آموزشآموزش زبان انگلیسی از صفر تا صد
تلفظ th، فرق w و v، و ng: صداهای سخت انگلیسی
جواب کوتاه
th دو صدا داره، θ توی think و ð توی this؛ برای هر دو، نوک زبون رو بین دندونها بذارید و هوا رو فوت کنید؛ θ بی لرزش گلو، ð با لرزش. w با لبهای گرد و جلو گفته میشه و دندون به لب نمیخوره؛ v مثل «و» فارسیه، با دندون بالا روی لب پایین. ŋ توی sing یه «ن» از ته دهنه که هوا از دماغ میره و g آخرش گفته نمیشه. و r انگلیسی، برعکس «ر» فارسی، به سقف دهن نمیخوره. فارسیزبانها معمولا جای θ صدای s یا t، جای ð صدای d یا z، و جای w صدای v میگن؛ و این گاهی معنی رو عوض میکنه: think و sink، west و vest.
چرا این صداها برای ما سختن
توی درس علائم فونتیک دیدیم که بیصداهای انگلیسی بیشترشون توی فارسی هم هستن. فقط چند تا نیستن: θ و ð (دو صدای th)، و w، و ŋ (ng). r انگلیسی هم با «ر» فارسی فرق داره. این درس دربارهی همین پنج صداست.
وقتی یه صدا توی زبان مادری آدم نیست، مغز خودبهخود نزدیکترین صدای آشنا رو جاش میذاره. برای همین فارسیزبانها think رو «تینک» یا «سینک» میگن، this رو «دیس» یا «زیس»، west رو «وست» با v، و sing رو «سینگ» با g. هیچکدوم از اینها تنبلی نیست؛ طبیعیترین کار مغزه.
خبر خوب اینه که این صداها با چشم و دست قابل یادگیریان. برعکس صدادارها، که فرقشون توی جای نامرئی زبونه، اینجا میشه توی آینه دید زبون بیرون اومده یا نه، دندون به لب خورده یا نه. برای هر صدا یه نیمرخ دهن میکشیم و سه قدم برای ساختنش.
th قدیمها یه حرف بود
یه داستان جالب: توی انگلیسی کهن، یعنی بیش از هزار سال پیش، برای صدای th حرف جدا داشتن. یکیش þ بود، اسمش thorn، و یکی ð، اسمش eth؛ همون eth که امروز علامت IPA صدای this هست. یعنی انگلیسی قدیم برای این صدا مشکلی با املا نداشت.
بعد، چند صد سال پیش، چاپ کتاب از اروپا به انگلستان اومد. چاپخونهها حروف رو از اروپا میاوردن، و حروف اروپایی þ و ð نداشتن. پس به جاشون دو حرف t و h رو کنار هم گذاشتن، و th به دنیا اومد.
یه یادگاری بامزه هم از اون دوره مونده: þ توی دستخط قدیمی شبیه y بود، و بعضی چاپخونهها جاش y گذاشتن. برای همین روی تابلوی بعضی مغازههای قدیمینما «Ye Olde Shop» میبینید. اون Ye در واقع همون the هست و با ð خونده میشد، نه با «ی».
خوندن نیمرخ دهن
طراحیهای این درس، دهن رو از کنار نشون میدن، انگار سر یه نفر رو از بغل میبینید و صورتش رو به راسته. خط بالا سقف دهنه، دو مستطیل کوچیک دندونهای بالا و پایین، دو خط خمیده لبها، و خط پررنگ پایین، زبون.
خطچین نشون میده هوا از کجا بیرون میره: معمولا از دهن، ولی برای ŋ از دماغ. برای هر صدا، به سه چیز نگاه کنید: نوک زبون کجاست، ته زبون کجاست، و لبها چه شکلیان.
این طراحیها سادهشدهان؛ دهن واقعی پیچیدهتره. ولی برای این پنج صدا، همین سه چیز کافیه که فرق رو ببینید و بسازید.
θ توی think
θ اولین صدای th هست؛ صدای think، three، thank، bath، mouth و birthday. فارسی نداره، ولی عربی داره: همون «ث» عربی. اگه عربی خوندید، این صدا رو میشناسید.
- نوک زبون رو آروم بین دندونهای بالا و پایین بذارید؛ کمی بیرون، نه زیاد.
- دندونها رو روی زبون فشار ندید؛ فقط لمس.
- هوا رو از روی زبون فوت کنید، مثل وقتی میخواید «س» بگید. گلو نمیلرزه.
اگه نوک زبون بیرون نیاد، به جای θ صدای s درمیاد، و think میشه sink (غرق شدن). اگه زبون محکم به دندون بچسبه و یهدفعه ول بشه، صدای t درمیاد، و three میشه tree (درخت). پس نه چسبوندن، نه پنهون کردن؛ فقط لمس و فوت.
خیلی از انگلیسیزبانها نوک زبون رو بیرون نمیارن و پشت دندونهای بالا میذارن. اون هم درسته. ولی برای شروع، بیرون آوردن زبون کمک میکنه جای درست رو حس کنید.
ð توی this
ð دومین صدای th هست؛ صدای the، this، that، they، mother و with. جای زبون دقیقا مثل θ هست؛ فرقش فقط اینه که گلو میلرزه. یعنی همون «ذ» عربی.
- زبون رو مثل θ بین دندونها بذارید.
- این بار به جای فوت، یه «ز» بگید؛ گلو باید بلرزه.
- زبون رو همونجا نگه دارید تا صدا کامل بشه، بعد صدادار بعدی.
جایگزینهای رایجش d و z هستن: «دیس» و «زیس» برای this. با d، they (اونا) میشه day (روز)؛ و then (بعد) میشه den (لونه). ð از θ مهمتره، چون کوچیکترین و پرکاربردترین کلمههای انگلیسی، مثل the و this، با این صدا شروع میشن.
آزمون گلو
چطور بفهمید θ میگید یا ð؟ دستتون رو آروم روی گلوتون بذارید و th رو بکشید. اگه زیر دستتون لرزش حس کردید، ð هست؛ اگه نه، θ.
این آزمون برای خیلی از جفتهای دیگه هم کار میکنه: s و z، f و v، t و d، p و b. توی هر جفت، دهن یه کار میکنه؛ فقط اولی بی لرزشه (به این میگن بیواک، Voiceless) و دومی با لرزش (واکدار، Voiced). این مفهوم توی درسهای بعد، مثل تلفظ s جمع و ed گذشته، خیلی به کار میاد.
کدوم th، θ یا ð
املا فرقی بین این دو تا نمیذاره؛ هر دو th نوشته میشن. ولی چند قاعدهی سرانگشتی هست که بیشتر وقتها درسته:
| کلمهها | صدا | چرا |
|---|---|---|
| the، this، that، they، there، then | ð | کلمههای کوچیک جمله |
| mother، father، brother، other | ð | th بین دو صدادار |
| think، three، thank، thing | θ | اول کلمههای اصلی |
| bath، breath، mouth | θ | آخر اسمها |
| bathe، breathe، clothe | ð | آخر فعلها، معمولا با e |
| month، birthday، nothing | θ | بیشتر جاهای دیگه |
یه نتیجهی جالب: چون کلمههای کوچیک جمله همه ð دارن، و اینها پرکاربردترین کلمههای انگلیسیان، بیشتر th هایی که روزانه میگید ð هست، نه θ. پس اگه وقت کمی دارید، اول ð رو درست کنید.
صدای درست و جایگزینش
این کارتها صدای درست رو کنار صدایی که فارسیزبانها معمولا جاش میگن نشون میدن، با یه جفتکلمه که فرق رو نشون میده:
- θ
sthink / sink - θ
tthree / tree - ð
dthey / day - ð
zthen / zen - w
vwest / vest - ŋ
ŋɡsing / «سینگ»
هر جفت رو بلند بگید: اول با صدای درست، بعد با جایگزین، و فرق رو بشنوید. بعد فقط با صدای درست. اینطوری مغزتون یاد میگیره که اینها دو صدای جدان، نه یه صدا.
v: آسونترینشون
v رو اول میگیم چون خبر خوبیه: «و» فارسی دقیقا همون v انگلیسیه. دندونهای بالا روی لب پایین، و هوا از لای اونها، با لرزش گلو. very، van، five و love رو همونطور که «و» فارسی میگید، بگید؛ درسته.
پس مشکل ما با v نیست؛ با w هست. چون ما برای w هم همین «و» رو میگیم، و نتیجه اینه که w و v یکی میشن. برای اینکه w رو درست بگیم، باید اول مطمئن بشیم که فرقش با v رو حس میکنیم.
w: لب گرد، بی دندون
w صدای we، west، window، one و what هست. فارسی نداره، ولی خیلی شبیه شروع «او» هست که زود ول بشه و به صدادار بعدی بره. مهمترین چیزش اینه که دندونها اصلا به لب نمیخورن.
- لبها رو گرد کنید و کمی جلو بیارید، مثل وقتی میخواید «او» بگید یا سوت بزنید.
- دندونها رو از لب دور نگه دارید؛ جلوی آینه نباید دندون بالا روی لب دیده بشه.
- از همون حالت گرد، سریع به صدادار بعدی برید: «او-ای» تند میشه we.
یه ترفند: قبل از هر کلمهی w دار، یه «او» خیلی کوتاه بگید. west میشه یه «او»ی خیلی تند و بلافاصله بقیهی کلمه. چون «او» دندون لازم نداره، خودبهخود w درست درمیاد. one و once هم با w شروع میشن، با اینکه املاشون o داره: /wʌn/.
w و v کنار هم
حالا که هر دو رو جدا میشناسید، کنار هم تمرینشون کنید. west (غرب) و vest (جلیقه)، wine (شراب) و vine (تاک)، wet (خیس) و vet (دامپزشک)، while (در حالی که) و vile (زشت). هر جفت رو جلوی آینه بگید: برای w لب گرد و دندون پنهون؛ برای v دندون روی لب.
سختترین حالت، وقتیه که هر دو توی یه عبارت میان: very well، a white van، west of Vienna. very well رو آروم بگید: «و» با دندون برای very، بعد لب گرد و بی دندون برای well. بعد کمکم تندش کنید. اگه این عبارت رو درست گفتید، جفت w و v رو یاد گرفتید.
ŋ توی sing
ŋ صدای ng توی sing، long، thing و morning هست. خبر خوب: این صدا رو بلدید. وقتی «رنگ» یا «زنگ» رو میگید، قبل از «گ» دقیقا همین صدا رو میسازید؛ فقط بعدش یه «گ» هم میگید. انگلیسی اون «گ» رو نمیگه.
- «رنگ» رو آروم بگید و درست قبل از «گ» وایستید.
- حس کنید ته زبون به ته سقف چسبیده و هوا از دماغ میره. این ŋ هست.
- حالا sing رو بگید و همونجا تموم کنید؛ زبون رو برای «گ» ول نکنید.
ng توی nk هم هست: think، bank و pink با ŋ و بعد k گفته میشن، /θɪŋk/. پس «تینک» با n معمولی نیست؛ n اینجا هم از ته دهنه.
با g یا بی g
قاعدهی کلی سادهست: ng آخر کلمه، و ng توی ing، بی g گفته میشه. sing، long، thing، morning، singing و singer همه بی g هستن. حتی وقتی یه پسوند بهشون اضافه میشه: singer یعنی /ˈsɪŋə/، نه «سینگر».
ولی ng وسط ریشهی خود کلمه، با g گفته میشه: finger /ˈfɪŋɡə/، hungry /ˈhʌŋɡri/، English /ˈɪŋɡlɪʃ/، angry /ˈæŋɡri/. و سه صفت برتر هم استثنان: longer، stronger و younger با g گفته میشن، با اینکه long و strong و young بی g هستن.
پس singer و finger، با اینکه شبیه همن، یکی بی g و یکی با g. این از معدود جاهاییه که باید هر کلمه رو جدا یاد بگیرید؛ ولی قاعدهی «آخر کلمه بی g» برای بیشترشون جواب میده.
r انگلیسی
«ر» فارسی یه ضربهی سریع نوک زبون به لثهی پشت دندونهای بالاست؛ و گاهی، مثل «رر» آخر کلمه، چند ضربه پشت هم. r انگلیسی هیچ ضربهای نداره: نوک زبون کمی بالا و عقب میره، ولی به هیچجا نمیخوره، و لبها کمی گرد میشن.
- نوک زبون رو بالا ببرید، نزدیک سقف، ولی بی تماس.
- کمی عقبش ببرید؛ بعضیها نوک زبون رو یه کم برمیگردونن.
- لبها رو کمی گرد کنید و صدا بدید؛ صدا باید نرم و بی ضربه باشه.
r انگلیسی رو با «ر» فارسی بگید هم فهمیده میشه؛ این مهمترین مشکل نیست. ولی اگه میخواید لهجهتون نرمتر بشه، بعد از th و w سراغ این یکی برید. و یادتون باشه، توی بریتانیایی r فقط قبل از صدادار گفته میشه.
l روشن و تیره
l انگلیسی دو جور گفته میشه. قبل از صدادار، مثل light، leg و hello، تقریبا همون «ل» فارسیه؛ بهش میگن l روشن. ولی آخر کلمه و قبل از یه بیصدا، مثل ball، feel، milk و people، ته زبون هم بالا میاد و صدا تیرهتر و پرتر میشه؛ بهش میگن l تیره (Dark l).
فارسیزبانها معمولا همهی l ها رو روشن میگن، و این چیز بزرگی نیست؛ همه میفهمن. ولی اگه گوش بدید، میبینید ball انگلیسی آخرش چیزی شبیه یه «او» کوتاه همراه «ل» داره. برای شروع، کافیه بدونید این فرق هست؛ وقتی th و w جا افتادن، میتونید سراغ این یکی هم برید.
کلمههایی که فارسی قرض گرفته
مثل دیفتانگها، اینجا هم کلمههای قرضی عادتهای ما رو قویتر کردن. «تئاتر» از theatre اومده که با θ شروع میشه: /ˈθɪətə/. «متد» از method، /ˈmeθəd/، باز با θ. «تم» از theme، /θiːm/. «وب» از web، که با w شروع میشه نه v. «ویکی» از wiki، /ˈwɪki/. و «وایفای» از Wi-Fi، /ˈwaɪfaɪ/، باز با w.
توی فارسی همونطور بگید؛ اینها حالا کلمهی فارسیان. ولی وقتی انگلیسی حرف میزنید، صدای اصلیشون رو برگردونید. theatre با زبون بین دندونها، و web با لب گرد. اینها کلمههاییان که هر روز میگید، پس بهترین جا برای تمرینن.
برعکسش: صداهای فارسی که انگلیسی نداره
همونطور که انگلیسی صداهایی داره که فارسی نداره، فارسی هم صداهایی داره که انگلیسی نداره: «خ»، «ق» و «غ». برای همین وقتی اسم یا کلمهی فارسی رو به یه انگلیسیزبان میگید، اون هم کاری میکنه که ما با th میکنیم: نزدیکترین صدای خودش رو جاش میذاره.
خ معمولا با kh نوشته میشه و انگلیسیزبانها اون رو k یا h میگن. ق و غ معمولا با gh یا q نوشته میشن و g یا k شنیده میشن. پس اگه اسمتون این صداها رو داره، تعجب نکنید که یه کم عوض شده شنیده میشه؛ اشتباه نیست، همون کاریه که مغز همهی آدمها با صداهای ناآشنا میکنه. توی درس معرفی خود، نوشتن اسم فارسی با حروف انگلیسی رو کامل میبینیم.
این صداها توی جملههای هر روز
این صداها توی پرکاربردترین عبارتهای انگلیسیان؛ پس هر روز فرصت تمرینشون رو دارید. چند تا از رایجترینها: Thank you و Thanks a lot (θ). There is و What's this? (ð). I think so (θ و ŋ). With you (ð و w). What do you want? (w). Very good (v). Good morning (ŋ و r).
یه پیشنهاد: هر کدوم از این عبارتها رو که امروز گفتید، یه بار دیگه آروم و با دقت تکرار کنید. چون این عبارتها رو روزی چند بار میگید، اگه درست جا بیفتن، بیشترین اثر رو روی لهجهتون دارن. Thank you رو با «تنک یو» شروع نکنید؛ با زبون بین دندونها.
جملههای زبونپیچ
زبونپیچ (Tongue twister) جملهایه که یه صدای سخت رو چند بار پشت هم داره. انگلیسیزبانها خودشون هم برای تمرین و سرگرمی ازشون استفاده میکنن. برای هر صدای این درس، یکی:
- θ Three thin thinkers thought a thousand thoughts.
- ð This is the thing that they brought.
- w و v Very well, Will, we will visit Vienna.
- ŋ The king is singing a long song this morning.
- r Red lorry, yellow lorry.
اول خیلی آروم بگید، هر صدا رو با دقت. وقتی درست شد، کمی تندتر. هدف سرعت نیست؛ هدف اینه که حتی تند، صداها درست بمونن.
پنج دقیقه جلوی آینه
این صداها از همهی صداهای انگلیسی بیشتر به آینه نیاز دارن، چون همهشون یه نشونهی دیدنی دارن. هر روز پنج دقیقه این ترتیب رو برید: یک دقیقه θ (نوک زبون بیرون، فوت)، یک دقیقه ð (همون، با لرزش)، یک دقیقه w (لب گرد، دندون پنهون)، یک دقیقه v (دندون روی لب)، و یک دقیقه w و v پشت هم.
برای هر صدا، اول بی کلمه صدا رو بسازید؛ بعد با یه کلمه؛ بعد با یه جملهی کوتاه. اگه توی آینه دیدید چیزی جای درستش نیست، مثلا موقع w دندون بالا پیدا شد، یه قدم برگردید. پنج دقیقهی هر روز، از یه ساعت یه بار در هفته خیلی بهتره.
تمرین گوش
گوش هم باید یاد بگیره این صداها رو از جایگزینهاشون جدا کنه. با یه دیکشنری آنلاین، این جفتها رو پشت هم گوش بدید: think و sink، three و tree، they و day، west و vest، wine و vine. بعد چشمهاتون رو ببندید و از یه نفر بخواید یکیشون رو پخش کنه.
یه تمرین طبیعیتر: توی یه ویدیو، یه دقیقه فقط به th ها گوش بدید. میبینید که the و this و that اینقدر زیادن که توی هر جمله دستکم یکی هست. وقتی گوشتون به ð عادت کنه، دهنتون هم کمکم دنبالش میاد.
یه داستان کوتاه
امیر توی یه جلسهی کاری آنلاین گفت «I sink so» و همکارش با تعجب پرسید «You sink?». امیر منظورش I think so بود، یعنی «فکر میکنم». بعد از جلسه، جلوی آینه think رو گفت و دید زبونش اصلا بیرون نمیاد.
امیر یه هفته هر روز صبح ده بار گفت: think، thank، three، thing؛ هر بار با نوک زبون بیرون. بعد، this، that، they، the. اولش حس میکرد مسخره به نظر میاد، چون زبونش رو بیرون میاره. ولی بعد از یه هفته فهمید که زبون فقط یه میلیمتر بیرون میاد و هیچکس متوجهش نمیشه؛ ولی همه متوجه میشن که حالا think میگه، نه sink.
یه ماه بعد، امیر سراغ w رفت؛ چون همکارهاش گاهی west و vest رو توی حرفش گم میکردن. این بار تمرین سریعتر پیش رفت، چون حالا میدونست که چشم و آینه بهترین معلمن.
برنامهی یه هفته
- روز ۱ θ: think، three، thank، bath، mouth. جلوی آینه.
- روز ۲ ð: the، this، that، they، mother، with. با آزمون گلو.
- روز ۳ θ و ð توی جمله: I think this is the thing.
- روز ۴ w: we، west، window، one، what. لب گرد، بی دندون.
- روز ۵ w و v: west و vest، very well.
- روز ۶ ŋ: sing، long، morning؛ و singer و finger.
- روز ۷ r و l: red، right، sorry؛ ball، milk، people. و زبونپیچها.
روزی ده دقیقه، جلوی آینه. این صداها با چشم زودتر از گوش درست میشن؛ چون برعکس صدادارها، هر کدومشون یه نشونهی دیدنی دارن: زبون بیرون، لب گرد، یا دندون روی لب.
برای بچهها و بزرگترها
بچهها عاشق th هستن، چون زبون بیرون آوردن مجازه! یه بازی: «زبون مار» برای θ، که فقط فوت میکنه، و «زبون زنبور» برای ð، که وزوز میکنه. برای w هم بازی «ماهی»: لبها گرد مثل دهن ماهی.
بزرگترها گاهی خجالت میکشن زبونشون رو بیرون بیارن یا لبهاشون رو گرد کنن. یادشون باشه که این حرکتها توی انگلیسی کاملا عادیان و کسی بهشون دقت نمیکنه؛ برعکس، اگه نکنن، صدا عجیب شنیده میشه. تمرین جلوی آینه، توی خلوت، این خجالت رو زود از بین میبره.
یه نکته برای کسایی که دندون مصنوعی یا ارتودنسی دارن: این صداها شاید اولش کمی سختتر باشن، ولی اصلشون همونه. فقط کافیه نوک زبون آروم پشت یا بین دندونها قرار بگیره و هوا رد بشه. لازم نیست فشار بدید؛ لمس کافیه. و برای w، اصلا دندون لازم نیست؛ فقط لب.
سوالهایی که زیاد پیش میاد
- اگه th رو t بگم، کسی میفهمه؟ معمولا از جمله میفهمن؛ بعضی لهجههای انگلیسی هم همین کار رو میکنن. ولی گاهی معنی عوض میشه، مثل three و tree.
- زبون چقدر باید بیرون بیاد؟ خیلی کم؛ فقط نوکش بین دندونها. لازم نیست کسی ببینتش.
- چرا one با w شروع میشه؟ تلفظش صدها سال پیش عوض شد و املاش موند. once هم همینطوره.
- کدوم مهمتره؟ ð (به خاطر the و this) و w، چون از همه پرکاربردترن. بعد θ، بعد ŋ، بعد r.
- چرا بعضی خوانندهها th رو f یا d میگن؟ چون توی بعضی لهجههای انگلیسی همینطوره؛ مثلا توی بخشهایی از لندن، think شبیه fink شنیده میشه. ولی برای یادگیری، شکل استاندارد رو بگیرید.
- چند وقت طول میکشه؟ با روزی پنج دقیقه آینه، معمولا دو سه هفته تا اینکه بی فکر کردن درست بگید. اولش کند و با دقت؛ بعد خودکار.
اشتباههای رایج
- think با s یا t: نوک زبون بین دندونها و فوت.
- the و this با d یا z: زبون بین دندونها و لرزش گلو.
- w با دندون روی لب: west میشه vest. لب گرد، دندون دور.
- sing با g آخر: «سینگ» نه؛ ŋ و تمام.
- finger بی g: وسط ریشهی کلمه g گفته میشه.
- r با ضربه: r انگلیسی به سقف نمیخوره.
تمرین
این جمله رو آروم و بلند بخونید و همهی صداهای این درس رو پیدا کنید:
I think the weather will be very warm this morning.
جواب: θ توی think؛ ð توی the، weather و this؛ w توی weather، will و warm؛ v توی very؛ ŋ توی think و morning؛ r توی very و (برای امریکایی) warm و morning؛ l تیره توی will. اگه همه رو درست گفتید، صداهای سخت انگلیسی رو یاد گرفتید؛ و اگه چند تاش جا افتاد، همون بخش رو یه بار دیگه بخونید و جلوی آینه امتحان کنید.
صداها رو یکییکی دیدیم؛ ولی توی کلمه، صداها کنار هم میان و گاهی چند بیصدا پشت هم. درس بعد دربارهی همینه: چرا school رو «اسکول» نگیم.
جمعبندی. آنچه از این درس با خودتان میبرید.
- θ (think) و ð (this): نوک زبون بین دندونها؛ θ بی لرزش گلو، ð با لرزش.
- کلمههای کوچیک مثل the، this، that و they همه ð هستن.
- w: لب گرد، بی دندون؛ v: دندون روی لب، مثل «و» فارسی. west با vest فرق داره.
- ŋ: «ن» از ته دهن و دماغ؛ sing بی g، ولی finger با g.
- r انگلیسی به سقف نمیخوره؛ l آخر کلمه (ball) تیرهست.
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو میبینید: چند تا درست، چند تا نادرست.