آموزشهونو (Hono)

درس ۱ از ۳۳، برنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر، حدود ۲۸ دقیقه خواندن

هونو: از کجا شروع کنیم

جواب کوتاه

هونو (Hono)، طبق سند رسمیش، یه فریم‌ورک وب کوچیک، ساده و خیلی سریعه، که روی استانداردهای وب ساخته شده و روی هر محیط اجرای جاوااسکریپت، مثل Bun، Node.js و Deno، کار می‌کنه. اسمش به ژاپنی یعنی «شعله». با هونو، بک‌اند می‌سازید: بخشی از برنامه که روی سرور اجرا می‌شه، درخواست‌ها رو می‌گیره، با دیتابیس کار می‌کنه و جواب می‌ده؛ بیشتر به شکل API. پیش‌نیاز این مسیر، تایپ‌اسکریپته. مسیر هشت ایستگاه داره: شروع، مسیر و درخواست، میان‌افزار، ورودی و نوع، داده، ورود و امنیت، تست و انتشار، و پروژه؛ و آخرش یه API کامل فروشگاه، با دیتابیس، ورود کاربر و تست، روی سرور خودتون می‌سازید.

پیشخون نونوایی

توی یه نونوایی، شما جلوی پیشخون می‌ایستید و می‌گید «دو تا بربری». پشت پیشخون، جایی که شما نمی‌بینید، خمیر هست، تنور هست، و نونوا؛ و چند دقیقه بعد، دو تا نون داغ از همون پیشخون بهتون می‌رسه. شما فقط با پیشخون کار دارید؛ ولی همه‌ی کار اصلی، پشتشه.

توی دنیای نرم‌افزار، به اون پشت مغازه، بک‌اند می‌گن. برنامه‌ی روی گوشی یا سایت، سفارش رو می‌فرسته؛ بک‌اند، کار رو انجام می‌ده و جواب رو برمی‌گردونه. هونو، ابزاریه برای ساختن همین پشت مغازه. این درس، نقشه‌ی مسیره: هونو چیه، چی لازمه، و به چه ترتیبی یاد می‌گیریم.

هونو، در یه جمله

سند رسمی هونو، خودش رو این‌طوری معرفی می‌کنه: یه فریم‌ورک وب کوچیک، ساده و خیلی سریع، که روی استانداردهای وب ساخته شده؛ و روی هر محیط اجرای جاوااسکریپت کار می‌کنه. صفحه‌ی اول سایت رسمیش هم، کوتاه‌تر می‌گه: سریع، سبک، ساخته‌شده روی استانداردهای وب، با پشتیبانی از هر محیط اجرای جاوااسکریپت.

و یه جمله‌ی دیگه از همون سند، که جایگاهش رو روشن می‌کنه: هونو یه فریم‌ورک ساده‌ی اپ وبه، بی بخش رابط کاربری. یعنی برخلاف نکست جی‌اس، هونو صفحه نمی‌سازه؛ درخواست می‌گیره و جواب می‌ده.

هونو یعنی شعله

طبق سند رسمی، کلمه‌ی هونو، به ژاپنی یعنی شعله. اسم مناسبیه برای ابزاری که سرعت، یکی از اولین ویژگی‌هاییه که خودش ازش حرف می‌زنه. توی بخش فلسفه‌ی سند رسمی، سازنده‌ش می‌گه اول فقط می‌خواست یه اپ وب روی یه محیط اجرای خاص بسازه، و فریم‌ورک خوبی پیدا نکرد؛ پس خودش شروع کرد به ساختن هونو.

همون بخش می‌گه بعد دوست‌هایی پیدا شدن که هر کدوم یه تیکه بهش اضافه کردن: یه مسیریاب خیلی سریع، میان‌افزارهای مختلف، و یه وصل‌کننده برای Node.js؛ و کم‌کم، یه اکوسیستم دورش شکل گرفت. هونو رایگان و متن‌بازه.

بک‌اند یعنی چی

هر برنامه‌ی وب، دو بخش داره. فرانت‌اند (Frontend)، بخشیه که کاربر می‌بینه و باهاش کار می‌کنه؛ صفحه‌ها، دکمه‌ها، فرم‌ها. توی مسیرهای ری‌اکت و نکست جی‌اس، بیشتر همین رو ساختیم. بک‌اند (Backend)، بخشیه که روی سرور اجرا می‌شه: داده رو نگه می‌داره، قاعده‌ها رو اجرا می‌کنه، کاربر رو می‌شناسه، و به فرانت‌اند جواب می‌ده.

مثلا توی یه فروشگاه اینترنتی، فهرست محصول‌ها، موجودی انبار، سفارش‌ها و حساب کاربرها، همه توی بک‌اندن. اگه با کتابخونه آشنایید، درس بک‌اند توی مسیر مفاهیم برنامه‌نویسی، همین رو از پایه توضیح داده. هونو، ابزار ساختن بک‌انده.

API: زبون بین فرانت‌اند و بک‌اند

فرانت‌اند و بک‌اند، با یه زبون مشترک با هم حرف می‌زنن، که بهش API می‌گن؛ کوتاه‌شده‌ی Application Programming Interface، یعنی رابط برنامه‌نویسی اپلیکیشن. API، فهرستی از درخواست‌هاییه که بک‌اند می‌فهمه، و جواب‌هایی که برمی‌گردونه؛ مثل منوی نونوایی، که می‌گه چی می‌شه سفارش داد.

مثلا یه API فروشگاه می‌تونه بگه: «اگه نشانی /products رو بخوای، فهرست محصول‌ها رو بهت می‌دم؛ اگه یه سفارش به /orders بفرستی، ثبتش می‌کنم». درس سوم این مسیر، API و قاعده‌ی رایجش، یعنی REST، رو کامل و ساده باز می‌کنه.

چرا هونو

برای ساختن بک‌اند با جاوااسکریپت و تایپ‌اسکریپت، ابزارهای زیادی هست. سند رسمی هونو، خودش رو شبیه یکی از قدیمی‌ترین و معروف‌ترین‌هاشون، یعنی Express، معرفی می‌کنه؛ ولی با چند فرق مهم، که بخش‌های بعدی هر کدوم رو باز می‌کنن: روی استانداردهای وب ساخته شده، روی هر محیطی اجرا می‌شه، کوچیک و سریعه، و تایپ‌اسکریپت رو کامل پشتیبانی می‌کنه.

برای کسی که مسیر تایپ‌اسکریپت رو رفته، هونو یه انتخاب طبیعیه؛ چون کدش، همون تایپ‌اسکریپت ساده‌ست، و چیزی که یاد می‌گیرید، یعنی درخواست و جواب استاندارد وب، توی هر ابزار دیگه‌ای هم به کار میاد.

ساخته‌شده روی استانداردهای وب

طبق سند رسمی، هونو فقط از استانداردهای وب، مثل Fetch، استفاده می‌کنه. همون سند توضیح می‌ده که این استانداردها، اول توی تابع fetch به کار می‌رفتن، و شامل شیءهای پایه برای کار با درخواست و جواب HTTP ـن؛ به‌اضافه‌ی چیزهایی مثل URL و Headers.

یعنی شیء درخواست و جوابی که توی هونو باهاشون کار می‌کنید، همون‌هایی‌ان که توی مرورگر هم هستن. چیزی که اینجا یاد بگیرید، فقط مال هونو نیست؛ مال خود وبه. و صفحه‌ی اول سایت رسمی هم می‌گه هونو هیچ وابستگی دیگه‌ای نداره و فقط از رابط‌های استاندارد وب استفاده می‌کنه.

یه کد، چند محیط

طبق سند رسمی، چون هونو فقط از استانداردهای وب استفاده می‌کنه، روی هر محیط اجرایی که این استانداردها رو پشتیبانی می‌کنه، کار می‌کنه؛ از جمله Bun، Deno، Node.js، و چند سرویس ابری. و یه جمله‌ی مهم تکرار می‌کنه: یه کد، روی همه‌ی این بسترها اجرا می‌شه.

این، یعنی یه آزادی بزرگ: امروز API ـتون رو روی Bun، روی سرور خودتون، اجرا می‌کنید؛ و اگه یه روز خواستید جای دیگه ببریدش، لازم نیست از نو بنویسیدش. توی این مسیر، با Bun کار می‌کنیم؛ و ایستگاه هفتم، یه درس کامل درباره‌ی اجرا روی محیط‌های مختلف داره.

کوچیک و سریع

سند رسمی، دو ویژگی اولش رو این‌طوری می‌گه. خیلی سریع: مسیریابش، که اسمش RegExpRouter ـه، خیلی سریعه و از حلقه‌های خطی استفاده نمی‌کنه. سبک: نسخه‌ی کوچیکش، زیر ۱۴ کیلوبایته، و هونو هیچ وابستگی‌ای نداره.

برای کسی که یاد می‌گیره، کوچیک بودن یه فایده‌ی دیگه هم داره: چیز زیادی برای یاد گرفتن نیست. هونو، چند ده تابع ساده داره، که با یه بار خوندن سند رسمی، دستتون میاد. بیشتر چیزی که توی این مسیر یاد می‌گیرید، خود وب و بک‌انده؛ نه رازهای یه ابزار خاص.

باتری همراه

طبق سند رسمی، هونو «باتری همراه» ـه: میان‌افزارهای آماده، میان‌افزارهایی که خودتون می‌سازید، میان‌افزارهای جامعه، و ابزارهای کمکی داره. یعنی برای کارهای رایج، مثل ثبت درخواست‌ها، اجازه‌ی دسترسی از سایت‌های دیگه، یا فشرده کردن جواب، لازم نیست از صفر بنویسید.

همون سند می‌گه هونو، با ترکیب میان‌افزارها، اجازه می‌ده اپ‌های بزرگ‌تری بسازید. ایستگاه سوم این مسیر، کامل درباره‌ی میان‌افزاره: چیه، کدوم‌ها آماده‌ان، و چطور خودتون بسازید.

تایپ‌اسکریپت، درجه‌یک

سند رسمی، یکی از ویژگی‌هاش رو «تجربه‌ی برنامه‌نویس دلپذیر» می‌دونه: رابط‌های خیلی تمیز، و پشتیبانی درجه‌یک از تایپ‌اسکریپت. یعنی هونو با تایپ‌اسکریپت نوشته شده، و ویرایشگر، همه‌چیز رو درباره‌ی درخواست و جواب می‌دونه.

یکی از جذاب‌ترین امکانات هونو، که ایستگاه چهارم یادش می‌ده، کلاینت نوع‌داره: فرانت‌اند، مثلا یه سایت نکست جی‌اس، می‌تونه نوع جواب‌های API رو مستقیم از کد بک‌اند بگیره. اگه بک‌اند یه چیز رو عوض کنه، فرانت‌اند همون لحظه خطا می‌گیره؛ پیش از اینکه کاربری چیزی ببینه.

این مسیر برای کیه

این مسیر برای این آدم‌هاست:

  • کسی که مسیر تایپ‌اسکریپت رو رفته و می‌خواد سمت سرور رو بسازه.
  • برنامه‌نویس نکست جی‌اس که یه API جدا، برای اپ گوشی یا برنامه‌های دیگه، لازم داره.
  • برنامه‌نویس فرانت‌اندی که می‌خواد بفهمه پشت API ها چی می‌گذره.
  • کسی که می‌خواد یه سرویس کوچیک و سبک، روی سرور خودش، راه بندازه.
  • کسی که بعدا می‌خواد اپ‌هایی با مدل زبانی بسازه، که تقریبا همیشه یه بک‌اند لازم دارن.

پیش‌نیاز: تایپ‌اسکریپت

پیش‌نیاز این مسیر، مسیر تایپ‌اسکریپت ـه؛ مخصوصا ایستگاه کار ناهمزمان، یعنی Promise و async و await، و ایستگاه اجرا روی سرور. چون همه‌ی کار بک‌اند، منتظر موندن برای چیزهاست: درخواست، دیتابیس، فایل. اگه await رو خوب نفهمیده باشید، اینجا گیر می‌کنید.

برخلاف نکست جی‌اس، ری‌اکت پیش‌نیاز این مسیر نیست؛ چون هونو رابط کاربری نمی‌سازه. ولی اگه مسیر ری‌اکت یا نکست جی‌اس رو رفته باشید، پروژه‌ی آخر این مسیر، که هونو رو کنار نکست جی‌اس می‌ذاره، براتون آشناتره.

توی این مسیر چی می‌سازید

هر ایستگاه، یه تیکه از ساختن یه بک‌اند واقعی رو یاد می‌ده؛ و آخر مسیر، دو پروژه:

  • API یه فروشگاه: محصول، سفارش، ورود کاربر و دسترسی، با دیتابیس و تست.
  • هونو کنار نکست جی‌اس: فرانت‌اند و بک‌اند جدا، که با کلاینت نوع‌دار با هم حرف می‌زنن.

هر دو، روی سرور خودتون منتشر می‌شن؛ و تست دارن، تا با هر تغییر، مطمئن بشید چیزی نشکسته.

ابزارها: همه رایگان

ابزارهای این مسیر: VS Code، که دارید؛ و Bun، یه محیط اجرای جاوااسکریپت و تایپ‌اسکریپت، که فایل‌های تایپ‌اسکریپت رو مستقیم اجرا می‌کنه. سند رسمی هونو، یه راهنمای کامل برای راه‌اندازی روی Bun داره، که درس چهارم از روی همون می‌ره. اگه ترجیح بدید، همه‌ی کدها روی Node.js هم کار می‌کنن.

برای ایستگاه داده، یه دیتابیس لازمه؛ که از مسیر SQL کتابخونه، PostgreSQL یا SQLite رو می‌شناسید. و برای امتحان کردن API، یه ابزار ساده‌ی خط فرمان به اسم curl، که روی بیشتر سیستم‌عامل‌ها از قبل نصبه. همه رایگان و متن‌بازن.

تمرین‌ها چه شکلی‌ان

آخر هر درس، یه تمرین هست که روی کامپیوتر خودتون، توی پروژه‌ای که درس چهارم می‌سازید، انجامش می‌دید. تمرین‌ها پشت سر همن؛ هر کدوم یه مسیر یا یه امکان به همون API اضافه می‌کنه. تا آخر هر ایستگاه، یه API کارکن دارید که از ایستگاه قبل کامل‌تره.

یه فرق بک‌اند با فرانت‌اند اینه که چیزی برای دیدن نیست؛ نه دکمه‌ای، نه رنگی. برای همین، توی هر تمرین، یاد می‌گیرید چطور API رو صدا بزنید و جوابش رو بخونید؛ با مرورگر، با curl، و آخر سر، با تست‌های خودکار.

نقشه‌ی راه: هشت ایستگاه

این مسیر، هشت ایستگاه داره:

  1. شروع: بک‌اند چیه، هونو کجای کاره، API و REST، و ساختن پروژه.
  2. مسیر و درخواست: گرفتن درخواست و فرستادن جواب.
  3. میان‌افزار: کدی که پیش و پس از هر درخواست اجرا می‌شه.
  4. ورودی و نوع: هرگز به ورودی اعتماد نکن.
  5. داده: وصل شدن به دیتابیس.
  6. ورود و امنیت: چه کسی چه کاری می‌تونه بکنه.
  7. تست و انتشار: از کد سالم تا سرور.
  8. پروژه: یه بک‌اند کامل.

یه نگاه کوتاه: میان‌افزار

یه مفهوم که توی بک‌اند زیاد می‌بینید، میان‌افزار (Middleware) ـه: کدی که پیش و پس از هر درخواست اجرا می‌شه. مثل لایه‌های پیاز: درخواست، از لایه‌ی بیرونی وارد می‌شه، از لایه‌ها می‌گذره تا به مرکز برسه، و جواب، از همون لایه‌ها، برعکس، بیرون میاد.

مثلا یه لایه، ثبت می‌کنه هر درخواست کی اومد و چقدر طول کشید؛ یه لایه، بررسی می‌کنه کاربر وارد شده یا نه؛ و یه لایه، جواب رو فشرده می‌کنه. هر کدوم، یه کار کوچیک و جدا. ایستگاه سوم، این ایده رو کامل باز می‌کنه.

قاعده‌ی طلایی: هرگز به ورودی اعتماد نکن

اگه از کل این مسیر فقط یه قاعده یادتون بمونه، این باشه: هرگز به ورودی اعتماد نکنید. هر چیزی که از بیرون به بک‌اند می‌رسه، مثل یه فرم، یه پارامتر نشانی، یا یه فایل، ممکنه اشتباه باشه، یا عمدا خراب ساخته شده باشه. یادتون هست که توی مسیر تایپ‌اسکریپت گفتیم نوع‌ها حین اجرا پاک می‌شن و داده‌ی بیرون رو بررسی نمی‌کنن؟ اینجا، همون مرزه.

ایستگاه چهارم، بررسی ورودی رو با ابزارهایی یاد می‌ده که هم ورودی رو حین اجرا می‌سنجن، هم نوع تایپ‌اسکریپت درست می‌کنن. و ایستگاه ششم، خطرهای امنیتی رایج API رو، از روی یه فهرست جهانی، یکی‌یکی می‌بینه.

همه‌چیز از سند رسمی

هر درس این مسیر، از روی سند رسمی هونو، یعنی hono.dev، نوشته شده؛ و برای مفهوم‌های پایه‌ی وب، مثل HTTP و کد وضعیت، از سند مرجع وب، یعنی MDN، که برای همه‌ی برنامه‌نویس‌های وب، مرجع استاندارده. سند هونو، کوتاه و خوش‌خوانه؛ خوبه کنار این مسیر، هر بخش رو خودتون هم بخونید.

سند رسمی هونو چند بخش داره: شروع، که برای هر محیط اجرا یه راهنما داره؛ مفهوم‌ها، مثل فلسفه و استانداردهای وب و مسیریاب‌ها؛ مرجع API، برای هر تابع؛ و فهرست میان‌افزارها و ابزارهای کمکی. این مسیر، از همه‌ی این بخش‌ها استفاده می‌کنه.

هونو یا نکست جی‌اس

یه سوال رایج: نکست جی‌اس هم می‌تونه API بسازه، با Route Handler؛ پس چرا هونو؟ جواب: نکست جی‌اس، اول یه فریم‌ورک صفحه‌ست، که API هم می‌تونه بسازه. هونو، فقط برای API و بک‌اند ساخته شده؛ کوچیک‌تره، روی محیط‌های بیشتری اجرا می‌شه، و برای API های بزرگ، ابزارهای بیشتری داره.

برای یه سایت که چند تا API کوچیک برای خودش لازم داره، Route Handler ـهای نکست جی‌اس کافیه. ولی اگه API ـتون قراره به اپ گوشی، برنامه‌های دیگه، یا چند فرانت‌اند جواب بده، یه بک‌اند جدا با هونو، تمیزتره. پروژه‌ی آخر این مسیر، دقیقا همین ترکیب رو می‌سازه.

درس‌ها رو چطور بخونیم

هر درس رو یه بار از اول تا آخر بخونید، بی کد نوشتن؛ فقط برای تصویر کلی. بعد برگردید، و هر تیکه کد رو خودتون، توی پروژه‌تون، بنویسید؛ کپی نکنید. بعد، هر مسیری که ساختید رو واقعا صدا بزنید و جوابش رو بخونید. آخر سر، تمرین و آزمون.

توی بک‌اند، یه عادت خیلی مهمه: هر بار، حالت خطا رو هم امتحان کنید. یعنی فقط درخواست درست رو نفرستید؛ یه درخواست اشتباه هم بفرستید، مثلا با یه ورودی خالی یا یه نشانی که وجود نداره، و ببینید بک‌اندتون چی جواب می‌ده. بیشتر مشکل‌های واقعی، از همین درخواست‌های اشتباه میان.

چقدر وقت می‌بره

اگه هر روز حدود یه ساعت وقت بذارید، هر درس یکی دو روز طول می‌کشه: یه روز خوندن، یه روز نوشتن و امتحان. با این حساب، کل مسیر چند ماه طول می‌کشه؛ بسته به اینکه چقدر وقت دارید و پروژه‌ها رو چقدر کامل می‌سازید.

مثل مسیرهای دیگه‌ی برنامه‌نویسی کتابخونه، پیوستگی از سرعت مهم‌تره. یه ساعت هر روز، خیلی بهتر از هفت ساعت یه روز در هفته‌ست. مخصوصا توی ایستگاه ورود و امنیت، که مفهوم‌ها به هم گره خوردن و باید با تمرین جا بیفتن.

چند اشتباه رایج تازه‌کارها

این اشتباه‌ها، توی شروع بک‌اند خیلی رایجن:

  • اعتماد به ورودی، چون «فرانت‌اند خودمون بررسیش کرده».
  • نگه داشتن رمز کاربرها، خود رمز، نه هش اون.
  • نوشتن کلید یا رمز دیتابیس توی کد، به جای متغیر محیطی.
  • برگردوندن همیشه کد وضعیت ۲۰۰، حتی وقتی خطا شده.
  • فرستادن پیام خطای کامل سرور به کاربر، که جزئیات داخلی رو لو می‌ده.

برای هر کدوم، یه درس توی این مسیر هست.

یه برنامه‌ی ساده‌ی تمرین

یه برنامه‌ی ساده برای هر روز: ده دقیقه، API دیروز رو دوباره صدا بزنید، هم درست و هم اشتباه، و ببینید هنوز درست جواب می‌ده. سی دقیقه، درس امروز رو بخونید و کدش رو بنویسید. بیست دقیقه، تمرین آخر درس، یا یه مسیر تازه به دلخواه خودتون.

این مسیرهای دلخواه، مهم‌ترین بخش یادگیری‌ان. مثلا اگه درس یه مسیر برای فهرست محصول ساخت، شما یه مسیر برای فهرست دسته‌ها بسازید. هر مسیر که بی راهنما بسازید و درست جواب بده، یه قدم واقعیه.

هوش مصنوعی و بک‌اند

دستیارهای هوش مصنوعی، کد بک‌اند زیادی می‌نویسن؛ و اغلب، کدی که کار می‌کنه. ولی «کار می‌کنه» توی بک‌اند، کافی نیست؛ باید امن هم باشه. دستیارها، گاهی ورودی رو بررسی نمی‌کنن، خطاها رو کامل به کاربر نشون می‌دن، یا کوئری دیتابیس رو طوری می‌سازن که در برابر حمله آسیب‌پذیره.

برای همین، توی این مسیر، کدها رو خودتون می‌نویسید؛ و مهم‌تر، یاد می‌گیرید هر کد بک‌اندی رو با چشم امنیت بخونید. بعد از این مسیر، وقتی از دستیار کمک گرفتید، می‌دونید کجای کدش رو باید با دقت بیشتری نگاه کنید.

بعد از این مسیر

بعد از این مسیر، می‌تونید یه بک‌اند کامل، با دیتابیس، ورود کاربر، تست و انتشار، بسازید. قدم طبیعی بعدی، مسیر «ساختن اپ با مدل زبانی» ـه؛ چون تقریبا هر اپی که از مدل‌های زبانی استفاده می‌کنه، یه بک‌اند لازم داره که کلید مدل رو امن نگه داره و درخواست‌ها رو مدیریت کنه.

و اگه بخواید API ـتون رو حرفه‌ای منتشر و نگه‌داری کنید، مسیر لینوکس و داکر و ابر کتابخونه، کنار ایستگاه انتشار این مسیر، کمک بزرگیه. و اگه هنوز نرفتید، مسیر نکست جی‌اس، فرانت‌اندی برای همین API می‌سازه.

هونو برای چه کارهایی

سند رسمی هونو، چند نمونه از کاربردهاش رو فهرست می‌کنه: ساختن API های وب؛ پراکسی جلوی سرورهای بک‌اند دیگه؛ کد کوچیکی که جلوی شبکه‌ی توزیع محتوا اجرا می‌شه؛ اپ‌هایی که نزدیک کاربر، روی لبه‌ی شبکه، اجرا می‌شن؛ سرور پایه برای یه کتابخونه؛ و حتی اپ‌های تمام‌عیار.

توی این مسیر، روی کاربرد اول تمرکز می‌کنیم: ساختن API. چون رایج‌ترین کاربرد بک‌انده، و هر چیزی که برای ساختن یه API خوب یاد بگیرید، پایه‌ی بقیه‌ی کاربردهاست. اگه بعدا سراغ کاربردهای دیگه رفتید، سند رسمی، برای هر کدوم، راهنمای جدا داره.

یه نگاه کوتاه: صدا زدن یه API

شاید بپرسید وقتی بک‌اند چیزی برای دیدن نداره، چطور می‌فهمیم کار می‌کنه؟ ساده‌ترین راه، مرورگره: اگه یه مسیر GET داشته باشید، کافیه نشانیش رو توی مرورگر باز کنید؛ جواب، روی صفحه نشون داده می‌شه، معمولا به شکل متن یا JSON.

برای درخواست‌های دیگه، مثل فرستادن یه سفارش، از ابزار خط فرمان curl استفاده می‌کنیم؛ که توی ترمینال VS Code اجرا می‌شه و هر نوع درخواستی رو می‌تونه بفرسته. درس چهارم، اولین درخواست رو با همین دو راه می‌فرسته؛ و ایستگاه هفتم، تست خودکار رو یاد می‌ده، که دیگه لازم نباشه دستی امتحان کنید.

یه جمع‌بندی کوتاه

اگه بخوایم کل این درس رو توی یه پاراگراف بگیم:

هونو، یه فریم‌ورک وب کوچیک و سریع برای ساختن بک‌اند و API ـه؛ ساخته‌شده روی استانداردهای وب، که یه کدش روی Bun، Node و محیط‌های دیگه اجرا می‌شه. پیش‌نیازش تایپ‌اسکریپته. این مسیر هشت ایستگاه داره، از مسیر و درخواست تا امنیت و انتشار، و با API یه فروشگاه تموم می‌شه.

چند باور رایج

  • «هونو صفحه‌ی سایت هم می‌سازه.» طبق سند رسمی، بی بخش رابط کاربریه.
  • «هونو فقط روی یه بستر خاص کار می‌کنه.» یه کد، روی Bun، Node و بقیه.
  • «بک‌اند فقط برای سایت‌های بزرگه.» هر اپی که داده و کاربر داره.
  • «اگه فرانت‌اند بررسی کرد، بک‌اند لازم نیست بررسی کنه.» هرگز به ورودی اعتماد نکن.
  • «برای API، حتما ری‌اکت بلد باشید.» فقط تایپ‌اسکریپت.

یه مثال

سینا، یه اپ کوچیک نوبت‌دهی برای آرایشگاه دوستش ساخته بود؛ همه‌ش توی مرورگر، و نوبت‌ها توی حافظه‌ی همون مرورگر. تا وقتی دوستش فقط با یه گوشی کار می‌کرد، همه‌چیز خوب بود. ولی وقتی یه همکار هم اومد، نوبت‌هایی که اون ثبت می‌کرد، روی گوشی دوست سینا دیده نمی‌شد؛ و دو نفر، برای یه ساعت، نوبت گرفتن.

سینا فهمید که نوبت‌ها باید یه جای مشترک، روی یه سرور، باشن؛ یعنی یه بک‌اند. با هونو، یه API ساده ساخت: یه مسیر برای دیدن نوبت‌ها، یکی برای ثبت، و یه بررسی که نمی‌ذاشت یه ساعت، دو بار رزرو بشه. حالا هر کسی، از هر گوشی‌ای، همون نوبت‌ها رو می‌بینه.

تمرین امروز

امروز، بی کد، پشت مغازه‌ی یه اپ رو تصور کنید.

  1. یه اپ یا سایت که هر روز استفاده می‌کنید رو انتخاب کنید؛ مثلا یه اپ سفارش غذا.
  2. پنج کاری که توش می‌کنید رو بنویسید؛ مثلا دیدن رستوران‌ها، ثبت سفارش.
  3. کنار هر کار، بنویسید فرانت‌اند چه درخواستی به بک‌اند می‌فرسته و چه جوابی می‌گیره.
  4. بنویسید کدوم داده‌ها حتما باید روی سرور باشن، و چرا.
  5. یه ورودی اشتباه برای هر کار تصور کنید؛ و بنویسید بک‌اند باید چه جوابی بده.

درس بعدی، دقیق می‌گه هونو چیه: هونو چیست.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • هونو فریم‌ورک وب کوچیک و سریع برای ساختن بک‌اند و API ـه.
  • روی استانداردهای وب ساخته شده؛ یه کد روی Bun، Node و محیط‌های دیگه.
  • پیش‌نیاز: تایپ‌اسکریپت.
  • هشت ایستگاه، از مسیر و درخواست تا امنیت و انتشار.
  • آخرش: API کامل یه فروشگاه، و هونو کنار نکست جی‌اس.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد