابزارها را با کارشان بشناسید، نه با نامشان؛ هر کار ابزارهای گوناگونی دارد و این درس نام هیچ‌کدام را نمی‌آورد:
سه اشتباه
- «هوش مصنوعی امروز همه‌کاره است.»بیشتر ابزارها در یک یا چند کار خوب‌اند؛ هوش مصنوعی عمومی هنوز فرضی است.
- «محدود یعنی ضعیف و بی‌فایده.»محدود یعنی میدان کارش کوچک است؛ در همان میدان می‌تواند از آدم بهتر باشد، مثل شطرنج ۱۹۹۷.
- «هوش عمومی سال مشخصی دارد.»پژوهشگران هم‌نظر نیستند؛ هر سالی که می‌شنوید، پیش‌بینی است، نه خبر.
جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.
- محدود (ضعیف، ANI): یک کار مشخص؛ امروز هست.
- عمومی (AGI): هم‌پای آدم در تقریبا همه‌ی کارهای ذهنی؛ فرضی.
- ابر (ASI): بسیار برتر از آدم؛ فرضی.
- «قوی» یعنی عمومی یا ابر.
- محدود یعنی میدان کوچک، نه بی‌فایده.
- سال رسیدن به هوش عمومی را کسی با اطمینان نمی‌داند.
خودتان را بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخر آزمون فقط کارنامه را می‌بینید: چند درست، چند نادرست.