آموزشتولید محتوا، از صفر

درس ۵ از ۳۶، بازاریابی، حدود ۲۵ دقیقه خواندن

محتوا برای چه کسی

جواب کوتاه

محتوای خوب، برای یه خواننده‌ی مشخص ساخته می‌شه، نه برای همه؛ مثل نامه‌ای که برای یه دوست می‌نویسید، نه نامه‌ای «به هر کسی که بهش ربط داره». به این خواننده، مخاطب هدف، یا به انگلیسی Target Audience، می‌گن. برای شناختنش، چند چیز رو بنویسید: کیه، چه مشکل و چه هدفی داره، چه سوال‌هایی می‌پرسه، چقدر از موضوع می‌دونه، با چه کلمه‌هایی حرف می‌زنه، و کجا و کی، محتوا رو می‌بینه. به یه توصیف کوتاه از این خواننده، که گاهی بهش اسم و چهره هم داده می‌شه، Persona، یعنی پرسونا یا کارت خواننده، می‌گن. این اطلاعات رو، از حدس نسازید؛ از حرف مشتری‌ها، سوال‌هاشون، نظرهاشون و چیزهایی که جستجو می‌کنن، دربیارید. راهنمای رسمی موتور جستجو هم، اولین سوالش برای محتوای خوب، همینه: آیا مخاطبی دارید که اگه مستقیم پیش شما بیاد، این محتوا براش مفید باشه؟

نامه‌ای برای یه دوست

فرض کنید می‌خواید یه نامه بنویسید. اگه نامه برای یه دوست قدیمیه، خیلی راحت می‌نویسید: می‌دونید چی براش جالبه، چه شوخی‌ای رو می‌فهمه، و از کجا شروع کنید. ولی اگه قراره یه نامه بنویسید «به هر کسی که بهش ربط داره»، گیر می‌کنید: هر جمله، برای یکی زیادیه، برای یکی کم.

محتوا هم، همین‌طوره. محتوایی که برای یه آدم مشخص نوشته بشه، گرم، دقیق و به‌دردبخوره. محتوایی که برای «همه» نوشته بشه، معمولا برای هیچ‌کس، دقیقا مناسب نیست. توی درس قبل، هدف محتوا رو دیدیم؛ اینجا، سراغ اولین و شاید مهم‌ترین سوال برنامه‌ی محتوا می‌ریم: برای کی؟

در یه جمله

محتوای خوب، برای یه خواننده‌ی مشخص ساخته می‌شه، با سوال‌ها، زبان و جای خودش. به این خواننده، مخاطب هدف، یا Target Audience، می‌گن.

«مشخص» اینجا، یعنی می‌تونید توی یه جمله، بگید کیه: «صاحب‌های مغازه‌های کوچیک که تازه دارن فروش آنلاین رو شروع می‌کنن، و از فنی بودن می‌ترسن». اگه نمی‌تونید این جمله رو بنویسید، هنوز مخاطبتون رو نمی‌شناسید؛ و محتواتون، احتمالا کلی می‌مونه.

چرا برای یه نفر

شاید فکر کنید محتوا برای یه نفر، یعنی آدم‌های کمتری اون رو می‌خونن. ولی برعکسه: وقتی محتوا برای یه نفر دقیق نوشته بشه، همه‌ی آدم‌هایی که شبیه اون یه نفرن، حس می‌کنن دقیقا برای خودشون نوشته شده؛ و این حس، اون‌ها رو نگه می‌داره.

محتوای کلی، هیچ‌کس رو این‌طوری درگیر نمی‌کنه. مثل یه لباس «یه‌سایز‌برای‌همه»، که روی هیچ‌کس، درست نمی‌شینه. محتوای دقیق، مثل یه لباس دوخته‌شده‌ست؛ شاید برای همه نباشه، ولی برای اونایی که هست، عالیه.

اولین سوال محتوای خوب

راهنمای رسمی موتور جستجو، برای سنجیدن اینکه محتوا آدم‌محوره یا نه، چند سوال می‌پرسه؛ و اولینش، دقیقا درباره‌ی مخاطبه: آیا مخاطبی دارید، چه الان و چه در آینده، که اگه مستقیم پیش شما بیاد، این محتوا براش مفید باشه؟

تعریف رسمی بازاریابی محتوایی هم، از «یه مخاطب کاملا مشخص» حرف می‌زنه. یعنی هر دو منبع، از یه جا شروع می‌کنن: پیش از اینکه بپرسید «چی بسازم؟»، بپرسید «برای کی؟». بدون جواب این سوال، بقیه‌ی سوال‌ها، جواب درستی ندارن.

این آدم، کیه

اول، ساده‌ترین چیزها رو درباره‌ی خواننده‌تون بنویسید: چند سالشه، حدودا؛ چه کاری می‌کنه؛ کجا زندگی می‌کنه؛ و توی چه وضعیتیه، مثلا تازه کار رو شروع کرده، یا سال‌هاست توی یه حوزه‌ست. این اطلاعات، به‌تنهایی کافی نیست، ولی یه شروع خوبه.

مهم اینه که این چیزها، به محتوای شما ربط داشته باشن. برای یه مغازه‌ی ادویه، شاید مهم باشه که خواننده، چقدر آشپزی می‌کنه؛ ولی رنگ مورد علاقه‌ش، احتمالا مهم نیست. فقط چیزهایی رو بنویسید که روی تصمیم‌های محتوا، اثر دارن.

مشکلش چیه، و چی می‌خواد

مهم‌تر از اینکه خواننده کیه، اینه که چه مشکلی داره و می‌خواد به کجا برسه. آدم‌ها، محتوا رو برای حل یه مشکل، رسیدن به یه هدف، یا گاهی فقط برای یه لحظه‌ی خوب، می‌خونن. اگه بدونید مشکلش چیه، می‌دونید چه محتوایی براش بسازید.

مثلا برای «مادرهای شاغل محله»، مشکل شاید این باشه: «وقت کمی برای آشپزی دارم، ولی می‌خوام غذای سالم درست کنم». این یه جمله، ده‌ها ایده‌ی محتوا می‌ده: غذاهای بیست‌دقیقه‌ای، آماده کردن مواد برای کل هفته، و ادویه‌هایی که غذا رو سریع‌تر خوش‌طعم می‌کنن.

چه سوال‌هایی می‌پرسه

سوال‌های خواننده، مستقیم‌ترین راه به محتوای خوب‌ان. هر سوالی که مخاطب شما می‌پرسه، یه محتوای بالقوه‌ست. اگه بیست تا سوال واقعی از مخاطبتون داشته باشید، بیست تا محتوای به‌دردبخور دارید؛ بی اینکه لازم باشه از خودتون، موضوع دربیارید.

سوال‌ها رو، با همون کلمه‌هایی که مخاطب استفاده می‌کنه، بنویسید؛ نه با کلمه‌های خودتون. مثلا مخاطب نمی‌پرسه «روش‌های بهینه‌ی نگهداری زعفران چیست؟»؛ می‌پرسه «زعفران رو کجا نگه دارم که بوش نره؟». این فرق کوچیک، هم محتوا رو نزدیک‌تر می‌کنه، هم توی جستجو، پیدا شدنش رو آسون‌تر.

چقدر از موضوع می‌دونه

یه چیز خیلی مهم درباره‌ی مخاطب، اینه که چقدر از موضوع می‌دونه. یه تازه‌کار، یه محتوای ساده می‌خواد که از صفر شروع کنه و هر کلمه‌ی تازه رو توضیح بده. یه آدم باتجربه، با همین محتوا، حوصله‌ش سر می‌ره و دنبال یه چیز عمیق‌تر می‌گرده.

اگه مخاطبتون تازه‌کاره، فرض نکنید چیزی رو می‌دونه؛ هر اصطلاح رو، بار اول، ساده توضیح بدید. اگه مخاطبتون حرفه‌ایه، بدیهیات رو تکرار نکنید. و اگه هر دو گروه رو دارید، بهتره برای هر کدوم، محتوای جدا بسازید؛ نه یه محتوا که وسط این دو، سرگردون باشه.

با چه کلمه‌هایی حرف می‌زنه

هر گروه از آدم‌ها، زبون خودش رو داره: کلمه‌هایی که استفاده می‌کنن، طرز حرف زدنشون، و چیزهایی که براشون آشناست. محتوایی که با زبون مخاطب نوشته بشه، راحت‌تر فهمیده می‌شه و نزدیک‌تر به نظر میاد.

یه اشتباه رایج، اینه که با زبون خود کسب‌وکار، یعنی اصطلاح‌های فنی و اداری، بنویسیم. مخاطب، اون کلمه‌ها رو نمی‌شناسه، و حس می‌کنه این محتوا، برای اون نیست. بهترین راه یادگرفتن زبون مخاطب، گوش دادن به حرف‌هاش و خوندن نوشته‌هاشه؛ نه حدس زدن.

کجا و کی محتوا رو می‌بینه

مخاطب شما، محتوا رو کجا می‌بینه؟ توی گوشی، توی مترو؟ پشت میز کار، روی رایانه؟ شب، پیش از خواب؟ و از کجا پیداش می‌کنه؟ از جستجو، از یه شبکه‌ی اجتماعی، از خبرنامه، یا از یه دوست؟

این، روی شکل و طول محتوا اثر داره. آدمی که توی مترو، با گوشی می‌خونه، پاراگراف‌های کوتاه و تصویرهای واضح می‌خواد. آدمی که پشت میز، برای یه تصمیم کاری دنبال اطلاعاته، شاید یه راهنمای کامل و مفصل رو ترجیح بده.

چطوری تصمیم می‌گیره

یه چیز دیگه که خوبه درباره‌ی مخاطب بدونید، اینه که چطوری تصمیم می‌گیره: خودش تنها تصمیم می‌گیره، یا با خانواده یا مدیرش مشورت می‌کنه؟ سریع تصمیم می‌گیره، یا مدت زیادی مقایسه می‌کنه؟ به چی بیشتر اعتماد داره: نظر بقیه، عدد، یا تجربه‌ی خودش؟

این‌ها، کمک می‌کنن محتوایی بسازید که به تصمیمش کمک کنه. مثلا اگه مخاطب، معمولا با خانواده مشورت می‌کنه، یه محتوای ساده که بتونه برای همسرش بفرسته، خیلی به‌دردبخوره. اگه به عدد اعتماد داره، یه مقایسه‌ی دقیق، کمکش می‌کنه.

از چی نگرانه

آدم‌ها، کنار مشکل و هدفشون، نگرانی‌هایی هم دارن که خیلی وقت‌ها، به زبون نمیارن: «اگه پولم هدر بره چی؟»، «اگه نتونم یاد بگیرم چی؟»، «اگه بقیه بخندن چی؟». این نگرانی‌ها، اغلب، بزرگ‌ترین مانع تصمیم‌ان.

محتوای خوب، این نگرانی‌ها رو، با احترام و صداقت، جواب می‌ده؛ بی اینکه بزرگشون کنه یا مسخره‌شون کنه. مثلا برای کسی که از فنی بودن می‌ترسه، یه جمله‌ی ساده مثل «این راهنما، برای کسیه که تا حالا هیچ‌وقت این کار رو نکرده»، می‌تونه کلی آرومش کنه.

کارت خواننده

همه‌ی این چیزها رو، می‌شه روی یه کارت کوتاه جمع کرد: یه توصیف یک‌صفحه‌ای از خواننده‌ی اصلی شما. به این، Persona، یعنی پرسونا، می‌گن. بعضی‌ها، به این کارت، یه اسم و حتی یه عکس هم می‌دن، تا وقتی محتوا می‌سازن، یه آدم واقعی جلوی چشمشون باشه.

کارت خواننده، این‌ها رو داره: یه اسم ساختگی؛ چند خط درباره‌ی وضعیتش؛ مشکل و هدفش؛ پنج تا سوال اصلیش؛ چقدر از موضوع می‌دونه؛ کجا محتوا رو می‌بینه؛ و یه نگرانی اصلیش. هر وقت محتوایی می‌سازید، از خودتون بپرسید: «این، به درد این آدم می‌خوره؟»

یه کارت نمونه

یه نمونه، برای یه مغازه‌ی ادویه: «سارا، حدود سی‌وپنج سال، کارمند، دو تا بچه‌ی کوچیک. مشکلش: وقت کمی برای آشپزی داره، ولی می‌خواد غذای خونگی و سالم درست کنه. هدفش: غذاهای سریع، که بچه‌ها هم دوست داشته باشن.

سوال‌هاش: چه غذایی توی بیست دقیقه آماده می‌شه؟ کدوم ادویه، غذا رو بچه‌پسند می‌کنه؟ ادویه‌ها رو چطوری نگه دارم؟ آشپزی بلده، ولی حرفه‌ای نیست. شب‌ها، توی گوشی، دستور پخت نگاه می‌کنه. نگرانیش: اینکه غذای تازه، مزه‌ی بدی بده و بچه‌ها نخورن.» این کارت، توی یه نگاه، ده‌ها ایده‌ی محتوا می‌ده.

از واقعیت، نه از حدس

بزرگ‌ترین خطر کارت خواننده، اینه که از حدس ساخته بشه. خیلی‌ها، توی یه جلسه، می‌شینن و یه آدم خیالی می‌سازن که بیشتر شبیه آرزوهای خودشونه، تا مشتری واقعی. نتیجه، محتواییه که برای یه آدم خیالی ساخته شده، و آدم‌های واقعی، اون رو نمی‌خونن.

کارت خواننده، باید از اطلاعات واقعی ساخته بشه: حرف مشتری‌ها، سوال‌هاشون، نظرهاشون، و چیزهایی که جستجو می‌کنن. توی بخش‌های بعدی، چند راه ساده برای جمع کردن این اطلاعات رو می‌بینیم؛ هیچ‌کدوم، پول زیادی نمی‌خوان.

از مشتری‌ها بپرسید

ساده‌ترین راه شناختن مخاطب، پرسیدن از مشتری‌های فعلیه. چند تا سوال کوتاه: «چرا ما رو انتخاب کردید؟»، «پیش از خرید، بزرگ‌ترین سوال یا نگرانیتون چی بود؟»، «معمولا از کجا اطلاعات می‌گیرید؟». جواب‌ها رو، کلمه به کلمه، بنویسید.

لازم نیست پرسش‌نامه‌ی طولانی بفرستید. چند گفت‌وگوی کوتاه و واقعی، با پنج تا ده مشتری، معمولا بیشتر از یه پرسش‌نامه‌ی صدسوالی، یاد می‌ده. و کلمه‌هایی که مشتری‌ها استفاده می‌کنن، بهترین کلمه‌ها برای محتوای شمان.

به سوال‌های پشتیبانی گوش بدید

هر سوالی که مشتری‌ها، از راه تلفن، پیام یا ایمیل می‌پرسن، یه اطلاعات باارزش درباره‌ی مخاطبه. اگه یه دفترچه نگه دارید و این سوال‌ها رو بنویسید، بعد از چند هفته، می‌بینید کدوم سوال‌ها، بارها تکرار می‌شن.

این سوال‌های تکراری، دقیقا همون چیزهایی‌ان که مخاطب شما، نمی‌دونه و می‌خواد بدونه. هر کدومشون، یه محتوای به‌دردبخوره؛ و ساختن این محتوا، هم به مخاطب کمک می‌کنه، و هم وقت پشتیبانی شما رو، آزاد می‌کنه.

نظرها رو بخونید

نظرهایی که مشتری‌ها، درباره‌ی شما یا رقیب‌هاتون، روی نقشه، سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی می‌نویسن، یه گنج اطلاعاته. آدم‌ها، توی نظرها، با کلمه‌های خودشون می‌گن چی دوست داشتن، چی اذیتشون کرد، و چی انتظار داشتن.

یه کار ساده: بیست تا نظر، از خودتون و رقیب‌ها، بخونید، و کلمه‌ها و نگرانی‌های تکراری رو بنویسید. معمولا، چند تا الگوی روشن پیدا می‌کنید؛ مثلا اینکه بیشتر آدم‌ها، نگران تاخیر ارسالن، یا دنبال راهنمای استفاده‌ان.

به نظرهای زیر محتوا دقت کنید

اگه از قبل محتوا می‌سازید، نظرها و پیام‌هایی که زیرش می‌نویسن، یه منبع خیلی خوبه. آدم‌ها، توی نظرها، سوال‌های تکمیلی می‌پرسن، چیزهایی که نفهمیدن رو می‌گن، و گاهی، موضوع محتوای بعدی رو، خودشون پیشنهاد می‌دن.

یه کار ساده: هر هفته، نظرهای محتواهای اخیر رو بخونید و سوال‌های تازه رو، توی دفترچه‌ی ایده بنویسید. این، یه چرخه می‌سازه: محتوا، سوال میاره؛ سوال، محتوای بعدی رو می‌سازه؛ و مخاطب، حس می‌کنه شنیده شده.

از رقیب‌ها یاد بگیرید، کپی نکنید

نگاه کردن به محتوای رقیب‌ها، و نظرهایی که زیرش گذاشته شده، می‌تونه نشون بده مخاطب‌های مشابه، به چی علاقه دارن و چی کم دارن. مثلا اگه زیر محتوای یه رقیب، آدم‌ها مدام یه سوال رو می‌پرسن و جواب نمی‌گیرن، اون سوال، یه فرصت برای شماست.

ولی هدف، یاد گرفتنه، نه کپی کردن. محتوایی که فقط حرف رقیب رو تکرار می‌کنه، هیچ ارزش تازه‌ای نداره؛ و راهنمای رسمی موتور جستجو هم، «خلاصه کردن حرف بقیه، بی اضافه کردن چیز تازه» رو، یه نشونه‌ی هشدار می‌دونه.

اگه بیشتر از یه مخاطب دارید

خیلی از کسب‌وکارها، بیشتر از یه گروه مخاطب دارن. مثلا یه فروشگاه ابزار، هم به آدم‌های معمولی که می‌خوان یه تعمیر کوچیک توی خونه انجام بدن، می‌فروشه، و هم به استادکارهای حرفه‌ای. این دو گروه، سوال‌ها، زبان و سطح دانش کاملا متفاوتی دارن.

توی این حالت، بهتره برای هر گروه، یه کارت خواننده‌ی جدا بسازید، و برای هر کدوم، محتوای جدا. و برای شروع، اگه وقت کمه، یه گروه رو، که از همه مهم‌تره، انتخاب کنید و اول برای اون بسازید. محتوایی که می‌خواد همزمان با هر دو گروه حرف بزنه، معمولا با هیچ‌کدوم، خوب حرف نمی‌زنه.

«همه»، مخاطب نیست

یه جمله‌ی رایج، اینه: «مخاطب ما، همه‌ست». این جمله، تقریبا همیشه اشتباهه؛ حتی برای چیزهایی که همه استفاده می‌کنن، مثل نون یا آب. چون حتی اگه همه بتونن مشتری باشن، دلیل و طرز خریدشون، فرق می‌کنه.

انتخاب یه مخاطب مشخص، به این معنی نیست که بقیه رو رد می‌کنید؛ یعنی محتوای خودتون رو، برای یه نفر دقیق می‌کنید. بقیه هم، اگه بخوان، می‌تونن بخونن؛ ولی محتوا، تیز و روشن می‌مونه، نه کلی و کم‌رنگ.

وقتی مخاطب، از هر سنیه

گاهی، محتوا واقعا باید برای یه طیف گسترده از سن‌ها قابل فهم باشه؛ مثلا راهنمای یه وسیله که هم یه نوجوون و هم یه آدم مسن، باهاش کار می‌کنن. اینجا، مشخص کردن مخاطب، یعنی مشخص کردن ساده‌ترین سطح فهم: هر کلمه‌ی تازه، توضیح داده بشه، و هر قدم، روشن.

یه آزمون خوب، اینه که محتوا رو به یه نفر بدید که هیچ چیزی از موضوع نمی‌دونه، و ببینید کجا گیر می‌کنه. محتوایی که برای یه تازه‌کار کامل روشنه، معمولا برای یه آدم باتجربه هم، آزاردهنده نیست؛ ولی برعکسش، معمولا درست نیست.

مراقب کلیشه‌ها باشید

وقتی کارت خواننده می‌سازید، راحت ممکنه به کلیشه‌ها بیفتید: «زن‌ها فقط به آشپزی علاقه دارن»، «پیرها با گوشی کار نمی‌کنن»، «جوون‌ها فقط ویدیوی کوتاه می‌بینن». این کلیشه‌ها، نه تنها اغلب غلطن، بلکه می‌تونن بخشی از مخاطب واقعی شما رو، ناراحت و دور کنن.

راه جلوگیری، همونه که گفتیم: کارت خواننده رو از اطلاعات واقعی بسازید، نه از فرض. و وقتی محتوا می‌سازید، با احترام به همه حرف بزنید؛ حتی اگه برای یه گروه مشخص می‌نویسید.

با احترام، نه از بالا

شناختن مخاطب، به این معنی نیست که از بالا بهش نگاه کنید. یه اشتباه رایج، مخصوصا برای مخاطب تازه‌کار، اینه که لحن، کمی تحقیرآمیز بشه: «این خیلی ساده‌ست، حتی شما هم می‌تونید». این جمله، به جای اینکه آروم کنه، آدم رو ناراحت می‌کنه.

لحن درست، مثل یه دوست باحوصله‌ست که چیزی رو بلده و با خوشحالی یادش می‌ده؛ نه یه معلم بی‌حوصله. ساده نوشتن، یعنی احترام به وقت و فهم مخاطب؛ نه اینکه فکر کنید اون، چیزی نمی‌فهمه.

مخاطب، عوض می‌شه

مخاطب شما، ثابت نیست. با رشد کسب‌وکار، ممکنه گروه‌های تازه‌ای به سمت شما بیان؛ و حتی مخاطب‌های قدیمی، با گذشت زمان، بیشتر یاد می‌گیرن و سوال‌هاشون، عمیق‌تر می‌شه. کسی که پارسال تازه‌کار بود، امسال، شاید یه مخاطب نیمه‌حرفه‌ای باشه.

برای همین، کارت خواننده رو، هر چند وقت یه بار، دوباره بخونید و با اطلاعات تازه، به‌روزش کنید. یه کارت قدیمی، که دیگه با مخاطب واقعی جور نیست، می‌تونه محتوای شما رو، آروم‌آروم، از آدم‌های واقعی دور کنه.

محتوا رو به یه خواننده‌ی واقعی بدید

بهترین آزمون، اینه که پیش از منتشر کردن، محتوا رو به یه نفر بدید که شبیه مخاطب اصلیتونه، و ازش بخواید بخونه. بعد بپرسید: کجا گیر کردی؟ کجا حوصله‌ت سر رفت؟ چی کم بود؟ آخرش، به چیزی که می‌خواستی رسیدی؟

راهنمای رسمی موتور جستجو هم، یه سوال مشابه داره: آیا خواننده، بعد از خوندن، حس می‌کنه به اندازه‌ی کافی یاد گرفته که به هدفش برسه، و یه تجربه‌ی رضایت‌بخش داشته؟ جواب این سوال رو، فقط یه خواننده‌ی واقعی می‌تونه بده؛ نه خود نویسنده.

برای کسب‌وکار کوچیک

برای کسب‌وکار کوچیک، شناختن مخاطب، یه مزیت بزرگ داره: شما، هر روز، با مشتری‌هاتون حرف می‌زنید. لازم نیست تحقیق گرون انجام بدید؛ فقط کافیه حواستون باشه، و چیزهایی که می‌شنوید رو بنویسید.

یه کار ساده برای شروع: یه هفته، هر سوالی که مشتری‌ها پرسیدن، و هر کلمه‌ای که برای توصیف مشکلشون استفاده کردن، رو بنویسید. آخر هفته، از روی همین‌ها، یه کارت خواننده‌ی یک‌صفحه‌ای بسازید. این کارت، از هر حدسی، دقیق‌تره.

برای محتوای شخصی

اگه برای برند شخصی خودتون محتوا می‌سازید، شناختن مخاطب، به همون اندازه مهمه. یه برنامه‌نویس که می‌نویسه، باید بدونه برای برنامه‌نویس‌های تازه‌کار می‌نویسه یا باتجربه؛ یه معلم، باید بدونه برای شاگردها می‌نویسه یا برای پدر و مادرها.

یه نکته‌ی جالب: خیلی وقت‌ها، بهترین مخاطب برای محتوای شخصی، آدمیه که شما، چند سال پیش بودید. شما می‌دونید اون آدم، چه سوال‌هایی داشت، کجا گیر می‌کرد، و چی بهش کمک می‌کرد. برای اون آدم بنویسید.

اشتباه‌های رایج

چند اشتباه رایج: محتوا برای «همه»؛ کارت خواننده‌ای که از حدس ساخته شده؛ نوشتن با زبون خود کسب‌وکار، نه زبون مخاطب؛ یه محتوا برای چند گروه خیلی متفاوت با هم؛ و کارتی که یه بار ساخته شده و دیگه هیچ‌وقت، به‌روز نشده.

یه اشتباه دیگه، اینه که مخاطب رو بشناسید، ولی موقع ساختن محتوا، فراموشش کنید. کارت خواننده، فقط وقتی به کار میاد که پیش از هر محتوا، یه بار بهش نگاه کنید و بپرسید: «این، به درد این آدم می‌خوره؟»

چند واژه

Target Audience، یعنی مخاطب هدف. Persona یا Buyer Persona، یعنی پرسونا یا کارت خریدار: توصیف کوتاه یه مخاطب نمونه. Pain Point، یعنی نقطه‌ی درد: مشکلی که مخاطب رو اذیت می‌کنه. Audience Research، یعنی تحقیق درباره‌ی مخاطب.

Search Intent، یعنی قصد جستجو: چیزی که آدم، با یه جستجو، واقعا دنبالشه. Segment، یعنی بخش یا گروه: هر کدوم از گروه‌های جدای مخاطب. Empathy، یعنی همدلی: توانایی اینکه خودتون رو جای مخاطب بذارید. این واژه‌ها، توی ادامه‌ی مسیر، دوباره میان.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «محتوا رو برای کی بسازیم»:

برای یه خواننده‌ی مشخص، نه برای همه؛ مثل نامه‌ای برای یه دوست. بنویسید کیه، چه مشکل و هدفی داره، چه سوال‌هایی می‌پرسه، چقدر از موضوع می‌دونه، با چه کلمه‌هایی حرف می‌زنه، و کجا و کی محتوا رو می‌بینه؛ و همه رو روی یه کارت خواننده، یا پرسونا، جمع کنید. این کارت رو از حرف و سوال و نظر و جستجوی واقعی مشتری‌ها بسازید، نه از حدس؛ و پیش از هر محتوا، بپرسید: این، به درد این آدم می‌خوره؟

چند باور رایج

  • «مخاطب ما، همه‌ست.» حتی نون هم، مخاطب‌های مختلف داره.
  • «محتوای دقیق، آدم کمتری میاره.» آدم‌های درست رو نگه می‌داره.
  • «مخاطبمون رو حدس می‌زنیم.» از حرف واقعی مشتری‌ها بسازید.
  • «ساده نوشتن، یعنی مخاطب نمی‌فهمه.» یعنی احترام به وقتش.
  • «کارت خواننده، یه بار کافیه.» مخاطب عوض می‌شه.

یه مثال

یه فروشگاه آنلاین لوازم ورزشی، محتواهایی درباره‌ی «ورزش برای همه» می‌ساخت؛ از تمرین‌های حرفه‌ای بدنسازی، تا یوگا برای مبتدی‌ها. هیچ‌کدوم، زیاد خونده نمی‌شد. صاحبش، تصمیم گرفت با بیست مشتری حرف بزنه.

فهمید بیشتر مشتری‌هاش، آدم‌های سی تا پنجاه ساله‌ان، که بعد از سال‌ها، تازه دارن ورزش رو توی خونه شروع می‌کنن، وقت کمی دارن، و نگرانن که آسیب ببینن. یه کارت خواننده ساخت: «کامران، چهل‌ودو ساله، کارمند، می‌خواد دوباره سرحال بشه، ولی از آسیب و خستگی می‌ترسه». بعد، فقط برای کامران نوشت: تمرین‌های ده‌دقیقه‌ای، شروع آروم، و راهنمای انتخاب وسیله‌ی ساده. خواننده‌ها، کم‌کم بیشتر شدن؛ و توی نظرها، می‌نوشتن: «انگار دقیقا برای من نوشته شده».

تمرین امروز

امروز، کارت خواننده‌ی اصلی خودتون رو بسازید.

  1. با سه تا پنج مشتری حرف بزنید، یا سوال‌های اخیرشون رو بخونید.
  2. یه اسم ساختگی برای خواننده‌ی اصلیتون انتخاب کنید.
  3. بنویسید: وضعیتش، مشکلش، هدفش، و یه نگرانی اصلیش.
  4. پنج تا سوال واقعیش رو، با کلمه‌های خودش، بنویسید.
  5. بنویسید چقدر از موضوع می‌دونه و کجا محتوا رو می‌بینه؛ و این کارت رو جایی بذارید که پیش از هر محتوا ببینیدش.

با این درس، ایستگاه اول مسیر تولید محتوا تموم می‌شه؛ ایستگاه بعدی، درباره‌ی پیدا کردن موضوع و برنامه‌ریزیه.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • محتوا، برای یه خواننده‌ی مشخص، نه برای همه.
  • بنویسید کیه، چه مشکلی داره، چی می‌پرسه، چقدر می‌دونه، چطور حرف می‌زنه، کجا می‌بینه.
  • کارت خواننده، یه توصیف کوتاه و زنده از اونه.
  • از حرف و سوال و جستجوی واقعی مشتری‌ها، نه از حدس.
  • اولین سوال محتوای خوب: برای کی مفیده؟

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس