آموزشیاد بگیریم چطور یاد بگیریم
یادداشت برداری به روش کرنل
جواب کوتاه
روش کرنل (Cornell Note-taking System)، یه روش یادداشتبرداریه که والتر پاک، استاد دانشگاه کرنل آمریکا، دههی ۱۹۵۰ ساخت. هر صفحه سه بخش داره: یه ستون پهن سمت راست برای یادداشت سر کلاس، یه ستون باریک کنارش برای سوالها و کلیدواژههایی که بعد از کلاس مینویسید، و یه نوار پایین صفحه برای خلاصهی چندجملهای. قدرت اصلیش بعد از کلاسه: ستون یادداشت رو میپوشونید و فقط با نگاه به سوالها جواب میدید؛ یعنی هر صفحه، خودش یه ابزار یادآوری فعال و مرور میشه.
دفتر آشپزی مادربزرگ
فرض کنید مادربزرگتون یه غذا رو بهتون یاد میده و شما توی یه دفتر مینویسید. یه راهش اینه که هر چی میگه، تند تند بنویسید، و دفتر رو ببندید. یه ماه بعد، که میخواید اون غذا رو بپزید، یه صفحهی شلوغ جلوتونه که معلوم نیست مهمترین چیزش کجاست.
راه دیگه اینه که یه خط کنار صفحه بکشید. سمت راست، همون حرفهای مادربزرگ رو کوتاه بنویسید. شب، کنار هر بخش یه سوال بنویسید: «پیاز رو کی اضافه کنم؟»، «آتیش چقدر باشه؟». و پایین صفحه، توی دو خط، کل دستور رو خلاصه کنید. حالا هر وقت بخواید، سمت راست رو با دست میپوشونید و سوالها رو از خودتون میپرسید. این، دقیقا روش کرنله؛ و این درس میگه چطور برای هر کلاس و هر کتابی ازش استفاده کنید.
والتر پاک و دانشگاه کرنل
والتر پاک (Walter Pauk)، استاد آموزش در دانشگاه کرنل (Cornell University) آمریکا، دههی ۱۹۵۰ این روش رو برای کمک به دانشجوهای سال اولی ساخت که با حجم زیاد درسهای دانشگاه کنار نمیاومدن. بعدها، توی کتاب معروفش «چطور در دانشگاه درس بخوانیم»، به انگلیسی How to Study in College، که اولین بار سال ۱۹۶۲ چاپ شد و بارها بهروز شد، اون رو کامل شرح داد.
اسم «کرنل» از همون دانشگاه اومده، نه از اسم یه آدم. پاک خودش این روش رو به دانشجوها درس میداد و ایدهش ساده بود: یادداشتبرداری فقط برای ثبت حرف استاد نیست، برای یاد گرفتن و مرور کردنه؛ پس صفحه باید از همون اول طوری طراحی بشه که مرور رو آسون کنه.
صفحهی کرنل چه شکلیه
یه برگهی معمولی برمیدارید و دو خط میکشید. یه خط افقی، حدود پنج سانتیمتر بالاتر از پایین صفحه؛ این، نوار خلاصه رو جدا میکنه. و یه خط عمودی، از بالای صفحه تا همون خط افقی، که یه ستون باریک، حدود شش سانتیمتر، رو از بقیه جدا میکنه. توی کتابهای انگلیسی، ستون باریک سمت چپه؛ برای ما که از راست مینویسیم، میتونید هر طرفی که راحتترید بذاریدش، فقط همیشه یه جا باشه.
پس هر صفحه سه بخش داره: ستون پهن یادداشت، که بیشتر صفحه رو میگیره؛ ستون باریک سوال یا نشونه، که به انگلیسی بهش Cue Column میگن؛ و نوار خلاصه، پایین صفحه. بالای صفحه هم، تاریخ و موضوع رو بنویسید تا بعدا راحت پیداش کنید.
اگه نمیخواید هر بار خط بکشید، میتونید یه دسته برگه رو یکجا خطکشی کنید، یا یه برگهی نمونه رو کپی کنید. بعضیها هم یه دفتر جدا فقط برای یه درس دارن، که همهی صفحههاش از قبل کرنلی شدن. مهم نیست خطها دقیق و صاف باشن؛ مهم اینه که سه بخش از هم جدا باشن و ستون سوال، اونقدر پهن باشه که بشه توش یه سوال کوتاه نوشت. اگه ستون سوال خیلی باریک باشه، سوالها به یه کلمه کوتاه میشن و کارشون رو درست انجام نمیدن.
ستون یادداشت: سر کلاس
سر کلاس یا موقع دیدن یه ویدیوی آموزشی، فقط ستون پهن رو پر میکنید. اینجا قرار نیست هر کلمهی استاد رو بنویسید؛ نکتههای اصلی، تعریفها، مثالها و شکلها رو کوتاه و با کلمههای خودتون بنویسید. از نشونهها و کوتاهنویسی استفاده کنید؛ مثلا فلش برای «باعث میشه»، یا علامت سوال کنار جایی که نفهمیدید.
یه جای خالی بین موضوعها بذارید، تا بعدا بشه چیزی اضافه کرد. اگه استاد گفت «این مهمه» یا «این توی امتحان میاد»، یه ستاره کنارش بذارید. یادداشتها نباید قشنگ باشن؛ باید برای خودتون قابل فهم باشن. همین که حین شنیدن، حرف استاد رو به کلمههای خودتون برمیگردونید، خودش یه کار فکری مفیده.
یه مشکل رایج سر کلاس اینه که استاد تند حرف میزنه و شما جا میمونید. اینجا دو تا کار کمک میکنه. اول، کوتاهنویسی خودتون رو بسازید؛ مثلا «بم» برای «باعث میشه»، یا یه فلش برای «نتیجه»، و همیشه همونها رو به کار ببرید. دوم، هر جا جا موندید، یه جای خالی بذارید و ادامه بدید، نه اینکه برای کامل کردن یه جمله، سه جملهی بعدی رو از دست بدید. همون شب، موقع پر کردن ستون سوال، جاهای خالی رو از کتاب یا یه همکلاسی کامل کنید.
ستون سوال: بعد از کلاس
اینجاست که کرنل با یادداشت معمولی فرق پیدا میکنه. هر چه زودتر بعد از کلاس، بهتره همون روز، یادداشتها رو یه بار بخونید و کنار هر بخش، توی ستون باریک، یه سوال یا یه کلیدواژه بنویسید که جوابش توی همون بخشه. مثلا کنار یادداشتهای مربوط به فتوسنتز، مینویسید «فتوسنتز چه چیزی لازم داره و چی تولید میکنه؟».
نوشتن این سوالها، خودش یه بار مرور فعاله: باید بفهمید هر بخش دربارهی چیه و مهمترین نکتهش کدومه. ولی اهمیت اصلیش برای بعده: این سوالها، مثل فلشکارتهایی هستن که به صفحه چسبیدن. هر وقت بخواید مرور کنید، دیگه لازم نیست دنبال سوال بگردید.
سوالهای خوب برای ستون سوال، سوالهای بازن، نه بلهوخیر؛ و بهتره چند نوع باشن. یه نوعش «چیه؟»ـه، برای تعریفها؛ یه نوعش «چرا؟» یا «چطور؟»ـه، برای علتها و روندها؛ و یه نوعش «فرقش با … چیه؟»ـه، برای مقایسه. سوالهای «چرا» و «فرقش چیه»، سختترن، ولی همونطور که درس «پرسیدن چرا» گفت، یادگیری عمیقتری میسازن و به سوالهای تشریحی امتحان نزدیکترن.
نوار خلاصه: پایین صفحه
آخر کار، پایین صفحه، توی دو سه جمله، خلاصهی کل صفحه رو با کلمههای خودتون بنویسید. این صفحه در کل چی میگفت؟ مهمترین ایدهش چی بود؟ اگه نتونستید خلاصه کنید، یعنی هنوز کامل نفهمیدید؛ و این، یه نشونهی خوبه که کجا باید برگردید.
خلاصهنویسی، به تنهایی، توی مرور دانلاسکی و همکارانش سال ۲۰۱۳ امتیاز «کمکاربرد» گرفت، چون خیلیها بلد نیستن خلاصهی خوب بنویسن. ولی توی کرنل، خلاصه نقش دیگهای داره: یه کار کوتاه برای دیدن کل تصویره، و یه جای سریع برای مرور، وقتی میخواید ده تا صفحه رو توی چند دقیقه ورق بزنید. درس «خلاصه نویسی» توی همین ایستگاه، خلاصهی خوب رو کامل یاد میده.
یه تمرین خوب برای نوار خلاصه: پیش از نوشتنش، ستون یادداشت رو بپوشونید و فقط با نگاه به سوالها، خلاصه رو بنویسید. اینطوری، نوشتن خلاصه هم خودش یه یادآوری میشه، نه فقط کوتاه کردن چیزی که جلوی چشمتونه. بعد ستون رو باز کنید و ببینید چیز مهمی جا نیفتاده باشه.
پنج قدم پاک
پاک، کار با صفحهی کرنل رو توی پنج قدم شرح داد که همه با R انگلیسی شروع میشن:
- ثبت (Record): سر کلاس، ستون یادداشت رو پر کنید.
- کوتاه کردن (Reduce): بعد از کلاس، توی ستون سوال، سوال و کلیدواژه بنویسید.
- از حفظ گفتن (Recite): ستون یادداشت رو بپوشونید و با نگاه به سوالها جواب بدید.
- فکر کردن (Reflect): بپرسید این مطالب به چی ربط دارن و چه معنایی دارن.
- مرور (Review): هر هفته، چند دقیقه همهی صفحهها رو با همین روش مرور کنید.
اگه دقت کنید، سه تا از این قدمها، یعنی از حفظ گفتن، فکر کردن و مرور، همون سه تا R آخر روش SQ3R و PQ4R هستن که درس قبل دیدیم. پاک و رابینسون هر دو، دههها پیش از پژوهشهای امروز، فهمیده بودن که یادآوری و مرور، قلب یادگیریان.
مهمترین قدم: بپوشون و جواب بده
اگه از کل روش کرنل فقط یه کار رو انجام بدید، این باشه. یه برگه یا دستتون رو روی ستون یادداشت بذارید، تا فقط ستون سوال دیده بشه. حالا هر سوال رو بخونید و بلند یا توی ذهن، کامل جواب بدید. بعد برگه رو بردارید و چک کنید. اونایی که درست بود، تیک بزنید؛ اونایی که جا افتاده بود، یه بار دیگه بخونید.
این، همون یادآوری فعاله که پژوهشهای کارپیک و رودیگر و بقیه نشون دادن از دوباره خوندن خیلی موثرتره. فرقش با دوباره خوندن یادداشتها اینه که شما مجبورید چیزی رو از حافظه بیرون بکشید؛ و همون تلاش، حافظه رو قویتر میکنه. صفحهی کرنل، طوری طراحی شده که این کار با یه دست، بی هیچ ابزار دیگهای، ممکن باشه.
چرا روش کرنل کار میکنه
- نوشتن با کلمههای خودتون، فکر کردن رو مجبور میکنه؛ همون اثر تولید (Generation Effect).
- ساختن سوال بعد از کلاس، یه مرور زود و فعاله.
- پوشوندن و جواب دادن، یادآوری فعاله.
- مرور هفتگی، تکرار با فاصلهست.
- نوار خلاصه، دیدن کل تصویر و ربط بخشها رو آسون میکنه.
پس جادوی کرنل توی خطهایی که روی صفحه میکشید نیست؛ توی کارهاییه که اون خطها مجبورتون میکنن انجام بدید. اگه صفحه رو کرنلی بکشید ولی هیچوقت ستون سوال رو پر نکنید و هیچوقت نپوشونید، فرقی با یادداشت معمولی نداره.
پژوهشها دربارهی یادداشتبرداری چی میگن
پژوهشها دربارهی یادداشتبرداری، دو تا اثر جدا رو نشون دادن. اول، اثر «نوشتن» (Encoding)، یعنی خود کار یادداشتبرداری سر کلاس، کمی به یادگیری کمک میکنه، چون توجه رو نگه میداره و مجبورتون میکنه انتخاب کنید چی مهمه. دوم، اثر «مرور» (External Storage)، یعنی مرور کردن یادداشتها بعدا، که اثر بزرگتری داره. پژوهشگرهایی مثل کنت کیورا، دههی ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، روی همین دو اثر کار کردن.
دربارهی خود روش کرنل، پژوهشهای مستقیم کمتر و نتیجههاشون متفاوته؛ بعضی دیدن دانشآموزهایی که کرنل یاد گرفتن، بهتر یادشون مونده، و بعضی فرق زیادی پیدا نکردن. ولی همونطور که دربارهی SQ3R دیدیم، دلیلش احتمالا اینه که خیلیها فقط شکل صفحه رو رعایت میکنن و قدم پوشوندن و جواب دادن رو انجام نمیدن. قدمهایی که کرنل داره، تکتکشون پشتوانهی محکمی دارن.
یه یافتهی دیگه دربارهی یادداشتبرداری اینه که یادداشتهای بیشتر دانشجوها، فقط بخشی از نکتههای مهم یه کلاس رو دارن. یعنی اگه فقط به یادداشتهای خودتون تکیه کنید، خیلی چیزها جا میافته. این، یه دلیل دیگه برای پر کردن ستون سوال همون روزه: وقتی هنوز کلاس یادتونه، میتونید جاهای خالی رو پر کنید و چیزهایی رو که استاد گفته ولی ننوشتید، اضافه کنید.
با دست بنویسیم یا با لپتاپ
سال ۲۰۱۴، پم مولر و دنیل اوپنهایمر، توی مقالهای با اسم «قلم قویتر از کیبورده»، به انگلیسی The Pen Is Mightier Than the Keyboard، که توی مجلهی Psychological Science چاپ شد، گزارش کردن دانشجوهایی که با لپتاپ یادداشت برداشتن، بیشتر حرف استاد رو کلمه به کلمه تایپ کردن، و توی سوالهای مفهومی بدتر از کسایی بودن که با دست نوشتن. توضیحشون این بود که دست کندتره، پس مجبورتون میکنه خلاصه کنید و با کلمههای خودتون بنویسید.
ولی پژوهشهای بعدی، مثلا کار کایل مورهد، جان دانلاسکی و کاترین راوسون سال ۲۰۱۹ که همون آزمایش رو تکرار کردن، این فرق رو خیلی کوچیکتر یا گاهی بیمعنا پیدا کردن. پس نتیجهی منصفانه اینه: ابزار، کمتر از روش مهمه. چه با دست، چه با لپتاپ، کلمه به کلمه ننویسید، با کلمههای خودتون خلاصه کنید، و حواستون به اعلانها و زبانههای دیگهی لپتاپ باشه، که خودشون یه حواسپرتی بزرگن.
چرا رونویسی کلمه به کلمه کمفایدهست
وقتی هر کلمهی استاد رو مینویسید، ذهنتون مشغول نوشتنه، نه فهمیدن. مثل منشیای که یه نامه رو تایپ میکنه و بعدش نمیدونه دربارهی چی بوده. برعکس، وقتی مجبورید حرف استاد رو توی چند کلمهی خودتون جا بدید، باید اول بفهمید، بعد انتخاب کنید چی مهمه؛ و این دو کار، همون چیزیه که یادگیری میسازه.
یه تمرین خوب: اگه استاد یه تعریف طولانی گفت، به جای نوشتن کاملش، صبر کنید جمله تموم بشه، بعد با کلمههای خودتون بنویسیدش. اگه نتونستید، یعنی نفهمیدید؛ یه علامت سوال بذارید و بعدا بپرسید. البته تعریفهای دقیق، فرمولها و عددها، استثنان؛ اینها رو دقیق بنویسید.
یه مثال: کلاس تاریخ، جنگ جهانی اول
ستون یادداشت سر کلاس: «۱۹۱۴ تا ۱۹۱۸. جرقه: ترور ولیعهد اتریش در سارایوو. علتهای عمیقتر: اتحادهای نظامی، رقابت استعماری، مسابقهی تسلیحاتی، ملیگرایی. دو طرف: متفقین و متحدین. جنگ خندق، جبههی غرب. ۱۹۱۷ آمریکا وارد شد. پایان: پیمان ورسای ۱۹۱۹، سخت برای آلمان».
ستون سوال، همون شب: «جنگ جهانی اول کی بود؟»، «جرقهش چی بود؟»، «چهار علت عمیقتر؟»، «دو طرف کی بودن؟»، «آمریکا کی وارد شد؟»، «چطور تموم شد و چرا برای آلمان سخت بود؟». نوار خلاصه: «جنگ جهانی اول با یه ترور شروع شد ولی علتش اتحادها و رقابتهای قدیمی بود؛ با پیمان ورسای تموم شد که بار سنگینی روی آلمان گذاشت.» و فردا، ستون یادداشت رو میپوشونید و شش سوال رو جواب میدید.
یه نکته دربارهی این مثال: سوال «چهار علت عمیقتر؟» یه سوال فهرستیه، و جواب دادن بهش یعنی به یاد آوردن چهار چیز. اگه توی مرور فقط سه تاش یادتون اومد، دقیقا میدونید کدوم جا افتاده و همون رو دوباره میبینید. این، فایدهی بزرگ سوالهای دقیقه؛ نشون میدن کجا رو بلدید و کجا رو نه، به جای یه حس کلی «تقریبا بلدم».
کرنل برای کتاب، نه فقط کلاس
روش کرنل برای کلاس ساخته شد، ولی برای خوندن کتاب هم خیلی خوب کار میکنه. موقع خوندن هر بخش، ستون یادداشت رو پر کنید؛ آخر بخش، سوالها رو بنویسید؛ و آخر فصل، خلاصه. اگه با روش SQ3R درس قبل کار میکنید، سوالهایی که توی قدم دوم از عنوانها ساختید، مستقیم میرن توی ستون سوال.
برای ویدیوهای آموزشی هم همینه، با یه مزیت: میتونید ویدیو رو نگه دارید. هر چند دقیقه یه بار، ویدیو رو متوقف کنید، با کلمههای خودتون بنویسید، و بعد ادامه بدید. وسوسهی دیدن ویدیو با سرعت دو برابر و بی یادداشت رو کنار بذارید؛ اون حس «فهمیدم» که بعدش دارید، همون توهم دونستنه که توی ایستگاه توجه دیدیم.
کرنل روی تبلت و کامپیوتر
اگه با تبلت و قلم مینویسید، میتونید یه قالب صفحهی کرنل بسازید و هر بار ازش استفاده کنید؛ بیشتر برنامههای یادداشت، امکان ساختن قالب دارن. با کامپیوتر هم میشه یه جدول دوستونه ساخت، با یه ردیف خلاصه پایینش.
یه نکتهی مهم برای نسخهی دیجیتال: قدم پوشوندن رو فراموش نکنید. روی کاغذ، با دست پوشوندن طبیعیه؛ روی صفحه، باید یه راهی براش پیدا کنید، مثلا ستون یادداشت رو جمع کنید یا یه پنجره روش بکشید. اگه این قدم انجام نشه، نسخهی دیجیتال فقط یه یادداشت مرتبتره.
اشتباههای رایج
- ستون سوال هیچوقت پر نمیشه و خالی میمونه.
- سوالها همون روز نوشته نمیشن و یه هفته بعد، چیزی یادتون نیست.
- ستون یادداشت هیچوقت پوشونده نمیشه؛ فقط دوباره خونده میشه.
- رونویسی کلمه به کلمه حرف استاد.
- خلاصه، جملهای از متن کپیشدهست، نه با کلمههای خودتون.
- مرور فقط شب امتحان، نه هر هفته.
بیشتر این اشتباهها، مثل SQ3R، یه نتیجه دارن: شکل کرنل میمونه و قدمهای اصلیش، یعنی سوال، یادآوری و مرور با فاصله، جا میافتن. یه راه خوب برای پرهیز: یه یادآور توی گوشی بذارید، هر شب پنج دقیقه برای ستون سوال، و هر آخر هفته پونزده دقیقه برای مرور همهی صفحههای اون هفته.
یادداشتها رو به هم ربط بدید
یه کار مفید که پاک توی قدم «فکر کردن» پیشنهاد کرد، اینه که بعد از چند جلسه، صفحهها رو کنار هم بذارید و ببینید چطور به هم وصلن. توی ستون سوال، سوالهای بزرگتری بنویسید که چند صفحه رو به هم ربط میدن؛ مثلا «علتهای جنگ جهانی اول چه ربطی به علتهای جنگ جهانی دوم داشتن؟».
این سوالهای ربطدهنده، همون بسط دادن هستن که درس «پرسیدن چرا» گفت؛ و همون نوع سوالهاییان که توی امتحانهای تشریحی و مفهومی میان. درس «نقشه ذهنی» توی همین ایستگاه، یه روش دیگه برای دیدن ربطها روی یه صفحه نشون میده.
برای بچهها
برای بچههای دبستانی، کرنل رو میشه خیلی ساده کرد: صفحه رو فقط دو بخش کنید، بالا «چی یاد گرفتم» و پایین «یه سوال». بعد از هر درس، بچه دو سه خط بالا بنویسه یا بکشه، و یه سوال پایین. فرداش، بالا رو بپوشونید و بچه به سوال جواب بده.
برای بچههای بزرگتر، از کلاس پنجم و ششم به بعد، میشه همون سه بخش کامل رو آموزش داد. بهتره اول خودتون یه نمونهی کامل از یه درس واقعی بهشون نشون بدید، و چند جلسهی اول، ستون سوال رو با هم پر کنید. کمکم یاد میگیرن خودشون سوالهای خوب بسازن.
برای سن بالا
روش کرنل فقط برای کلاس نیست. توی یه جلسهی کاری، یه کارگاه آموزشی، یا وقتی دکتر یه توضیح طولانی میده، میشه همین صفحه رو استفاده کرد: سمت پهن، یادداشت؛ بعدش، توی ستون باریک، کارهایی که باید انجام بدید یا سوالهایی که باید بپرسید؛ و پایین، خلاصهی دو خطی.
برای بزرگسالهایی که حس میکنن حافظهشون مثل قبل نیست، مخصوصا قدم پوشوندن و جواب دادن خیلی کمک میکنه. هم یادگیری رو بیشتر میکنه، هم یه تمرین منظم برای حافظهست، و هم نشون میده دقیقا کدوم بخشها جا افتادن، به جای اینکه فقط یه حس کلی «یادم نیست» داشته باشید.
چند تا حرف که زیاد میشنوید
- «هر چی استاد گفت باید بنویسم.» کلمه به کلمه کمفایدهست؛ با کلمههای خودتون خلاصه کنید.
- «کرنل یعنی کشیدن دو تا خط روی صفحه.» قدرتش از سوال، پوشوندن و مرور هفتگیه.
- «دوباره خوندن یادداشتها کافیه.» پوشوندن و جواب دادن خیلی موثرتره.
- «با دست نوشتن همیشه از لپتاپ بهتره.» پژوهشهای بعدی فرق کوچیکتری دیدن؛ روش مهمتره.
- «یادداشت باید قشنگ و رنگی باشه.» باید برای خودتون قابل فهم و قابل مرور باشه.
- «سوالها رو شب امتحان مینویسم.» همون روز کلاس، که هنوز یادتونه.
واژههای این درس، یه جا
- روش کرنل (Cornell Note-taking System): صفحهی سهبخشی برای یادداشت و مرور.
- والتر پاک (Walter Pauk): سازندهی روش، دانشگاه کرنل.
- ستون سوال (Cue Column): ستون باریک برای سوال و کلیدواژه.
- ستون یادداشت: ستون پهن برای یادداشت سر کلاس.
- نوار خلاصه: پایین صفحه، دو سه جمله.
- پنج R: ثبت، کوتاه کردن، از حفظ گفتن، فکر کردن، مرور.
- اثر تولید (Generation Effect): چیزی که خودتون میسازید، بهتر یادتون میمونه.
- رونویسی کلمه به کلمه (Verbatim): نوشتن عین حرفها.
- یادآوری فعال: جواب دادن از حافظه، بی نگاه.
- مرور هفتگی: مرور منظم همهی صفحههای هفته.
یه تمرین کوتاه
برای کلاس یا ویدیوی بعدی:
- یه صفحه رو با دو خط، سهبخش کنید.
- سر کلاس، فقط ستون پهن رو با کلمههای خودتون پر کنید.
- همون شب، کنار هر بخش یه سوال بنویسید، و پایین صفحه خلاصه.
- فردا، ستون پهن رو بپوشونید و به سوالها جواب بدید.
- آخر هفته، همهی صفحهها رو یه بار دیگه همینطوری مرور کنید.
درس بعدی، «نقشه ذهنی»، یه راه دیگه برای یادداشتبرداری رو نشون میده که به جای خطهای پشت سر هم، یه موضوع رو وسط صفحه میذاره و شاخههاش رو دورش میکشه.
جمعبندی. آنچه از این درس با خودتان میبرید.
- هر صفحه: ستون یادداشت، ستون سوال، نوار خلاصه.
- والتر پاک، دانشگاه کرنل، دههی ۱۹۵۰.
- سر کلاس: کوتاه و با کلمههای خودتون بنویسید.
- بعد از کلاس: سوال بسازید و خلاصه بنویسید.
- مرور: ستون یادداشت رو بپوشونید و جواب بدید.
- رونویسی کلمه به کلمه کمفایدهست.
- قدرتش از یادآوری و مرور با فاصلهست، نه شکل صفحه.
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو میبینید: چند تا درست، چند تا نادرست.