آموزشآموزش زبان انگلیسی از صفر تا صد

درس ۱۶ از ۲۶۷، زبان‌های خارجی، حدود ۳۵ دقیقه خواندن

علائم فونتیک انگلیسی: آموزش خواندن تلفظ با IPA

جواب کوتاه

IPA، کوتاه‌شده‌ی International Phonetic Alphabet، یعنی الفبای آوانگاری بین‌المللی؛ الفبایی که هر علامتش فقط یه صدا داره. دیکشنری‌ها تلفظ هر کلمه رو با همین علامت‌ها بین دو خط کج می‌نویسن، مثل cat /kæt/. انگلیسی ۴۴ صدا داره: ۲۴ بی‌صدا، ۱۲ صدادار و ۸ صدای دوتایی. بیشتر بی‌صداها همون حرف خودشونن؛ کافیه چند علامت تازه (مثل θ، ʃ، ŋ و ə) و دو قاعده رو یاد بگیرید: ː یعنی صدا رو بکشید، و ˈ یعنی بخش بعدی قوی‌تره.

چرا املای انگلیسی برای تلفظ کافی نیست

توی درس‌های قبل دیدید که انگلیسی هر چی نوشته، نمی‌خونه. k توی knife خونده نمی‌شه، e آخر make صدا نداره، و ough توی tough و though و through سه جور خونده می‌شه. یعنی از روی املا، نمی‌شه همیشه مطمئن بود یه کلمه چطور گفته می‌شه.

فارسی این‌طوری نیست؛ تقریبا هر چی نوشته، همون خونده می‌شه (جز صدادارهای کوتاه که نوشته نمی‌شن، ولی از کلمه می‌شناسیمشون). انگلیسی ۲۶ حرف داره و حدود ۴۴ صدا؛ پس یه حرف گاهی چند صدا داره و یه صدا گاهی با چند حرف نوشته می‌شه. صدای «ش» رو ببینید: توی she با sh، توی nation با ti، توی sure با s، و توی machine با ch.

برای همین، دیکشنری‌ها کنار هر کلمه تلفظش رو با یه الفبای جدا نوشتن؛ الفبایی که هر علامتش فقط و فقط یه صدا داره. اسمش IPA هست. وقتی این علامت‌ها رو بشناسید، تلفظ هر کلمه‌ای رو که توی عمرتون نشنیدید، خودتون از دیکشنری می‌خونید؛ بی معلم و بی حدس.

IPA چیه

IPA کوتاه‌شده‌ی International Phonetic Alphabet هست، یعنی «الفبای آوانگاری بین‌المللی». آوانگاری یعنی نوشتن صدا، نه نوشتن حرف. این الفبا رو یه انجمن از زبان‌شناس‌ها و معلم‌های زبان ساخت که حدود صد و چهل سال پیش، سال ۱۸۸۶، توی پاریس دور هم جمع شدن؛ اولین نسخه‌ش رو ۱۸۸۸ منتشر کردن و از اون موقع چند بار به‌روزش کردن.

IPA فقط مال انگلیسی نیست. برای همه‌ی زبان‌های دنیاست، از فارسی و عربی تا چینی و فرانسوی. هر صدایی که آدم می‌تونه با دهنش بسازه، توی IPA یه علامت داره؛ و هر علامت، توی هر زبونی، همون یه صدا. یعنی اگه یه روز بخواید فرانسوی یا آلمانی یاد بگیرید، همین علامت‌ها اونجا هم به کارتون میاد.

خبر خوب اینه که برای انگلیسی، فقط ۴۴ تا از این علامت‌ها لازمه، و بیشترشون رو همین الان بلدید، چون شکل حرف‌های انگلیسی‌ان. کل کار اینه که چند علامت تازه و چند قاعده‌ی کوچیک رو یاد بگیرید. این درس همه‌ش رو یه‌جا، مثل یه اطلس، جلوتون می‌ذاره.

دو خط کج دور تلفظ

توی دیکشنری، تلفظ رو بین دو خط کج می‌نویسن، مثل /kæt/ برای cat. این دو خط کج یعنی: «حواستون باشه، این‌ها حرف نیستن، صدان». پس /kæt/ رو «کی، ای، تی» نخونید؛ بخونید سه صدای پشت هم: k، æ و t.

گاهی هم تلفظ رو بین دو کروشه می‌بینید، مثل [kʰæt]. این مال کتاب‌های زبان‌شناسیه و جزئیات خیلی ریزتری رو نشون می‌ده؛ برای یاد گرفتن انگلیسی لازمش ندارید. دیکشنری‌های زبان‌آموزی همیشه همون خط کج رو به کار می‌برن.

یه نکته‌ی دیگه: توی /kæt/ هیچ c ای نیست. چون صدای اول cat همون صدای k هست، و IPA فقط صدا رو می‌نویسه. همین‌طوری توی /naɪf/ برای knife، هیچ k و e ای نیست، چون هیچ‌کدوم صدا ندارن.

۴۴ صدای انگلیسی

انگلیسی استاندارد بریتانیایی ۴۴ صدا داره، توی سه دسته: ۲۴ بی‌صدا (Consonants)، ۱۲ صدادار تکی (Vowels) و ۸ صدادار دوتایی (Diphthongs). انگلیسی امریکایی چند تا کمتر یا متفاوت داره، که پایین‌تر می‌گیم.

بی‌صداها صداهایی‌ان که موقع گفتنشون، لب یا زبون یا دندون، راه هوا رو یه جا می‌بنده یا تنگ می‌کنه: مثل p که لب‌ها بسته می‌شن، یا s که هوا از لای دندون‌ها می‌گذره. صدادارها صداهایی‌ان که هوا آزاد بیرون میاد و فقط شکل دهن و جای زبون فرقشون رو می‌سازه. دوتایی‌ها هم دو صدادارن که پشت هم، بی فاصله، گفته می‌شن.

توی درس صداداری و بی‌صدایی حرف‌ها دیدید که حرف‌ها دو دسته‌ان؛ اینجا همون حرف رو برای صداها می‌زنیم. فرقش اینه که اونجا پنج حرف صدادار داشتیم (a، e، i، o، u)، ولی اینجا ۲۰ صدای صدادار داریم. یعنی همون پنج حرف، ۲۰ صدای مختلف رو می‌سازن؛ و دقیقا به همین دلیله که املای انگلیسی سخته.

اطلس ۴۴ علامت

این کل الفبای صداهای انگلیسیه. هر کاشی سه چیز داره: علامت، یه کلمه که اون صدا رو داره، و نزدیک‌ترین صدای فارسی. هر جا نوشتیم «فارسی نداره»، یعنی باید اون صدا رو تازه بشنوید و تقلید کنید؛ نزدیک‌ترین صدای فارسی فقط یه شروعه، نه جواب آخر.

۲۴ بی‌صدا

  • ppenپ
  • bbagب
  • ttenت
  • ddogد
  • kcatک
  • ɡgoگ
  • ffishف
  • vvanو، دندون روی لب
  • θthinkث عربی؛ زبون بین دندون‌ها
  • ðthisذ عربی؛ مثل θ با صدا
  • ssunس
  • zzooز
  • ʃsheش
  • ʒvisionژ
  • hhatه
  • mmanم
  • nnoن
  • ŋsingن تو دماغی، گ شنیده نمی‌شه
  • llegل
  • rredر نرم، زبون به سقف نمی‌خوره
  • wweو با لب گرد، بی دندون
  • jyesی
  • tʃchairچ
  • dʒjobج

۱۲ صدادار: ۷ کوتاه، ۵ کشیده

  • ɪsitای کوتاه و شل
  • ebedمثل e توی «اسم»
  • æcatمثل a توی «اسب»، دهن بازتر
  • ʌcupآ کوتاه و بسته
  • ɒhotمثل «آ»ی فارسی، کوتاه
  • ʊputاو کوتاه و شل
  • əaboutشوا: کوتاه و بی‌رنگ
  • iːseeای کشیده، مثل «سیب»
  • ɑːcarآ کشیده، دهن باز
  • ɔːsawبین «آ» و o توی «گل»، کشیده
  • uːtooاو کشیده، مثل «دور»
  • ɜːbirdفارسی نداره؛ e شل و کشیده

۸ صدای دوتایی

  • eɪdayمثل «دی» توی «دی‌ماه»
  • aɪmyمثل «های»
  • ɔɪboyo و بعد «ی»
  • əʊgoمثل «نو» (تازه)
  • aʊnowآ و بعد «او»
  • ɪənearای و بعد شوا
  • eəhaire کشیده و شوا
  • ʊəpureاو و بعد شوا

لازم نیست امروز همه‌ی این‌ها رو حفظ کنید. این صفحه رو نشون کنید و هر وقت توی دیکشنری به یه علامت ناآشنا رسیدید، برگردید اینجا. بعد از چند هفته، بیشترشون رو بی نگاه کردن می‌شناسید؛ درست مثل حرف‌های الفبا که یه روز برای هر کدوم فکر می‌کردید.

بی‌صداهایی که همون حرف خودشونن

از ۲۴ بی‌صدا، ۱۶ تاشون دقیقا شکل حرف انگلیسی‌ان و همون صدای معمولشون رو دارن: p، b، t، d، k، g، f، v، s، z، h، m، n، l، r و w. یعنی وقتی توی /bed/ یه b می‌بینید، همون «ب» رو بگید؛ هیچ تله‌ای نیست.

فقط چند نکته‌ی کوچیک: g توی IPA همیشه «گ» هست، هیچ‌وقت «ج»؛ پس /ɡet/ یعنی «گت». s همیشه «س» هست، هیچ‌وقت «ز»؛ اگه صدای «ز» باشه، z می‌نویسن، مثل /ɪz/ برای is. و c و q و x توی IPA انگلیسی اصلا نیستن، چون صدای خودشون رو ندارن: c یا k هست یا s، q همیشه k هست، و x هم k و s پشت هم (/bɒks/ برای box).

دو تا از این ۱۶ تا هم با فارسی کمی فرق دارن: r انگلیسی نرم‌تر از «ر» فارسیه و زبون به سقف دهن نمی‌خوره؛ و w اصلا «و» فارسی نیست. این دو تا رو توی درس صداهای سخت کامل می‌بینید.

هفت علامت تازه برای بی‌صداها

بقیه‌ی بی‌صداها، یعنی هشت تا، علامت تازه دارن، چون انگلیسی برای صداشون حرف تکی نداره و با دو حرف می‌نویسدشون (مثل th و sh و ch). هفت تاشون شکل تازه دارن و یکیشون همون j هست که پایین‌تر می‌گیم.

  • θ اسمش «تتا»ست و صدای th توی think. فارسی نداره؛ نوک زبون رو بین دندون‌ها بذارید و «س» بگید. عربی‌دون‌ها همون «ث» عربی رو می‌شناسن.
  • ð اسمش eth هست و صدای th توی this. همون θ، فقط با صدا؛ مثل «ذ» عربی. نوک زبون بین دندون‌ها و «ز» بگید.
  • ʃ صدای «ش»؛ مثل sh توی she و ti توی nation.
  • ʒ صدای «ژ»؛ توی انگلیسی کم پیش میاد، مثل vision و usually.
  • tʃ صدای «چ»؛ ch توی chair. یه t و یه ʃ چسبیده به هم.
  • dʒ صدای «ج»؛ j توی job و g توی age. یه d و یه ʒ چسبیده به هم.
  • ŋ صدای ng توی sing؛ یه «ن» که از دماغ می‌گذره و g آخرش شنیده نمی‌شه. sing رو «سینگ» نگید، بگید «سین» و صدا رو از دماغ بدید.

از این هفت تا، چهار تاش (ʃ، ʒ، tʃ و dʒ) صدای آشنای فارسی‌ان و فقط علامتشون تازه‌ست؛ پس در عمل، فقط سه صدای تازه دارید: θ، ð و ŋ.

تله‌ی j

اگه فقط یه چیز از این درس یادتون بمونه، این باشه: توی IPA، علامت j یعنی صدای «ی»، نه «ج». yes می‌شه /jes/، you می‌شه /juː/، و year می‌شه /jɪə/. این از قرارهای IPA هست که از زبان‌هایی مثل آلمانی اومده، که حرف j رو «ی» می‌خونن.

صدای «ج» توی IPA می‌شه dʒ؛ پس job می‌شه /dʒɒb/. یعنی اگه توی یه تلفظ j دیدید، «ی» بخونید؛ اگه dʒ دیدید، «ج». خیلی از فارسی‌زبان‌ها سال‌ها /juːs/ رو «جوس» می‌خونن و وقتی می‌فهمن، خندشون می‌گیره: juice می‌شه /dʒuːs/، ولی use می‌شه /juːs/.

هفت صدادار کوتاه

اینجا جاییه که انگلیسی از فارسی پیچیده‌تر می‌شه. فارسی سه صدادار کوتاه داره (مثل اول «اسب»، اول «اسم» و اول «اردک»)؛ انگلیسی هفت تا. پس چند تاشون فارسی نزدیک ندارن و باید با گوش یاد بگیرید.

  • ɪ توی sit: یه «ای» کوتاه و شل. نه «ای» کامل فارسی؛ لب‌ها رو کمتر بکشید.
  • e توی bed: مثل صدای اول «اسم». این یکی راحته.
  • æ توی cat: مثل صدای اول «اسب»، فقط دهن رو کمی بیشتر باز کنید.
  • ʌ توی cup: یه «آ» کوتاه و بسته؛ نه به بازی «آ» فارسی.
  • ɒ توی hot (بریتانیایی): خیلی نزدیک به «آ» فارسیه، فقط کوتاه‌تر.
  • ʊ توی put: یه «او» کوتاه و شل.
  • ə توی about: شوا (Schwa)؛ صدای کوتاه و بی‌رنگی که توی بخش‌های ضعیف کلمه میاد. رایج‌ترین صدای انگلیسیه و یه درس کامل برای خودش داره.

فرق æ و ʌ و ɒ برای فارسی‌زبان‌ها از همه سخت‌تره؛ چون cat و cut و cot توی گوش ما شبیه هم‌ان. درس صداهای کوتاه، این سه تا رو با جای دهن و زبون، دونه به دونه، نشون می‌ده.

علامت کشیدگی ː

دو نقطه‌ی کوچیک مثلثی بعد از یه صدادار، یعنی اون صدا رو بکشید. /ʃɪp/ یعنی ship (کشتی) و /ʃiːp/ یعنی sheep (گوسفند). فرقشون فقط همین کشیدگی و کمی شکل دهنه؛ و اگه نکشید، به جای گوسفند، کشتی گفتید.

پنج صدادار کشیده داریم: iː توی see، ɑː توی car، ɔː توی saw، uː توی too، و ɜː توی bird. چهار تای اول نزدیک به «ای»، «آ»، صدای اول «اردک» و «او» فارسی‌ان، فقط کشیده‌تر. پنجمی، ɜː، فارسی نداره: یه صدای وسط دهن، با لب‌های شل، که توی bird، word، girl و learn می‌شنوید.

چند جفت دیگه که فقط با کشیدگی فرق دارن: full و fool، live و leave، cot و caught. این‌ها رو بلند بخونید و فرقشون رو بشنوید؛ درس صداهای کشیده همه‌شون رو با هم تمرین می‌کنه.

صداهای دوتایی

صدای دوتایی (Diphthong) یعنی دو صدادار که پشت هم و توی یه نفس گفته می‌شن، طوری که دهن از اولی به دومی سر می‌خوره. علامتش هم دو علامت کنار همه، مثل eɪ توی day: از e شروع می‌کنید و به ɪ می‌رسید.

هشت تا داریم: eɪ (day)، aɪ (my)، ɔɪ (boy)، əʊ (go)، aʊ (now)، ɪə (near)، eə (hair) و ʊə (pure). پنج تای اول توی فارسی هم شبیهشون رو داریم: «دی‌ماه»، «های»، «نو». سه تای آخر، که با شوا تموم می‌شن، توی انگلیسی امریکایی معمولا یه r هم دارن و جور دیگه‌ای خونده می‌شن.

یه اشتباه رایج: فارسی‌زبان‌ها go رو «گو» می‌گن، یعنی فقط با یه «او». ولی /ɡəʊ/ یعنی «گ» و بعد یه سر خوردن از یه e شل به «او». همین‌طور day رو «د» نگید؛ /deɪ/ یعنی «دی» با یه سر خوردن کوچیک به آخرش.

علامت تکیه ˈ

توی کلمه‌های بیشتر از یه بخش، یه بخش بلندتر، کشیده‌تر و محکم‌تر گفته می‌شه. اسمش تکیه یا استرس (Stress) هست. IPA این رو با یه خط کوچیک بالا نشون می‌ده، که قبل از بخش قوی میاد: /ˈhæpi/ یعنی HAP-py، و /əˈbaʊt/ یعنی a-BOUT.

توی کلمه‌های بلندتر، گاهی یه خط کوچیک پایین هم می‌بینید، مثل /ˌjuːnɪˈvɜːsəti/ برای university. خط پایین یعنی اون بخش نیمه‌قویه؛ از بقیه قوی‌تر، ولی نه به قوی‌ای بخشی که خط بالا داره.

این علامت خیلی مهم‌تر از اونیه که به نظر میاد. اگه تکیه رو جای اشتباه بذارید، حتی با همه‌ی صداهای درست، انگلیسی‌زبان‌ها کلمه رو نمی‌شناسن. مثلا photograph با تکیه روی بخش اول و photographer با تکیه روی بخش دوم گفته می‌شه. درس استرس کلمه همه‌ی قاعده‌هاش رو داره.

خوندن یه مدخل دیکشنری

حالا همه‌ی این‌ها رو کنار هم بذاریم. یه کلمه رو توی یه دیکشنری انگلیسی به انگلیسی، مثلا یکی از دیکشنری‌هایی که توی درس دیکشنری گفتیم، پیدا کنید. کنار کلمه، معمولا دو تلفظ می‌بینید:

water

UK /ˈwɔːtə(r)/

US /ˈwɑːtər/

خط اول، بریتانیایی (UK)، و خط دوم، امریکایی (US). هر دو با ˈ شروع می‌شن، یعنی بخش اول قویه: WA-ter. بعد w، که همون «و» با لب‌های گرده. بعد صدادار کشیده، که توی بریتانیایی ɔː و توی امریکایی ɑː هست. بعد t، و آخر شوا.

اون r توی پرانتز چیه؟ یعنی توی تلفظ بریتانیایی، r آخر کلمه معمولا گفته نمی‌شه، مگه کلمه‌ی بعدی با صدادار شروع بشه. پس water تنها بی r تموم می‌شه، ولی توی water is، اون r گفته می‌شه و به is می‌چسبه. امریکایی‌ها r رو همیشه می‌گن.

بیشتر دیکشنری‌های آنلاین کنار هر تلفظ، یه دکمه‌ی بلندگو هم دارن. بهترین روش اینه که اول IPA رو خودتون بخونید و بگید، بعد دکمه رو بزنید و با صدای واقعی مقایسه کنید. این‌طوری هم IPA رو یاد می‌گیرید، هم گوشتون تیز می‌شه.

بریتانیایی و امریکایی

۴۴ صدایی که گفتیم، مال انگلیسی استاندارد بریتانیایی‌ان. انگلیسی امریکایی چند تا فرق کوچیک داره که توی IPA هم دیده می‌شه:

  • r امریکایی r آخر و وسط کلمه رو همیشه می‌گه؛ بریتانیایی فقط قبل از صدادار. car توی بریتانیایی /kɑː/ و توی امریکایی /kɑːr/.
  • o صدای go توی بریتانیایی /əʊ/ و توی امریکایی /oʊ/ هست؛ امریکایی از یه o گردتر شروع می‌کنه.
  • hot ɒ کوتاه بریتانیایی توی امریکایی معمولا ɑː می‌شه؛ hot می‌شه /hɑːt/.
  • t t وسط کلمه، مثل water و better، توی امریکایی نرم می‌شه و به یه «د» یا «ر» سریع نزدیک می‌شه. دیکشنری‌ها گاهی این رو با یه علامت جدا (t̬) نشون می‌دن.

کدوم رو یاد بگیرید؟ هر کدوم که بیشتر می‌شنوید. هر دو کاملا درستن و هیچ‌کدوم «بهتر» نیست. فقط سعی کنید توی یه کلمه، یکی رو نگه دارید و قاطی نکنید. درس آخر همین ایستگاه، فرق این دو رو کامل‌تر می‌گه.

مقایسه با صداهای فارسی

فارسی شش صدادار داره: سه کوتاه (مثل اول «اسب»، «اسم» و «اردک») و سه بلند («آ»، «ای»، «او»). انگلیسی ۱۲ صدادار تکی و ۸ دوتایی داره. یعنی هر صدادار فارسی، توی انگلیسی دو سه تا همسایه‌ی نزدیک داره، و گوش ما معمولا همه‌ی اون همسایه‌ها رو یه صدا می‌شنوه.

مثلا «ای» فارسی، توی انگلیسی دو تاست: ɪ کوتاه توی sit و iː کشیده توی seat. «آ» فارسی هم چند تا همسایه داره: ɑː توی car، ʌ توی cup و ɒ توی hot. اینجاست که IPA بیشترین کمک رو می‌کنه: گوشتون فرق رو هنوز نمی‌شنوه، ولی چشمتون علامت متفاوت رو می‌بینه و یادتون میاره که این دو تا یکی نیستن.

بی‌صداها برعکسن: فارسی از انگلیسی بیشتر داره (مثل «خ» و «ق» که انگلیسی نداره). انگلیسی تقریبا فقط چهار بی‌صدا داره که توی فارسی نیست: θ، ð، w و ŋ. پس در بی‌صداها، کار شما خیلی راحت‌تره.

چرا تلفظ رو با حرف فارسی نمی‌نویسیم

خیلی از کتاب‌ها و صفحه‌ها، تلفظ رو با حرف فارسی می‌نویسن: «تنک یو» برای thank you. این برای روز اول بد نیست، و ما هم توی این دوره گاهی برای راحتی همین کار رو می‌کنیم. ولی جای IPA رو نمی‌گیره.

دلیلش ساده‌ست: حرف فارسی برای چند صدای انگلیسی، فقط یه شکل داره. thin، sin و seen با حرف فارسی هر سه «سین» نوشته می‌شن؛ ولی توی IPA می‌شن /θɪn/، /sɪn/ و /siːn/، سه تلفظ کاملا جدا. همین‌طور w و v هر دو «و» نوشته می‌شن، و ship و sheep هر دو «شیپ».

پس قاعده اینه: تلفظ فارسی برای اینکه سریع یه کلمه رو بگید، و IPA برای اینکه درست بگید. هر جا یه تلفظ فارسی دیدید و مطمئن نبودید، IPA همون کلمه رو توی دیکشنری ببینید.

خوندن یه کلمه، قدم به قدم

بیاید /ˈθɪŋkɪŋ/ رو با هم بخونیم. هر علامت رو جدا ببینید:

  1. ˈ
  2. θ
  3. ɪ
  4. ŋ
  5. k
  6. ɪ
  7. ŋ

۱. خط کوچیک بالا: بخش اول قویه. ۲. θ: نوک زبون بین دندون‌ها، «س» بی صدا. ۳. ɪ: یه «ای» کوتاه و شل. ۴. ŋ: «ن» از دماغ، بی g. ۵. k: «ک». ۶. دوباره ɪ کوتاه. ۷. دوباره ŋ. حالا همه رو پشت هم و تند بگید، با بخش اول محکم‌تر: thinking.

اولش کند پیش می‌ره، مثل وقتی بچه بودید و کلمه‌ها رو هجی می‌کردید. ولی بعد از بیست سی کلمه، چشمتون علامت‌ها رو گروهی می‌بینه و یه کلمه رو یه‌جا می‌خونید. چند تا دیگه رو خودتون امتحان کنید: /ˈwɔːtə/، /dʒʌmp/ و /ˈbjuːtɪfl/. جوابشون پایین صفحه، توی تمرینه.

یه داستان کوتاه

مریم سال‌ها Wednesday رو «ودنسدی» می‌گفت، چون همین‌طوری نوشته شده. یه روز توی یه تماس کاری گفت «ودنسدی» و طرف مقابل چند ثانیه مکث کرد تا بفهمه منظورش چهارشنبه‌ست. شب رفت سراغ دیکشنری و دید: /ˈwenzdeɪ/. یعنی d اول و e وسط اصلا خونده نمی‌شن؛ کلمه می‌شه «ونزدی».

از اون روز مریم یه عادت ساخت: هر کلمه‌ی تازه رو، قبل از اینکه برای اولین بار بلند بگه، توی دیکشنری با IPA می‌خوند. چند ماه بعد، خودش می‌گفت مهم‌ترین چیزی که یاد گرفته، همین بوده؛ چون دیگه هیچ کلمه‌ای رو از روی حدس نمی‌گفت.

IPA از کجا اومده

اواخر قرن نوزدهم، چند معلم زبان توی اروپا متوجه شدن که شاگردهاشون تلفظ رو از روی املا یاد می‌گیرن و اشتباه می‌گن. برای همین، سال ۱۸۸۶ توی پاریس یه انجمن ساختن به اسم انجمن بین‌المللی آواشناسی (International Phonetic Association). اسم کوتاه انجمن و اسم کوتاه الفبا هر دو IPA هست.

دو سال بعد، ۱۸۸۸، اولین نسخه‌ی الفبا منتشر شد. قاعده‌ی اصلیش همونی بود که امروز هم هست: یه علامت برای هر صدا، و یه صدا برای هر علامت. بیشتر علامت‌ها از حرف‌های لاتین گرفته شدن و چند تا از یونانی (مثل θ) یا شکل برعکس و تغییرداده‌ی حرف‌ها (مثل ə که یه e برعکسه).

سال ۱۹۱۷، یه زبان‌شناس انگلیسی به اسم دنیل جونز (Daniel Jones) یه فرهنگ تلفظ انگلیسی منتشر کرد که تلفظ هزاران کلمه رو با IPA نوشته بود. از اون به بعد، کم‌کم همه‌ی دیکشنری‌های زبان‌آموزی همین روش رو پیش گرفتن؛ و امروز تقریبا هر دیکشنری انگلیسی که باز کنید، IPA داره.

برنامه‌ی یه هفته

  • روز ۱ ۱۶ بی‌صدای آشنا و تله‌ی j. چند کلمه‌ی ساده مثل /bed/، /dɒɡ/ و /jes/ رو بخونید.
  • روز ۲ هفت علامت تازه: θ، ð، ʃ، ʒ، tʃ، dʒ، ŋ. برای هر کدوم دو کلمه پیدا کنید.
  • روز ۳ هفت صدادار کوتاه. cat، cut و cot رو بلند بگید و فرقشون رو بشنوید.
  • روز ۴ پنج صدادار کشیده و علامت ː. ship و sheep، full و fool.
  • روز ۵ هشت صدای دوتایی. day، my، boy، go، now.
  • روز ۶ علامت تکیه. ده کلمه‌ی دو بخشی رو توی دیکشنری ببینید و بگید تکیه‌شون کجاست.
  • روز ۷ ده کلمه‌ی تازه رو اول با IPA بخونید و بگید، بعد صداشون رو گوش بدید و مقایسه کنید.

روزی پونزده دقیقه کافیه. بعد از این هفته، عادت کنید هر کلمه‌ی تازه‌ای که توی دفتر لغتتون می‌نویسید، IPA‌ش رو هم کنارش بنویسید. توی درس ساختن دفتر لغت دیدید که هر کلمه یه کارت داره؛ IPA جای خودش رو روی همون کارت داره.

برای بچه‌ها و بزرگ‌ترها

بچه‌های زیر ده سال معمولا لازم نیست IPA یاد بگیرن؛ گوششون خیلی تیزه و صدا رو مستقیم تقلید می‌کنن. براشون کافیه زیاد بشنون و تکرار کنن. از ده دوازده سالگی به بعد، IPA یه ابزار عالیه؛ مخصوصا برای بچه‌هایی که از روی کتاب درس می‌خونن و معلم کنارشون نیست.

بزرگ‌ترها، برعکس، معمولا از IPA بیشترین کمک رو می‌گیرن؛ چون گوش بزرگسال فرق صداهای نزدیک رو دیرتر می‌شنوه، و چشم کمک می‌کنه. اگه علامت‌ها ریزن، اندازه‌ی نوشته‌ی صفحه رو بزرگ کنید؛ و نگران حفظ کردن همه‌ش نباشید. با همین اطلس، هر وقت لازم شد نگاه کنید.

سوال‌هایی که زیاد پیش میاد

  • باید همه‌ی ۴۴ علامت رو حفظ کنم؟ نه از روز اول. با همین اطلس شروع کنید و هر بار که لازم شد نگاه کنید؛ بعد از چند هفته خودشون توی ذهنتون می‌مونن.
  • چرا دیکشنری‌ها گاهی علامت‌های کمی متفاوت دارن؟ بعضی دیکشنری‌ها برای bed به جای e علامت ɛ می‌ذارن، یا برای bird امریکایی ɝ. این‌ها فقط سلیقه‌ی نوشتنه؛ صدا یکیه. هر دیکشنری یه صفحه‌ی راهنمای علامت‌ها داره.
  • IPA رو باید تایپ کنم؟ معمولا نه؛ فقط باید بخونیدش. اگه یه روز لازم شد، صفحه‌های کیبورد IPA رایگان زیادن.
  • تلفظ فارسی بهتر نیست؟ برای سرعت، چرا؛ برای درستی، نه. thin و sin با حرف فارسی یکی می‌شن، ولی توی IPA نه.
  • چرا ə اینقدر زیاده؟ چون انگلیسی بخش‌های ضعیف کلمه رو شل و کوتاه می‌گه، و اون صدای شل، تقریبا همیشه ə هست. درس شوا کامل می‌گه چرا.

اشتباه‌های رایج

  1. j رو «ج» خوندن: /jes/ یعنی yes. «ج» توی IPA می‌شه dʒ.
  2. ː رو ندیدن: /ʃɪp/ و /ʃiːp/ دو کلمه‌ی جدان؛ ship و sheep.
  3. e رو «ای» خوندن: e توی IPA مثل صدای اول «اسم» هست، نه «ای». /bed/ یعنی bed، نه «بید».
  4. ə رو «آ» خوندن: شوا یه صدای کوتاه و شله؛ /əˈbaʊt/ با «آ» شروع نمی‌شه.
  5. ŋ رو «نگ» خوندن: sing یعنی «سین» از دماغ، نه «سینگ».
  6. ˈ رو نادیده گرفتن: همه‌ی صداها درست، ولی تکیه جای اشتباه، و کلمه ناآشنا می‌شه.
  7. IPA رو حرف به حرف هجی کردن: /kæt/ رو «کی، ای، تی» نخونید؛ سه صدا رو پشت هم بگید.

تمرین

این هشت تلفظ رو بخونید و حدس بزنید کدوم کلمه‌ان. اول بلند بگید، بعد جواب رو ببینید:

/ʃiːp/ · /θæŋks/ · /jes/ · /ˈwɔːtə/ · /naɪt/ · /dʒʌmp/ · /ˈbjuːtɪfl/ · /ˈveri/

جواب‌ها: sheep، thanks، yes، water، night (یا knight؛ هر دو یه تلفظ دارن)، jump، beautiful و very. اگه شش تا یا بیشتر رو درست گفتید، آماده‌ی درس‌های بعدید.

از اینجا به بعد، هر درس این ایستگاه یه دسته از این صداها رو از نزدیک نشون می‌ده: جای زبون و لب، جفت‌کلمه‌هایی که فقط با یه صدا فرق دارن، و تمرین گوش. اولین قدم، صداهای کوتاهه؛ همون هفت تایی که از همه پرکاربردترن.

درس بعد: صداهای کوتاه انگلیسی

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • هر علامت IPA فقط یه صدا داره؛ برای همین از روی IPA، تلفظ رو مطمئن می‌خونید.
  • انگلیسی ۴۴ صدا داره: ۲۴ بی‌صدا، ۱۲ صدادار، ۸ دوتایی.
  • ۱۶ بی‌صدا همون حرف خودشونن؛ هفت علامت تازه: θ ð ʃ ʒ tʃ dʒ ŋ؛ و j یعنی «ی».
  • ː یعنی کشیده (ship و sheep)؛ ˈ یعنی بخش بعدی قوی‌تره.
  • دیکشنری‌ها دو تلفظ می‌دن، بریتانیایی و امریکایی؛ هر دو درستن، یکی رو انتخاب کنید.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد