آموزشآموزش زبان انگلیسی از صفر تا صد
صداهای کوتاه در انگلیسی: cat، bed، sit، hot و cup
جواب کوتاه
انگلیسی هفت صدادار کوتاه داره و فارسی سه تا. پنج تای پرکاربردش اینها هستن: æ توی cat (مثل صدای اول «اسب»، دهن بازتر)، e توی bed (مثل صدای اول «اسم»)، ɪ توی sit (یه «ای» کوتاه و شل)، ɒ توی hot (یه «آ» کوتاه و کمی گرد) و ʌ توی cup (یه «آ» کوتاه و شل، وسط دهن). فرقشون رو دو چیز میسازه: زبون کجای دهن بالا میاد، و فک چقدر باز میشه. هر صدا هم چند املا داره؛ مثلا ʌ هم با u نوشته میشه (cup) هم با o (love).
چرا صداهای کوتاه برای ما سختن
فارسی سه صدادار کوتاه داره: صدای اول «اسب»، صدای اول «اسم» و صدای اول «اردک». انگلیسی هفت تا داره. یعنی جایی که گوش ما سه تا کشو داره، انگلیسی هفت تا چیز میذاره؛ و ما خودبهخود چند تاشون رو توی یه کشو میریزیم.
نتیجهش رو حتما دیدید: cat و cut و cot توی گوش ما شبیه همن؛ sit رو مثل seat میگیم؛ و son رو «سان» میگیم چون o دیدیم. اینها اشتباههای کوچیکیان، ولی گاهی معنی رو عوض میکنن: «I'm going to cut it» با «I'm going to cat it» خیلی فرق داره.
توی این درس پنج صدای کوتاه پرکاربرد رو یکییکی میبینیم: æ، e، ɪ، ɒ و ʌ؛ و یه صدای ششم، ʊ، که «او» کوتاهه. هفتمی، یعنی شوا (ə)، اینقدر مهمه که درس خودش رو داره. برای هر صدا سه چیز رو یاد میگیرید: دهن چه شکلیه، نزدیکترین صدای فارسی چیه، و با چه حرفهایی نوشته میشه.
نقشهی دهن
همهی صدادارها، فارسی یا انگلیسی، با سه چیز ساخته میشن: زبون کجا بالا میاده (جلوی دهن یا عقبش)، چقدر بالا میاد (نزدیک سقف یا پایین)، و لبها چه شکلیان (کشیده یا گرد). اگه این سه تا رو روی یه نقشه بکشیم، هر صدادار یه نقطه روی نقشه میشه.
زبانشناسها همین کار رو کردن و به این نقشه میگن نمودار صدادارها (Vowel chart). سمت جلوی نقشه، صداهاییان که زبون جلوی دهن بالا میاد، مثل ɪ و e و æ؛ سمت عقب، صداهایی که زبون عقب دهن بالا میاد، مثل ɒ. بالای نقشه صداهای بستهان، که فک تقریبا بستهست؛ پایینش صداهای باز.
لازم نیست این نقشه رو حفظ کنید. فقط بدونید که فرق دو صدای نزدیک، معمولا یه جابهجایی کوچیک زبون یا فکه. برای همین، تمرین صدادار یعنی تمرین دهن، نه فقط تمرین گوش.
پنج دهن، از بسته تا باز
این پنج صدا رو به ترتیب، از دهن تقریبا بسته تا دهن باز، ببینید. هر کدوم رو بلند بگید و حس کنید فکتون کمکم پایین میاد:
- ɪsitفک تقریبا بسته، لب شل
- ebedفک نیمهباز، لب کمی کشیده
- ʌcupفک نیمهباز، همهچیز شل
- æcatفک پایین، لب کشیده
- ɒhotفک پایین، لب کمی گرد
اگه پشت هم بگید «sit، bed، cup، cat، hot»، باید حس کنید فکتون مثل یه آسانسور قدم به قدم پایین میاد. اگه حس نکردید، احتمالا همه رو با یه دهن میگید؛ و این دقیقا همون چیزیه که این درس میخواد درستش کنه.
æ توی cat
این صدا رو با a کوتاه توی cat، man، bag، hat و apple میشنوید. نزدیکترین صدای فارسی، صدای اول «اسب» هست. فقط دهن رو کمی بیشتر باز کنید و لبها رو کمی بکشید، انگار میخواید صدای اول «اسم» رو بگید ولی فکتون پایینتره.
خوشبختانه این یکی برای ما سخت نیست. اشتباه رایجش اینه که بعضیها cat رو با صدای اول «اسم» میگن. اینطوری bad (بد) با bed (تخت) یکی میشه، و man (مرد) با men (مردها).
اسم علامتش ash هست؛ یه a و e که به هم چسبیدن. قدیمها توی املای انگلیسی هم یه حرف بوده، و برای همین شکلش اینطوریه.
e توی bed
این صدا همون صدای اول «اسم» فارسیه؛ آسونترینشون. توی bed، pen، red، ten و yes میشنوید. دهن نیمهبازه، لبها کمی کشیده.
تلهش املاشه، نه صداش. این صدا علاوه بر e، با چند املای دیگه هم نوشته میشه: ea توی head و bread و weather؛ a توی any و many؛ ai توی said؛ و ie توی friend. پس said رو «سید» نگید؛ /sed/ هست، «سد». و many رو «مانی» نگید؛ /ˈmeni/ هست، «منی».
دیکشنریهای امریکایی گاهی این صدا رو با ɛ نشون میدن. اگه دیدید، نگران نباشید؛ همون صداست، فقط علامتش فرق داره.
ɪ توی sit
این صدا توی فارسی نیست، و برای همین ما معمولا جاش «ای» کامل میگیم. ولی ɪ یه «ای» کوتاه و شله: زبون کمی پایینتر از «ای» فارسی، لبها کمتر کشیده، و خیلی کوتاه. اگه بین «ای» و صدای اول «اسم» یه صدا تصور کنید، به ɪ نزدیکه.
توی sit، big، fish، milk و it میشنوید. اگه این صدا رو بکشید، کلمه عوض میشه: sit (نشستن) میشه seat (صندلی)، ship (کشتی) میشه sheep (گوسفند)، و live (زندگی کردن) میشه leave (ترک کردن). جفتهای کشیده رو درس بعد کامل میگیم.
املاهای دیگهش: y توی gym و myth؛ e توی English و pretty؛ ui توی build؛ o توی women؛ و u توی busy. women یکی از عجیبترین املاهای انگلیسیه: /ˈwɪmɪn/، یعنی «ویمین».
ɒ توی hot
این صدا توی انگلیسی بریتانیایی، خیلی نزدیک به «آ» فارسیه؛ فقط کوتاهتر. دهن بازه و لبها کمی گرد. توی hot، dog، stop، box و not میشنوید.
یه نکتهی جالب: a بعد از w معمولا همین صدا رو داره، نه æ. پس want و watch و what، «وانت» و «واچ» و «وات» خونده میشن، نه با صدای اول «اسب». این از قاعدههاییه که اگه یه بار بدونید، دهها کلمه رو درست میگید: wash، wasp، swan، quality.
توی امریکایی این صدا معمولا بازتر و کمی کشیدهست، با علامت ɑː؛ پس hot امریکایی به «هات» با «آ»ی بازتر نزدیکه.
ʌ توی cup
این صدا رو با u توی cup، sun، bus، but و run میشنوید. فارسی دقیقش رو نداره. نزدیکترین چیز، یه «آ» خیلی کوتاه و شله، که از وسط دهن میاد؛ فک نیمهباز، لبها نه گرد نه کشیده، و همهچیز آروم. انگار خستهاید و یه «اه» کوتاه میگید.
بزرگترین تلهش املاشه: این صدا خیلی وقتها با o نوشته میشه. son، love، mother، brother، come، some، money، Monday و one، همه ʌ دارن. پس son و sun یه تلفظ دارن: /sʌn/. اینها پرکاربردترین کلمههای انگلیسیان؛ و اگه با «آ»ی بلند بگید، «ماذر» و «لاو»، خیلی خارجی شنیده میشه.
املاهای دیگهش: ou توی young، country، double و touch؛ و oo توی blood و flood، که فقط همین دو تا کلمهن.
ʊ توی put
این صدا یه «او» کوتاه و شله؛ لبها کمی گرد، ولی نه به اندازهی «او» فارسی، و خیلی کوتاه. توی put، push، full، book، good و look میشنوید.
املاش سه جوره: u توی put و pull؛ oo توی book و foot و cook؛ و ou توی could، would و should. این سه تای آخر خیلی پرکاربردن؛ l توشون خونده نمیشه و ou هم ʊ هست: /kʊd/، «کود» کوتاه.
تلهی بزرگش oo هست: همین دو حرف گاهی ʊ کوتاهان (book، good) و گاهی uː کشیده (food، moon، boot). هیچ قاعدهی مطمئنی ندارن؛ برای همین هر کلمهی oo دار رو یه بار توی دیکشنری ببینید.
جفتکلمههایی که فقط یه صدا فرق دارن
بهترین تمرین صدادار، جفتکلمهست (Minimal pairs): دو کلمه که فقط یه صدا با هم فرق دارن. اگه بتونید هر دو رو جدا بگید و جدا بشنوید، اون دو صدا رو یاد گرفتید. این نه جفت رو بلند بخونید:
- catcutæ و ʌ
- badbedæ و e
- sitsetɪ و e
- hothutɒ و ʌ
- pinpenɪ و e
- capcupæ و ʌ
- lockluckɒ و ʌ
- manmenæ و e
- bitbetɪ و e
یه راه خوب: از یه نفر بخواید یکی از دو کلمه رو بگه، بی اینکه بهتون بگه کدوم، و شما حدس بزنید. یا خودتون صداتون رو ضبط کنید و گوش بدید. اولش چند تا رو اشتباه میکنید؛ طبیعیه. گوش هم مثل عضله، با تمرین قوی میشه.
بیست کلمهی پرکاربرد با صدای کوتاه
بعضی از پرکاربردترین کلمههای انگلیسی صدای کوتاه دارن، و چون هر روز صدها بار گفته میشن، درست گفتنشون بیشترین اثر رو داره. این بیست تا رو بلند و چند بار بگید:
با æ: and، have، that، can، back. با e: get، well، many، said، then. با ɪ: it، is، this، with، in. با ʌ: but، some، come، love، just. میبینید که بیشترشون کلمههای کوچیک جملهان، نه کلمههای سخت و طولانی.
نکتهی آخر دربارهی این کلمههای کوچیک: توی جملهی تند، خیلیهاشون صدادارشون رو از دست میدن و به شوا تبدیل میشن؛ مثلا and توی bread and butter بیشتر شبیه یه «ن» کوتاهه. این رو توی درس شوا کامل میبینید. ولی وقتی کلمه رو تنها یا با تاکید میگید، همین صدای کوتاه رو داره.
هر صدا با چه حرفهایی نوشته میشه
این دفتر املاست: هر صدا، املاهای رایجش، و چند کلمهی نمونه. املای اول هر ردیف از همه رایجتره؛ بقیه کمترن ولی توی کلمههای پرکاربرد میان.
- æacat، man، bag، apple
- ee، ea، گاهی a و aibed، head، bread، any، said
- ɪi، y، گاهی e و uisit، gym، English، build
- ɒo، a بعد از whot، dog، want، watch
- ʌu، o، ou، گاهی oocup، son، young، blood
- ʊu، oo، ouput، book، could
میبینید که یه صدا چند املا داره، و یه حرف (مثل o) چند صدا. این همون چیزیه که املای انگلیسی رو سخت میکنه؛ و همون دلیلیه که توی درس علائم فونتیک گفتیم تلفظ رو از IPA بخونید، نه از املا.
صداهای کوتاه توی جمله
صداهای کوتاه توی جمله از همهجا بیشترن؛ چون کوتاهترین و پرکاربردترین کلمههای انگلیسی پر از این صداهان. این جمله رو ببینید: My mother has a lot of money. توی همین جمله، ʌ توی mother و money، æ توی has، و ɒ توی lot هست. اگه mother و money رو با «آ»ی بلند بگید، کل جمله خارجی شنیده میشه.
یه جملهی دیگه: Is it hot in the bus? اینجا ɪ توی is و it و in، ɒ توی hot، و ʌ توی bus. پنج کلمهی کوتاه، سه صدای کوتاه متفاوت. برای تمرین، هر روز یه جملهی کوتاه از کتاب یا فیلم بردارید، صدادارهای کوتاهش رو پیدا کنید و جمله رو آروم بگید؛ بعد کمکم تندتر.
از صداهای فارسی به صداهای انگلیسی
بیاید صداهای فارسی رو یکییکی کنار صداهای کوتاه انگلیسی بذاریم. صدای اول «اسب» تقریبا همون æ هست؛ خبر خوب. صدای اول «اسم» تقریبا همون e؛ این هم خبر خوب. صدای اول «اردک» توی انگلیسی تکی نمیاد، ولی به ʊ و ɒ نزدیکه.
مشکل از اونجا شروع میشه که صداهای بلند فارسی رو جای کوتاههای انگلیسی میذاریم: «ای» بلند فارسی رو جای ɪ، «آ» بلند فارسی رو جای ʌ و ɒ، و «او» بلند فارسی رو جای ʊ. نتیجه اینه که sit و cup و book همه کشیدهتر و سنگینتر از اونی که باید، شنیده میشن.
پس یه قانون ساده یادتون باشه: صداهای کوتاه انگلیسی واقعا کوتاهان؛ کوتاهتر از چیزی که ما فکر میکنیم. اگه شک دارید، کوتاهتر بگید.
هجای بسته: کی صدادار کوتاه میمونه
یه قاعدهی کمکی هست که بیشتر وقتها جواب میده: وقتی بعد از صدادار یه بیصدا میاد و کلمه (یا هجا) تموم میشه، صدادار کوتاهه. به این میگن هجای بسته (Closed syllable)؛ بیصدای آخر، مثل یه در، پشت صدادار بسته میشه.
cap، pet، sit، hop و cut همه اینطوریان: یه بیصدا، یه صدادار، یه بیصدا؛ و صدادار کوتاه. توی درس e جادویی دیدید که اگه یه e به آخرشون اضافه کنید، در باز میشه و صدادار اسم خودش رو میگه: cape، Pete، site، hope، cute.
این قاعده استثنا هم داره (مثل mind و old که صدادارشون کوتاه نیست)، ولی برای کلمههای کوتاه و ساده، بیشتر وقتها درسته؛ و وقتی یه کلمهی تازه میبینید، اولین حدس خوبیه.
بریتانیایی و امریکایی
صداهای کوتاه بین بریتانیایی و امریکایی چند فرق دارن. بزرگترینش ɒ هست: بریتانیایی hot رو کوتاه و با لب گرد میگه، /hɒt/؛ امریکایی بازتر و کشیدهتر، /hɑːt/. پس اگه یه فیلم امریکایی میبینید و hot و not و stop رو با «آ»ی باز میشنوید، اشتباه نشنیدید.
فرق دوم، چند کلمهست که بریتانیایی با «آ»ی کشیده (ɑː) میگه و امریکایی با æ: bath، class، fast، ask، can't و dance. یعنی can't بریتانیایی به «کانت» نزدیکه و امریکایی به «کنت» با صدای اول «اسب».
کدوم رو یاد بگیرید؟ هر کدوم که بیشتر میشنوید. فقط یکی رو انتخاب کنید و توی همهی کلمهها نگهش دارید.
تمرین آینه
صدادارها رو با چشم هم میشه یاد گرفت. جلوی آینه بایستید و این پنج کلمه رو آروم و پشت هم بگید: sit، bed، cup، cat، hot. به دو چیز نگاه کنید: فکتون چقدر پایین میاد، و لبهاتون کشیدهست یا گرد.
توی sit، فک تقریبا بستهست. توی bed، کمی باز میشه. توی cup، همونقدر بازه ولی لبها کاملا شلن. توی cat، فک پایینتر میاد و لبها کشیده میشن. توی hot، فک پایین میمونه و لبها کمی گرد میشن.
یه ترفند دیگه: یه انگشت رو زیر چونهتون بذارید. موقع گفتن این پنج کلمه، باید حس کنید انگشتتون قدم به قدم پایین میره. اگه تکون نخورد، دهنتون رو بیشتر باز کنید.
و اگه میتونید، از خودتون فیلم بگیرید و کنار یه ویدیوی آموزشی که یه انگلیسیزبان همین کلمهها رو میگه، ببینید. فرق دهنها رو با چشم خیلی زودتر از گوش پیدا میکنید؛ و وقتی دهن درست شد، صدا هم خودش درست میشه.
تمرین گوش
گفتن درست، بدون شنیدن درست نمیشه. وقتی گوشتون فرق cat و cut رو نشنوه، دهنتون هم فرقشون رو نمیسازه. پس هر روز چند دقیقه فقط گوش بدید.
یه راه ساده: توی دیکشنری آنلاین، صدای هر جفتکلمه رو پشت هم گوش بدید؛ cat، cut؛ cat، cut. بعد چشمهاتون رو ببندید و از یه نفر بخواید یکیشون رو پخش کنه. اگه درست حدس زدید، برید سراغ جفت بعدی.
و یه راه طبیعیتر: توی فیلم و آهنگ، دنبال یه صدا بگردید. یه روز فقط دنبال ʌ باشید: love، come، fun، one. یه روز دنبال æ: man، happy، bad. کمکم گوشتون این صداها رو جدا از هم میشنوه.
دیکتهی صدا
این تمرین رو با یه دیکشنری آنلاین که دکمهی صدا داره انجام بدید. این ده کلمه رو یکییکی پیدا کنید، اول فقط صداش رو گوش بدید و بی نگاه کردن به املا، بگید کدوم صدای کوتاه رو داره: blood، women، watch، young، build، pretty، could، bread، many، touch.
بعد املا و IPA رو ببینید و جوابتون رو چک کنید. این ده کلمه رو عمدا از عجیبترین املاها انتخاب کردیم: blood با oo ولی ʌ، women با o ولی ɪ، watch با a ولی ɒ. اگه از روی صدا درست گفتید و نه از روی املا، یعنی گوشتون داره کار میکنه.
یه داستان کوتاه
علی توی یه رستوران خارج از کشور، خواست بگه یه لیوان آب داغ میخواد و گفت «hat water». گارسون با تعجب نگاهش کرد؛ hat یعنی کلاه. علی hot رو با صدای اول «اسب» گفته بود، نه با «آ»ی کوتاه.
اون شب علی فهمید که فرق hot و hat، فقط یه صداست؛ ولی همون یه صدا، آب داغ رو به آب کلاه تبدیل میکنه. از فردا هر روز پنج دقیقه جفتکلمه تمرین کرد. یه ماه بعد، خودش میگفت حالا فرق رو میشنوه؛ و وقتی آدم میشنوه، درست گفتن هم راحت میشه.
چرا املا با صدا نمیخونه
چرا love و son و come با o نوشته میشن، ولی صدای ʌ دارن؟ داستانش به صدها سال پیش برمیگرده، وقتی کاتبها کتابها رو با دست مینوشتن. توی دستخط اون زمان، حرفهای u، n، m و v همه از چند خط عمودی کوتاه ساخته میشدن و کنار هم، خوندنشون سخت بود. برای همین کاتبها کنار این حرفها، به جای u یه o مینوشتن تا کلمه خواناتر بشه. صدا همون موند؛ فقط املا عوض شد.
یه اتفاق بزرگ دیگه هم توی تاریخ انگلیسی افتاده که اسمش جابهجایی بزرگ صدادارها (Great Vowel Shift) هست: حدود پونصد سال پیش، صدادارهای کشیدهی انگلیسی کمکم عوض شدن، ولی املا ثابت موند. جالبش اینه که صدادارهای کوتاه کمتر عوض شدن؛ برای همین a کوتاه هنوز تقریبا همون صدایی رو داره که توی خیلی از زبانهای اروپایی داره. یعنی صداهای کوتاه، از کشیدهها قابل پیشبینیترن.
برنامهی یه هفته
- روز ۱ æ و e: bad و bed، man و men. جلوی آینه.
- روز ۲ ɪ: sit، big، fish؛ و کوتاه نگه داشتنش.
- روز ۳ ɒ: hot، dog، want، watch.
- روز ۴ ʌ: cup، sun، love، mother، money.
- روز ۵ ʊ: put، book، could، would.
- روز ۶ همهی جفتکلمهها؛ با کمک یه نفر یا با ضبط صدای خودتون.
- روز ۷ بیست کلمه از دفتر لغتتون رو توی پنج سبد صدا بریزید.
روزی ده دقیقه کافیه. مهم اینه که بلند بگید؛ صدادار رو با خوندن توی ذهن نمیشه یاد گرفت.
برای بچهها و بزرگترها
بچهها صدادار رو با بازی بهتر یاد میگیرن تا با قاعده. یه بازی ساده: شما یه کلمه میگید و بچه باید بگه توی کدوم سبد میره؛ سبد «گربه» (cat)، سبد «تخت» (bed)، سبد «نشستن» (sit). کشیدن پنج دهن روی کاغذ هم براشون جذابه.
بزرگترها معمولا از آینه و انگشت زیر چونه بیشتر کمک میگیرن؛ چون گوش بزرگسال فرقهای ریز رو دیرتر میشنوه، ولی چشم و دست خوب کار میکنن. عجله نکنید؛ صدادار درست، هفتهها تمرین میخواد، نه روزها، و این برای همهی سنها یکیه.
سوالهایی که زیاد پیش میاد
- اگه cat و cut رو یکی بگم، کسی میفهمه؟ بیشتر وقتها از جمله میفهمن؛ ولی گاهی نه، و همیشه خارجیتر شنیده میشه. ارزش تمرین داره.
- چرا son و sun یه تلفظ دارن؟ چون املای انگلیسی صدها سال پیش ثابت شد و صداها بعدش عوض شدن. o توی son قدیمها برای این نوشته شد که خوندن دستخط راحتتر بشه.
- شوا کجاست؟ شوا (ə) هم کوتاهه، ولی اینقدر خاص و پرکاربرده که درس خودش رو داره.
- چطور بفهمم oo کوتاهه یا کشیده؟ قاعدهی مطمئنی نداره؛ book و good کوتاه، food و moon کشیده. دیکشنری رو ببینید.
- لهجهی من خیلی فارسیه؛ اشکالی داره؟ نه. هدف لهجهی بینقص نیست؛ هدف اینه که کلمهها با هم قاطی نشن. اگه cat و cut و cot جدا شنیده بشن، لهجهتون هر چی باشه، مشکلی نیست.
- چقدر طول میکشه تا فرق رو بشنوم؟ برای بیشتر آدمها، با روزی ده دقیقه تمرین جفتکلمه، چند هفته. اولش فرق رو فقط وقتی پشت هم میشنوید حس میکنید؛ بعد، توی جمله هم.
اشتباههای رایج
- کشیدن ɪ: sit مثل seat، ship مثل sheep. ɪ کوتاه و شله.
- o رو همیشه «آ» خوندن: son، love، mother و money همه ʌ دارن، نه «آ»ی بلند.
- a بعد از w: want و watch با «آ»ی کوتاهان، نه با صدای اول «اسب».
- said و many: «سد» و «منی»؛ نه «سید» و «مانی».
- could و would: l خونده نمیشه و صدادار ʊ کوتاهه.
- یه دهن برای همه: اگه فکتون موقع sit و cat تکون نمیخوره، صداها یکی میشن.
تمرین
این ده کلمه رو بلند بخونید و هر کدوم رو توی سبد صداش بذارید: æ، e، ɪ، ɒ یا ʌ.
bag · head · gym · want · love · fish · money · stop · said · hat
جوابها: æ: bag، hat. e: head، said. ɪ: gym، fish. ɒ: want، stop. ʌ: love، money. اگه هشت تا یا بیشتر رو درست گذاشتید، صداهای کوتاه رو میشناسید؛ حالا وقت تمرین گفتنشونه.
قدم بعد، صداهای کشیدهست: همون پنج صدایی که علامت ː دارن. اونجا میبینید که فرق ship و sheep، فقط کشیدن نیست؛ دهن هم کمی عوض میشه.
جمعبندی. آنچه از این درس با خودتان میبرید.
- فارسی سه صدادار کوتاه داره و انگلیسی هفت تا؛ پس چند تاشون رو باید تازه بشنوید.
- æ (cat) دهن باز، e (bed) نیمهباز، ɪ (sit) تقریبا بسته و کوتاه.
- ɒ (hot) «آ» کوتاه و گرد؛ ʌ (cup) «آ» کوتاه و شل.
- ɪ رو نکشید، وگرنه sit میشه seat.
- هر صدا چند املا داره: ʌ توی cup و love، ʊ توی put و book و could.
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو میبینید: چند تا درست، چند تا نادرست.