آموزشآموزش ChatGPT

درس ۱ از ۵۲، هوش مصنوعی، حدود ۲۵ دقیقه خواندن

ChatGPT چیست و چطور کار می‌کند

جواب کوتاه

ChatGPT، طبق راهنمای رسمی سازنده‌ش، یعنی OpenAI، یه دستیار هوش مصنوعیه که برای کارهای روزمره، مثل ایده گرفتن، نوشتن، درس خوندن، برنامه‌ریزی، ریاضی، برنامه‌نویسی، و تحلیل عکس و فایل، به کار می‌ره، و آموزش دیده تا توی یه گفت‌وگو، دستورهای شما رو دنبال کنه. پشتش، یه مدل زبانی بزرگه: طبق همون راهنما، موقع آموزش، رابطه‌ی کلمه‌ها رو توی حجم زیادی متن یاد گرفته، و موقع جواب دادن، کلمه‌ی بعدی رو که از همه محتمل‌تره، یکی‌یکی، پیش‌بینی می‌کنه. مثل یه دوست خیلی کتاب‌خونده که جمله‌هاتون رو کامل می‌کنه: روان، سریع، و به‌دردبخور؛ ولی گاهی، با اطمینان کامل، اشتباه. راهنمای رسمی، خودش می‌گه ChatGPT ممکنه جواب نادرست یا گمراه‌کننده بده، حتی وقتی مطمئن به نظر میاد؛ به این، «توهم» می‌گن. دانشش تا یه تاریخه، مگر اینکه از ابزارهایی مثل جست‌وجوی وب استفاده کنه. کنار نوشتن، ابزارهایی هم داره: جست‌وجوی وب با منبع، تحلیل و ساختن عکس، خوندن فایل، تحلیل داده، و حالت صدا؛ بسته به پلن. ChatGPT رو روی وب، اپ گوشی و اپ کامپیوتر می‌شه استفاده کرد.

یه دوست خیلی کتاب‌خونده

یه دوست رو تصور کنید که تقریبا یه کتابخونه‌ی کامل رو خونده. هر سوالی بپرسید، فورا، با جمله‌های روان، جواب می‌ده؛ متن براتون می‌نویسه؛ یه نامه رو خلاصه می‌کنه؛ و یه پاراگراف رو، ترجمه می‌کنه. خیلی به‌دردبخوره.

ولی یه عادت عجیب هم داره: گاهی، وقتی جواب رو دقیق نمی‌دونه، به جای اینکه بگه «نمی‌دونم»، یه جواب روان و مطمئن می‌سازه، که اشتباهه. ChatGPT، تقریبا همین دوسته. این درس، می‌گه چی هست، چطوری کار می‌کنه، و کجا، باید حواستون باشه.

ChatGPT، یعنی چی

طبق راهنمای رسمی سازنده‌ش، یعنی شرکت OpenAI، ChatGPT یه دستیار هوش مصنوعیه که می‌شه برای کارهای روزمره، مثل ایده گرفتن، نوشتن، درس خوندن، برنامه‌ریزی، ریاضی، برنامه‌نویسی، و تحلیل عکس و فایل، ازش استفاده کرد؛ و آموزش دیده تا توی یه گفت‌وگو، دستورهای شما رو دنبال کنه.

اسمش، دو تیکه داره. Chat، یعنی گفت‌وگو؛ چون باهاش، مثل یه پیام‌رسان، حرف می‌زنید. و GPT، کوتاه‌شده‌ی Generative Pre-trained Transformer، یعنی «ترنسفورمر مولد ازپیش‌آموزش‌دیده»؛ اسم نوع مدلیه که پشتشه. لازم نیست این اسم رو حفظ کنید؛ فقط بدونید یعنی یه مدل زبانی بزرگ.

برای چه کارهایی

راهنمای رسمی، توی یه صفحه‌ی دیگه، کارهای اصلی رو اینطوری فهرست می‌کنه: جواب دادن به سوال‌ها و توضیح مفهوم‌ها؛ نوشتن پیش‌نویس، بازنویسی، یا خلاصه کردن متن؛ پیشنهادهای خلاق، مثل نوشتن داستان یا ایده؛ حل مسئله با استدلال منطقی؛ و ترجمه بین زبان‌ها.

و می‌گه زبون طبیعی رو می‌فهمه، می‌تونه دستورهای پیچیده رو دنبال کنه، حرف‌های قبلی همون گفت‌وگو رو به یاد داشته باشه، و جوابش رو با زمینه، جور کنه. یعنی لازم نیست زبون خاصی یاد بگیرید؛ همون‌طوری که با یه آدم حرف می‌زنید، بنویسید.

کی ساختتش

ChatGPT رو شرکت OpenAI ساخته؛ همون شرکتی که مدل‌های زبانی پشتش رو هم می‌سازه. این مدل‌ها، به مرور زمان، عوض و بهتر می‌شن؛ و اسم و شماره‌ی مدل‌ها، مدام تغییر می‌کنه. برای همین، این مسیر، عمدا، روی اسم مدل‌ها تکیه نمی‌کنه.

یه نکته: ChatGPT، تنها ابزار این‌جوری نیست. ابزارهای مشابهی، از شرکت‌های دیگه هم هست، مثل Claude و Gemini، که کتابخونه، برای هر کدوم، یه مسیر جدا داره. ایده‌های پایه‌ی این درس، یعنی پیش‌بینی کلمه و اشتباه مطمئن، برای همه‌شون، تقریبا یکیه.

چطوری کار می‌کنه

راهنمای رسمی OpenAI درباره‌ی ساختن مدل‌هاش، طرز کار رو ساده توضیح می‌ده: موقع آموزش، مدل، رابطه‌ی بین داده‌ها رو تحلیل می‌کنه، مثلا اینکه کلمه‌ها معمولا، توی چه زمینه‌ای، کنار هم میان؛ و از این فهم، برای پیش‌بینی محتمل‌ترین کلمه‌ی بعدی، موقع ساختن جواب، استفاده می‌کنه؛ یه کلمه در هر بار.

یعنی ChatGPT، جواب رو، از یه جای آماده، برنمی‌داره؛ اون رو، کلمه به کلمه، می‌سازه. هر کلمه‌ای که می‌نویسه، بر اساس کلمه‌های قبلی و سوال شما، انتخاب می‌شه. همین، هم قدرتش رو توضیح می‌ده، هم اشتباه‌هاش رو.

یه مثال: جمله‌ی ناقص

همون راهنما، یه مثال می‌زنه: موقع آموزش، از مدل خواسته می‌شه جمله‌ای مثل «به جای اینکه به چپ بپیچه، پیچید به ...» رو کامل کنه. اول آموزش، جواب‌هاش، تقریبا تصادفی‌ان؛ ولی هر چی متن بیشتری می‌بینه، توی کامل کردن جمله‌ها، بهتر می‌شه.

و یه نکته‌ی جالب می‌گه: چون چند راه درست برای کامل کردن جمله هست، مثل «راست»، «دور»، یا «عقب»، یه مقدار تصادف، توی جواب دادن مدل هست؛ و برای همین، یه سوال، ممکنه هر بار، جواب کمی متفاوتی بگیره. اگه دو بار یه سوال رو بپرسید و جواب‌ها فرق کرد، تعجب نکنید.

تیکه‌های کوچیک: توکن

همون راهنما، می‌گه متن، ممکنه به تیکه‌های کوچیک‌تری تبدیل بشه، که بهشون «توکن»، به انگلیسی Token، می‌گن؛ و هر توکن، ممکنه یه کلمه، یه تیکه از یه کلمه، یا یه علامت باشه. یعنی مدل، در واقع، توکن بعدی رو پیش‌بینی می‌کنه، نه لزوما کلمه‌ی کامل.

این، چیزیه که بعدا، وقتی درباره‌ی محدودیت طول گفت‌وگو یا هزینه‌ی استفاده می‌شنوید، به کار میاد؛ چون معمولا، با تعداد توکن، اندازه گرفته می‌شن. فعلا، فقط بدونید که متن شما، برای مدل، به تیکه‌های کوچیک شکسته می‌شه.

مدل، یه مجموعه عدده

همون راهنما، می‌گه مدل‌های یادگیری ماشین، از مجموعه‌های بزرگی از عدد، به اسم «وزن» یا «پارامتر»، و کدی که از اون‌ها استفاده می‌کنه، ساخته شدن. و یه جمله‌ی مهم داره: این مدل‌ها، کپی داده‌هایی که باهاشون آموزش دیدن رو، نگه نمی‌دارن.

به جاش، موقع یادگیری، مقدار این عددها، کمی تغییر می‌کنه تا الگوها رو نشون بده. یعنی ChatGPT، یه کتابخونه‌ی بزرگ نیست که کتاب‌ها رو توش ذخیره کرده باشه؛ بیشتر شبیه آدمیه که کتاب‌ها رو خونده و ازشون یاد گرفته، ولی اون‌ها رو، کلمه به کلمه، حفظ نکرده.

از چی یاد گرفته

طبق همون راهنما، مدل‌های OpenAI، از سه منبع اصلی آموزش می‌بینن: اطلاعاتی که به‌طور عمومی، توی اینترنت در دسترسه؛ اطلاعاتی که با شریک‌های دیگه، بهش دسترسی پیدا می‌کنن؛ و اطلاعاتی که کاربرها، آموزش‌دهنده‌های انسانی، و پژوهشگرها، فراهم می‌کنن یا تولید می‌کنن.

و می‌گه برای محتوای اینترنت، فقط از اطلاعاتی استفاده می‌شه که آزادانه و عمومی در دسترسه؛ و صاحب‌های سایت، می‌تونن با ابزارهای استاندارد، مثل فایل robots.txt، جلوی رباتی که برای آموزش، محتوا جمع می‌کنه رو بگیرن. مسیر «سایت شما در ChatGPT و هوش مصنوعی» کتابخونه، کامل، درباره‌ی همینه.

چند مرحله

همون راهنما، می‌گه ساختن این مدل‌ها، چند مرحله داره: آماده کردن داده‌ی آموزش؛ پیش‌آموزش، یعنی همون یادگیری کلی از حجم زیادی متن؛ پس‌آموزش، یعنی تنظیم بیشتر مدل، برای اینکه به‌دردبخورتر و امن‌تر جواب بده؛ و ارزیابی و بهتر کردن مداوم، بعد از اومدن به دست کاربرها.

پیش‌آموزش، مدل رو «کتاب‌خونده» می‌کنه؛ و پس‌آموزش، یادش می‌ده چطوری، مثل یه دستیار، مودبانه و مفید، توی گفت‌وگو جواب بده، و از بعضی کارهای خطرناک، خودداری کنه.

حرف‌های قبلی همون گفت‌وگو

طبق راهنمای رسمی، ChatGPT، زمینه‌ی حرف‌های قبلی، توی همون گفت‌وگو رو، به یاد داره؛ برای همین، می‌تونید دنبال یه سوال، سوال بعدی رو بپرسید، بی اینکه همه‌چیز رو از اول توضیح بدید. مثلا: «یه دستور کیک بده»؛ و بعد: «حالا بی تخم‌مرغش رو بگو».

ولی یه گفت‌وگوی تازه، معمولا، از صفر شروع می‌شه. اگه یه گفت‌وگوی جدید باز کنید، معمولا، از گفت‌وگوی قبلی، خبر نداره؛ مگر اینکه قابلیت‌هایی مثل حافظه، روشن باشه. درس پنجم این مسیر، درباره‌ی اولین گفت‌وگو و دنبال کردنش، بیشتر می‌گه.

ابزارهای کنار نوشتن

راهنمای رسمی، می‌گه ChatGPT، بسته به پلن و تنظیمات، ممکنه از ابزارهای داخلی برای گسترش توانایی‌هاش استفاده کنه. مهم‌ترین‌هاش: جست‌وجوی وب، برای اطلاعات تازه، با منبع؛ پژوهش عمیق، برای کارهای پژوهشی چندمرحله‌ای، با خروجی ساختاریافته و منبع‌دار؛ و کار با عکس، یعنی تحلیل عکسی که می‌فرستید، و ساختن یا ویرایش عکس از روی متن.

و چند تا دیگه: خوندن فایل و صدا، مثل یه سند یا یه جدول، و گرفتن متن یه فایل صوتی؛ تحلیل داده، که توش، ChatGPT، توی یه محیط امن، کد اجرا می‌کنه تا داده‌ها رو تحلیل و نمودار کنه؛ و حالت صدا، برای حرف زدن، به جای نوشتن. ایستگاه‌های بعدی این مسیر، هر کدوم رو، جدا، یاد می‌دن.

کجا ازش استفاده کنیم

طبق راهنمای رسمی، ChatGPT رو می‌شه روی وب، یعنی سایت chatgpt.com، استفاده کرد؛ و حتی توی منطقه‌های پشتیبانی‌شده، بی ساختن حساب، امتحانش کرد. و اپ‌های گوشی، برای iOS و اندروید، هم هست؛ و اپ کامپیوتر هم.

درس چهارم این مسیر، کامل، درباره‌ی نسخه‌های وب، گوشی، و کامپیوتره؛ و یه نکته‌ی امنیتی مهم: اپ رو، فقط از فروشگاه رسمی بگیرید، چون اپ‌های جعلی، با اسم‌های شبیه، زیادن.

رایگان و پولی، کوتاه

راهنمای رسمی، می‌گه ChatGPT، چند پلن داره: رایگان، با امکانات اصلی و محدودیت‌های پایه؛ پلن‌های پولی شخصی، با دسترسی به جدیدترین مدل‌ها و ابزارها و محدودیت‌های بالاتر؛ و پلن‌های سازمانی، با امکانات همکاری و مدیریت.

و می‌گه محدودیت‌ها، بسته به پلن و مدل، فرق می‌کنن و ممکنه با گذشت زمان، عوض بشن. برای همین، این درس، عدد و قیمت نمی‌گه؛ درس دوم این مسیر، کامل، فرق رایگان و پولی رو، باز می‌کنه.

مطمئن، ولی اشتباه

مهم‌ترین چیزی که هر کاربر ChatGPT باید بدونه، اینه. راهنمای رسمی OpenAI، با عنوان «آیا ChatGPT راست می‌گه؟»، صریحا، می‌گه ChatGPT، مثل هر مدل زبانی، می‌تونه جواب نادرست یا گمراه‌کننده بده؛ و گاهی، حتی وقتی اشتباهه، مطمئن به نظر میاد.

و می‌گه به این، معمولا، «توهم»، به انگلیسی Hallucination، می‌گن. یعنی همون عادت دوست کتاب‌خونده‌ی ما: به جای «نمی‌دونم»، یه جواب روان می‌سازه. برای همین، همون راهنما، تشویق می‌کنه کاربرها، با نگاه نقادانه، از ChatGPT استفاده کنن، و اطلاعات مهم رو، از منبع‌های قابل اعتماد، بررسی کنن.

چه جور اشتباه‌هایی

همون راهنما، چند نوع اشتباه رو اسم می‌بره: تعریف، تاریخ، یا واقعیت نادرست؛ نقل‌قول، پژوهش، منبع، یا ارجاع ساختگی به منبع‌هایی که وجود ندارن؛ و جواب‌های بیش از حد مطمئن، به سوال‌های مبهم یا پیچیده.

دومی، خیلی خطرناکه: ChatGPT، ممکنه یه منبع، با اسم نویسنده و سال و عنوان، بنویسه، که اصلا وجود نداره. اگه برای یه کار مهم، مثل تحقیق درسی یا تصمیم کاری، منبع لازم دارید، هر منبعی که ChatGPT می‌گه رو، خودتون، باز کنید و ببینید واقعا هست.

دانش، تا یه تاریخ

همون راهنما، می‌گه مدل‌ها، روی داده‌هایی تا یه نقطه‌ی زمانی مشخص، آموزش دیدن؛ و جواب‌هاشون، اطلاعات اتفاق‌های بعد از اون رو، ندارن، مگر اینکه از ابزارها، مثل جست‌وجو، استفاده بشه. به این، تاریخ پایان دانش، می‌گن.

یعنی اگه درباره‌ی خبر هفته‌ی پیش، یا قیمت امروز، بپرسید و ChatGPT جست‌وجو نکنه، ممکنه جواب کهنه یا حدسی بده. یه عادت خوب: برای هر چیز تازه، ببینید جواب، منبع داره یا نه؛ یا خودتون، جست‌وجو رو روشن کنید.

اطمینان، یعنی درستی نیست

همون راهنما، یه جمله‌ی کوتاه و مهم داره: اطمینان، یعنی قابل اعتماد بودن نیست؛ مدل، ممکنه حتی توی جواب‌های نادرست، اطمینان زیادی نشون بده. یعنی لحن مطمئن ChatGPT، هیچ نشونه‌ای از درستی جوابش نیست.

برای ما آدم‌ها، این، سخته؛ چون معمولا، به کسی که مطمئن حرف می‌زنه، بیشتر اعتماد می‌کنیم. ولی ChatGPT، همیشه، تقریبا با یه لحن، حرف می‌زنه؛ چه درست بگه، چه اشتباه. پس به محتوا نگاه کنید، نه به لحن.

گاهی، به یه سایت دسترسی نداره

همون راهنما، یه محدودیت دیگه رو هم می‌گه: مدل، ممکنه به خاطر مشکل‌های فنی، دیوار پرداخت، یا تنظیم‌هایی که صاحب سایت توی فایل robots.txt گذاشته، نتونه اطلاعات یه سایت خاص رو بگیره.

یعنی اگه ازش بخواید یه صفحه‌ی خاص رو بخونه و نتونه، ممکنه به جای گفتن «نتونستم»، از چیزهایی که حدس می‌زنه، یه خلاصه بسازه. اگه دیدید خلاصه‌ی یه صفحه، با خود صفحه نمی‌خونه، دلیلش، احتمالا همینه.

یه‌طرفه یا ساده‌شده

همون راهنما، می‌گه مدل، گاهی ممکنه یه دیدگاه رو، به عنوان حقیقت مطلق، نشون بده؛ موضوع‌های پیچیده و چندلایه رو، بیش از حد، ساده کنه؛ یا وزن توافق علمی یا بحث اجتماعی رو، نادرست نشون بده.

برای همین، برای موضوع‌هایی که دیدگاه‌های مختلف دارن، خوبه که صریحا، بخواید: «دیدگاه‌های مختلف رو بگو»؛ یا «نقطه‌ضعف این نظر چیه؟». و برای تصمیم‌های مهم، فقط به یه جواب ChatGPT، تکیه نکنید.

نمی‌تونه بگه یه متن رو کی نوشته

یه نکته‌ی مهم، مخصوصا برای معلم‌ها و دانش‌آموزها: همون راهنما، می‌گه ChatGPT، نمی‌تونه، به شکل قابل اعتماد، تشخیص بده که یه متن، با هوش مصنوعی نوشته شده یا نه، یا اینکه خودش اون رو نوشته یا نه.

و می‌گه ممکنه به سوال‌هایی مثل «این انشا رو تو نوشتی؟» یا «این ممکنه با هوش مصنوعی نوشته شده باشه؟»، جواب ساختگی بده؛ و این جواب‌ها، مدرک قابل اعتمادی برای نویسندگی نیستن. پس هیچ‌وقت، بر اساس جواب ChatGPT، کسی رو، به تقلب، متهم نکنید.

حریم خصوصی

هر چی توی ChatGPT می‌نویسید، روی سرورهای سازنده‌ش، ذخیره و پردازش می‌شه. پس یه قانون ساده: اطلاعات خیلی خصوصی، مثل رمز عبور، شماره‌ی کارت بانکی، یا اطلاعات محرمانه‌ی کار، رو توش ننویسید.

راهنمای رسمی، چند ابزار برای کنترل داده‌ها می‌گه: از تنظیمات، می‌شه یه نسخه از داده‌هاتون رو گرفت؛ و حساب کاربری رو، از تنظیمات یا درگاه حریم خصوصی، حذف کرد؛ و می‌گه حذف حساب، دائمیه. ایستگاه‌های بعدی این مسیر، درباره‌ی تنظیمات حریم خصوصی، بیشتر می‌گن.

گفت‌وگوی موقت

یه ابزار به‌دردبخور برای حریم خصوصی، گفت‌وگوی موقته. طبق راهنمای رسمی، گفت‌وگوهای موقت، توی تاریخچه نشون داده نمی‌شن، از حافظه استفاده نمی‌کنن یا حافظه نمی‌سازن، و برای آموزش مدل‌ها، استفاده نمی‌شن.

و می‌گه می‌شه از منوی مدل، یه گفت‌وگوی موقت شروع کرد، وقتی برای یه گفت‌وگوی خاص، حریم خصوصی بیشتری می‌خواید. مثلا وقتی درباره‌ی یه موضوع شخصی، سوالی دارید که نمی‌خواید توی تاریخچه بمونه.

ChatGPT، آدم نیست

چون ChatGPT، خیلی روان و گرم حرف می‌زنه، گاهی آدم یادش می‌ره که با یه برنامه حرف می‌زنه. ولی ChatGPT، احساس، تجربه‌ی زندگی، یا شناخت واقعی از شما نداره؛ فقط، با الگوهایی که از متن‌ها یاد گرفته، جواب می‌سازه.

این، به این معنی نیست که حرف زدن باهاش، بی‌ارزشه؛ برای فکر کردن، نوشتن، و یاد گرفتن، خیلی کمک می‌کنه. ولی برای تصمیم‌های بزرگ زندگی، و برای رابطه‌ها، جای آدم‌های واقعی رو، نمی‌گیره.

ChatGPT، چی نیست

ChatGPT، موتور جست‌وجو نیست؛ هر چند می‌تونه جست‌وجو کنه، کار اصلیش، ساختن متنه. دانشنامه‌ی همیشه‌درست هم نیست؛ دیدیم که اشتباه می‌کنه. و ماشین حساب دقیق هم نیست؛ هر چند با ابزار تحلیل داده، حساب‌های دقیق‌تری می‌کنه.

و حافظه‌ی بی‌انتها هم نداره؛ گفت‌وگوهای خیلی طولانی، ممکنه باعث بشن تیکه‌های اولش رو، کمتر در نظر بگیره. شناختن این حد و مرزها، کمک می‌کنه ازش، درست‌تر استفاده کنید.

یه عادت مهم: بررسی

از همه‌ی این‌ها، یه عادت ساده بیرون میاد: هر چیزی که مهمه، بررسی کنید. یه عدد، یه تاریخ، یه نام دارو، یه قانون، یا یه منبع. برای کارهای کم‌اهمیت، مثل ایده گرفتن برای اسم یه گربه، بررسی لازم نیست؛ ولی برای کارهای مهم، همیشه لازمه.

یه راه خوب، اینه که از خود ChatGPT بخواید منبع بیاره، با جست‌وجو؛ و بعد، منبع رو، خودتون باز کنید. اگه منبع، اون چیزی که ChatGPT گفت رو نمی‌گفت، به جوابش، اعتماد نکنید.

برای صاحب‌های کسب‌وکار

برای یه صاحب کسب‌وکار کوچیک، ChatGPT، می‌تونه یه دستیار خیلی به‌دردبخور باشه: پیش‌نویس پیام به مشتری، ایده برای پست شبکه‌های اجتماعی، خلاصه‌ی یه قرارداد طولانی برای فهم اولیه، یا کمک به نوشتن توضیح محصول.

ولی دو قانون: هیچ اطلاعات محرمانه‌ی مشتری یا کسب‌وکار رو، بی فکر، توش ننویسید؛ و هیچ متنی رو، بی خوندن و بررسی، با اسم کسب‌وکارتون، منتشر نکنید. مثل یه کارآموز زرنگ، که هنوز، کارش رو باید چک کرد.

برای هر سنی

برای یه نوجوون، ChatGPT، می‌تونه یه معلم خصوصی صبور باشه: یه مفهوم سخت رو، چند بار، با زبون‌های مختلف، توضیح بده، تا بفهمه. ولی اگه فقط جواب تکلیف رو ازش بگیره، چیزی یاد نمی‌گیره؛ و ممکنه، جواب اشتباه هم بگیره.

برای بزرگ‌ترها، مخصوصا کسایی که با تکنولوژی کمتر آشنان، ChatGPT، می‌تونه کمک کنه نامه‌های اداری رو بفهمن یا بنویسن، یا سوال‌هاشون رو، به زبون ساده، بپرسن. فقط همون قانون همیشگی: چیزهای مهم، مثل سلامت و پول، رو بررسی کنید.

این مسیر، چی یاد می‌ده

این مسیر، از همین تعریف شروع می‌کنه. بعد، فرق نسخه‌ی رایگان و پولی؛ ساختن حساب و ورود امن؛ نسخه‌های وب، گوشی، و کامپیوتر؛ و اولین گفت‌وگو. بعد، می‌ره سراغ نوشتن دستور خوب، کار با عکس و فایل و صدا، پروژه‌ها، و ابزارهای پیشرفته‌تر.

و توی همه‌ی راه، دو اصل این درس، تکرار می‌شه: ChatGPT، با پیش‌بینی کلمه کار می‌کنه، و گاهی، مطمئن ولی اشتباهه. هر کسی که این دو رو یادش باشه، از ChatGPT، خیلی بهتر و امن‌تر، استفاده می‌کنه.

چند واژه

ChatGPT، اسم دستیار هوش مصنوعی شرکت OpenAI. GPT، کوتاه‌شده‌ی Generative Pre-trained Transformer. Large Language Model، یعنی مدل زبانی بزرگ. Token، یعنی تیکه‌ی کوچیک متن. Parameters یا Weights، یعنی عددهای قابل تنظیم مدل.

Training، یعنی آموزش. Pre-training، یعنی پیش‌آموزش. Hallucination، یعنی توهم یا اشتباه مطمئن. Knowledge Cutoff، یعنی تاریخ پایان دانش. Temporary Chat، یعنی گفت‌وگوی موقت. Prompt، یعنی دستور یا پیامی که برای ChatGPT می‌نویسید.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «ChatGPT چیه و چطوری کار می‌کنه»:

یه دستیار هوش مصنوعی از شرکت OpenAI، برای کارهای روزمره مثل نوشتن، توضیح، خلاصه، ترجمه، برنامه‌ریزی، و تحلیل عکس و فایل. پشتش، یه مدل زبانی بزرگه که موقع آموزش، رابطه‌ی کلمه‌ها رو یاد گرفته، و موقع جواب، محتمل‌ترین کلمه‌ی بعدی رو، یکی‌یکی، پیش‌بینی می‌کنه؛ برای همین، هر بار جوابش کمی فرق داره. ابزارهایی مثل جست‌وجوی وب، عکس، فایل، داده و صدا داره. مثل دوست کتاب‌خونده‌ای که جمله‌ها رو کامل می‌کنه: کمک بزرگیه، ولی گاهی مطمئن و اشتباهه؛ پس چیزهای مهم رو بررسی کنید.

چند باور رایج

  • «ChatGPT همیشه درست می‌گه.» سازنده‌ش می‌گه گاهی اشتباهه.
  • «اگه مطمئن حرف زد، درسته.» اطمینان، یعنی درستی نیست.
  • «جواب‌ها رو از یه جای آماده برمی‌داره.» کلمه به کلمه، می‌سازه.
  • «همه‌ی کتاب‌ها رو توی خودش ذخیره کرده.» کپی نگه نمی‌داره؛ عددها رو تنظیم کرده.
  • «می‌تونه بگه یه متن رو هوش مصنوعی نوشته یا نه.» قابل اعتماد نیست.

یه مثال

یه دانشجو، برای یه مقاله‌ی درسی، از ChatGPT خواست سه منبع علمی درباره‌ی یه موضوع بده. ChatGPT، سه منبع، با اسم نویسنده، سال، و عنوان، داد؛ خیلی مرتب و قانع‌کننده. دانشجو، اون‌ها رو، بی بررسی، توی مقاله گذاشت.

استادش، وقتی منبع‌ها رو گشت، دید دو تاشون، اصلا وجود ندارن. دانشجو، این بار، از ChatGPT خواست با جست‌وجوی وب، منبع پیدا کنه، و هر منبع رو، خودش باز کرد و خوند. دو تا از منبع‌های تازه، واقعی بودن و به‌دردبخور. یاد گرفت: ChatGPT، برای پیدا کردن مسیر، عالیه؛ ولی هر منبع رو، باید با چشم خودش ببینه.

تمرین امروز

امروز، ChatGPT رو، با چشم باز، امتحان کنید.

  1. از ChatGPT بخواید یه مفهوم که خوب بلدید رو توضیح بده، و ببینید کجاش رو درست و کجاش رو اشتباه گفت.
  2. یه سوال رو دو بار، توی دو گفت‌وگوی جدا، بپرسید و جواب‌ها رو مقایسه کنید.
  3. ازش بخواید یه منبع درباره‌ی یه موضوع بده، و بعد، خودتون، بگردید ببینید واقعا وجود داره یا نه.
  4. یه سوال درباره‌ی یه خبر تازه بپرسید و ببینید جست‌وجو می‌کنه و منبع میاره یا نه.
  5. یه گفت‌وگوی موقت باز کنید و ببینید توی تاریخچه، نمیاد.

درس بعدی، فرق ChatGPT رایگان و پولی رو می‌گه.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • ChatGPT: دستیار هوش مصنوعی برای نوشتن، فهمیدن، و انجام کارها.
  • پشتش: پیش‌بینی کلمه‌ی بعدی، یکی‌یکی.
  • مثل دوست کتاب‌خونده‌ای که جمله رو کامل می‌کنه.
  • ابزارها: جست‌وجو، عکس، فایل، داده، صدا.
  • گاهی مطمئن ولی اشتباهه؛ چیزهای مهم رو بررسی کنید.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد