آموزشآموزش زبان انگلیسی از صفر تا صد
یادگیری زبان انگلیسی از صفر: از کجا شروع کنیم
جواب کوتاه
از صفر صفر هم میشه شروع کرد. هر روز حدود نیم ساعت، به ترتیب همین درسها: اول الفبا و صداها، بعد کلمهها و جملههای ساده، و کمکم تا تسلط کامل. زیاد بشنوید و بخونید، از روز اول چند جملهی خودتون رو بنویسید و بگید، و هر چی یاد گرفتید یه روز، سه روز و هفت روز بعد دوباره مرور کنید.
اول از همه: میشه
اگه تا حالا چند بار شروع کردید و ول کردید، یا اصلا هیچی بلد نیستید، این درس برای شماست. قبل از اینکه حتی یه کلمهی انگلیسی یاد بگیریم، میخوایم ببینیم این راه چطوریه، چقدر طول میکشه و هر روز دقیقا چی کار کنیم.
انگلیسی دیگه یه چیز دور نیست. منوی گوشیتون، جعبهی یه وسیلهای که خریدید، تابلوی فرودگاه، اسم یه فیلم؛ همهجا جلوی چشممونه. حدود یک و نیم میلیارد نفر توی دنیا انگلیسی حرف میزنن، یا بهعنوان زبان مادری یا بهعنوان زبان دوم. یعنی وقتی انگلیسی یاد میگیرید، فقط یه درس مدرسه رو پاس نمیکنید؛ یه در بزرگ رو به روی خودتون باز میکنید.
خیلیها فکر میکنن دیگه دیره. «من چهل سالمه»، «من هیچوقت زبانم خوب نبوده»، «من استعداد ندارم». واقعیت اینه که آدمها توی هر سنی زبان یاد میگیرن. یه پژوهش بزرگ که توانایی بیشتر از ششصد هزار نفر رو توی گرامر انگلیسی سنجید، نشون داد که توان یاد گرفتن گرامر زبان دوم تا حدود هفده سالگی خیلی بالاست و بعدش آرومآروم کم میشه. ولی این «کم شدن» یعنی اینکه رسیدن به حسی که یه انگلیسیزبان بومی از گرامر داره، با شروع دیرتر سختتره؛ نه اینکه بزرگسالها نمیتونن خوب یاد بگیرن.
سن، چی رو عوض میکنه و چی رو نه
بیاید صادق باشیم. با سن یه چیز واقعا سختتر میشه: لهجه. بچهای که ده سالگی شروع کرده، احتمالش بیشتره که آخرش طوری حرف بزنه که کسی نفهمه ایرانیه. بزرگسال معمولا یه کم از لهجهی فارسیش توی انگلیسیش میمونه.
ولی لهجه اصلا مشکل نیست. میلیونها آدم با لهجهی خودشون انگلیسی رو کامل حرف میزنن، مقاله مینویسن، مذاکره میکنن و فیلم رو بی زیرنویس میفهمن. هدف این دوره هم همینه: فهمیدن کامل و حرف زدن روان و درست، نه اینکه کسی شما رو با یه انگلیسی اشتباه بگیره.
از اون طرف، بزرگسالها یه چیزهایی دارن که بچهها ندارن. میدونن چرا دارن یاد میگیرن، میتونن برنامه بریزن، قاعده رو زودتر میفهمن و میتونن از زبان مادریشون کمک بگیرن. برای همین بزرگسالها معمولا اولش سریعتر از بچهها جلو میرن.
زبان چطوری یاد گرفته میشه
زبان رو نمیشه مثل جدول ضرب فقط حفظ کرد. زبان یه چیزیه که باید بیاد توی ذهنتون، اونجا جا بیفته، و بعد ازش بیرون بیاد.
فکر کنید ذهنتون یه اتاقه با چهار تا در. از دو تا در زبان میاد تو: شنیدن (به انگلیسی Listening) و خوندن (Reading). به این دو تا میگن ورودی. از دو تا در هم زبان میره بیرون: حرف زدن (Speaking) و نوشتن (Writing). به این دو تا میگن خروجی.
یه زبانشناس معروف به اسم استیون کراشن (Stephen Krashen) حرف مهمی زد: زبان بیشتر از راه ورودیای یاد گرفته میشه که بفهمیدش، به شرطی که یه کم از سطح فعلیتون بالاتر باشه. مثلا اگه «I have a cat» رو میفهمید، جملهی «I have a black cat and she sleeps all day» یه کم بالاتره؛ بیشترش رو میفهمید و یه چیز تازه هم ازش یاد میگیرید. به این میگن ورودی فهمیدنی (Comprehensible Input).
ولی فقط ورودی کافی نیست. یه پژوهشگر دیگه به اسم مریل سوین (Merrill Swain) نشون داد که وقتی سعی میکنید حرف بزنید یا بنویسید، تازه میفهمید کجاش رو بلد نیستید. مثلا میخواید بگید «دیروز رفتم بازار» و یهو میبینید گذشتهی go رو بلد نیستید. همین گیر کردن باعث میشه بعدا وقتی went رو میشنوید، بهش دقت کنید.
پس راه درست اینه: زیاد بشنوید و زیاد بخونید، و از همون روز اول، حتی با سه تا کلمه، حرف بزنید و بنویسید. اشتباه هم میکنید و اشکالی نداره. اشتباه یه پلهست، نه یه سنگ جلوی پا.
شاید بپرسید کسی که هیچی بلد نیست، چه ورودیای میتونه بفهمه؟ اولش ورودی شما خیلی کوچیکه: اسم حرفها، چند تا کلمه که زیرش معنی نوشته شده، یه جملهی سهکلمهای با تصویرش. کارتونهای کودکانه، تابلوهای ساده، برچسب وسایل خونه؛ همهی اینها برای شروع ورودی خوبیان. هر چی جلوتر برید، ورودیتون بزرگتر میشه: یه داستان کوتاه، یه خبر ساده، یه فیلم با زیرنویس انگلیسی، و آخرش یه کتاب کامل یا یه سخنرانی بی زیرنویس.
چهار مهارت و سه ستون
اون چهار تا در، همون چهار مهارت زبانن. ولی هر چهار تاشون روی سه تا ستون ایستادن. اگه یه ستون نباشه، خونه کج میشه.
- لغت (Vocabulary): کلمهها. بی کلمه هیچی نمیشه گفت. یه زبانآموز معمولی برای کارهای روزمره چند هزار کلمه لازم داره، که توی این دوره کمکم و به ترتیب یاد میگیرید.
- گرامر (Grammar): قاعدههایی که کلمهها رو کنار هم میچینن. مثلا اینکه توی انگلیسی فعل وسط جمله میاد، نه آخرش مثل فارسی.
- تلفظ (Pronunciation): اینکه هر کلمه چطوری گفته میشه. انگلیسی زیاد اونطوری که نوشته میشه خونده نمیشه؛ برای همین یه ایستگاه کامل فقط برای صداهاست.
توی این دوره صدا پخش نمیشه. تلفظ هر کلمه رو با دو چیز مینویسیم: علامتهای فونتیک (همون علامتهایی که توی دیکشنری هستن) و حروف فارسی. توی ایستگاه صداها یاد میگیرید این علامتها رو بخونید؛ بعدش تلفظ هر کلمهای رو خودتون از دیکشنری درمیارید.
کولهپشتی: چی بردارید
برای این سفر چیز زیادی لازم نیست. فقط این پنج تا:
- یه دفتر: برای جملههایی که خودتون میسازید. نه برای رونویسی درس؛ برای جملههای خودتون. دفتر کاغذی یا یه فایل، فرقی نمیکنه، فقط همیشه یکی باشه.
- یه دیکشنری: هر دیکشنری خوبی که تلفظ و مثال داره. درس چهارم همین ایستگاه یاد میده چطوری بخونیدش.
- کارت لغت: تیکههای کوچیک کاغذ، یه رو کلمه و یه رو معنی. درس پنجم یاد میده چطوری یه جعبهی ساده براشون درست کنید که کلمهها یادتون بمونه.
- یه جا برای شنیدن انگلیسی: هر چیزی که دوستش دارید و انگلیسیه: آهنگ، فیلم، کارتون، خبر، پادکست. اولش چیزی نمیفهمید و این طبیعیه؛ گوشتون داره عادت میکنه.
- حوصله: مهمترین چیز کوله. زبان یهشبه نمیاد. ولی هر روز که کمی جلو میرید، روی روز قبل ساخته میشه.
نقشهی این دوره
این دوره ۲۴ ایستگاه و ۲۶۷ درس داره. از کسی که حتی الفبای انگلیسی رو نمیشناسه شروع میشه و به تسلط کامل میرسه.
برای سنجیدن سطح زبان، یه نردبون جهانی ششپلهای هست که اسمش چارچوب مشترک اروپاییه (به انگلیسی Common European Framework of Reference، کوتاهش CEFR). پلهها اسم دارن: A1 و A2 برای مبتدی، B1 و B2 برای میانه، C1 و C2 برای پیشرفته. درس بعدی کامل توضیح میده هر پله یعنی چی. ما قبل از A1 هم یه پلهی صفر گذاشتیم برای کسی که هیچی نمیدونه، و اسمش رو گذاشتیم A0.
- ایستگاه ۱ تا ۳ (صفر): همین ایستگاه که دارید میخونید، بعد الفبا و نوشتن، بعد صداهای انگلیسی و خوندن تلفظ.
- ایستگاه ۴ تا ۷ (A1): سلام و معرفی، عددها و ساعت، پایهی جمله، زمان حال و کلمههای هر روز.
- ایستگاه ۸ تا ۱۱ (A2): زمان گذشته، آینده و مقایسه، موقعیتهای روزمره مثل خرید و رستوران، و نوشتن پایه.
- ایستگاه ۱۲ تا ۱۷ (B1): حال کامل، افعال مدال، شرطیها، جملههای بلندتر، ساختن لغت و چهار مهارت.
- ایستگاه ۱۸ تا ۲۰ (B2): گرامر بالاتر، اصطلاحها و لغت موضوعی، و انگلیسی کار مثل رزومه و جلسه.
- ایستگاه ۲۱ تا ۲۳ (C1): ساختارهای رسمی، لغت دقیق، نوشتن آکادمیک و بحث کردن.
- ایستگاه ۲۴ (C2): تسلط کامل: سبک، ادبیات، سخنوری و ظرافتهای معنا.
چرا به ترتیب؟ چون هر درس روی درس قبلی ساخته شده. مثلا درس «حال کامل» فرض میکنه گذشتهی ساده رو بلدید. اگه از وسط شروع کنید، جاهای خالی پشت سرتون میمونه و یه جایی کار گیر میکنه. اگه یه چیزی رو قبلا بلد بودید، درس تعیین سطح کمکتون میکنه درسهایی رو که لازم ندارید رد کنید.
هر درس رو چطوری بخونید
هر درس این دوره یه دور کامل چهار قدمیه. اگه هر چهار قدم رو برید، درس واقعا توی ذهنتون میمونه.
- بخونید، کامل: از اول تا آخر، با طراحیها. عجله نکنید. هر درس رو میشه توی دو سه روز خوند؛ لازم نیست یهجا تموم بشه.
- بنویسید: برای هر چیزی که یاد گرفتید، سه تا جملهی خودتون رو بنویسید؛ دربارهی زندگی خودتون. مثلا وقتی «I am» رو یاد گرفتید، بنویسید «I am Sara. I am a teacher. I am from Shiraz.» جملهی خودتون خیلی بهتر از جملهی کتاب یادتون میمونه.
- آزمون بدید: آخر هر درس یه آزمون پونزدهسوالیه. هر بار که بزنید، سوالها عوض میشن. اگه کمتر از دوازده تا درست بود، بخشهایی که سخت بود رو دوباره بخونید.
- مرور کنید: یه روز بعد، سه روز بعد و هفت روز بعد، جملههایی که نوشتید و کلمههای تازه رو دوباره ببینید. دلیلش سادهست: آدم چیزی رو که یه بار دیده خیلی زود فراموش میکنه، ولی هر بار که درست قبل از فراموش شدن دوباره ببینه، بیشتر یادش میمونه. درس پنجم این رو کامل توضیح میده.
یه روز و یه هفته
مهمترین قانون: هر روز، کم. نیم ساعت هر روز خیلی بیشتر از سه ساعت یه روز در هفته جواب میده.
چرا؟ چون ذهن بین دو بار تمرین، چیزی رو که یاد گرفته جا میندازه. مثل آب دادن به گلدونه: هر روز یه لیوان، گل رو زنده نگه میداره؛ هفتهای یه سطل، گل رو خفه میکنه. نیم ساعت روزانهتون رو اینطوری تقسیم کنید:
- ده دقیقه مرور: اول کار، کارتهای لغت و جملههای دیروز و چند روز پیش رو ببینید. اول مرور، چون ذهن تازهست.
- پونزده دقیقه درس تازه: یه بخش از درس امروز. اگه درس بلنده، فقط تا جایی که خوب فهمیدید.
- پنج دقیقه نوشتن: سه جمله با چیزی که امروز یاد گرفتید، توی دفترتون. اگه حوصله داشتید، بلند هم بخونیدشون.
اگه روزی بیشتر وقت داشتید، به جای درس بیشتر، شنیدن بیشتر کنید: یه آهنگ، یه کارتون، یه ویدیوی کوتاه. ولی اگه روزی فقط پنج دقیقه وقت داشتید، همون پنج دقیقه رو هم ول نکنید؛ فقط مرور کنید. زنجیرهی روزها نباید پاره بشه.
یه هفته هم اینطوری میگذره:
پنج روز درس تازه، یه روز مرور همهی هفته، و یه روز فقط تفریح با انگلیسی. روز تفریح مهمه، چون زبان باید یه جایی از زندگیتون بشه، نه فقط یه تکلیف.
چقدر طول میکشه
این سوالیه که همه میپرسن و جواب درستش با عدد اینه: بستگی داره چند ساعت وقت بذارید.
دانشگاه کمبریج که یکی از بزرگترین سازمانهای سنجش زبان انگلیسیه، یه عدد تقریبی داده: چند ساعت آموزش، از صفر، طول میکشه تا آدم به هر سطح برسه. این عددها رو یه نردبون کردیم:
حالا حساب کنیم. روزی نیم ساعت، شش روز در هفته، میشه سه ساعت در هفته؛ یعنی سالی حدود صد و پنجاه ساعت. با این حساب، A2 حدود یک سالوچند ماه و B1 حدود دو سالونیم طول میکشه. اگه روزی یه ساعت وقت بذارید، همهی این زمانها نصف میشن.
دو تا نکته دربارهی این عددها. اول اینکه تقریبیان؛ خود کمبریج هم میگه به زبان مادری، وقتی که بیرون از درس با زبان میگذرونید و اینکه چقدر انگلیسی دور و برتونه بستگی داره. کسی که هر روز یه ساعت هم فیلم انگلیسی میبینه، زودتر میرسه. دوم اینکه هر پله از قبلی بزرگتره. از C1 به C2 رسیدن، خودش چند صد ساعت کاره؛ چون اونجا دیگه دنبال ظرافتهایید، نه اصل زبان.
اگه این عددها زیاد به نظر میاد، یادتون باشه که از روز اول یه چیزهایی به دستتون میاد. بعد از ایستگاه چهارم میتونید خودتون رو معرفی کنید، عدد و ساعت بگید و سلام و احوالپرسی کنید. بعد از ایستگاه دهم توی یه رستوران یا فرودگاه خارجی از پس خودتون برمیاید. لازم نیست تا آخر صبر کنید تا از زبان استفاده کنید.
راههای اشتباه
بیشتر آدمهایی که زبان رو ول میکنن، تنبل نبودن؛ یکی از این شش راه اشتباه رو رفتن.
- فقط گرامر، بی شنیدن: خیلی از ما توی مدرسه سالها قاعده خوندیم و آخرش نتونستیم یه جمله بگیم. گرامر لازمه، ولی گرامر بی شنیدن و خوندن مثل بلد بودن قانون رانندگیه بی اینکه پشت فرمون نشسته باشید.
- ترجمهی کلمه به کلمه: «I am hungry» یعنی «گرسنهام»، نه «من هستم گرسنه». زبانها جملهها رو جور دیگهای میسازن. از همون اول سعی کنید کل جمله رو بفهمید، نه تکتک کلمهها رو.
- ترس از اشتباه: کسی که منتظره بیاشتباه حرف بزنه، هیچوقت حرف نمیزنه. هر اشتباه یه نشونهست که بعدا بهش دقت کنید.
- یههو زیاد، بعد هیچ: هفتهی اول روزی سه ساعت، هفتهی دوم خسته و ول. روزی نیم ساعت که تا آخر ادامه داره، از روزی سه ساعت که دو هفته طول میکشه خیلی بهتره.
- لغت تنها، بی جمله: فهرست صدتایی کلمه حفظ کردن زود فراموش میشه. کلمه رو همیشه توی یه جمله یاد بگیرید.
- هر هفته یه روش تازه: یه روز اپ، یه روز کتاب، یه روز کلاس، یه روز فیلم. هر بار از صفر. یه راه رو بگیرید و تا آخر برید؛ همین دوره براتون یه راه کامله.
باورهای غلط
چند تا حرف هست که زیاد شنیدید و راه رو سختتر از اونی که هست نشون میدن. هر کدوم کنار واقعیتش:
وقتی گیر کردید یا حوصلهتون سر رفت
توی این راه یه روزهایی میاد که حس میکنید هیچ پیشرفتی نمیکنید. چند هفته درس میخونید و انگار هنوز همونجایید. این حس رو تقریبا همهی زبانآموزها دارن و معمولا وسط سطحها میاد، مثلا وسط A2 یا وسط B1. به این حالت میگن فلات (Plateau)، یعنی یه زمین صاف بعد از یه سربالایی.
خبر خوب اینه که فلات یعنی ذهنتون داره چیزهای زیادی رو که تازه دیده جا میندازه. پیشرفت زبان پلهپلهست، نه یه خط صاف رو به بالا: یه مدت انگار هیچی عوض نمیشه، بعد یه روز یهو میبینید یه فیلم رو بیشتر از قبل میفهمید. این چند تا کار کمک میکنه از فلات رد بشید:
- به عقب نگاه کنید، نه به جلو: دفترتون رو باز کنید و جملههای ماه اول رو بخونید. میبینید که اون موقع چقدر ساده مینوشتید و الان چقدر بهتر.
- یه چیز تازه بخونید یا بشنوید: اگه همیشه یه جور ویدیو میبینید، این بار یه داستان کوتاه بخونید یا یه پادکست گوش بدید. ذهن با چیز تازه دوباره بیدار میشه.
- یه کار واقعی با زبان بکنید: یه ایمیل کوتاه به انگلیسی بنویسید، منوی گوشیتون رو انگلیسی کنید، یا دستور پخت یه غذا رو از یه سایت انگلیسی بخونید و درستش کنید. وقتی زبان یه کار واقعی براتون انجام بده، حس پیشرفت برمیگرده.
- روز بد، کار کوچیک: روزی که اصلا حوصله ندارید، فقط پنج دقیقه کارت لغت مرور کنید و تموم. مهم اینه که زنجیره پاره نشه، نه اینکه هر روز عالی باشه.
یه نکتهی دیگه هم هست: مقایسه نکنید. یکی سه ماهه انگلیسی رو روون حرف میزنه، چون از بچگی کارتون انگلیسی دیده؛ یکی دیگه دو ساله داره یاد میگیره و هنوز وسط راهه، چون روزی ده دقیقه وقت داره. هر کسی راه خودش رو میره. تنها مقایسهای که معنی داره، شمای امروز با شمای ماه پیشه.
و اگه یه مدت کامل ول کردید، مثلا یه ماه مریض بودید یا سرتون شلوغ بود، از صفر شروع نکنید. برگردید سر آخرین درسی که خوندید، آزمونش رو دوباره بدید و از همونجا ادامه بدید. چیزهایی که یاد گرفتید پاک نشدن؛ فقط یه کم خاک گرفتن و با یه مرور کوتاه برمیگردن.
قدم اول، همین امروز
خب، کولهپشتی رو بستیم و نقشه رو دیدیم. حالا قدم اول. یه سوال از خودتون بپرسید: حروف انگلیسی رو میشناسید؟ یعنی وقتی یه کلمهی انگلیسی میبینید، میتونید حرفهاش رو اسم ببرید؟
- نه، یا مطمئن نیستم: عالیه، جای درستی هستید. این ایستگاه رو تموم کنید و از ایستگاه ۲، الفبا و نوشتن، درس به درس جلو برید.
- آره، یه چیزهایی بلدم: این ایستگاه رو تموم کنید؛ درس سوم، تعیین سطح، بهتون میگه از کدوم ایستگاه شروع کنید که هیچ درس لازمی جا نیفته.
در هر دو حالت، درس بعدی یکیه: اینکه A1 تا C2 دقیقا یعنی چی، و شما الان کجای این نردبونید. امروز فقط یه کار دیگه هم بکنید: یه دفتر بردارید و صفحهی اولش بنویسید «امروز شروع کردم» و تاریخ امروز رو. چند ماه دیگه که برگردید و این صفحه رو ببینید، باورتون نمیشه چقدر راه اومدید.
جمعبندی. آنچه از این درس با خودتان میبرید.
- هر سنی میشه انگلیسی یاد گرفت؛ فقط لهجهی کاملا بومی با شروع زودتر راحتتره.
- زبان از دو در میاد تو (شنیدن و خوندن) و از دو در میره بیرون (حرف زدن و نوشتن)؛ هر چهار تا لازمه.
- هر روز نیم ساعت: ده دقیقه مرور، پونزده دقیقه درس تازه، پنج دقیقه نوشتن.
- هر درس: بخونید، مثال خودتون رو بنویسید، آزمون بدید، یه روز و سه روز و هفت روز بعد مرور کنید.
- از صفر تا B1 با روزی نیم ساعت حدود دو سال طول میکشه؛ با روزی یه ساعت، نصفش.
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو میبینید: چند تا درست، چند تا نادرست.