تست سرعت سایت دقیقا چه چیزی را اندازه میگیرد؟
وقتی میگوییم «سایت کند است»، معمولا چند حس متفاوت را با یک کلمه میگوییم. یک بار صفحه مدتی سفید میماند و هیچ چیزی دیده نمیشود. یک بار متن زود میآید ولی عکس اصلی دیر میرسد. یک بار همهچیز دیده میشود ولی دکمهها به لمس جواب نمیدهند. و یک بار صفحه درست وقتی میخواهید روی چیزی بزنید، تکان میخورد و انگشتتان روی چیز دیگری مینشیند. یک تست سرعت سایت خوب این حسها را از هم جدا میکند و برای هر کدام یک عدد میدهد.
گوگل برای این کار ابزاری به نام Lighthouse ساخته است: برنامهای که یک مرورگر Chrome را باز میکند، صفحه را بار میکند، همهی اتفاقها را ثبت میکند و در آخر چند سنجه و یک امتیاز کلی میدهد. همین Lighthouse موتور پشت ابزار معروف PageSpeed Insights گوگل است. سنجههای اصلیاش اینهاست:
- FCP (نخستین نمایش محتوا): لحظهای که اولین متن یا عکس روی صفحه میآید. بازدیدکننده از این لحظه مطمئن میشود سایت در حال باز شدن است.
- LCP (نمایش بزرگترین محتوا): لحظهای که بزرگترین بخش صفحه، معمولا عکس اصلی یا تیتر بزرگ، دیده میشود. این همان لحظهای است که آدم حس میکند «صفحه باز شد».
- TBT (زمان قفل بودن صفحه): مجموع زمانهایی که مرورگر سرش با اجرای کد گرم است و نمیتواند به لمس و کلیک جواب بدهد.
- CLS (پرش چیدمان): اینکه بخشهای صفحه هنگام بار شدن چقدر بیدلیل جابهجا میشوند.
- Speed Index (شاخص سرعت): اینکه صفحه با چه سرعتی جلوی چشم پر میشود.
امتیاز کلی سرعت میانگین وزندار همین پنج سنجه است. طبق مستندات Lighthouse، در نسخههای فعلی TBT با ۳۰ درصد بیشترین وزن را دارد، LCP و CLS هر کدام ۲۵ درصد و FCP و Speed Index هر کدام ۱۰ درصد. یعنی صفحهای که زود دیده میشود ولی مدت زیادی قفل میماند، امتیاز خوبی نمیگیرد. همین مستندات میگویند امتیاز ۹۰ تا ۱۰۰ خوب است، ۵۰ تا ۸۹ نیاز به بهبود دارد و ۰ تا ۴۹ ضعیف است.
دادهی آزمایشگاهی و دادهی کاربران واقعی؛ دو نوع عدد با دو کاربرد
مهمترین چیزی که دربارهی هر تست سرعت سایت باید بدانید این است که دو نوع عدد وجود دارد و هر کدام به سوال متفاوتی جواب میدهد.
دادهی آزمایشگاهی (lab data) یعنی یک مرورگر، روی یک دستگاه مشخص، با یک اینترنت مشخص، از یک جای مشخص، صفحه را باز میکند و اندازه میگیرد. خود گوگل در مقالهای دربارهی تفاوت این دو نوع داده همین را میگوید: تست آزمایشگاهی یک دستگاه است، روی یک شبکه، از یک موقعیت جغرافیایی. خوبیاش این است که تکرارپذیر است: امروز تست میگیرید، فردا یک عکس را سبک میکنید و دوباره تست میگیرید و میبینید چه فرقی کرد. برای پیدا کردن دلیل کندی، بهترین ابزار همین است، چون میگوید کدام فایل، کدام عکس و کدام کد صفحه را نگه داشته است.
دادهی کاربران واقعی (field data) یعنی عددهایی که از مرورگر بازدیدکنندههای واقعی جمع شده است. گوگل این داده را در گزارشی به نام CrUX جمع میکند و PageSpeed Insights آن را بالای نتیجه نشان میدهد. طبق صفحهی راهنمای PageSpeed Insights، این داده مربوط به ۲۸ روز گذشته است و عددی که نشان داده میشود صدک ۷۵ است؛ یعنی تجربهای که سهچهارم بازدیدها از آن بهتر یا برابرش بودهاند.
دادهی واقعی دقیقتر است، ولی دو محدودیت دارد که برای سایتهای ایرانی پررنگ است. اول اینکه طبق روششناسی CrUX فقط سایتهایی در آن هستند که به اندازهی کافی بازدیدکننده داشته باشند، و داده فقط از کاربران Chrome جمع میشود که گزینههای مشخصی را روشن کردهاند؛ Chrome روی آیفون و مرورگرهای دیگر در آن حساب نمیشوند. پس ممکن است سایت شما اصلا دادهی واقعی نداشته باشد. دوم اینکه دادهی واقعی میگوید «چقدر کند است»، ولی نمیگوید «چرا». برای «چرا» باز هم به تست آزمایشگاهی برمیگردید.
پس این دو رقیب هم نیستند. اگر سایت شما دادهی واقعی دارد، آن را نگاه کنید تا بفهمید مشکل واقعا چقدر جدی است؛ و با تست آزمایشگاهی دلیلش را پیدا و بعد از هر تغییر نتیجه را وارسی کنید. ابزار تیم سفید یک تست آزمایشگاهی است و این را پنهان نمیکند.
چرا INP در تست آزمایشگاهی نیست؟
گوگل سه سنجه را «Core Web Vitals» یا شاخصهای حیاتی وب نامیده است: LCP، CLS و INP. سنجهی سوم، INP، میگوید صفحه بعد از کلیک یا لمس واقعی بازدیدکننده چقدر طول میکشد تا جواب بدهد. چون در تست آزمایشگاهی کسی روی صفحه کلیک نمیکند، این عدد آنجا اندازه گرفته نمیشود. راهنمای Core Web Vitals در web.dev میگوید ابزارهای آزمایشگاهی به جای INP از TBT استفاده میکنند، چون بهتر شدن TBT در آزمایشگاه معمولا INP واقعی را هم بهتر میکند. برای همین در گزارش ما هم TBT هست و INP نیست.
چرا تست سرعت سایت را باید اول روی موبایل گرفت؟
بیشتر ابزارها دو نتیجه میدهند: موبایل و دسکتاپ. عدد موبایل تقریبا همیشه پایینتر است و خیلیها برای همین ترجیح میدهند به عدد دسکتاپ نگاه کنند. این اشتباه است، به دو دلیل.
دلیل اول گوگل است. راهنمای جستجوی گوگل دربارهی ایندکس موبایلمحور صریح میگوید گوگل نسخهی موبایل محتوای سایت را برای ایندکس و رتبهبندی به کار میبرد. یعنی چهرهای از سایت شما که برای گوگل حساب میشود، همان چهرهی موبایل است.
دلیل دوم خود بازدیدکننده است. تست موبایل Lighthouse یک گوشی میانرده روی اینترنت همراه را شبیهسازی میکند. طبق مستندات throttling در Lighthouse، تنظیم موبایل PageSpeed اینترنتی با تأخیر رفتوبرگشت ۱۵۰ میلیثانیه و سرعت دانلود ۱٫۶ مگابیت بر ثانیه است و پردازنده را ۴ برابر کندتر میکند. همان سند میگوید این اینترنت حدودا همردیف ضعیفترین یکچهارم اتصالهای 4G است. شاید به نظرتان سختگیرانه بیاید، ولی بازدیدکنندهی شما هم همیشه با گوشی نو و اینترنت عالی نمیآید. صفحهای که در این شرایط سریع باشد، برای تقریبا همه سریع است.
عدد دسکتاپ هم بیفایده نیست؛ اگر دسکتاپ خوب و موبایل بد است، معمولا مشکل از حجم جاوااسکریپت و کار سنگین پردازنده است، نه از سرور. اگر هر دو بد هستند، احتمالا مشکل پایهایتر است: سرور کند، عکسهای سنگین یا زنجیرهی بلند درخواستها.
تست سرعت سایت از ایران؛ چرا جای تست مهم است
اینجا به بخشی میرسیم که کمتر کسی به آن فکر میکند. هر تست آزمایشگاهی از یک جای مشخص گرفته میشود و عددش تجربهی بازدیدکنندهای در همان جاست. صفحهی راهنمای PageSpeed Insights میگوید تستهایش از دیتاسنترهای گوگل در آمریکای شمالی، اروپا یا آسیا اجرا میشود.
برای سایتی که مشتریهایش در ایران هستند، این یعنی تست از مسیری گرفته میشود که مشتری شما هرگز از آن نمیآید. چند حالت پیش میآید:
- سایت روی سرور ایران است. تست از اروپا باید از اتصال بینالمللی رد شود تا به سرور برسد، در حالی که بازدیدکنندهی ایرانی از شبکهی داخلی میآید. عدد خارجی ممکن است سایت را کندتر از واقعیت نشان بدهد.
- سایت روی سرور خارج یا پشت یک CDN خارجی است. تست از اروپا مسیر کوتاهی دارد و سایت سریع به نظر میرسد، ولی بازدیدکنندهی ایرانی باید همان اتصال بینالمللی را طی کند. اینجا عدد خارجی سایت را سریعتر از واقعیت نشان میدهد؛ خطرناکترین حالت، چون صاحب سایت فکر میکند مشکلی نیست.
- بخشی از سایت از ایران و بخشی از خارج میآید. فونتی از یک سرویس خارجی، اسکریپت آمار، ویجت گفتگو. هر کدام مسیر خودش را دارد و تست از ایران همان چیزی را میبیند که مشتری شما میبیند.
بعضی سرویسها هم فقط از یک طرف جواب میدهند. به تجربهی خود ما، سرور نماد اعتماد الکترونیکی فقط از داخل ایران جواب میدهد؛ برای همین تصویر نماد سایت ما از سرور خودمان میآید. تستی که از خارج گرفته شود، چنین چیزی را اصلا نمیبیند یا اشتباه میبیند.
ابزار تیم سفید دقیقا برای همین ساخته شد: همان موتور Lighthouse، با همان تنظیمهای PageSpeed، ولی از سروری در تهران. گاهی سایتی که در ابزارهای خارجی سبز است، اینجا زرد یا قرمز میشود، و برعکس. هیچکدام «غلط» نیست؛ هر عدد تجربهی بازدیدکنندهی همان جاست. سوال این است که مشتری شما کجاست.
یک نکتهی فنی دربارهی پردازنده
Lighthouse برای شبیهسازی گوشی، پردازندهی ماشین تست را چند برابر کند میکند. عدد پیشفرض ۴ برای یک کامپیوتر سریع انتخاب شده است؛ اگر ماشین تست کندتر باشد، همان ۴ برابر یعنی گوشیای خیلی کندتر از گوشی PageSpeed، و امتیاز موبایل بیدلیل پایین میآید. مستندات Lighthouse توصیه میکند این ضریب بر اساس توان پردازندهی همان ماشین تنظیم شود. ابزار ما پیش از هر تست، توان پردازنده را با تابع خود Lighthouse در همان مرورگر اندازه میگیرد و ضریب را با فرمول خود Lighthouse حساب میکند. هر دو عدد هم در گزارش ذخیره میشوند. هدف این است که عدد موبایل ما با عدد PageSpeed همسنگ باشد و فقط جای تست فرق کند.
هفت اشتباه رایج که عدد سرعت را گمراهکننده میکند
حتی با بهترین ابزار، میشود نتیجهی گمراهکننده گرفت. اینها رایجترین اشتباههایی است که میبینیم:
- یک بار تست گرفتن و قضاوت کردن. امتیاز از یک تست به تست بعد چند واحد بالا و پایین میشود. مستندات Lighthouse دلیلهایی مثل تبلیغهای متغیر، تغییر مسیرهای اینترنت و تفاوت دستگاه را نام میبرد و پیشنهاد میکند سرعت سایت را یک «پراکندگی» ببینید، نه یک عدد. چند تست در روزهای مختلف معنای بیشتری دارد.
- مقایسهی عدد دو ابزار مختلف. ابزارها دستگاه، اینترنت، جای تست و حتی موتورشان فرق دارد. عدد یک ابزار را فقط با عدد همان ابزار مقایسه کنید.
- تست در حالی که وارد پنل مدیریت هستید. در وردپرس، مدیر سایت نوار ابزار و کدهای اضافه میبیند و گاهی کش برایش خاموش است. تست باید صفحه را مثل یک غریبه ببیند.
- اعتماد به حس خودتان. شما سایت خودتان را بارها باز کردهاید و مرورگرتان بیشتر فایلها را نگه داشته است. بازدیدکنندهی تازه این مزیت را ندارد. تست آزمایشگاهی هر بار صفحه را مثل بار اول باز میکند.
- نگاه کردن فقط به امتیاز. امتیاز ۷۰ با LCP بد و امتیاز ۷۰ با TBT بد، دو مشکل کاملا متفاوتاند و دو راهحل متفاوت دارند. همیشه سنجهها را بخوانید.
- دنبال ۱۰۰ دویدن. رسیدن از ۴۰ به ۸۵ تجربهی بازدیدکننده را عوض میکند؛ رسیدن از ۹۲ به ۱۰۰ معمولا نه. هدف، سریع بودن برای آدمهاست، نه عدد.
- فراموش کردن صفحههای مهم دیگر. صفحهی اصلی مهم است، ولی فروشگاه شما با صفحهی محصول و سبد خرید پول درمیآورد. ابزار ما فقط صفحهی اصلی را تست میکند (پایینتر میگوییم چرا)؛ برای صفحههای داخلی میتوانید از Lighthouse داخل Chrome خودتان یا PageSpeed Insights استفاده کنید.
روش درست سنجیدن سرعت سایت، قدم به قدم
اگر میخواهید یک بار و درست سرعت سایتتان را بسنجید، این ترتیب را پیشنهاد میکنیم:
- اول عدد موبایل را از جای مشتری بگیرید. برای سایت ایرانی یعنی تست از داخل ایران. نشانی سایت را در فرم همین صفحه بنویسید.
- ببینید دادهی واقعی دارید یا نه. اگر سایتتان بازدید کافی دارد، PageSpeed Insights یا گزارش Core Web Vitals در Search Console دادهی ۲۸ روزهی کاربران Chrome را نشان میدهد. اگر ندارد، نگران نباشید؛ تست آزمایشگاهی برای شروع کافی است.
- سنجهها را با آستانههای گوگل مقایسه کنید. طبق مقالهی تعیین آستانههای Core Web Vitals، LCP تا ۲٫۵ ثانیه خوب و بیشتر از ۴ ثانیه ضعیف است، CLS تا ۰٫۱ خوب و بیشتر از ۰٫۲۵ ضعیف، و INP تا ۲۰۰ میلیثانیه خوب و بیشتر از ۵۰۰ میلیثانیه ضعیف. برای TBT، راهنمای web.dev هدف کمتر از ۲۰۰ میلیثانیه روی سختافزار موبایل معمولی را پیشنهاد میکند.
- پاسخ سرور را جدا ببینید. اگر سرور دیر جواب بدهد، هیچ بهینهسازی دیگری کامل جبرانش نمیکند. web.dev زمان اولین پاسخ سرور (TTFB) تا ۰٫۸ ثانیه را خوب و بیشتر از ۱٫۸ ثانیه را ضعیف میداند.
- فهرست ایرادها را از بالا بخوانید. ایرادهایی که بیشترین زمان را آزاد میکنند اول بیایند. در گزارش ما همین ترتیب رعایت شده است.
- بعد از هر تغییر دوباره تست بگیرید. و نتیجه را با تست قبلی همان ابزار مقایسه کنید، نه با یک ابزار دیگر.
ابزار رایگان تست سرعت سایت تیم سفید چه چیزهایی را میسنجد؟
حالا که میدانید یک تست خوب چه ویژگیهایی دارد، دقیق بگوییم این ابزار چه میکند؛ هر چه در ادامه میآید کاری است که کد آن واقعا انجام میدهد.
سرعت، با Lighthouse، برای موبایل و دسکتاپ. دو تست پشت سر هم در یک مرورگر: اول موبایل با همان شبیهسازی PageSpeed و پردازندهی کالیبرهشده، بعد دسکتاپ. برای هر کدام امتیاز، پنج سنجه، زمان پاسخ سرور، عکس صفحه پس از بارگذاری، وزن صفحه به تفکیک نوع فایل (HTML، CSS، جاوااسکریپت، عکس، فونت) و فهرست ایرادها با جزئیات. ایرادها به ترتیب زمانی که درست کردنشان آزاد میکند مرتب شدهاند و همه به فارسی ترجمه شدهاند؛ چون Lighthouse خودش فارسی ندارد.
گواهی SSL. معتبر است یا نه، چه کسی صادرش کرده، چند روز دیگر تمام میشود، کدام نسخههای TLS روشناند (و آیا نسخههای قدیمی و ناامن هنوز روشن ماندهاند) و یک امتیاز از ۱۰۰.
شبکه و پروتکل. اینکه سایت با HTTP/2 کار میکند (از روی خود اتصال امن ثابت میشود) و HTTP/3 را اعلام کرده یا نه؛ اینکه نسخهی بیامنیت HTTP به HTTPS فرستاده میشود، فایلها فشرده میشوند، HSTS روشن است، و شش هدر امنیتی مهم فرستاده میشوند یا نه.
هاست و تکنولوژی. سایت روی کدام شبکه و دیتاسنتر است، سرورش در کدام کشور است، پشت CDN هست یا نه، و DNS آن را چه سرویسی میدهد. بعد اینکه سایت با چه چیزی ساخته شده: وردپرس، ووکامرس، فروشگاهسازها، فریمورکها و ابزارهای دیگر. فقط چیزی نوشته میشود که واقعا تشخیص داده شده باشد؛ گزارش هیچوقت ردیف «تشخیص داده نشد» ندارد.
سئو تکنیکال. بررسیهای پایهای که هر کدام جلوی دیده شدن در گوگل را میگیرند: عنوان و توضیح صفحه، تیتر اصلی، نشانی اصلی (canonical)، اجازهی ایندکس، زبان صفحه، تنظیم موبایل، پیشنمایش اشتراکگذاری، دادهی ساختاریافته، متن جایگزین عکسها، robots.txt و نقشهی سایت. کنارش بررسیهای سئوی خود Lighthouse هم هست.
آمادگی برای هوش مصنوعی. آیا ChatGPT، Claude و ایجنتهای دیگر میتوانند وارد سایت شوند و آن را بخوانند؟ همان بررسیهایی که ابزار isitagentready کلادفلر انجام میدهد، بهاضافهی یک آزمایش واقعی: صفحهی اصلی را با شناسهی همین ایجنتها درخواست میکنیم و میبینیم سایت جوابشان را میدهد یا صفحهی چالش و مسدودی نشان میدهد.
دسترسپذیری و شیوههای درست. دو دستهی دیگر Lighthouse: اینکه صفحه برای همه، از جمله کسانی که با صفحهخوان کار میکنند، قابل استفاده است، و اینکه از شیوههای امن و امروزی استفاده میکند.
تاریخچه و PDF. هر گزارش نشانی ثابت خودش را دارد و برای همه باز است. همهی تستهای قبلی با تاریخ میمانند تا بتوانید اثر تغییرها را ببینید، و نسخهی PDF کامل گزارش رایگان است.
این ابزار چه کارهایی نمیکند
صادق بودن دربارهی محدودیتها بخشی از یک تست خوب است:
- فقط صفحهی اصلی تست میشود. هر نشانیای بنویسید، دامنهاش برداشته میشود. این قانون هم بار سرور را محدود نگه میدارد و هم مشخص میکند ابزار چه چیزی را از اینترنت باز میکند.
- دادهی کاربران واقعی و INP نداریم. این یک تست آزمایشگاهی است، با همهی خوبیها و محدودیتهایش.
- فعلا فقط از یک جا تست میگیریم: تهران. اگر مشتریهای شما بیرون از ایران هستند، ابزارهای خارجی برایتان عدد مناسبتری میدهند.
- در هر لحظه فقط یک سایت تست میشود. دو تست همزمان روی یک سرور عددهای هم را خراب میکنند. برای همین ممکن است چند لحظه در صف بمانید؛ خود تست معمولا یک تا دو دقیقه طول میکشد.
- تست تازهی همان سایت، یک روز بعد. اگر سایتی در یک روز گذشته تست شده باشد، همان گزارش نشان داده میشود و بعد از یک روز دکمهی «اسکن جدید» میآید.
بعد از گرفتن گزارش چه کنیم؟
گزارش را که گرفتید، از خلاصهی بالای آن شروع کنید: یک جمله دربارهی وضع موبایل و چند ایراد مهم، هر کدام با پیوند به بخش خودش. راهنمای کامل خواندن گزارش، از امتیاز و سنجهها تا ترتیب درست کردن ایرادها، زیر هر گزارش آمده است.
اگر میخواهید ببینید سایتهای دیگر ایرانی کجا ایستادهاند، فهرست سریعترین سایتهای ایران را ببینید؛ آن رتبهبندی را کسی انتخاب نکرده و از همین تستها ساخته میشود. و اگر میخواهید خودتان دست به کار شوید، بیشتر ایرادهای گزارش را یک طراح یا برنامهنویس آشنا با سرعت میتواند با همان جزئیاتی که گزارش داده درست کند.
اگر ترجیح میدهید این کار را به ما بسپارید، همان تیمی که این ابزار را ساخته سه کار با قیمت ثابت انجام میدهد:
- بهینهسازی سرعت سایت: همان ایرادهای گزارش را یکییکی درست میکنیم؛ ۱۰ میلیون تومان، یک بار، با تحویل در ۷ روز.
- پیکربندی سرور وردپرس: اگر سرور دیر جواب میدهد یا سایت روی هاست شلوغ است، وردپرس را روی سرور خودتان راه میاندازیم؛ ۱۵ میلیون تومان، با تحویل در ۳ روز.
- سئو تکنیکال: ایرادهای فنیای که جلوی دیده شدن در گوگل را گرفتهاند؛ ۱۵ میلیون تومان، با تحویل در ۷ روز.
هر سه کار ۷ روز پشتیبانی رایگان دارند. اگر عجله دارید، با دو برابر هزینه زودتر هم تحویل میشوند؛ مثلا بهینهسازی سرعت در ۲ روز. برای پروژهی بزرگتر هم میتوانید با ما حرف بزنید. ولی پیش از همهی اینها، تست رایگان است و رایگان میماند؛ اول عدد سایت خودتان را ببینید.
پرسشهای رایج
فرق تست سرعت سایت با PageSpeed Insights گوگل چیست؟
موتور یکی است: Lighthouse، با همان تنظیمهای موبایل و دسکتاپ. فرق در جای تست است؛ PageSpeed از دیتاسنترهای گوگل در خارج تست میگیرد و ما از تهران. گزارش ما فارسی است و SSL، پروتکل، هاست، سئو تکنیکال و آمادگی برای هوش مصنوعی را هم دارد. در عوض، PageSpeed اگر سایت بازدید کافی داشته باشد دادهی کاربران واقعی را هم نشان میدهد.
چرا امتیاز من در هر تست کمی فرق میکند؟
چون صفحه هر بار کمی متفاوت بار میشود: تبلیغ یا ویجتی که عوض میشود، مسیر اینترنت، شلوغی سرور خود سایت. چند واحد بالا و پایین طبیعی است. به روند چند تست نگاه کنید؛ تاریخچهی گزارش برای همین است.
امتیاز چند خوب است؟
طبق خود Lighthouse، ۹۰ تا ۱۰۰ خوب است. ولی مهمتر از امتیاز، سنجههاست: اگر LCP موبایل زیر ۲٫۵ ثانیه و CLS زیر ۰٫۱ باشد و صفحه مدت زیادی قفل نماند، بازدیدکنندهی شما راضی است.
چرا عدد موبایل اینقدر پایینتر از دسکتاپ است؟
چون تست موبایل یک گوشی میانرده با اینترنت همراه ضعیف را شبیهسازی میکند. همین فاصله نشان میدهد سایت چقدر به پردازنده و اینترنت سریع وابسته است؛ و چون گوگل نسخهی موبایل را برای رتبهبندی به کار میبرد، عدد موبایل مهمتر است.
آیا تست سرعت به سایت من فشار میآورد؟
نه به شکلی که حس شود. تست مثل چند بازدید معمولی از صفحهی اصلی است: یک بار برای موبایل، یک بار برای دسکتاپ و چند درخواست کوچک برای بررسی SSL، پروتکل و فایلهایی مثل robots.txt.