آموزشیاد بگیریم چطور یاد بگیریم

درس ۵۵ از ۱۱۵، توسعه فردی، حدود ۳۰ دقیقه خواندن

نوک زبان: کلمه‌ی پشت شیشه

جواب کوتاه

پدیده نوک زبانی (Tip-of-the-Tongue Phenomenon) یعنی مطمئنید یه کلمه یا اسم رو می‌دونید، حتی حرف اولش یا تعداد هجاهاش رو، ولی همون لحظه بیرون نمیاد. این یه شکست موقت در مرحله‌ی بازیابیه، نه ثبت یا نگه‌داری: کلمه توی حافظه هست، ولی راه رسیدن از معنی به صدای کلمه، موقتا ضعیف شده. تقریبا همه، حدود هفته‌ای یه بار، تجربه‌ش می‌کنن؛ با سن، و توی آدم‌های دوزبانه، کمی بیشتر می‌شه؛ و بیشتر برای اسم‌های خاص پیش میاد. معمولا بعدا، یهو، خودش میاد. برای پیدا کردنش، دنبال حرف اول بگردید، کلمه‌های شبیه مزاحم رو کنار بذارید، یا برید سراغ کار دیگه.

پشت شیشه

دارید با یه نفر حرف می‌زنید و می‌خواید اسم یه بازیگر رو بگید. می‌دونید کیه، چهره‌ش رو می‌بینید، حتی مطمئنید اسمش با «س» شروع می‌شه و دو بخشه. ولی نمیاد. هرچی بیشتر فکر می‌کنید، دورتر می‌شه. و یه ساعت بعد، وقتی دارید ظرف می‌شورید، یهو یادتون میاد.

این حالت آزاردهنده یه اسم داره: پدیده نوک زبانی. یه سوال درسی رایج هم هست: «پدیده نوک زبانی رو تعریف کنید و بگید مربوط به کدوم مرحله‌ی حافظه‌ست». این درس جواب هر دو رو می‌ده، و مهم‌تر، می‌گه چرا پیش میاد و چی کارش کنیم.

یه تصویر برای کل درس: یه کلمه پشت یه شیشه‌ی مات. شکلش رو می‌بینید، حرف اولش رو، اندازه‌ش رو؛ ولی نمی‌تونید برش دارید. و گاهی یه کلمه‌ی دیگه، جلوی همون شیشه وایستاده و نمی‌ذاره ببینید.

جای خالی فعال

این حالت خیلی قدیمی شناخته شده. ویلیام جیمز (William James)، یکی از پدرهای روانشناسی، سال ۱۸۹۰ توی کتاب معروفش توصیفش کرد. حرف اصلیش این بود که این حالت، یه جای خالی ساده نیست؛ یه جای خالی خیلی «فعاله». انگار کلمه‌ی گمشده یه شبح داره که توی ذهن هست، و هر کلمه‌ی اشتباهی که پیشنهاد بشه، فورا رد می‌شه چون با اون شبح جور نیست.

این مشاهده خیلی دقیقه: وقتی یه کلمه نوک زبونتونه و یکی یه کلمه‌ی غلط پیشنهاد می‌ده، فورا می‌گید «نه، اون نیست»؛ در حالی که خود کلمه‌ی درست رو نمی‌تونید بگید. یعنی یه چیزی از کلمه، که بتونه درست رو از غلط تشخیص بده، توی ذهن هست.

سمپان

اولین بررسی آزمایشگاهی، از راجر براون و دیوید مک‌نیل (Roger Brown & David McNeill)، سال ۱۹۶۶ بود. به دانشجوها تعریف کلمه‌های کم‌کاربرد انگلیسی رو می‌خوندن، مثلا «یه قایق کوچیک با کف صاف، که توی رودخونه‌ها و بندرهای چین استفاده می‌شه»، و می‌خواستن کلمه رو بگن. جوابش «سمپان» (Sampan) بود.

گاهی دانشجوها جواب رو بلد بودن، گاهی نه، و گاهی می‌رفتن توی حالت نوک زبان. وقتی توی این حالت بودن، براون و مک‌نیل ازشون می‌پرسیدن: «حرف اولش چیه؟ چند هجاست؟ شبیه چه کلمه‌هاییه؟». دانشجوها خیلی بیشتر از شانس، حرف اول و تعداد هجاها رو درست می‌گفتن، و کلمه‌هایی می‌گفتن که صداشون شبیه بود، مثل «سایام» یا «سارونگ»؛ یا معنیشون شبیه بود، مثل «قایق».

یعنی توی این حالت، کلمه کاملا گم نشده؛ تیکه‌هایی ازش، به‌خصوص صداهای اولش، هست. همون شکل پشت شیشه؛ اون‌قدر نزدیک که می‌شه حرف اولش رو گفت، ولی هنوز اون‌قدر دور که نمی‌شه کامل برش داشت.

توی همه‌ی زبان‌ها

این تجربه، جهانیه. بنت شوارتز (Bennett Schwartz)، یکی از پژوهشگرهای اصلی این حالت، سخنگوهای ده‌ها زبان مختلف رو بررسی کرد و دید تقریبا همه‌ی زبان‌ها یه اصطلاح برای این حالت دارن؛ و توی بیشترشون، مثل فارسی، این اصطلاح به «زبون» اشاره می‌کنه: کلمه روی زبونمه، نوک زبونمه.

این خودش جالبه: آدم‌ها توی فرهنگ‌های خیلی متفاوت، همین حس رو با یه تصویر شبیه توصیف کردن؛ یه چیزی که تا لب اومده ولی بیرون نمیاد. و نشون می‌ده این حالت، به ساختار حافظه‌ی همه‌ی انسان‌ها، با هر زبونی، ربط داره، نه به یه زبان یا فرهنگ خاص.

کدوم مرحله

«پدیده نوک زبانی مربوط به کدوم مرحله‌ی حافظه‌ست؟». جواب: بازیابی. توی درس سه مرحله‌ی حافظه دیدیم هر خاطره از ثبت، نگه‌داری و بازیابی رد می‌شه. توی حالت نوک زبان، کلمه ثبت شده، چون قبلا بارها گفتید یا شنیدیدش؛ نگه داشته شده، چون معمولا بعدا خودش برمی‌گرده و چون تیکه‌هایی ازش رو دارید؛ فقط همین لحظه، بیرون نمیاد.

برای همین این پدیده، یکی از بهترین شاهدهاییه که فرق «در دسترس» و «قابل دسترس»، که توی درس حافظه‌ی بلندمدت دیدیم، واقعیه. کلمه توی کشوئه؛ فقط کشو یه لحظه گیر کرده، و معمولا با یه تکون کوچیک، یا یه کم صبر، باز می‌شه.

توی هفت گناه حافظه‌ی شاکتر، که توی درس قبل دیدیم، اسم این حالت «گیر کردن» (Blocking)ـه: نه گم شدن، نه حواس‌پرتی؛ یه مسدود شدن موقت.

چقدر عادیه

سال ۱۹۹۱، دبورا برک (Deborah Burke) و همکارهاش از آدم‌های جوون و مسن خواستن چهار هفته، هر بار که توی حالت نوک زبان رفتن، توی یه دفترچه بنویسن. چیزهایی که پیدا کردن:

چقدر و برای کیا

جوون‌ها به طور میانگین حدود هفته‌ای یه بار، و مسن‌ترها بیشتر، تقریبا هفته‌ای یکی دو بار. یعنی این حالت، کاملا عادیه، و افزایشش با سن هم عادیه؛ نه نشونه‌ی بیماری.

چی و چطور تموم می‌شه

بیشتر برای اسم‌های خاص، مثل اسم آدم‌ها و جاها. و بیشتر از نود درصدشون، دیر یا زود حل شدن؛ خیلی‌هاشون با اومدن ناگهانی کلمه، بدون هیچ تلاش، وقتی آدم سرش به کار دیگه‌ای گرم بود.

چرا اسم‌ها

چرا اسم‌های آدم‌ها بیشتر از کلمه‌های معمولی گیر می‌کنن؟ یه توضیح جالب، از همون پژوهشگرها، مثل دبورا برک و دونالد مکی (Donald MacKay): کلمه‌های معمولی، مثل «میز» یا «نونوا»، به معنی‌های زیادی وصلن؛ «نونوا» یعنی کسی که نون می‌پزه. پس راه‌های زیادی برای رسیدن به صدای کلمه هست.

ولی اسم آدم‌ها، مثل «آقای نونوایی»، معنی‌ای نداره که بهش کمک کنه؛ فقط یه برچسب صوتیه که به یه آدم خاص وصله. یه راه، یه پل. و وقتی اون یه پل کمی ضعیف بشه، راه دیگه‌ای نیست. برای همین ممکنه یادتون باشه طرف نونواست، ولی اسمش «نونوایی» یادتون نیاد.

کاربرد عملی: موقع آشنا شدن با یه نفر، همون لحظه، یه پل دوم برای اسمش بسازید؛ یه ربط، یه تصویر، یا تکرار اسم توی جمله. همون روش‌هایی که توی درس ثبت در حافظه دیدیم.

چرا پیش میاد

دو توضیح اصلی هست. توضیح اول، که برک و مکی بهش فرضیه‌ی کمبود انتقال (Transmission Deficit) می‌گن: پیوند بین معنای یه کلمه و صدای اون، وقتی کمتر استفاده بشه، کمی ضعیف می‌شه. شما به معنی می‌رسید؛ ولی فعال‌سازی، به اندازه‌ی کافی به صدای کامل نمی‌رسه. فقط تیکه‌هایی ازش، مثل صدای اول، روشن می‌شن.

این توضیح می‌گه چرا کلمه‌هایی که کم استفاده می‌شن یا مدت‌ها نگفتید بیشتر گیر می‌کنن، و چرا با سن بیشتر می‌شه؛ پیوندها، مثل همه‌ی سیناپس‌ها، کمی ضعیف‌تر می‌شن. و چرا شنیدن یه کلمه‌ی هم‌صدا، حتی بی‌ربط، گاهی گره رو باز می‌کنه: صداها رو دوباره روشن می‌کنه.

توضیح دوم، که بخش بعد بازش می‌کنه: گاهی یه کلمه‌ی اشتباه، که شبیه کلمه‌ی درسته، جلوی راه رو می‌گیره.

کمک از صداها

اگه مشکل، رسیدن به صدای کلمه‌ست، شنیدن صداهای شبیه باید کمک کنه. سال ۲۰۰۰، لوری جیمز و دبورا برک (Lori James & Deborah Burke) این رو آزمودن. وقتی آدم‌ها توی حالت نوک زبان بودن، از اون‌ها می‌خواستن یه فهرست کلمه‌ی ظاهرا بی‌ربط رو بلند بخونن؛ فهرستی که توش کلمه‌هایی بود که بخش‌هایی از صدای کلمه‌ی گمشده رو داشتن.

بعد از خوندن این فهرست، آدم‌ها خیلی بیشتر کلمه‌ی گمشده رو پیدا کردن، تا وقتی فهرست کلمه‌های بی‌ربط واقعی رو خونده بودن. یعنی روشن کردن صداها، پل ضعیف رو کمی قوی‌تر کرده بود؛ بدون اینکه کسی جواب رو گفته باشه.

این، همون آماده‌سازی که توی درس خودش دیدیم، این بار برای صداها. و توضیح می‌ده چرا مرور الفبا، یا شنیدن یه کلمه‌ی هم‌صدا، گاهی یهو گره رو باز می‌کنه.

دو زبان

سال ۲۰۰۱، تامار گولان و نینا سیلوربرگ (Tamar Gollan & Nina Silverberg) دیدن آدم‌های دوزبانه، حالت نوک زبان بیشتری از یک‌زبانه‌ها دارن؛ حتی توی زبان قوی‌ترشون. این اولش نگران‌کننده به نظر می‌رسه، ولی توضیحش ساده‌ست.

کسی که دو زبان بلده، وقتش رو بین دو زبان تقسیم می‌کنه؛ یعنی هر کلمه رو، توی هر زبان، کمتر از یه آدم یک‌زبانه استفاده می‌کنه. و همون‌طور که دیدیم، کلمه‌هایی که کمتر استفاده می‌شن، بیشتر گیر می‌کنن. این، نشونه‌ی ضعف نیست؛ هزینه‌ی کوچیک یه مزیت بزرگه، که با استفاده‌ی منظم از هر دو زبان، کمتر و کمتر می‌شه.

برای زبان‌آموزها یعنی: اگه وسط حرف زدن به زبان دوم، یه کلمه نوک زبونتون موند، عادیه؛ و با استفاده‌ی بیشتر، کمتر می‌شه.

کلمه‌ی مزاحم

خیلی وقت‌ها، وقتی یه کلمه نوک زبونتونه، یه کلمه‌ی دیگه، شبیه ولی غلط، هی میاد جلو؛ و هرچی سعی می‌کنید ازش رد بشید، برمی‌گرده. جیمز ریزن و دیان لوکاس (James Reason & Deborah Lucas) سال ۱۹۸۴ این کلمه‌ها رو، با الهام از یه داستان قدیمی، «خواهرناتنی‌های زشت» (Ugly Sisters) نامیدن: کسایی که جای سیندرلا رو می‌گیرن.

سال ۱۹۸۹، گرگوری جونز (Gregory Jones) نشون داد وقتی به آدم‌ها، کنار تعریف یه کلمه، یه کلمه‌ی هم‌صدای غلط نشون می‌دادن، حالت نوک زبان بیشتر می‌شد؛ یعنی کلمه‌ی مزاحم، واقعا جلوی کلمه‌ی درست رو می‌گرفت. البته پژوهش‌های بعدی نشون دادن همیشه این‌طور نیست، و گاهی کلمه‌ی هم‌صدا، برعکس، کمک می‌کنه.

کاربرد عملی: اگه یه کلمه‌ی غلط هی میاد، دیگه بهش فکر نکنید؛ برید سراغ یه کار دیگه، تا اون کلمه سرد بشه. همون رهایی که توی درس قبل دیدیم.

لغزش زبان

یه پدیده‌ی خویشاوند نوک زبان: لغزش زبان، یعنی وقتی می‌خواید یه کلمه رو بگید و یه کلمه‌ی دیگه، یا صداهای جابه‌جا، می‌گید. مثلا به جای «کتاب رو بیار» بگید «کباب رو بیار»، یا اسم یه بچه رو به جای بچه‌ی دیگه صدا کنید.

پژوهشگرهای زبان، مثل گری دل (Gary Dell)، نشون دادن این لغزش‌ها تصادفی نیستن؛ معمولا کلمه‌ای که اشتباهی میاد، از نظر صدا یا معنا به کلمه‌ی درست نزدیکه. یعنی وقتی دنبال یه کلمه می‌گردیم، چند کلمه‌ی نزدیک هم‌زمان روشن می‌شن، و گاهی یکی اشتباهی برنده می‌شه. همون رقابتی که توی «خواهرناتنی‌ها» دیدیم.

و صدا کردن بچه‌ها یا آدم‌های نزدیک با اسم همدیگه، که خیلی‌ها تجربه‌ش کردن، معمولا بین اسم‌هایی اتفاق می‌افته که توی یه دسته‌ی ذهنی‌ان؛ مثلا اعضای خانواده. نشونه‌ی کم توجه بودن نیست؛ نشونه‌ی نزدیک بودن اون‌ها توی شبکه‌ی ذهنه؛ یه جور نشونه‌ی محبت، اگه بخوایم قشنگ نگاهش کنیم.

دست و بینی

این حالت فقط برای کلمه‌های گفتاری نیست. سال ۲۰۰۵، رابین تامسون، کارن امری و تامار گولان (Thompson, Emmorey & Gollan) نشون دادن آدم‌هایی که با زبان اشاره حرف می‌زنن، یه حالت مشابه دارن، که اسمش رو گذاشتن «نوک انگشت» (Tip of the Fingers): می‌دونن اشاره‌ی یه کلمه چیه، حتی شکل دست یا جای شروعش رو، ولی کامل نمیاد.

و برای بو هم هست. سال ۱۹۷۷، هری لاولس و تریگ انگن (Lawless & Engen) دیدن آدم‌ها خیلی وقت‌ها یه بو رو کاملا آشنا حس می‌کنن، ولی نمی‌تونن اسمش رو بگن؛ حالتی که بهش «نوک بینی» گفتن. فرقش اینه که توی نوک بینی، معمولا حرف اول اسم یا تعداد هجاها رو هم نمی‌دونن؛ انگار پیوند بو و کلمه، از اول ضعیف‌تره.

این‌ها نشون می‌دن نوک زبان، یه ویژگی کلی سیستم بازیابیه: وقتی یه چیز رو می‌شناسید ولی پل اسمش ضعیفه.

حس دونستن

از کجا می‌دونید که می‌دونید؟ سال ۱۹۶۵، جوزف هارت (Joseph Hart) به آدم‌ها سوال‌های دانسته‌ای داد. برای سوال‌هایی که جوابشون رو نمی‌دونستن، ازشون پرسید «اگه چند گزینه بهتون بدم، فکر می‌کنید جواب درست رو می‌شناسید؟». بعد، واقعا گزینه داد.

وقتی آدم‌ها گفته بودن «آره، می‌شناسم»، خیلی بیشتر از وقتی که گفته بودن «نه»، جواب درست رو توی گزینه‌ها پیدا کردن. به این، حس دونستن (Feeling of Knowing) می‌گن؛ یه جور قضاوت ذهن درباره‌ی خودش، که بهش فراشناخت (Metacognition) می‌گن.

یعنی حس «نوک زبونمه»، معمولا یه حس قابل اعتماده؛ واقعا یه چیزی اونجا هست. ولی همیشه نه: گاهی حس دونستن، از آشنایی با سوال میاد، نه از دونستن جواب. همون تله‌ی روانی که توی درس بازیابی دیدیم.

همون گره دوباره

یه کشف جالب، و کمی ناامیدکننده: کلمه‌ای که یه بار نوک زبونتون موند، احتمال بیشتری داره که دفعه‌ی بعد هم گیر کنه. سال ۲۰۰۸، امی وارینر و کارن هامفریز (Amy Warriner & Karin Humphreys) دیدن هرچی آدم‌ها مدت بیشتری توی حالت نوک زبان یه کلمه موندن، احتمال اینکه چند روز بعد دوباره روی همون کلمه گیر کنن بیشتر بود.

توضیحشون: وقتی مدت طولانی توی اون حالت می‌مونید، مغز داره همون مسیر اشتباه رو تمرین می‌کنه؛ گیر کردن، یاد گرفته می‌شه. و جالب اینکه وقتی بالاخره جواب رو دیدن یا شنیدن، یه بار درست گفتنش با صدای بلند، به شکستن این چرخه کمک می‌کرد.

پیام عملی، که شاید برعکس انتظارتون باشه: روی یه کلمه‌ی گیرکرده خیلی وقت تلف نکنید و بیشتر از چند دقیقه تقلا نکنید؛ اگه می‌شه، جواب رو پیدا کنید، و بعد چند بار، توی جمله، بلند بگیدش.

گیر کردن و کنجکاوی

یه جنبه‌ی مثبت این حالت آزاردهنده. سال ۲۰۱۷، جانت متکالف (Janet Metcalfe) و همکارهاش دیدن وقتی آدم‌ها روی جواب یه سوال توی حالت نوک زبان‌ان، خیلی کنجکاوترن که جواب رو بدونن، تا وقتی جواب رو اصلا نمی‌دونن یا کاملا می‌دونن. و وقتی بعدا جواب رو دیدن، اون جواب رو بهتر یاد گرفتن.

توی درس دوپامین دیدیم کنجکاوی، یه جور «خواستن» برای اطلاعاته و به ثبت کمک می‌کنه. حالت نوک زبان، یه جور کنجکاوی خیلی شدیده: یه جای خالی که می‌دونید باید پر بشه.

یعنی اگه سر یه آزمون از خود، روی یه جواب گیر کردید، این لحظه، بهترین لحظه برای دیدن جوابه؛ ذهن کاملا آماده‌ست. فقط بعدش، چند بار بلند بگیدش.

توی مغز

پژوهش‌های تصویربرداری نشون دادن وقتی آدم‌ها توی حالت نوک زبان‌ان، بخش‌هایی از مغز که با تشخیص تعارض و تلاش درگیرن، مثل قشر کمربندی جلویی (Anterior Cingulate Cortex)، و بخش‌هایی از قشر پیش‌پیشانی، فعال‌ترن؛ انگار مغز متوجه شده یه چیزی درست کار نمی‌کنه و داره بیشتر تلاش می‌کنه.

و پژوهش‌های روی آدم‌های مسن‌تر، بخشی از افزایش این حالت با سن رو، به کاهش ماده‌ی خاکستری توی بخشی از مغز به اسم اینسولا (Insula) سمت چپ ربط دادن؛ بخشی که توی تولید صداهای گفتار نقش داره. این با فرضیه‌ی کمبود انتقال جوره: مشکل، بیشتر توی رسیدن به صداست تا توی معنا.

سن و نوک زبان

افزایش حالت نوک زبان با سن، خیلی‌ها رو نگران می‌کنه. ولی دو نکته‌ی آرامش‌بخش هست. اول، همون‌طور که توی درس مغز در پیری دیدیم، آدم‌های مسن‌تر معمولا کلمه‌های خیلی بیشتری بلدن؛ یعنی توی کشوشون، کاغذهای بیشتری هست که ممکنه گیر کنه.

دوم، پژوهش‌ها نشون دادن آدم‌های مسن‌تر، حالت‌های نوک زبانشون رو معمولا به همون خوبی جوون‌ها، دیر یا زود، حل می‌کنن. یعنی کلمه نرفته؛ فقط راهش کمی کندتر شده.

فرق این با فراموشی‌ای که باید پزشک ببینه، همون چیزیه که توی درس‌های قبل گفتیم: نوک زبان، کلمه رو بعدا پیدا می‌کنه و زندگی روزمره رو مختل نمی‌کنه. اگه گم شدن کلمه‌ها خیلی زیاد شده، ناگهانی شروع شده، یا حرف زدن رو سخت کرده، بهتره با پزشک صحبت کنید.

چی کار کنیم

وقتی یه کلمه نوک زبونتونه، این‌ها کمک می‌کنن:

  • حرف‌ها رو امتحان کنید. آروم، الفبا رو مرور کنید؛ گاهی صدای اول، بقیه رو باز می‌کنه.
  • تیکه‌هایی که می‌دونید رو بگید. حرف اول، تعداد بخش‌ها، چیزهای مرتبط؛ هر کدوم یه قلابه.
  • حال و هوا رو برگردونید. آخرین بار کجا شنیدیدش؟ کی گفت؟ کنار چی بود؟
  • کلمه‌ی مزاحم رو ول کنید. اگه یه غلط هی میاد، برید سراغ کار دیگه.
  • بی‌خیال شید، موقتا. خیلی وقت‌ها، چند دقیقه بعد، خودش میاد.
  • بعد از پیدا کردن، بلند بگید. چند بار، توی جمله؛ تا دفعه‌ی بعد گیر نکنه.

سر امتحان

سر امتحان، نوک زبان یه هزینه‌ی خاص داره: وقت. یه راه ساده: کنار سوال، تیکه‌هایی که یادتونه رو بنویسید؛ حرف اول، یه کلمه‌ی مرتبط، یه مثال. بعد برید سوال بعدی. همون افزایش یادآوری که توی درس بازیابی دیدیم: معمولا وقتی برمی‌گردید، یا وسط سوال‌های دیگه، جواب خودش میاد.

و اگه آزمون تشریحیه و اسم دقیق یادتون نمیاد، توضیحش رو بنویسید: «اون بخشی از مغز که نزدیک گوشه و خاطره‌های تازه رو می‌سازه». معمولا نمره‌ی بخش زیادی از جواب، به فهمیدنه، نه به یه اسم.

برای یادگیری یعنی چی

  • پل دوم بسازید. برای اسم‌ها و اصطلاح‌های تازه، یه ربط معنایی یا تصویر.
  • بلند بگید. کلمه‌ی تازه رو چند بار بلند بگید تا پل صدا قوی بشه؛ نه فقط توی ذهن بخونید.
  • استفاده کنید. کلمه‌هایی که کم استفاده می‌شن، بیشتر گیر می‌کنن.
  • سر امتحان، رد شید و برگردید. گیر کردن روی یه کلمه، وقت رو می‌بره و گره رو محکم‌تر می‌کنه.
  • نگران نشید. هفته‌ای یکی دو بار، کاملا عادیه.

تمرین امروز

امروز، شیشه‌های مات ذهنتون رو پیدا می‌کنید و یاد می‌گیرید پشتشون رو چطور ببینید. حدود پونزده دقیقه، بیشترش طی چند روز.

  1. این هفته، هر بار که یه کلمه نوک زبونتون موند، توی یه یادداشت بنویسید: چی بود، چی ازش یادتون بود، و چطور اومد.
  2. پنج اصطلاح تازه از درستون رو، هر کدوم سه بار، بلند و توی یه جمله بگید.
  3. برای سه اسم آدم که اخیرا شنیدید، یه پل معنایی یا تصویری بسازید.
  4. یه کلمه که اغلب گیر می‌کنه رو پیدا کنید و ده بار، طی چند روز، توی جمله استفاده کنید.
  5. بدون نگاه کردن، تعریف پدیده نوک زبانی و مرحله‌ی حافظه‌ش رو بنویسید.

درس بعدی، یه خطای عجیب‌تر حافظه رو باز می‌کنه؛ وقتی چیزی که «یادتون میاد»، هیچ‌وقت اتفاق نیفتاده: خاطره‌ی نادرست.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • پدیده نوک زبانی یعنی کلمه رو می‌دونید و تیکه‌هایی ازش، مثل حرف اول، یادتونه، ولی بیرون نمیاد.
  • این یه گیر موقت در مرحله‌ی بازیابیه؛ کلمه توی حافظه هست.
  • تقریبا هفته‌ای یه بار برای همه؛ با سن و توی دوزبانه‌ها بیشتر؛ بیشتر برای اسم‌ها.
  • دلیلش، ضعیف شدن موقت پیوند معنا و صدای کلمه‌ست؛ و گاهی یه کلمه‌ی شبیه، جلوش وایستاده.
  • برای پیدا کردنش: حرف‌ها رو امتحان کنید، مزاحم رو کنار بذارید، یا برید سراغ کار دیگه.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد