آموزشهونو (Hono)

درس ۲ از ۳۳، برنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر، حدود ۳۰ دقیقه خواندن

هونو چیست

جواب کوتاه

هونو (Hono) یه فریم‌ورک وب رایگان و متن‌بازه، برای ساختن بک‌اند و API با تایپ‌اسکریپت. طبق سند رسمیش، کوچیک، ساده و خیلی سریعه، فقط از استانداردهای وب استفاده می‌کنه، و یه کدش روی Bun، Node.js، Deno و محیط‌های دیگه اجرا می‌شه. کار با هونو، با یه شیء به اسم app شروع می‌شه، که طبق سند رسمی، شیء اصلیه و تا آخر به کار می‌ره؛ با تابع‌هایی مثل app.get، برای هر نشانی و روش، یه تابع کنترل‌کننده می‌نویسید. اون تابع، یه شیء به اسم Context، یا c، می‌گیره، که برای هر درخواست ساخته می‌شه؛ درخواست رو می‌خونید و با c.text یا c.json جواب می‌دید. قلب هونو، طبق سند، مسیریابشه؛ که RegExpRouter ـش، همه‌ی مسیرها رو به یه عبارت بزرگ تبدیل می‌کنه و خیلی سریعه.

منشی یه ساختمون اداری

توی یه ساختمون اداری، هر کسی که وارد می‌شه، اول می‌ره پیش منشی. منشی، برگه‌ی هر نفر رو می‌خونه: «اومدم پرونده‌م رو بگیرم» یا «اومدم یه نامه تحویل بدم»؛ و از روی همین، می‌فرستدش به اتاق درست. و آخر کار، جواب اون اتاق رو، تحویل همون آدم می‌ده.

هونو، همین منشیه. هر درخواستی که به بک‌اند می‌رسه، یه روش داره، مثل «بگیر» یا «بفرست»، و یه نشانی، مثل /products. هونو، این دو رو می‌خونه، تابع درست رو پیدا می‌کنه، و جوابش رو برمی‌گردونه. توی درس قبل نقشه‌ی مسیر رو دیدیم؛ این درس، خود هونو و تیکه‌هاش رو باز می‌کنه.

هونو چیست

هونو (Hono) یه فریم‌ورک وب رایگان و متن‌بازه. طبق سند رسمیش، کوچیک، ساده و خیلی سریعه؛ روی استانداردهای وب ساخته شده؛ و روی هر محیط اجرای جاوااسکریپت کار می‌کنه. سند رسمی، شبیه Express می‌دونتش، ولی بی بخش رابط کاربری؛ یعنی کارش ساختن بک‌اند و API ـه، نه صفحه.

فریم‌ورک وب (Web Framework)، یعنی ابزاری که کارهای تکراری ساختن یه سرور وب رو آماده داره: گرفتن درخواست، پیدا کردن کدی که باید جوابش رو بده، خوندن ورودی، و ساختن جواب. بی فریم‌ورک، همه‌ی این‌ها رو باید خودتون، برای هر مسیر، از نو می‌نوشتید.

فریم‌ورک، ولی کوچیک

توی مسیر نکست جی‌اس دیدیم که فریم‌ورک، معمولا یه ساختار کامل با خودش میاره: کجا چی بذارید، چطور داده بگیرید، چطور منتشر کنید. هونو هم فریم‌ورکه، ولی خیلی کوچیک‌تر. ساختار پوشه‌ای تحمیل نمی‌کنه، دیتابیس خاصی نمی‌خواد، و روش ساختن پروژه رو هم به خودتون واگذار می‌کنه.

کاری که هونو می‌کنه، روشن و محدوده: درخواست رو می‌گیره، به تابع درست می‌رسونه، و ابزار ساختن جواب رو می‌ده؛ به‌اضافه‌ی میان‌افزارها و ابزارهای کمکی. بقیه، یعنی دیتابیس، ورود کاربر، و ساختار پروژه، با شماست؛ و این مسیر، هر کدوم رو قدم‌به‌قدم یاد می‌ده.

یه سرور، توی چند خط

سند رسمی هونو، توی صفحه‌ی شروع، این نمونه رو داره: const app = new Hono()، بعد app.get('/', (c) => { return c.text('Hello Hono!') })، و آخر export default app. همین. یه سرور کامل، که اگه کسی نشانی ریشه رو با روش GET بخواد، متن Hello Hono! رو جواب می‌ده.

خط اول، یه اپ هونو می‌سازه. خط دوم، می‌گه برای روش GET و نشانی /، این تابع رو اجرا کن. خط سوم، اپ رو صادر می‌کنه، تا محیط اجرا، مثل Bun، پیداش کنه. بقیه‌ی این درس، هر کدوم از این تیکه‌ها رو باز می‌کنه.

شیء app: شیء اصلی

طبق سند رسمی، Hono شیء اصلیه؛ اول از همه وارد می‌شه، و تا آخر به کار می‌ره. وقتی می‌نویسید new Hono()، یه نمونه از این شیء می‌سازید، که معمولا اسمش رو app می‌ذارن. همه‌ی مسیرها، میان‌افزارها و تنظیم‌های سرور، روی همین app تعریف می‌شن.

مثل خود منشی: یکیه، و همه‌ی درخواست‌ها از دستش رد می‌شن. توی پروژه‌های بزرگ‌تر، می‌شه چند app کوچیک ساخت، مثلا یکی برای محصول‌ها و یکی برای سفارش‌ها، و اون‌ها رو به یه app اصلی وصل کرد؛ که ایستگاه دوم، توی درس گروه کردن مسیرها، یاد می‌ده.

تابع‌های app

طبق سند رسمی، یه نمونه‌ی Hono این تابع‌ها رو داره:

  • app.get، app.post و بقیه‌ی روش‌های HTTP: ساختن مسیر برای یه روش.
  • app.all: یه مسیر برای همه‌ی روش‌ها.
  • app.on: یه مسیر برای چند روش یا چند نشانی.
  • app.use: اضافه کردن میان‌افزار.
  • app.route: وصل کردن یه app دیگه، زیر یه نشانی.
  • app.basePath: یه پیشوند برای همه‌ی نشانی‌ها.
  • app.notFound و app.onError: جواب برای «پیدا نشد» و خطا.
  • app.fetch: نقطه‌ی ورود استاندارد درخواست‌ها.
  • app.request: فرستادن یه درخواست آزمایشی، مخصوصا برای تست.

سند رسمی می‌گه بخش اولشون، برای مسیریابیه؛ که درس پنجم کامل باز می‌کنه.

تابع کنترل‌کننده

توی app.get('/', (c) => ...)، تیکه‌ی دوم، یه تابعه که بهش کنترل‌کننده (Handler) می‌گن: تابعی که وقتی یه درخواست به این مسیر رسید، اجرا می‌شه و جواب رو می‌سازه. همون «اتاق» توی تصویر منشی.

این تابع، یه ورودی می‌گیره، که معمولا اسمش رو c می‌ذارن، و باید یه جواب برگردونه. می‌تونه async هم باشه؛ یعنی منتظر یه چیز، مثل جواب دیتابیس، بمونه و بعد جواب بده. یعنی همون async و await مسیر تایپ‌اسکریپت، اینجا هر روز به کار میاد.

Context: سینی هر درخواست

اون c، طبق سند رسمی، شیء Context ـه؛ که برای هر درخواست ساخته می‌شه و تا وقتی جواب برگرده، نگه داشته می‌شه. همون سند می‌گه می‌تونید توش مقدار بذارید، سرآیندها و کد وضعیتی که می‌خواید برگردونید رو تعیین کنید، و به درخواست و جواب دسترسی داشته باشید.

مثل یه سینی، که منشی برای هر نفر آماده می‌کنه: برگه‌ی درخواست روشه، جای جواب خالیه، و هر اتاقی که درخواست ازش رد می‌شه، می‌تونه چیزی روش بذاره. وقتی جواب آماده شد، سینی برمی‌گرده؛ و برای نفر بعدی، یه سینی تازه.

ساختن جواب

طبق سند رسمی، Context چند تابع آماده برای ساختن جواب داره:

  • c.text: جواب متنی ساده.
  • c.json: جواب JSON؛ رایج‌ترین شکل جواب یه API.
  • c.html: جواب HTML.
  • c.redirect: فرستادن کاربر به نشانی دیگه؛ طبق سند، با کد ۳۰۲ به‌طور پیش‌فرض.
  • c.notFound: جواب «پیدا نشد».
  • c.body: جواب خام، برای وقت‌هایی که بقیه به کار نمیان.

سند رسمی پیشنهاد می‌کنه برای متن و HTML، از c.text و c.html استفاده کنید؛ چون نوع محتوای درست رو خودشون می‌ذارن.

JSON، زبون API ها

JSON، کوتاه‌شده‌ی JavaScript Object Notation، یعنی نشانه‌گذاری شیء جاوااسکریپت، یه قالب متنی برای جابه‌جا کردن داده‌ست؛ که شکلش، خیلی شبیه شیء‌های جاوااسکریپته: کلید، دونقطه، مقدار. تقریبا همه‌ی API های امروزی، داده رو با JSON می‌فرستن و می‌گیرن.

توی هونو، فرستادن JSON، یه خطه: c.json با یه شیء. هونو، شیء رو به متن JSON تبدیل می‌کنه و، طبق سند رسمی، نوع محتوا رو هم application/json می‌ذاره؛ تا کسی که جواب رو می‌گیره، بدونه با JSON طرفه. درس بعدی، API و REST، بیشتر درباره‌ش حرف می‌زنه.

کد وضعیت

طبق سند رسمی، با c.status می‌تونید کد وضعیت HTTP جواب رو تعیین کنید؛ و پیش‌فرض، ۲۰۰ ـه، یعنی «همه‌چیز درست بود». اگه کد ۲۰۰ ـه، لازم نیست c.status رو صدا بزنید.

ولی خیلی وقت‌ها، کد دیگه‌ای لازمه: ۲۰۱ وقتی یه چیز تازه ساخته شد، ۴۰۴ وقتی چیزی پیدا نشد، یا ۴۰۰ وقتی ورودی اشتباه بود. کد وضعیت درست، به کسی که API رو صدا زده، بی خوندن متن جواب، می‌گه چی شد. ایستگاه دوم، یه درس کامل درباره‌ی کد وضعیت داره.

رد کردن مقدار بین لایه‌ها

طبق سند رسمی، با c.set و c.get، می‌تونید جفت‌های کلید و مقدار رو، فقط برای عمر همون درخواست، نگه دارید و بخونید. همون سند می‌گه این کار اجازه می‌ده مقدارها رو بین میان‌افزارها، یا از یه میان‌افزار به تابع کنترل‌کننده، رد کنید.

مثال رایجش: یه میان‌افزار، اول هر درخواست، بررسی می‌کنه کاربر کیه، و با c.set، اطلاعاتش رو روی سینی می‌ذاره. بعد، کنترل‌کننده، با c.get، همون رو برمی‌داره؛ بی اینکه دوباره کاربر رو بشناسه. این، همون چیزیه که سینی رو به‌دردبخور می‌کنه.

خوندن درخواست

طبق سند رسمی، Context به شیء درخواست هم دسترسی می‌ده، از راه c.req. از اینجا، هر چیزی که توی درخواسته رو می‌خونید: پارامترهای نشانی، مثل شماره‌ی محصول؛ پارامترهای جستجو، مثل کلمه‌ای که کاربر جستجو کرده؛ سرآیندها؛ و بدنه‌ی درخواست، مثلا یه JSON که فرم فرستاده.

درس پنجم، پارامترهای نشانی رو با مسیریابی نشون می‌ده؛ و ایستگاه دوم، یه درس کامل درباره‌ی خوندن درخواست و ساختن جواب داره. یادتون باشه: هر چیزی که از c.req می‌خونید، ورودیه؛ و ورودی رو، هرگز بی بررسی، باور نکنید.

همون درخواست و جواب مرورگر

طبق سند رسمی، هونو فقط از استانداردهای وب، مثل Fetch، استفاده می‌کنه؛ یعنی شیءهای پایه‌ی کار با درخواست و جواب HTTP، به‌اضافه‌ی چیزهایی مثل URL و Headers. این‌ها، همون شیءهایی‌ان که توی مرورگر، وقتی با fetch یه چیزی از سرور می‌گیرید، باهاشون کار می‌کنید.

طبق سند Context، جوابی که c.text یا بقیه می‌سازن، همون شیء Response استاندارده. یعنی اگه یه روز، کتابخونه یا کد دیگه‌ای، یه Response استاندارد بسازه، هونو می‌تونه مستقیم برش گردونه؛ و برعکس. هیچ قالب اختصاصی‌ای در کار نیست.

export default و fetch

توی نمونه‌ی سه‌خطی، آخر کار نوشتیم export default app. چرا؟ طبق سند رسمی، app یه تابع fetch داره: نقطه‌ی ورود استاندارد درخواست‌ها، که یه درخواست می‌گیره و یه جواب برمی‌گردونه. سند استانداردهای وب هونو، یه سرور «سلام دنیا» رو نشون می‌ده، که فقط یه شیء با یه تابع fetch ـه؛ و می‌گه همین، روی چند محیط اجرا کار می‌کنه.

یعنی محیط‌هایی مثل Bun، وقتی app رو صادرشده می‌بینن، تابع fetch ـش رو برای هر درخواست صدا می‌زنن. هونو، کل کار مسیریابی و Context رو، پشت همین یه تابع، پنهون کرده. ساده، و استاندارد.

نقطه‌ی ورود فرق می‌کنه، کد نه

سند رسمی، توی صفحه‌ی شروع، یه جمله‌ی مهم داره: بخش وارد کردن و export default آخر فایل، ممکنه از یه محیط اجرا به محیط دیگه فرق کنه؛ ولی همه‌ی کد اپ، همه‌جا، یه‌جور اجرا می‌شه. همون صفحه هم می‌گه یه کد، روی هر محیطی کار می‌کنه، فقط با نقطه‌های ورود متفاوت.

یعنی اگه یه روز بخواید API ـتون رو از Bun به Node ببرید، فقط چند خط اول و آخر فایل اصلی عوض می‌شه؛ همه‌ی مسیرها، میان‌افزارها و منطق برنامه، دست‌نخورده می‌مونن. درس چهارم، نقطه‌ی ورود Bun رو نشون می‌ده.

کجاها اجرا می‌شه

طبق سند استانداردهای وب هونو، این محیط‌ها پشتیبانی می‌شن: Bun، Deno، Node.js، و چند سرویس ابری و لبه‌ی شبکه؛ حتی وب‌اسمبلی. همون سند می‌گه برای Node.js، یه وصل‌کننده‌ی جدا هست؛ چون Node، از قدیم، شیوه‌ی خودش رو برای سرور داشته.

و همون سند می‌گه چند شرکت و محیط اجرا، با هم یه گروه راه انداختن، تا درباره‌ی استفاده از استانداردهای وب برای سازگاری بین محیط‌ها حرف بزنن؛ و هونو هم، همین راه رو دنبال می‌کنه. یعنی هر چی محیط‌ها استانداردتر بشن، کد هونو راحت‌تر جابه‌جا می‌شه.

قلب هونو: مسیریاب

سند رسمی هونو، صاف می‌گه: مسیریاب‌ها، مهم‌ترین ویژگی هونوئن. و هونو، پنج مسیریاب داره. مسیریاب، همون بخشیه که برای هر درخواست، از روی روش و نشانی، کنترل‌کننده‌ی درست رو پیدا می‌کنه؛ همون منشی.

چرا این‌قدر مهمه؟ چون برای هر درخواستی که به سرور می‌رسه، اجرا می‌شه. اگه سرور هزاران درخواست در ثانیه بگیره، کوچیک‌ترین کندی مسیریاب، هزاران بار تکرار می‌شه. سه بخش بعدی، مسیریاب‌های هونو رو، از روی سند رسمی، ساده می‌کنن؛ لازم نیست جزئیاتشون رو حفظ کنید.

RegExpRouter

طبق سند رسمی، RegExpRouter، سریع‌ترین مسیریاب دنیای جاوااسکریپته. همون سند توضیح می‌ده که خیلی از مسیریاب‌های دیگه، از حلقه‌های خطی استفاده می‌کنن؛ یعنی هر درخواست رو، با همه‌ی مسیرها، یکی‌یکی مقایسه می‌کنن؛ و هر چی مسیرها بیشتر بشن، کندتر می‌شن.

RegExpRouter، کل الگوی مسیرها رو به یه عبارت منظم (Regular Expression) بزرگ تبدیل می‌کنه؛ و با یه بار تطبیق، نتیجه رو می‌گیره. سند می‌گه این، توی بیشتر حالت‌ها، از روش‌های درختی هم سریع‌تره. ولی همه‌ی الگوهای مسیر رو پشتیبانی نمی‌کنه؛ برای همین، معمولا کنار یه مسیریاب دیگه به کار می‌ره.

TrieRouter و SmartRouter

طبق سند رسمی، TrieRouter، از الگوریتم درخت Trie استفاده می‌کنه؛ یعنی مسیرها رو مثل شاخه‌های یه درخت می‌چینه، و اون هم حلقه‌ی خطی نداره. سند می‌گه به سرعت RegExpRouter نیست، ولی خیلی سریع‌تر از مسیریاب Express ـه؛ و همه‌ی الگوها رو پشتیبانی می‌کنه.

و SmartRouter، طبق همون سند، وقتی چند مسیریاب دارید به کار میاد: از روی مسیرهایی که ثبت کردید، بهترین مسیریاب رو انتخاب می‌کنه. پیش‌فرض هونو، SmartRouter با RegExpRouter و TrieRouter ـه؛ و موقع شروع اپ، سریع‌ترین رو تشخیص می‌ده و همون رو نگه می‌داره. یعنی شما هیچ کاری لازم نیست بکنید.

LinearRouter، برای یه‌باره‌ها

سند رسمی، یه نکته‌ی ظریف هم داره: RegExpRouter سریعه، ولی مرحله‌ی ثبت مسیرهاش می‌تونه کمی کند باشه؛ پس برای محیطی که با هر درخواست، از اول راه‌اندازی می‌شه، مناسب نیست. برای همین، LinearRouter، برای حالت‌های «یه‌باره» بهینه شده؛ ثبت مسیرهاش خیلی سریع‌تره، چون رشته‌ها رو کامپایل نمی‌کنه.

این، یه درس کلی هم داره: «سریع‌ترین» همیشه به شرایط بستگی داره. یه ابزار، توی یه سرور همیشه‌روشن بهترینه، و توی یه محیط که هر بار از اول شروع می‌شه، نه. برای سرور خودتون، که این مسیر روش کار می‌کنه، همون پیش‌فرض بهترینه.

آزمون‌های سرعت

سند رسمی هونو، یه صفحه‌ی آزمون سرعت داره، که با یه جمله‌ی صادقانه شروع می‌شه: آزمون سرعت، فقط آزمون سرعته؛ ولی برای ما مهمه. توی این صفحه، مسیریاب هونو با چند مسیریاب معروف جاوااسکریپت، روی یه دسته مسیر شبیه دنیای واقعی، مقایسه شده.

درس عملیش برای شما: سرعت هونو، فایده‌ی واقعیه؛ ولی برای بیشتر API ها، کندترین بخش، مسیریاب نیست؛ دیتابیس و شبکه‌ست. یه API که با هونو نوشته شده ولی کوئری دیتابیسش بده، باز هم کنده. ایستگاه داده، یاد می‌ده این بخش رو هم درست بنویسید.

میان‌افزار و ابزار کمکی

طبق سند رسمی، هونو باتری همراهه: میان‌افزارهای آماده، میان‌افزارهای خودتون، میان‌افزارهای جامعه، و ابزارهای کمکی. میان‌افزار، با app.use اضافه می‌شه، و پیش و پس از کنترل‌کننده‌ها اجرا می‌شه؛ مثل لایه‌های پیاز که توی درس قبل گفتیم.

ابزارهای کمکی، تابع‌های کوچیکی‌ان برای کارهای رایج، که لازم نیست خودتون بنویسید؛ مثل کار با کوکی. سند رسمی، برای هر میان‌افزار و ابزار کمکی، یه صفحه‌ی جدا داره. ایستگاه سوم، میان‌افزارهای آماده‌ی مهم رو یکی‌یکی می‌بینه.

تایپ‌اسکریپت و کلاینت نوع‌دار

طبق سند رسمی، هونو پشتیبانی درجه‌یک از تایپ‌اسکریپت داره، و رابط‌هاش خیلی تمیزن. توی ویرایشگر، c، c.req و همه‌ی تابع‌ها، نوع دارن؛ و ویرایشگر، پیش از اجرا، می‌گه هر کدوم چی می‌گیرن و چی برمی‌گردونن.

و یه امکان ویژه: چون هونو نوع همه‌ی مسیرها و جواب‌ها رو می‌دونه، می‌تونه یه کلاینت نوع‌دار بسازه؛ که فرانت‌اند، باهاش API رو صدا می‌زنه و نوع جواب‌ها رو، مستقیم از کد بک‌اند، می‌گیره. ایستگاه چهارم، کامل یادش می‌ده؛ و پروژه‌ی آخر مسیر، با همین، هونو رو به نکست جی‌اس وصل می‌کنه.

بی وابستگی

طبق سند رسمی، هونو هیچ وابستگی‌ای نداره؛ یعنی برای کار کردن، به هیچ بسته‌ی npm دیگه‌ای نیاز نداره، و فقط از استانداردهای وب استفاده می‌کنه. و نسخه‌ی کوچیکش، زیر ۱۴ کیلوبایته.

این، دو فایده‌ی عملی داره. یکی، امنیت: هر بسته‌ی وابستگی، یه جای احتمالی برای مشکل امنیتیه؛ و بی وابستگی، یعنی جای کمتر. دوم، پایداری: وقتی یه بسته‌ی دیگه عوض می‌شه یا کنار گذاشته می‌شه، هونو آسیب نمی‌بینه. برای یه بک‌اند که قراره سال‌ها کار کنه، این دو خیلی مهمن.

تست، بی سرور

یکی از تابع‌های app که سند رسمی فهرست کرده، app.request ـه: فرستادن یه درخواست به app، بی اینکه سرور واقعی روشن باشه. این، تست کردن API رو خیلی ساده می‌کنه: توی تست، به app می‌گید «یه GET به /products بفرست»، و جوابش رو بررسی می‌کنید.

چون app فقط یه تابع fetch ـه، که درخواست می‌گیره و جواب می‌ده، برای تستش، شبکه، سرور یا دریچه لازم نیست. ایستگاه هفتم، یه درس کامل درباره‌ی تست API با همین روش داره؛ و پروژه‌های آخر مسیر، همه تست دارن.

هونو و Express

سند رسمی، هونو رو شبیه Express می‌دونه؛ یکی از قدیمی‌ترین و پرکاربردترین فریم‌ورک‌های بک‌اند جاوااسکریپت. و توی بخش فلسفه، یه داستان کوتاه داره: وقتی مردم می‌پرسیدن «برای Bun هم Express هست؟»، جواب این بود: «نه، ولی هونو هست»؛ هرچند همون سند، صادقانه اضافه می‌کنه که حالا Express هم روی Bun کار می‌کنه.

فرق اصلیشون، طبق همون سندها، اینه که هونو روی استانداردهای وب ساخته شده و روی محیط‌های بیشتری اجرا می‌شه، و مسیریابش، طبق صفحه‌ی مسیریاب‌ها، خیلی سریع‌تره. ایده‌ها، یعنی مسیر، کنترل‌کننده و میان‌افزار، توی هر دو یکی‌ان؛ پس هر چی اینجا یاد بگیرید، اگه یه روز با Express کار کنید، به کارتون میاد.

«پیدا نشد» و خطا، یه‌جا

طبق سند رسمی، app دو تابع برای حالت‌های ناخوش داره: app.notFound، برای وقتی که هیچ مسیری با درخواست جور نیست؛ و app.onError، برای وقتی که یه جای کد خطا داد. با این دو، به جای اینکه هر مسیر، خطای خودش رو یه‌جور جواب بده، یه جا تعیین می‌کنید که کاربر، توی این حالت‌ها، چه جوابی ببینه.

سند رسمی دو نکته هم داره: notFound فقط از app اصلی، یعنی بالاترین سطح، صدا زده می‌شه؛ و اگه هم app پدر و هم مسیرهاش onError داشته باشن، مال مسیر اولویت داره. ایستگاه سوم، توی درس مدیریت خطا، این‌ها رو کامل به کار می‌بره.

سرآیندهای جواب

هر جواب HTTP، علاوه بر بدنه و کد وضعیت، یه دسته سرآیند (Header) هم داره؛ برچسب‌های کوچیکی که درباره‌ی جواب توضیح می‌دن، مثل نوع محتوا، یا اینکه مرورگر چقدر می‌تونه نگهش داره. طبق سند رسمی، با c.header، سرآیندهای جواب رو تعیین می‌کنید.

خیلی وقت‌ها، لازم نیست دستی سرآیند بذارید؛ c.json و c.text، نوع محتوا رو خودشون می‌ذارن. ولی برای کارهایی مثل کش، امنیت، یا اجازه‌ی دسترسی از سایت‌های دیگه، سرآیندها مهمن؛ و میان‌افزارهای آماده‌ی ایستگاه سوم، بیشترشون، همین سرآیندها رو درست تنظیم می‌کنن.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «هونو چیه»:

هونو یه فریم‌ورک وب رایگان، کوچیک و خیلی سریع برای ساختن بک‌اند و API با تایپ‌اسکریپته، که فقط از استانداردهای وب استفاده می‌کنه و یه کدش روی Bun، Node و محیط‌های دیگه اجرا می‌شه. با شیء app مسیر می‌سازید، و هر کنترل‌کننده، با Context، یعنی c، درخواست رو می‌خونه و با c.json جواب می‌ده.

چند باور رایج

  • «هونو فقط روی یه سرویس ابری کار می‌کنه.» یه کد، روی Bun، Node، Deno و بقیه.
  • «برای هونو، کلی بسته‌ی دیگه لازمه.» هیچ وابستگی‌ای نداره.
  • «شیء درخواست هونو، یه قالب اختصاصیه.» همون Request و Response استاندارد وب.
  • «سریع‌ترین مسیریاب، همیشه بهترینه.» به شرایط بستگی داره؛ LinearRouter برای یه‌باره‌ها.
  • «برای تست API، سرور واقعی لازمه.» app.request، بی سرور.

یه مثال

نرگس، یه کتابخونه‌ی کوچیک محله رو اداره می‌کرد و می‌خواست یه API ساده داشته باشه، که فهرست کتاب‌ها رو بده. با هونو، سه مسیر نوشت: یکی برای همه‌ی کتاب‌ها، با c.json؛ یکی برای یه کتاب با شماره‌ش؛ و یکی که اگه کتاب پیدا نشد، با c.notFound جواب بده. کل فایل، کمتر از سی خط شد.

چند ماه بعد، یه دوست بهش گفت سرورش رو از Node به Bun ببره، تا سریع‌تر باشه. نرگس نگران بود که باید همه‌چیز رو از نو بنویسه؛ ولی فقط دو خط اول و آخر فایل اصلی عوض شد. همه‌ی مسیرها، دست‌نخورده، کار کردن. این، همون «یه کد، چند محیط» ـه.

تمرین امروز

امروز، بی نصب، یه API کوچیک رو روی کاغذ با هونو بنویسید.

  1. سه خط نمونه‌ی سند رسمی رو، روی کاغذ، بنویسید و کنار هر خط، بنویسید چی کار می‌کنه.
  2. یه مسیر دوم برای /about بنویسید که با c.text یه متن کوتاه برگردونه.
  3. یه مسیر سوم برای /book بنویسید که با c.json یه شیء با اسم و نویسنده‌ی یه کتاب برگردونه.
  4. کنار هر مسیر، کد وضعیتی که برمی‌گرده رو بنویسید.
  5. یه درخواست اشتباه تصور کنید، مثلا /books، و بنویسید هونو چی جواب می‌ده.

درس بعدی، API و REST رو به زبان ساده باز می‌کنه: API و REST به زبان ساده.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • هونو فریم‌ورک وب سبک و سریع برای بک‌اند و API ـه.
  • شیء اصلی: app؛ با app.get و بقیه، مسیر می‌سازید.
  • هر تابع کنترل‌کننده یه Context، یعنی c، می‌گیره و با c.text یا c.json جواب می‌ده.
  • فقط استانداردهای وب؛ یه کد، روی Bun، Node و بقیه.
  • مسیریاب‌های سریعش، مهم‌ترین بخش هونوئن.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس