آموزشامنیت و حریم خصوصی در اینترنت
فیشینگ ایمیلی
جواب کوتاه
فیشینگ ایمیلی یعنی ایمیلی که خودش رو جای یه بانک، سرویس، فروشگاه یا همکار جا می‌زنه تا رمز، کد یا پول شما رو بگیره، یا یه فایل مخرب روی دستگاهتون باز کنه. چون اسم فرستنده‌ی ایمیل رو هر کسی می‌تونه هر چی بنویسه، باید سه چیز رو نگاه کنید: نشانی واقعی فرستنده (نه اسمش)، اینکه ایمیل تایید شده یا نه (توی جیمیل، علامت سوال یعنی تایید نشده)، و نشانی واقعی لینک (نه متنش). و هیچ‌وقت بعد از زدن روی لینک یه ایمیل، رمز رو وارد نکنید.
صندوق شما پر شده
مثلا فرض کنید یه ایمیل میاد با عنوان «صندوق ایمیلتون پر شده». متنش می‌گه از فردا ایمیل‌های تازه‌تون پس فرستاده می‌شن، مگر اینکه «همین حالا حسابتون رو تایید کنید». یه دکمه‌ی آبی بزرگ هم داره. می‌زنید، یه صفحه‌ی ورود آشنا باز می‌شه، نشانی ایمیلتون هم از قبل توش نوشته شده. فقط رمز رو می‌خواد.
اگه رمز رو بزنید، دیگه یکی دیگه هم کلید ایمیلتون رو داره. و ایمیل، کلید بقیه‌ی حساب‌هاست: با ایمیل می‌شه رمز تقریبا هر حساب دیگه‌ای رو «فراموش کردم» زد و عوض کرد.
ایمیل قدیمی‌ترین راه فیشینگه و هنوز یکی از رایج‌ترین‌هاست. این درس می‌گه چرا جعل کردن یه ایمیل این‌قدر راحته، و چطور با سه تا نگاه، تقریبا هر ایمیل جعلی رو بشناسید. چیزهایی که درباره‌ی جیمیل می‌گیم، از راهنمای رسمی خود جیمیله.
پشت پاکت
ایمیل خیلی شبیه نامه‌ی پستیه. پشت پاکت نامه، هر کسی می‌تونه هر اسم و نشانی‌ای بنویسه؛ اداره‌ی پست هم نامه رو می‌رسونه، بی اینکه بررسی کنه نویسنده واقعا همونه. ایمیل هم وقتی ساخته شد، دهه‌ها پیش، همین‌طوری طراحی شد: خط «از» یه متنه که فرستنده خودش می‌نویسه.
برای همین، اینکه یه ایمیل نوشته «از: بانک» یا حتی نشانی ایمیل بانک رو داره، به‌تنهایی چیزی رو ثابت نمی‌کنه. بعدها چند تا روش اضافه شد که مثل مهر اداره‌ی پست و پلمب روی نامه کار می‌کنن و نشون می‌دن ایمیل واقعا از اون دامنه اومده. چند بخش پایین‌تر می‌گیم چطور این مهرها رو ببینید. ولی اول، ساده‌ترین نگاه.
اسم و نشانی فرستنده
هر ایمیل دو تا چیز برای فرستنده داره: یه اسم نمایشی، که برنامه‌ی ایمیل درشت نشونش می‌ده، و یه نشانی ایمیل واقعی، که معمولا ریزتر کنارش یا با زدن روی اسم پیدا می‌شه:
اسم نمایشی رو فرستنده هر چی بخواد می‌نویسه: «پشتیبانی بانک»، «تیم امنیت جیمیل»، یا اسم مدیر شما. پس همیشه نشانی واقعی رو بخونید، و توی نشانی، تیکه‌ی بعد از @ رو، که بهش می‌گن دامنه. راهنمای جیمیل هم دقیقا همین رو می‌گه: ببینید نشانی ایمیل و اسم فرستنده با هم جور درمیان یا نه.
دامنه‌ی جعلی معمولا یکی از این شکل‌هاست: یه حرف اضافه یا کم، مثل bankk-support.co؛ یه کلمه‌ی اضافه، مثل mybank-security.com؛ یه پسوند دیگه، مثل mybank.top به جای mybank.ir؛ یا یه سرویس ایمیل رایگان عمومی، که هیچ بانک یا شرکت جدی‌ای ازش برای فرستادن ایمیل رسمی به مشتری‌هاش استفاده نمی‌کنه.
روی گوشی، برنامه‌های ایمیل معمولا فقط اسم رو نشون می‌دن. برای دیدن نشانی، روی اسم فرستنده بزنید. این یه حرکت کوچیکه که خیلی از ایمیل‌های جعلی رو همون اول لو می‌ده.
سه مهر
برای اینکه بشه فهمید یه ایمیل واقعا از دامنه‌ای اومده که می‌گه، سه تا روش ساخته شد. اسم‌هاشون فنیه، ولی کارشون ساده‌ست:
SPF، کوتاه‌شده‌ی Sender Policy Framework، یعنی «چارچوب سیاست فرستنده». صاحب هر دامنه یه فهرست عمومی می‌ذاره از سرورهایی که اجازه دارن به اسم دامنه‌ش ایمیل بفرستن. مثل اینکه یه شرکت به اداره‌ی پست بگه «نامه‌های ما فقط از این چند تا صندوق پست میان». گیرنده نگاه می‌کنه ایمیل از یکی از همون سرورها اومده یا نه.
DKIM، کوتاه‌شده‌ی DomainKeys Identified Mail، یعنی «ایمیل شناسایی‌شده با کلید دامنه». سرور فرستنده هر ایمیل رو با یه کلید مخفی امضا می‌کنه، و گیرنده با یه کلید عمومی که صاحب دامنه منتشر کرده، امضا رو بررسی می‌کنه. مثل پلمب لاکی روی نامه، با مهری که فقط صاحبش داره. اگه کسی وسط راه نامه رو دست بزنه، پلمب می‌شکنه.
DMARC، کوتاه‌شده‌ی Domain-based Message Authentication, Reporting and Conformance، یعنی «تایید پیام بر پایه‌ی دامنه، گزارش و پیروی». صاحب دامنه با این یکی می‌گه اگه یه ایمیل به اسم من اومد و هیچ‌کدوم از اون دو تا مهر رو نداشت، باهاش چی کار کنید: هیچی، بفرستیدش توی هرزنامه، یا اصلا قبولش نکنید. سال ۲۰۱۵ استاندارد شد.
دو تا نکته‌ی مهم: اول، این مهرها فقط می‌گن ایمیل از همون دامنه‌ای اومده که نوشته؛ نمی‌گن اون دامنه آدم خوبیه. کلاهبرداری که دامنه‌ی bankk-support.co رو خریده، می‌تونه برای همون دامنه هر سه مهر رو هم درست کنه. راهنمای جیمیل هم صاف می‌گه که هرزنامه‌فرست‌ها هم می‌تونن ایمیلشون رو تایید کنن. دوم، همه‌ی ایمیل‌های بی‌مهر جعلی نیستن؛ گاهی یه سازمان واقعی تنظیماتش رو درست نکرده. پس مهر نداشتن یعنی دقت بیشتر، نه حکم.
توی جیمیل چطور ببینیم
جیمیل این مهرها رو برای شما بررسی می‌کنه و نتیجه‌ش رو نشون می‌ده. طبق راهنمای خود جیمیل:
- اگه کنار اسم فرستنده یه علامت سوال دیدید، یعنی ایمیل تایید نشده: جیمیل نمی‌دونه واقعا از کسی اومده که به نظر میاد. جیمیل می‌گه اون موقع توی جواب دادن یا گرفتن پیوست دقت کنید.
- برای دیدن جزئیات، روی کامپیوتر ایمیل رو باز کنید و زیر اسم فرستنده، روی فلش کوچیک رو به پایین (Down arrow) بزنید.
- اگه اونجا Mailed by با اسم یه دامنه، و Signed by با دامنه‌ی فرستنده دیدید، یعنی ایمیل تایید شده. حالا ببینید اون دامنه همونیه که انتظار دارید یا نه.
جیمیل یه قانون مهم دیگه هم توی راهنماش داره: اگه وارد حساب گوگلتون هستید، ایمیل‌های گوگل هیچ‌وقت رمز همون حساب رو ازتون نمی‌خوان. و اگه به یه ایمیل امنیتی که به نظر میاد از گوگله شک کردید، خودتون مستقیم به صفحه‌ی myaccount.google.com/notifications برید؛ اونجا فعالیت‌های امنیتی اخیر حسابتون رو می‌بینید، بی اینکه به لینک ایمیل نیاز باشه.
اگه جای این گزینه‌ها توی نسخه‌ی شما فرق داشت، توی منوی ایمیل دنبال همین اسم‌ها بگردید؛ برنامه‌ها گاهی ظاهرشون رو عوض می‌کنن.
سربرگ‌ها
هر ایمیل، غیر از متنی که می‌بینید، یه عالمه خط پنهان داره به اسم سربرگ (Header)، مثل مهرهایی که هر اداره‌ی پست سر راه روی پاکت می‌زنه. این سربرگ‌ها می‌گن ایمیل از کجا اومده و از کدوم سرورها رد شده.
توی جیمیل روی کامپیوتر، از منوی سه‌نقطه‌ی کنار دکمه‌ی جواب، گزینه‌ای هست برای نشون دادن متن کامل ایمیل (Show original)، که سربرگ‌ها هم توشه. توی برنامه‌های دیگه، مثل اوت‌لوک یا ایمیل اپل، طبق راهنمای جیمیل دنبال خطی بگردید به اسم Authentication-Results. اگه توش spf=pass یا dkim=pass بود، یعنی ایمیل از نظر اون مهر تایید شده.
لازم نیست همه‌ی این‌ها رو بفهمید. برای بیشتر آدم‌ها، همون علامت سوال جیمیل و نشانی واقعی فرستنده کافیه. ولی اگه یه ایمیل خیلی مهم بود، مثلا درخواست پول، این راه دقیق‌تره.
متن لینک و نشانی واقعی
توی ایمیل، چیزی که روی یه لینک یا دکمه نوشته شده، و جایی که واقعا می‌ره، دو تا چیز جدان. فرستنده هر متنی رو می‌تونه روی هر نشانی‌ای بذاره، حتی متنی که خودش شکل یه نشانی درسته:
روی کامپیوتر، به گفته‌ی راهنمای جیمیل، موس رو بدون کلیک روی لینک ببرید؛ نشانی واقعی پایین صفحه‌ی مرورگر نشون داده می‌شه. اگه با متن لینک جور نبود، ممکنه به یه صفحه‌ی فیشینگ ببره. روی گوشی، انگشتتون رو روی لینک نگه دارید تا یه پنجره با نشانی کامل باز بشه؛ بعد بی اینکه بازش کنید، ببندیدش.
و قانون از همه مهم‌تر: حتی اگه نشانی درست به نظر رسید، بعد از زدن روی لینک یه ایمیل، رمز رو وارد نکنید. راهنمای جیمیل هم همینو می‌گه: اگه روی لینکی زدید و رمز جیمیل، حساب گوگل یا سرویس دیگه‌ای رو خواست، چیزی نزنید و خودتون مستقیم به اون سایت برید. نشانی می‌تونه با حروف هم‌شکل گول‌زننده باشه؛ درس لینک‌هایی که درست به نظر می‌رسن ولی تقلبین.
پیوست‌ها
همه‌ی فیشینگ‌ها دنبال رمز نیستن؛ بعضی‌ها یه فایل پیوست دارن که وقتی بازش کنید، یه برنامه‌ی مخرب روی دستگاهتون اجرا می‌شه. اسم فایل هم می‌تونه گول بزنه:
نوع واقعی یه فایل رو آخرین پسوندش، یعنی تیکه‌ی بعد از آخرین نقطه، تعیین می‌کنه. «فاکتور.pdf.exe» یه برنامه‌ست که خودش رو PDF جا زده؛ ویندوز گاهی پسوند آخر رو نشون نمی‌ده، پس فقط «فاکتور.pdf» دیده می‌شه.
جیمیل خودش جلوی خیلی از این‌ها رو می‌گیره. طبق راهنمای رسمیش، جیمیل اجازه نمی‌ده فایل‌هایی با پسوندهایی مثل exe، bat، js، msi، scr، iso، apk و ده‌ها پسوند دیگه پیوست بشن، حتی داخل یه فایل فشرده؛ و سندهای دارای ماکروی مخرب و فایل‌های فشرده‌ی رمزدار رو هم مسدود می‌کنه. ولی کلاهبردارها هم راه‌های دیگه پیدا می‌کنن، مثلا به جای پیوست، یه لینک به یه فایل اشتراکی می‌فرستن.
قانون ساده: پیوستی که منتظرش نبودید رو باز نکنید، حتی از طرف یه آشنا، تا از راه دیگه بپرسید. مخصوصا این‌ها: فایل‌های اجرایی، فایل‌های html که یه صفحه‌ی ورود باز می‌کنن، سندهای ورد و اکسل که می‌گن «برای دیدن محتوا، Enable Content رو بزنید» (یعنی ماکرو رو روشن کنید)، و فایل فشرده‌ی رمزدار که رمزش توی متن خود ایمیله.
جواب به کی می‌ره
یه ترفند کمتر شناخته‌شده: هر ایمیل یه بخش پنهان داره به اسم «جواب به» (Reply-To). وقتی دکمه‌ی جواب رو می‌زنید، جواب شما به نشانی‌ای می‌ره که توی این بخشه، نه لزوما به نشانی فرستنده. یعنی ایمیل می‌تونه از یه نشانی درست، یا از یه نشانی که فقط شبیهه، فرستاده بشه، ولی جواب شما به صندوق کلاهبردار بره.
این مخصوصا توی ایمیل‌های جعلی کاری رایجه: شما فکر می‌کنید دارید به مدیرتون جواب می‌دید، ولی جواب، با همه‌ی اطلاعات و فایل‌هایی که پیوست کردید، جای دیگه می‌ره. برای همین، وقتی جواب می‌دید، یه نگاه به خط «به» (To) توی پنجره‌ی جواب بندازید؛ همون نشانی‌ایه که جواب واقعا بهش می‌ره. اگه با نشانی فرستنده فرق داشت، دست نگه دارید.
شکل‌های رایج
ایمیل‌های فیشینگ تقریبا همیشه یکی از این داستان‌ها رو دارن:
- «حسابتون مشکل داره». صندوق پر شده، رمز منقضی شده، یه ورود مشکوک دیدیم، حساب تا فلان روز بسته می‌شه.
- «یه فایل با شما به اشتراک گذاشته شد». شبیه اعلان سرویس‌های فایل و سند، که به یه صفحه‌ی ورود جعلی می‌بره.
- «فاکتور یا رسید». برای خریدی که نکردید، با یه پیوست یا لینک «برای لغو».
- «بسته‌ی شما». از یه شرکت پست یا حمل‌ونقل، برای «هزینه‌ی گمرک» یا «تغییر نشانی».
- «برنده شدید» یا «بازپرداخت». یه جایزه، یا پولی که «باید بهتون برگرده».
- «از طرف همکار یا مدیر». که بخش بعد کامل می‌گیم.
اگه یه ایمیل با یکی از این داستان‌ها اومد، به جای لینک ایمیل، خود سرویس رو از نشانک یا برنامه‌ی رسمی باز کنید و ببینید واقعا خبری هست یا نه. اگه حساب واقعا مشکل داشت، همون‌جا هم می‌بینیدش.
ایمیل جعلی کاری
گرون‌ترین نوع فیشینگ ایمیلی، اونیه که اصلا لینک و پیوست نداره. فقط یه درخواست ساده‌ست، از طرف یه آدم مهم، به کسی که دستش به پول می‌رسه. به این می‌گن Business Email Compromise، یعنی «ایمیل جعلی کاری» یا «نفوذ به ایمیل سازمانی»:
مثلا «مدیرعامل» به بخش مالی می‌نویسه که یه پرداخت فوری به یه حساب تازه لازمه، الان توی جلسه‌ست و نمی‌تونه تلفن جواب بده، و موضوع محرمانه‌ست. یا یه «فروشنده» می‌نویسه شماره حسابش عوض شده و فاکتور بعدی رو به حساب تازه بزنید. گاهی ایمیل از یه دامنه‌ی خیلی شبیه میاد، و گاهی از حساب واقعی همون آدم، که دزدیده شده.
طبق گزارش سالانه‌ی FBI، فقط توی آمریکا و فقط توی سال ۲۰۲۵، این نوع فریب حدود ۳ میلیارد دلار زیان زده. راه جلوگیریش ساده‌ست ولی باید قانون باشه: هر درخواست پرداخت یا تغییر شماره حساب، با یه تماس تلفنی به شماره‌ای که از قبل دارید تایید بشه، نه با جواب دادن به همون ایمیل.
وقتی ایمیل از حساب واقعیه
سخت‌ترین حالت اینه که ایمیل واقعا از حساب یه آشنا اومده، چون حسابش دزدیده شده. اینجا نشانی درسته، مهرها هم درستن، چون واقعا از همون حساب فرستاده شده.
پس چطور بفهمیم؟ از رفتار. ایمیلی که با لحن همیشگی اون آدم جور نیست، یهو یه لینک یا پیوست بی‌توضیح داره، یا یه درخواست عجیب، مثلا پول یا کارت هدیه، رو با عجله می‌خواد. هر وقت چنین چیزی دیدید، از یه راه دیگه، مثلا تلفن یا پیام‌رسان، از خود اون آدم بپرسید. اگه حسابش دزدیده شده باشه، با این کار بهش خبر هم دادید.
هشدارهای جیمیل
جیمیل خودش هم دنبال فیشینگ می‌گرده. طبق راهنمای رسمیش، اگه یه ایمیل رو خطرناک یا مشکوک تشخیص بده، یه هشدار زرد یا قرمز بالای ایمیل نشون می‌ده، یا ایمیل رو مستقیم می‌بره توی هرزنامه (Spam). وقتی هشدار دیدید، جیمیل می‌گه روی لینک‌ها نزنید، پیوست‌ها رو نگیرید و اطلاعات شخصی وارد نکنید.
ولی نبودن هشدار هم یعنی امن بودن نیست. جیمیل همه‌چیز رو نمی‌گیره، مخصوصا ایمیل‌هایی که از حساب‌های واقعی دزدیده‌شده میان. راهنمای خود جیمیل هم می‌گه حتی اگه هشداری نگرفتید، روی لینک‌ها و پیوست‌های فرستنده‌ی ناشناس نزنید.
دو تا ابزار دیگه‌ی گوگل هم هست که راهنمای جیمیل پیشنهاد می‌کنه. یکی Safe Browsing توی کروم، که جلوی باز شدن سایت‌های فیشینگ شناخته‌شده هشدار می‌ده؛ توی تنظیماتش می‌شه حالت Enhanced Protection، یعنی «محافظت پیشرفته»، رو روشن کرد. یکی دیگه بررسی رمزهای ذخیره‌شده توی حساب گوگله، که رمزهای ناامن یا لو رفته رو نشونتون می‌ده. درس امن‌تر کردن جیمیل و حساب گوگل همه‌ی این‌ها رو قدم به قدم می‌گه.
ردیاب‌های پنهان توی ایمیل
این یکی بیشتر به حریم خصوصی ربط داره تا امنیت. خیلی از ایمیل‌ها، مخصوصا ایمیل‌های تبلیغاتی، یه عکس خیلی کوچیک و نامرئی دارن، گاهی به اندازه‌ی یه نقطه. وقتی ایمیل رو باز می‌کنید، برنامه‌ی ایمیل اون عکس رو از سرور فرستنده می‌گیره، و فرستنده می‌فهمه شما ایمیل رو باز کردید، کی باز کردید، و گاهی با چه دستگاهی و از کجا. به این عکس‌ها می‌گن ردیاب ایمیل (Tracking Pixel).
برای کلاهبردار هم این خبر ارزش داره: می‌فهمه نشانی ایمیل شما واقعیه و یکی هست که ایمیل‌ها رو باز می‌کنه، پس ارزش فرستادن فیشینگ‌های بعدی رو داره.
جیمیل طبق راهنمای رسمیش، پیش از اینکه عکس‌ها به شما برسن، خودش اون‌ها رو بررسی و از سرورهای خودش می‌گیره؛ برای همین فرستنده نمی‌تونه از راه عکس، اطلاعات کامپیوتر یا جای شما رو بفهمه، یا توی مرورگرتون کوکی بذاره. ولی خود جیمیل هم می‌گه گاهی فرستنده‌ها هنوز می‌تونن بفهمن یه ایمیل عکس‌دار رو باز کردید. اگه نمی‌خواید، توی تنظیمات جیمیل روی کامپیوتر، بخش «Images»، گزینه‌ی «Ask before displaying external images» رو انتخاب کنید، یعنی «پیش از نشون دادن عکس‌های بیرونی بپرس»، و پایین صفحه ذخیره کنید. از اون به بعد، عکس هر ایمیل فقط وقتی دیده می‌شه که خودتون «Display images» رو بزنید. جیمیل خودش هم برای ایمیل‌هایی که مشکوک تشخیص بده، عکس‌ها رو خودکار نشون نمی‌ده.
لینک لغو اشتراک
ایمیل‌های تبلیغاتی واقعی، پایینشون یه لینک «لغو اشتراک» (Unsubscribe) دارن. برای فرستنده‌هایی که می‌شناسید، مثلا فروشگاهی که ازش خرید کردید، زدنش کاملا درسته. ولی توی یه ایمیل ناشناس و مشکوک، همون لینک هم می‌تونه خودش یه طعمه باشه: یا به یه صفحه‌ی بد می‌ره، یا فقط به فرستنده خبر می‌ده که این نشانی واقعیه و یکی پشتشه.
برای ایمیل‌های ناشناس، به جای زدن لینک لغو اشتراک، از گزینه‌ی خود برنامه‌ی ایمیل استفاده کنید: گزارش هرزنامه، یا اگه جیمیل خودش گزینه‌ی لغو اشتراک کنار اسم فرستنده نشون داد، همون رو بزنید.
ایمیل من رو از کجا آوردن
خیلی‌ها می‌پرسن «من که نشانیم رو به کسی ندادم، چطور برام ایمیل اومد؟». معمولا از یکی از این راه‌ها: یه سایتی که توش عضو بودید هک شده و فهرست ایمیل‌های کاربرهاش بیرون ریخته؛ نشانیتون جایی عمومی نوشته شده، مثلا توی یه صفحه‌ی اجتماعی یا امضای یه پیام؛ یا اصلا حدسی ساخته شده، مثلا اسم و فامیلتون با یه سرویس ایمیل معروف.
یعنی اینکه ایمیل به نشانی درست شما اومده، یا حتی اسمتون رو هم داره، نشونه‌ی واقعی بودنش نیست. و چون نشانی‌ها بعد از هر لو رفتن خرید و فروش می‌شن، بهترین کار اینه که رمز هر حساب جدا باشه، تا لو رفتن یکی، بقیه رو باز نکنه. درس رمز خوب چه شکلیه.
گزارش توی جیمیل
گزارش دادن، به جیمیل کمک می‌کنه ایمیل‌های شبیه رو برای بقیه هم بگیره. طبق راهنمای جیمیل، روی کامپیوتر:
- جیمیل رو باز کنید و ایمیل رو باز کنید.
- کنار دکمه‌ی جواب (Reply)، روی «بیشتر» (More) بزنید، که سه نقطه‌ست.
- «گزارش فیشینگ» (Report phishing) رو بزنید.
اگه هم یه ایمیل واقعی رو اشتباهی فیشینگ تشخیص داده بود، از همون منو «Report not phishing» رو بزنید. جیمیل یه نکته هم گفته: وقتی یه ایمیل رو خودتون به هرزنامه می‌برید، یه نسخه از اون ایمیل و پیوست‌هاش به گوگل فرستاده می‌شه تا بررسیش کنه. پس ایمیل خصوصی و واقعی رو برای مرتب کردن صندوق، هرزنامه نزنید.
اگه ایمیل به اسم یه بانک یا شرکت بود، به خود اون بانک یا شرکت هم از راه رسمیشون خبر بدید؛ خیلی‌هاشون یه نشانی یا فرم برای گزارش فیشینگ دارن.
اگه دامنه دارید
اگه برای کار خودتون یه دامنه و ایمیل با اسم خودتون دارید، مثلا یه فروشگاه اینترنتی، کلاهبرداری ممکنه به اسم شما به مشتری‌هاتون ایمیل بفرسته. سه تا مهری که گفتیم، اینجا به کار شما میان: SPF، DKIM و DMARC رو برای دامنه‌تون درست کنید. با DMARC می‌تونید بگید ایمیل‌های بی‌مهر به اسم شما، اصلا قبول نشن.
راهنمای جیمیل برای صاحب‌های دامنه چند تا نکته‌ی دقیق‌تر هم داره: DKIM رو ترجیح بدید، کلیدش دست‌کم ۱۰۲۴ بیتی باشه، و ایمیل‌های بی‌مهر احتمال زیادی داره که رد بشن. اگه این کارها براتون غریبه، با کسی که دامنه و سرور ایمیلتون رو نگه می‌داره در میون بذارید.
اگه بازش کردیم
فقط باز کردن و خوندن یه ایمیل معمولا خطری نداره. اگه کاری کردید، به ترتیب:
- اگه روی لینک زدید و رمز وارد کردید، از راه درست وارد همون حساب بشید و رمز رو عوض کنید؛ هر جای دیگه هم که همین رمز رو داشت.
- برای حساب گوگل، صفحه‌ی فعالیت‌های امنیتی رو ببینید و دستگاه‌های ناشناس رو بیرون کنید. درس ایمیلم هک شد.
- اگه پیوست رو باز کردید، دستگاه رو از اینترنت جدا کنید، یه بررسی کامل با ضدویروس انجام بدید، و رمزهای مهم رو از یه دستگاه دیگه عوض کنید.
- اگه پول فرستادید، همین الان به بانک خودتون خبر بدید؛ هر چی زودتر، احتمال برگشتش بیشتر.
- ایمیل رو به‌عنوان فیشینگ گزارش کنید.
تمرین
- چند تا ایمیل واقعی از بانک یا سرویس‌هایی که باهاشون کار می‌کنید رو باز کنید و ببینید Mailed by و Signed by چی نشون می‌ده؛ تا شکل درستش رو بشناسید.
- توی پوشه‌ی هرزنامه، یه ایمیل مشکوک پیدا کنید و نشانی واقعی فرستنده و نشانی لینک‌هاش رو، بی کلیک، بخونید.
- روی گوشی، تمرین کنید که با نگه داشتن انگشت، نشانی یه لینک رو ببینید و بعد ببندید.
- اگه با پول کار می‌کنید، با همکاراتون قانون «تایید هر پرداخت با تلفن» رو بذارید.
اشتباه‌های رایج
- «اسم فرستنده‌ش بانک بود.» اسم نمایشی رو هر کسی هر چی می‌نویسه؛ نشانی و دامنه رو بخونید.
- «ایمیل تایید شده بود، پس امنه.» تایید یعنی از همون دامنه اومده؛ دامنه‌ی کلاهبردار هم می‌تونه تایید بشه.
- «متن لینک نشانی درست بانک بود.» متن لینک و مقصدش دو تا چیزن؛ نشانی واقعی رو ببینید.
- «فایل PDF بود.» آخرین پسوند تعیین می‌کنه؛ «pdf.exe» برنامه‌ست.
- «از ایمیل خود همکارم بود.» حسابش ممکنه دزدیده شده باشه؛ درخواست عجیب رو از راه دیگه بپرسید.
- «جیمیل هشدار نداد.» نبودن هشدار یعنی جیمیل نگرفته، نه اینکه امنه.
آخرین بررسی راهنمای رسمی جیمیل: ۲۴ مهر ۱۴۰۵.
جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.
- اسم فرستنده رو هر کسی می‌تونه بنویسه؛ نشانی واقعی و دامنه‌ش رو بخونید.
- SPF، DKIM و DMARC سه مهرن که نشون می‌دن ایمیل واقعا از اون دامنه اومده.
- توی جیمیل، علامت سوال کنار فرستنده یعنی تایید نشده.
- متن لینک و نشانی واقعیش می‌تونن فرق کنن؛ پیش از زدن، نشانی رو ببینید.
- پیوست‌هایی مثل exe، html و سندهای ماکرودار رو باز نکنید؛ درخواست پول رو از راه دوم تایید کنید.
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.