دامنه‌ی غلط‌املایی

یه حرف جاافتاده

مثلا فرض کنید عجله دارید و نشانی یه فروشگاه اینترنتی معروف رو تایپ می‌کنید، ولی یه حرفش جا میفته. صفحه‌ای باز می‌شه که شبیه همون فروشگاهه، یا یه صفحه که می‌گه «تبریک! شما برنده‌ی یه جایزه شدید، فقط اطلاعاتتون رو وارد کنید». یا یه صفحه‌ی پر از تبلیغ. یا یه دکمه که می‌گه «برای ادامه، این برنامه رو نصب کنید».

هیچ‌کس برای شما لینکی نفرستاده بود. خودتون نشانی رو تایپ کردید، فقط یه حرف رو اشتباه زدید. و یکی، از قبل، دقیقا همون اشتباه رو پیش‌بینی کرده و اون دامنه رو خریده بود.

این درس می‌گه این کار چطور انجام می‌شه، چه شکل‌هایی داره، و چرا مرورگر هم نمی‌تونه نجاتتون بده. و یه راه ساده می‌گه که دیگه هیچ‌وقت گیرش نیفتید.

یعنی چی

دامنه‌ی غلط‌املایی، که به انگلیسی بهش می‌گن Typosquatting، از Typo یعنی «اشتباه تایپی» و Squatting یعنی «جا خوش کردن توی جایی که مال آدم نیست»، یعنی ثبت دامنه‌هایی که با نشانی یه سایت معروف فقط یه اشتباه کوچیک فرق دارن. اسم دیگه‌ش URL hijacking هم هست.

کلاهبردار اینجا لازم نیست هیچ پیامی بفرسته یا کسی رو گول بزنه. فقط صبر می‌کنه. از هزاران نفری که هر روز اون نشانی معروف رو تایپ می‌کنن، چند نفر بالاخره همون اشتباه رو می‌کنن و به سایت اون می‌رسن. ولی گاهی هم لینک‌هایی با همین دامنه‌ها توی پیام‌ها می‌فرسته، چون چشم ما یه حرف جاافتاده رو به‌راحتی نمی‌بینه.

روی گوشی بیشتره

اشتباه تایپی روی گوشی خیلی بیشتر از کامپیوتره. کلیدها کوچیک‌ترن و انگشت راحت روی کلید کناری می‌لغزه، و گاهی خود گوشی، با تصحیح خودکار، یه کلمه‌ی درست رو به یه کلمه‌ی دیگه تبدیل می‌کنه. تازه نوار نشانی گوشی کوچیکه و یه حرف اشتباه، توش راحت دیده نمی‌شه.

برای همین روی گوشی، تقریبا هیچ‌وقت لازم نیست نشانی سایت‌های مهم رو تایپ کنید. برنامه‌ی رسمی همون جا رو نصب کنید، یا یه نشانک روی صفحه‌ی اصلی گوشی بسازید؛ بیشتر مرورگرهای گوشی گزینه‌ای مثل «افزودن به صفحه‌ی اصلی» دارن که یه آیکون مثل برنامه برای سایت می‌سازه. از اون به بعد، فقط روی همون آیکون بزنید.

تایپ با کیبورد فارسی

یه اشتباه که فقط برای ما فارسی‌زبون‌ها پیش میاد: نشانی یه سایت رو تایپ می‌کنیم، ولی کیبورد روی فارسی مونده. نتیجه یه رشته حروف فارسی بی‌معنیه، که بیشتر وقت‌ها مرورگر اون رو یه جستجو حساب می‌کنه و نتیجه‌های جستجو رو نشون می‌ده. و نتیجه‌ی اول جستجو، همون‌طور که توی درس نشانی سایت گفتیم، می‌تونه تبلیغ یه سایت جعلی باشه.

اگه چنین چیزی دیدید، به جای زدن روی نتیجه‌ها، کیبورد رو انگلیسی کنید و دوباره درست تایپ کنید، یا بهتر، از نشانک برید. و یادتون باشه، چون دامنه می‌تونه حروف فارسی هم داشته باشه، یه رشته‌ی فارسی بی‌معنی هم در اصل می‌تونه اسم یه دامنه‌ی ثبت‌شده باشه.

پسوند دیگه

یه شکل خیلی رایج، همون اسم با یه پسوند دیگه‌ست. سایت اصلی mybank.ir‌ئه، و کلاهبردار mybank.com، mybank.co یا mybank.net رو ثبت می‌کنه. پسوند .co مخصوصا خطرناکه، چون فقط یه حرف از .com کمتره و خیلی‌ها m آخرش رو جا می‌ندازن.

برای همینه که باید بدونید سایت‌های مهمی که باهاشون کار دارید، دقیقا چه پسوندی دارن. بیشتر سایت‌های ایرانی .ir هستن، ولی نه همه. اگه یه بار پسوند درست رو از راه مطمئن، مثلا پشت کارت بانکی، یاد گرفتید، و نشانک ساختید، دیگه این مشکل رو ندارید.

هم‌صدا

یه شکل دیگه، کلمه‌هایی‌ان که یه جور خونده می‌شن ولی جور دیگه نوشته می‌شن. به این به انگلیسی می‌گن Soundsquatting. مثلا وقتی کسی نشانی یه سایت رو پشت تلفن یا توی یه ویدیو بلند می‌گه، و شنونده یه حرف هم‌صدا رو جای حرف درست می‌نویسه.

برای فارسی‌زبون‌ها، این مخصوصا وقتی رخ می‌ده که اسم فارسی یه سایت رو با حروف انگلیسی می‌نویسیم، و هر کسی یه جور می‌نویسه: یکی «k» می‌ذاره، یکی «gh»؛ یکی «ee»، یکی «i». هر کدوم از این شکل‌ها، یه دامنه‌ی جداست. پس نشانی رو هیچ‌وقت از روی صدا یا حدس ننویسید؛ از جای مکتوب و مطمئن بگیرید.

پشت این سایت‌ها چیه

همه‌ی دامنه‌های غلط‌املایی، فیشینگ نیستن. پشتشون یکی از این‌هاست:

• صفحه‌ی فیشینگ. یه کپی از سایت اصلی که رمز یا کارت شما رو می‌گیره؛ خطرناک‌ترینش.
• صفحه‌ی تبلیغ. صفحه‌ای پر از لینک تبلیغاتی، که صاحبش از هر کلیک پول می‌گیره. به این‌ها می‌گن صفحه‌ی پارک‌شده.
• جایزه و نظرسنجی جعلی. «شما بازدیدکننده‌ی میلیونم هستید»؛ برای گرفتن اطلاعات یا اشتراک پولی.
• برنامه‌ی مخرب. صفحه‌ای که می‌گه برای ادامه، یه برنامه یا افزونه نصب کنید.
• فرستادن به رقیب. شما رو به سایت یه رقیب یا یه فروشگاه دیگه می‌فرسته.
• فروش دوباره. صاحب دامنه منتظره صاحب اصلی اسم، اون رو ازش با قیمت بالا بخره.

چیزی که صفحه نشون می‌ده هم می‌تونه هر روز عوض بشه؛ امروز تبلیغه، فردا فیشینگ. پس هیچ‌کدومشون جای امنی نیست.

تاریخچه‌ی مرورگر اشتباه رو تکرار می‌کنه

یه دام پنهان: اگه یه بار اشتباهی به یه دامنه‌ی غلط‌املایی رفتید، مرورگر اون رو توی تاریخچه‌ش نگه می‌داره. دفعه‌ی بعد که شروع به تایپ اسم سایت کنید، مرورگر همون نشانی اشتباه رو به‌عنوان پیشنهاد نشون می‌ده، و شما، با اعتماد به پیشنهاد مرورگر، دوباره همون رو انتخاب می‌کنید.

اگه فهمیدید یه بار به یه نشانی اشتباه رفتید، اون رو از تاریخچه‌ی مرورگر پاک کنید. توی بیشتر مرورگرها، وقتی پیشنهاد نشون داده می‌شه، می‌تونید با یه گزینه‌ی کنارش، حذفش کنید. و باز هم، نشانک از پیشنهاد مرورگر مطمئن‌تره.

نشانی‌های شبیه توی رمزارز

همین ترفند، یه شکل خیلی گرون هم توی رمزارز داره. نشانی کیف پول‌های رمزارز، رشته‌های طولانی از حرف و عددن، و بیشتر آدم‌ها فقط چند حرف اول و آخرش رو نگاه می‌کنن. کلاهبردار یه نشانی می‌سازه که چند حرف اول و آخرش با نشانی‌ای که شما قبلا بهش پول فرستادید یکیه، و یه مبلغ خیلی کوچیک از اون به کیف شما می‌فرسته، تا توی تاریخچه‌ی تراکنش‌هاتون بیاد. دفعه‌ی بعد که می‌خواید به همون آدم پول بفرستید و نشانی رو از تاریخچه کپی می‌کنید، نشانی کلاهبردار رو برمی‌دارید. به این می‌گن «مسموم کردن نشانی» (Address Poisoning).

مه ۲۰۲۴، یه نفر با همین ترفند حدود ۶۸ میلیون دلار رمزارز رو به یه نشانی شبیه فرستاد؛ بعد از مذاکره، مهاجم بیشترش رو برگردوند، که خیلی نادره. قانونش: نشانی کیف پول رو هیچ‌وقت از تاریخچه‌ی تراکنش‌ها کپی نکنید؛ از دفترچه‌ی نشانی ذخیره‌شده یا خود اون آدم بگیرید، و کل نشانی رو، نه فقط اول و آخرش، بسنجید.

فرقش با حروف هم‌شکل

توی درس لینک‌هایی که درست به نظر می‌رسن ولی تقلبین، دیدیم کلاهبردارها می‌تونن با حروف یه الفبای دیگه، مثلا روسی، نشانی‌ای بسازن که عینا شبیه اصلیه. فرق اصلی اینجاست: اونجا همه‌چیز برای چشم درسته و مرورگر می‌تونه کمک کنه، چون حروف غیرانگلیسی رو تشخیص می‌ده و شکل xn-- رو نشون می‌ده.

توی دامنه‌ی غلط‌املایی، همه‌ی حروف انگلیسی و کاملا مجازن، پس مرورگر هیچ دلیلی برای شک نداره. فقط گاهی، اگه نشانی خیلی شبیه یه سایت خیلی معروف باشه، یه صفحه‌ی هشدار «منظورتون این بود؟» نشون می‌ده. یعنی اینجا، بیشتر از هر جای دیگه، باید به عادت تکیه کنید، نه به ابزار.

توی برنامه‌نویسی هم هست

اگه برنامه‌نویس هستید، یا کسی که براتون سایت یا برنامه می‌سازه، این رو هم بدونید: همین ترفند توی کتابخونه‌های برنامه‌نویسی هم هست. برنامه‌نویس‌ها تیکه‌های آماده‌ی کد رو با یه دستور و اسمشون از مخزن‌های عمومی نصب می‌کنن. کلاهبردارها بسته‌هایی با اسم‌های خیلی شبیه بسته‌های معروف منتشر می‌کنن، که اگه یه برنامه‌نویس اسم رو اشتباه تایپ کنه، به جای بسته‌ی اصلی، کد مخرب نصب می‌شه.

اگه با کد کار می‌کنید، اسم هر بسته رو پیش از نصب، از سند رسمی خودش کپی کنید، نه از حافظه؛ و ببینید سازنده و تعداد دانلودش با بسته‌ی معروف جور باشه.

عددها

اندازه‌ی این کار بزرگه. پژوهش ۲۰۱۷ درباره‌ی دامنه‌های ترکیبی، که بالاتر گفتیم، بیش از ۴۶۸ میلیارد رکورد DNS رو توی نزدیک شش سال بررسی کرد و دید سوءاستفاده از این دامنه‌ها سال به سال بیشتر شده، و ازشون برای فیشینگ، مهندسی اجتماعی، سوءاستفاده از تبلیغ و حتی حمله‌های پیشرفته استفاده شده. و آزمایش دینابورگ نشون داد حتی چند ده دامنه‌ی یک‌بیت‌فرق، توی چند ماه ده‌ها هزار درخواست می‌گیرن.

یعنی برای هر سایت معروفی، تقریبا مطمئن باشید که شکل‌های اشتباه اسمش، از قبل ثبت شدن و یکی منتظره. و چون این دامنه‌ها ارزونن و بسته شدنشون وقت می‌بره، کلاهبردار حتی اگه یکیشون بسته بشه، ضرر چندانی نمی‌کنه؛ ده تای دیگه داره. برای همینه که تمرکز روی بستن این دامنه‌ها، هیچ‌وقت کافی نیست، و تنها راه مطمئن، اینه که شما اصلا تایپشون نکنید.

چطور گیرشون نیفتیم

1. نشانک. سایت‌های مهم رو یه بار، با دقت، از راه مطمئن باز کنید و نشانکشون رو بسازید. از اون به بعد، دیگه تایپشون نکنید.
2. برنامه‌ی رسمی. برای بانک و خرید، برنامه‌ی رسمی همون جا رو از فروشگاه رسمی گوشی نصب کنید؛ برنامه، نشانی تایپ نمی‌کنه.
3. پیشنهاد مرورگر. وقتی شروع می‌کنید به تایپ، مرورگر سایت‌هایی که قبلا رفتید رو پیشنهاد می‌ده؛ از همون پیشنهاد انتخاب کنید، نه اینکه تا آخر تایپ کنید.
4. مدیر رمز. اگه روی یه سایت که فکر می‌کنید همیشگیه، مدیر رمز رمزی پیشنهاد نداد، احتمالا یه حرف نشانی فرق داره. درس مدیر رمز.
5. نگاه دوم. اگه مجبور شدید نشانی رو تایپ کنید، پیش از زدن رمز یا کارت، یه بار دیگه نوار نشانی رو حرف به حرف بخونید.

برای صاحب کسب‌وکار

اگه یه سایت یا فروشگاه اینترنتی دارید، مشتری‌هاتون هم همین اشتباه‌ها رو می‌کنن، و کسی می‌تونه از اسم شما سوءاستفاده کنه. چند تا کار کمک می‌کنه:

• رایج‌ترین شکل‌های اشتباه اسمتون، و پسوندهای اصلی مثل .com کنار .ir، رو خودتون ثبت کنید و به سایت اصلی وصلشون کنید. ثبت یه دامنه خیلی ارزون‌تر از هزینه‌ی گول خوردن مشتری‌هاست.
• اسمتون رو کوتاه و ساده و بی‌حرف‌های گیج‌کننده انتخاب کنید، اگه هنوز وقتش هست.
• نشانی درست سایتتون رو همه‌جا، روی کارت، فاکتور، بسته‌بندی و صفحه‌های اجتماعی، یکسان بنویسید.
• هر چند وقت یه بار، اسمتون رو با کلمه‌هایی مثل «login» و «support» جستجو کنید، یا گزارش‌های عمومی گواهی‌های SSL رو برای اسمتون نگاه کنید، تا دامنه‌های شبیه رو زود پیدا کنید.
• برای دامنه‌ی ایمیل، رکوردهای SPF، DKIM و DMARC رو درست کنید؛ درس فیشینگ ایمیلی.

قانون چی می‌گه

ثبت دامنه‌ای شبیه اسم یه برند، با نیت بد، توی خیلی از جاها غیرقانونیه. سال ۱۹۹۹ آیکان، سازمان جهانی هماهنگ‌کننده‌ی دامنه‌ها، یه روش برای حل اختلاف دامنه گذاشت به اسم UDRP، کوتاه‌شده‌ی Uniform Domain-Name Dispute-Resolution Policy، یعنی «سیاست یکپارچه‌ی حل اختلاف نام دامنه»، که صاحب یه نشان تجاری می‌تونه باهاش دامنه‌ی شبیه رو پس بگیره، اگه ثابت کنه دامنه با نیت بد ثبت شده. همون سال آمریکا هم قانونی برای این کار گذاشت.

این‌ها برای صاحب‌های برندها راه پس گرفتن دامنه‌ست، نه محافظت فوری برای شما. پس گرفتن دامنه وقت می‌بره، و کلاهبردار تا اون موقع ممکنه ده تا دامنه‌ی دیگه ثبت کرده باشه. محافظت واقعی شما، همون عادت نشانکه.

کمی تاریخ

دامنه‌ربایی از همون روزهای اول وب شروع شد. اواخر دهه‌ی ۹۰ میلادی، وقتی شرکت‌ها تازه داشتن می‌فهمیدن یه دامنه چقدر ارزش داره، خیلی‌ها اسم برندهای معروف و شکل‌های اشتباهشون رو زودتر از صاحب‌هاشون ثبت می‌کردن، به امید اینکه یا بفروشنش یا از ترافیکش پول دربیارن. برای همین سال ۱۹۹۹ هم آیکان روش حل اختلاف UDRP رو گذاشت، هم آمریکا قانون خودش رو. اولین پرونده‌ی UDRP، اوایل سال ۲۰۰۰، درباره‌ی دامنه‌ای بود که با اسم یه برند معروف ورزشی ثبت شده بود و صاحبش می‌خواست به خود اون شرکت بفروشدش؛ دامنه به صاحب برند برگشت.

با گذشت سال‌ها، هدف از فروختن اسم و تبلیغ، رفت سمت فیشینگ و برنامه‌ی مخرب. امروز ثبت دامنه ارزون‌تر و سریع‌تر از همیشه‌ست، و ابزارهایی هستن که برای هر اسمی، صدها شکل اشتباهش رو خودکار می‌سازن؛ هم برای کلاهبردارها، هم برای صاحب‌های برند که می‌خوان زودتر ازشون ثبتشون کنن.

تمرین

1. برای پنج سایتی که بیشتر از همه توشون رمز یا کارت می‌زنید، نشانک بسازید یا برنامه‌ی رسمیشون رو نصب کنید.
2. نشانی ایمیل آدم‌هایی که زیاد بهشون ایمیل می‌زنید رو توی مخاطب‌ها ذخیره کنید.
3. اگه کسب‌وکار دارید، سه تا رایج‌ترین شکل اشتباه اسمتون رو بنویسید و ببینید ثبت شدن یا نه.

اشتباه‌های رایج

• «خودم تایپ کردم، پس امنه.» یه حرف اشتباه، یه سایت دیگه‌ست؛ نشانک امن‌تره.
• «هیچ غلطی توی نشانی نبود.» دامنه‌ی ترکیبی غلط نداره؛ فقط یه کلمه بهش اضافه شده.
• «مرورگر هشدار نداد.» همه‌ی حروف مجازن؛ مرورگر دلیلی برای شک نداره.
• «صفحه فقط تبلیغ بود، خطری نداشت.» محتوای این دامنه‌ها هر روز می‌تونه عوض بشه.
• «ایمیلم برگشت نخورد، پس رسید.» ایمیل به دامنه‌ی دوقلو هم «می‌رسه»، فقط به صندوق یکی دیگه.
• «.co و .com یکی‌ان.» دو تا دامنه‌ی جدان، با دو تا صاحب جدا.