آموزشآموزش زبان انگلیسی از صفر تا صد
هجا در انگلیسی چیست؟ چرا school رو «اسکول» نگیم
جواب کوتاه
هجا (Syllable) یعنی یه ضرب از کلمه؛ هر هجا دقیقا یه صدادار داره. cat یه هجاست، water دو تا، banana سه تا. هجای فارسی همیشه با یه بیصدا شروع میشه و هیچوقت دو بیصدا پشت هم اولش نمیاد؛ ولی انگلیسی تا سه بیصدا رو اول هجا میذاره: school، please، street. مغز ما برای اینکه اینها رو بگه، یه صدادار اضافه میکنه: «اسکول» یا یه صدا بین p و l توی please. درستش اینه که بیصداها رو پشت هم و بی هیچ صدای اضافه بگید: school یه هجاست، نه دو تا.
هجا چیه
هجا (Syllable) یعنی یه ضرب از کلمه؛ تیکهای که با یه بار باز شدن دهن گفته میشه. هر هجا دقیقا یه صدادار داره، و دور و برش ممکنه چند بیصدا باشه. cat یه هجاست، wa-ter دو تا، ba-na-na سه تا، in-for-ma-tion چهار تا.
توی فارسی هم همینطوره: «سیب» یه هجاست، «کتاب» دو تا، «دانشگاه» سه تا. پس مفهومش براتون آشناست. فرق فارسی و انگلیسی توی تعداد هجاها نیست؛ توی اینه که هر هجا چه شکلیه و چند تا بیصدا میتونه داشته باشه.
همین فرق، دلیل یکی از معروفترین اشتباههای فارسیزبانهاست: school رو «اسکول» میگیم، station رو «استیشن» و please رو با یه صدای اضافه بین p و l. این درس میگه چرا، و چطور درستش کنیم.
شمردن هجا
هجاها رو با صدا بشمرید، نه با حرف. make پنج حرف داره ولی یه هجا، چون فقط یه صدادار شنیده میشه (e آخر ساکته). idea چهار حرف داره ولی سه هجا: i-de-a. پس حرفها رو نشمرید؛ صدادارهایی رو که میشنوید بشمرید.
دو راه ساده برای شمردن هست. اول، دست زدن: کلمه رو آروم بگید و برای هر ضرب یه دست بزنید. in-for-ma-tion، چهار دست. دوم، دست زیر چونه: کف دستتون رو زیر چونه بذارید و کلمه رو بگید؛ هر بار چونهتون پایین اومد و به دستتون خورد، یه هجاست. چون فک برای هر صدادار باز میشه، این راه خیلی دقیقه.
دیکشنریها هم کمک میکنن، مخصوصا وقتی یه کلمهی بلند تازه میبینید و نمیدونید چند تیکهست: علامت تکیه (ˈ) قبل از یه هجا میاد، و بعضی دیکشنریها هجاها رو با نقطه از هم جدا میکنن، مثل in·for·ma·tion.
قطار کلمهها
هر کلمه رو مثل یه قطار ببینید: هر هجا یه واگن، و وسط هر واگن یه صدادار. بیصداها مسافرهای جلو و عقب واگنن. این شش قطار رو ببینید و واگنهاشون رو با دست بشمرید:
- dogdog
- teacherteacher
- computercomputer
- informationinformation
- schoolschool
- streetstreet
دقت کنید که school و street، با اینکه حرفهای زیادی دارن، فقط یه واگن دارن؛ چون فقط یه صدادار دارن. همهی اون بیصداها، مسافرهای همون یه واگنن. انگلیسی میتونه سه مسافر رو جلوی یه واگن سوار کنه؛ فارسی فقط یکی.
هجای فارسی، هجای انگلیسی
هجای فارسی یه قانون محکم داره: همیشه با یه بیصدا شروع میشه، و فقط یکی. «سیب»، «دست»، «کتاب» (ک-تاب): همهی هجاها یه بیصدا اول دارن، بعد صدادار، بعد شاید یکی دو بیصدا. هیچ کلمهی فارسی اصیلی با دو بیصدای پشت هم شروع نمیشه.
انگلیسی این قانون رو نداره. هجای انگلیسی میتونه با یه صدادار شروع بشه (eat)، با یه بیصدا (cat)، با دو تا (stop، play) یا حتی سه تا (street، spring). آخرش هم تا چهار بیصدا جا داره: texts.
مغز هر آدمی قانونهای هجای زبان مادریش رو عمیق بلده، و وقتی به یه هجای «غیرقانونی» میرسه، خودبهخود درستش میکنه. برای مغز فارسیزبان، st اول کلمه غیرقانونیه؛ پس یه صدادار اضافه میکنه تا قانونی بشه.
خوشههایی که گم شدن
انگلیسی قدیم حتی از امروز هم خوشههای بیشتری داشت. یادتونه توی درس حرفهای بیصدا دیدیم k توی knife و knight ساکته؟ صدها سال پیش، این k خونده میشد؛ knight با k و n پشت هم شروع میشد. g توی gnome و w توی write هم همینطور.
کمکم انگلیسیزبانها این خوشهها رو ساده کردن و حرف اول رو انداختن؛ ولی املا ثابت موند. یعنی خود انگلیسی هم یه زمانی با بعضی خوشهها کنار نیومد و حذفشون کرد. پس اگه براتون سختن، تنها نیستید. خوشههایی که امروز مونده، مثل st و pl و str، هموناییان که انگلیسیزبانها به راحتی میگن و باید یاد بگیریم.
چرا «اسکول»
مغز فارسیزبان برای درست کردن یه هجای انگلیسی با دو بیصدای اول، دو راه داره. راه اول، یه صدادار قبلش میذاره: school میشه «اسکول»، station میشه «استیشن»، Spain میشه «اسپین». این بیشتر برای خوشههاییه که با s شروع میشن.
راه دوم، یه صدادار بینشون میذاره: please با یه صدای کوتاه بین p و l گفته میشه، class با یه صدا بین c و l، و tree با یه صدا بین t و r. این بیشتر برای خوشههاییه که با l یا r تموم میشن.
هر دو راه یه هجای اضافه میسازن. school یه هجاست؛ «اسکول» دو تا. این شاید کوچیک به نظر بیاد، ولی ریتم کلمه رو عوض میکنه، و گاهی کلمه رو به یه کلمهی دیگه نزدیک میکنه: «اسپورت» برای sport، یا «اسلیپ» برای sleep. انگلیسیزبانها معمولا میفهمن، ولی لهجه سنگین شنیده میشه.
s و یه بیصدا
رایجترین خوشههای اول کلمه، با s شروع میشن: sp (speak)، st (stop)، sk (sky)، sm (small)، sn (snow)، sl (sleep) و sw (sweet). اینها همونهاییان که ما معمولا یه صدا قبلشون میذاریم.
- spspeak
- ststop
- sksky
- smsmall
- snsnow
- slsleep
- swsweet
- plplease
- blblue
- clclass
- flfly
- glglass
- prprice
- brbread
- trtree
- drdrink
- grgreen
- frfree
راز درست گفتنشون اینه که s یه صدای کشیدنیه؛ میشه هر چقدر خواست نگهش داشت. پس از همون s شروع کنید، نه از یه صدادار قبلش. «سسس» و بعد بقیهی کلمه. اگه دهنتون قبل از s باز نشه، صدای اضافه هم نمیاد.
بیصدا و l یا r
دستهی دوم، خوشههاییان که یه بیصدا و بعدش l یا r دارن: pl (please)، bl (blue)، cl (class)، fl (fly)، gl (glass)؛ pr (price)، br (bread)، tr (tree)، dr (drink)، gr (green)، fr (free)، و thr (three). اینجا ما معمولا یه صدا بینشون میذاریم.
راز اینجا اینه که زبونتون رو از قبل آمادهی صدای دوم کنید. برای please، قبل از اینکه p رو بگید، نوک زبون رو بذارید روی جای l (پشت دندونهای بالا). حالا p رو با لبها بگید؛ زبون از قبل سر جای l هست و بلافاصله l میاد، بی هیچ صدایی بینشون.
همین کار برای tr و dr و gr هم جواب میده: زبون رو از قبل برای r آماده کنید. tree یعنی t و r که تقریبا با هم گفته میشن، طوری که t یه کم شبیه «چ» شنیده میشه. این عادیه و انگلیسیزبانها هم همینطوری میگن.
سه بیصدا اول
انگلیسی حتی سه بیصدا رو اول کلمه میذاره، ولی فقط چند ترکیب خاص، و همه با s شروع میشن: str (street، strong)، spr (spring، spread)، scr (screen، scream)، spl (splash، split) و squ (square، squeeze).
اینها ترکیبی از دو قاعدهی قبلیان: یه s که کشیدنیه، و بعد یه بیصدا با l یا r. پس street رو اینطوری بسازید: «سسس»، بعد tr با زبون آماده برای r، بعد بقیه. بی هیچ صدایی قبل از s و بی هیچ صدایی بین t و r.
اولش ممکنه حس کنید زبونتون گره میخوره. طبیعیه؛ زبون فارسی هیچوقت این کار رو نکرده. ولی چند روز تمرین کافیه که عضلهها عادت کنن.
خوشههای با w
یه دستهی دیگه هم هست که کمتر بهش فکر میکنیم: بیصدا و بعد w. tw توی twelve، twenty و twin؛ kw توی quick، queen و question (qu یعنی k و w)؛ sw توی swim، sweet و Sweden؛ و dw توی dwarf.
اینجا دو کار با هم لازمه: خوشه رو بی صدای اضافه بگید، و w رو با لب گرد، نه با دندون. twelve رو «تولو» با دندون روی لب نگید؛ لبها رو از اول برای w گرد کنید، بعد t رو بگید. question هم با k و یه w گرد شروع میشه، نه «کوئسشن» با یه صدادار اضافه.
این خوشهها توی عددها زیادن (twelve، twenty، twice)، پس توی درس اعداد دوباره بهشون برمیخوریم.
سه ترفند
- هیس اول s رو دراز و جدا بگید: «سسسسس» و بعد cool. کمکم s رو کوتاه کنید تا به school عادی برسید. چون از s شروع کردید، جایی برای صدای اضافه نمیمونه.
- ساختن از آخر کلمه رو از آخر بسازید: اول cool، بعد kool با k، بعد s-kool. یا برای street: eat، treat، street. هر بار یه بیصدا به اول اضافه کنید.
- نجوا کلمه رو اول آروم و با نجوا بگید. توی نجوا، صدای اضافه خیلی راحتتر حذف میشه، چون صدادارها ضعیفترن. بعد کمکم صدا رو بلند کنید.
اگه یه کلمهی سخت بعد از یه کلمهای میاد که آخرش صداداره، کار راحتتره: the school رو بگید، چون صدادار آخر the، جای اون صدای اضافه رو میگیره و s مستقیم به اون میچسبه. go to school، my school، a street. اینطوری توی جمله، خوشهها خیلی راحتتر از کلمهی تنها گفته میشن.
کدوم دو حرف واقعا خوشهست
هر دو حرف بیصدای اول کلمه، خوشه نیست. بعضیها با هم فقط یه صدا میسازن: sh توی she، ch توی chair، th توی think و ph توی phone، هر کدوم یه صدان؛ پس she یه بیصدا اول داره، نه دو تا، و اونجا صدای اضافهای لازم نیست.
بعضی دیگه یه حرف ساکت دارن: kn توی know، wr توی write، gn توی gnome و ps توی psychology؛ اینجا هم فقط یه صدا گفته میشه. پس قبل از اینکه نگران خوشه باشید، ببینید چند تا صدا شنیده میشه، نه چند تا حرف نوشته شده. درس حرفهای جفتی و درس حرفهای بیصدا همینها رو کامل گفتن.
آینه و نفس
یه تمرین ساده با آینه: school رو بگید و دقت کنید دهنتون قبل از s باز میشه یا نه. اگه قبل از «سسس» لبهاتون از هم جدا شد و یه صدا اومد، همون صدای اضافهست. لبها رو بسته نگه دارید، دندونها نزدیک هم، و از همون حالت «سسس» رو شروع کنید.
برای please هم همین کار: لبها برای p بستهان، نوک زبون از قبل پشت دندونهای بالا برای l. حالا لبها رو باز کنید؛ هوا از دو طرف زبون برای l بیرون میاد، بی هیچ صدایی بین p و l. جلوی آینه میبینید که زبون اصلا از جاش تکون نمیخوره.
بیصداهای آخر
آخر هجا برای فارسیزبانها راحتتره، چون فارسی هم دو بیصدا آخر هجا داره: «دست»، «گرگ»، «مرد». پس desk و milk و hand براتون مشکلی ندارن.
سختی از سه و چهار بیصدا شروع میشه: next (/nekst/، سه تا)، asked (/ɑːskt/، سه تا)، months (/mʌnθs/، سه تا) و texts (/teksts/، چهار تا). اینجا هم ممکنه یه صدادار اضافه کنیم: «نکست» با یه صدا آخرش.
برای اینها، بیصداها رو آروم و پشت هم بگید، بی اینکه دهن رو برای صدادار باز کنید. لازم نیست هر کدوم رو محکم بگید؛ انگلیسیزبانها هم توی گفتار تند، texts رو گاهی شبیه «تکس» میگن. فقط صدادار اضافه نکنید.
بیصداهای وسط کلمه
وقتی چند بیصدا وسط کلمه پشت هم میان، کار راحتتره، چون بین دو هجا تقسیم میشن. extra یعنی ex-tra: x (که k و s هست) آخر هجای اول، و tr اول هجای دوم. explain یعنی ex-plain، و instructor یعنی in-struc-tor.
برای فارسیزبانها، اینها معمولا مشکلی ندارن، چون یه صدادار قبلشون هست. فقط مواظب باشید که بین t و r توی extra یا بین p و l توی explain، صدای اضافه نذارید؛ همون قاعدهی خوشهی اول هجا، اینجا هم هست.
کلمههایی که فارسی قرض گرفته
کلمههای انگلیسی که وارد فارسی شدن، هجاهاشون رو فارسی کردن: یه صدادار اضافه گرفتن. اینها حالا فارسیان و همینطوری درستن؛ ولی وقتی انگلیسی حرف میزنید، شکل انگلیسیشون رو بگید:
| فارسی | انگلیسی | هجای انگلیسی |
|---|---|---|
| اسپری | spray | ۱ |
| اسکی | ski | ۱ |
| استیک | steak | ۱ |
| استودیو | studio | ۳ |
| پلاستیک | plastic | ۲ |
| کلاس | class | ۱ |
| ترافیک | traffic | ۲ |
| اسپرت | sport | ۱ |
میبینید که «اسپری» و «اسکی» و «استیک» توی انگلیسی فقط یه هجان. «پلاستیک» و «کلاس» توی فارسی با یه صدا بین p و l، یا c و l، گفته میشن؛ ولی plastic و class بی اون صدا. این کلمهها رو هر روز میگید، پس بهترین جا برای تمرین هجای انگلیسیان.
اسمها و جاها
خیلی از اسمهای آدمها و جاها هم خوشهی اول دارن، و چون اسم رو باید درست گفت، تمرینشون ارزش داره. اسمها: Stephen، Stella، Smith، Steve، Grace، Fred. جاها: Spain، Sweden، Stockholm، Prague، Brazil، Scotland.
توی فارسی اینها رو با صدای اضافه میگیم: «اسپانیا»، «سوئد»، «استکهلم». این شکلهای فارسی درستن و جای خودشون رو دارن. ولی وقتی انگلیسی حرف میزنید، Spain یه هجاست، /speɪn/، و Sweden دو هجا با sw اول، /ˈswiːdn/. اسم آدمها هم همینطور: Stella با st، نه «استلا» با صدای اضافه.
هجا و ریتم جمله
یه هجای اضافه شاید توی یه کلمه کوچیک باشه، ولی توی جمله جمع میشه. جملهی I study at school in the street رو ببینید. اگه هر خوشهای یه صدادار اضافه بگیره، «استادی»، «اسکول»، «استریت»، سه هجای اضافه به یه جملهی کوتاه اضافه شده.
انگلیسی ریتمش رو از بخشهای روشن میگیره، و هر هجای اضافه این ریتم رو شلوغتر میکنه. برای همین وقتی خوشهها رو درست بگید، نه فقط هر کلمه، بلکه کل جملهتون روونتر و طبیعیتر میشه. درس بعد، یعنی استرس کلمه، همین ریتم رو کاملتر میکنه.
e ساکت، ed و es
دو نکتهی دیگه دربارهی شمردن هجا. اول، e ساکت آخر کلمه هجای تازه نمیسازه، چون صدا نداره: make، home، time، hope همه یه هجان. اگه e رو بخونید، «میکه»، یه هجای اضافه ساختید.
دوم، پسوندهای ed و es گاهی یه هجای اضافه میسازن و گاهی نه. wanted دو هجاست (want-ed)، ولی worked یکی (/wɜːkt/). buses دو هجاست (bus-es)، ولی cats یکی. قاعدهش سادهست و توی دو درس آینده، تلفظ s و تلفظ ed، کامل میبینید؛ اینجا فقط بدونید که worked رو «ورکد» با دو هجا نگید.
دیکتهی صدا
با یه دیکشنری آنلاین که دکمهی صدا داره، این ده کلمه رو گوش بدید و فقط بشمرید چند هجا دارن، بی نگاه کردن به املا: strength، chocolate، squirrel، clothes، February، family، asked، crisps، straight، library.
بعد IPA رو ببینید و چک کنید. strength و straight و clothes و crisps و asked فقط یه هجان، با اینکه پر از حرفن. chocolate و family رو خیلیها دو هجا میگن، چون شوای وسطشون گم میشه. این تمرین نشون میده که هجا رو باید با گوش شمرد، نه با چشم.
تمرین گوش و ضبط صدا
بهترین راه برای فهمیدن اینکه صدای اضافه میگید یا نه، ضبط صدای خودتونه. school، street، please و spring رو بگید و ضبط کنید، بعد کنار صدای دیکشنری گوش بدید. اگه قبل از s یا بین p و l یه صدای کوتاه میشنوید، همونه.
خیلیها تا صدای خودشون رو نشنون، باور نمیکنن که صدای اضافه میگن؛ چون مغز خودش اون صدا رو از گوش خودمون هم پنهون میکنه. یه بار شنیدنش، از ده بار توضیح بیشتر کمک میکنه.
یه داستان کوتاه
مهسا معلم زبان بچهها بود و همیشه میگفت «اسکول». یه روز یکی از شاگردهاش که توی خارج بزرگ شده بود، با تعجب پرسید: «خانم، چرا اسکول؟ school یه دونهست!». مهسا خندید، ولی شب جلوی آینه school رو گفت و دید واقعا دو تا ضرب میگه.
مهسا ترفند هیس رو امتحان کرد: «سسسس-کول». اولش مسخره به نظر میاومد، ولی بعد از سه روز، s کوتاهتر شد و school یه ضربی شد. بعد سراغ student و street و spring رفت. یه ماه بعد، شاگردهاش هم بی اینکه کسی بهشون بگه، از اون یاد گرفتن.
مهسا بعدها میگفت سختترین بخش، باور کردن این بود که صدای اضافه رو میگه؛ چون خودش اصلا نمیشنیدش. فقط وقتی صدای خودش رو ضبط کرد و کنار صدای دیکشنری گوش داد، فهمید. از اون به بعد، به شاگردهاش هم اول همین رو میگفت: «صداتون رو ضبط کنید؛ گوش خودتون بهتر از من بهتون میگه.»
برنامهی یه هفته
- روز ۱ شمردن هجا با دست: ده کلمه از دفتر لغتتون.
- روز ۲ sp، st، sk: speak، stop، school. ترفند هیس.
- روز ۳ sm، sn، sl، sw: small، snow، sleep، sweet.
- روز ۴ pl، bl، cl، fl: please، blue، class، fly. زبون آماده.
- روز ۵ tr، dr، gr، pr: tree، drink، green، price.
- روز ۶ str، spr، scr: street، spring، screen. ساختن از آخر.
- روز ۷ کلمههای قرضی: spray، ski، class، plastic، sport.
روزی ده دقیقه. اول آروم و دقیق، بعد کمکم با سرعت عادی. و هر روز یه بار صدای خودتون رو ضبط کنید و گوش بدید؛ این بهترین معلم برای این درسه.
برای بچهها و بزرگترها
بچهها هجا رو با بازی قطار خیلی خوب یاد میگیرن: برای هر هجا یه واگن کاغذی بچینید، یا با هر هجا یه قدم بردارید. «ba-na-na» سه قدم؛ «school» یه قدم. بچههایی که از کوچیکی انگلیسی میشنون، معمولا اصلا «اسکول» نمیگن.
بزرگترها عادت قویتری دارن، چون سالها کلمههای قرضی رو فارسیوار گفتن. برای اونا، ترفند هیس و ساختن از آخر بهتر از توضیح کار میکنه. صبور باشید؛ این یکی از عمیقترین عادتهای زبانیه، و چند هفته طول میکشه تا عوض بشه.
یه نکتهی دلگرمکننده: لازم نیست کلمههای قرضی رو توی فارسی عوض کنید. «اسکی» و «کلاس» و «اسپری» توی فارسی همونطور درستن. فقط وقتی انگلیسی حرف میزنید، شکل انگلیسیشون رو بگید؛ مغز خیلی زود یاد میگیره که این دو تا رو جدا نگه داره.
سوالهایی که زیاد پیش میاد
- اگه «اسکول» بگم، کسی نمیفهمه؟ معمولا میفهمن. ولی لهجه سنگینتر شنیده میشه و توی جملهی تند ممکنه گیجشون کنه.
- چرا اسپانیاییها هم «اسکول» میگن؟ چون اسپانیایی هم s و بیصدا رو اول کلمه نداره؛ همون راه حل فارسی.
- اسمهای فارسی مثل «استکان» چی؟ اونها کلمهی فارسیان و صدادار اولشون جزو کلمهست؛ هیچ ربطی به این قاعده ندارن.
- هجا با بخش کلمه توی دیکشنری یکیه؟ تقریبا. ولی نقطههای املایی دیکشنری برای شکستن کلمه آخر خطه و گاهی با هجای صدا کمی فرق داره.
- چرا خود من فکر نمیکنم صدای اضافه میگم؟ چون مغز صدای اضافه رو جزو کلمه حساب میکنه و از گوش خودمون پنهونش میکنه. صدای خودتون رو ضبط کنید.
- کدوم خوشهها مهمترن؟ s و یه بیصدا (school، student، speak، stop)، چون از همه پرکاربردترن و بیشتر از همه صدای اضافه میگیرن.
اشتباههای رایج
- صدادار قبل از s: «اسکول»، «استیشن». از خود s شروع کنید.
- صدادار بین دو بیصدا: please و class با یه صدا وسط. زبون رو از قبل آماده کنید.
- شمردن حرف به جای صدا: make یه هجاست، نه دو تا.
- صدادار آخر next و texts: بیصداها رو آروم پشت هم بگید.
- worked با دو هجا: «ورکد» نه؛ /wɜːkt/، یه هجا.
- e ساکت رو خوندن: home و time یه هجان.
تمرین
هجاهای این ده کلمه رو با دست بشمرید:
school · student · banana · strong · beautiful · please · computer · spring · idea · texts
جوابها: school ۱، student ۲، banana ۳، strong ۱، beautiful ۳، please ۱، computer ۳، spring ۱، idea ۳، texts ۱. اگه برای school و strong و spring دو تا شمردید، یعنی هنوز یه صدادار اضافه میگید؛ ترفند هیس رو امتحان کنید؛ و اگه برای please دو تا شمردید، ترفند زبون آماده رو.
حالا که هجاها رو میشمرید، قدم بعد اینه که بدونید کدوم هجا قویه. توی درس شوا دیدیم که هر کلمه یه بخش روشن داره؛ درس بعد میگه چطور پیداش کنیم.
جمعبندی. آنچه از این درس با خودتان میبرید.
- هر هجا یه صدادار داره؛ هجاها رو با دست زدن یا دست زیر چونه بشمرید.
- هجای فارسی دو بیصدا اول نداره؛ هجای انگلیسی تا سه تا داره: street.
- school یه هجاست؛ «اسکول» با صدای اضافه دو تا.
- ترفند: یه «س» دراز اول، بعد بقیه؛ یا کلمه رو از آخر بسازید.
- e ساکت هجا نمیسازه (make)؛ ed و es گاهی یه هجا اضافه میکنن (wanted، buses).
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو میبینید: چند تا درست، چند تا نادرست.