آموزشامنیت و حریم خصوصی در اینترنت
امنیت پیامک
جواب کوتاه
پیامک مثل کارت‌پستاله: رمزنگاری سرتاسری نداره، پس اپراتور و هر جایی که ازش رد می‌شه می‌تونه بخونه، و اسم یا شماره‌ی فرستنده‌ش هم قابل جعله. برای همین فیشینگ پیامکی، که به انگلیسی بهش می‌گن Smishing، این‌قدر رایجه: پیامک جعلی ابلاغیه، جریمه، مالیات، یارانه یا واریزی، با یه لینک. قانونش ساده‌ست: از لینک پیامک پرداخت نکنید، برنامه نصب نکنید و کد تایید ندید؛ هر خبری رو خودتون از برنامه یا سایت رسمی بررسی کنید.
پیامک ابلاغیه
مثلا فرض کنید یه پیامک میاد: «ابلاغیه‌ی الکترونیکی علیه شما ثبت شد. برای مشاهده‌ی متن شکایت وارد لینک زیر شوید.» دلتون می‌ریزه. کی از من شکایت کرده؟ روی لینک می‌زنید. صفحه‌ای باز می‌شه که می‌گه برای دیدن ابلاغیه، یه هزینه‌ی کوچیک «خدمات» بپردازید، یا یه برنامه نصب کنید.
هیچ ابلاغیه‌ای در کار نیست. اگه هزینه رو بدید، اطلاعات کارتتون رفته. اگه برنامه رو نصب کنید، بدتره: برنامه از اون به بعد پیامک‌های شما، از جمله کدهای بانک، رو می‌خونه و برای کلاهبردار می‌فرسته، و گاهی از گوشی شما همون پیامک جعلی رو برای همه‌ی مخاطب‌هاتون می‌فرسته.
این شکل فیشینگ، یعنی فیشینگ از راه پیامک، به انگلیسی بهش می‌گن Smishing، از SMS و Phishing. توی ایران خیلی رایجه، چون همه پیامک بانک و اداره و کد تایید می‌گیرن. این درس می‌گه چرا پیامک این‌قدر راحت جعل می‌شه، داستان‌های رایجش چیه، و چطور پیامک‌هاتون رو امن‌تر کنید. چیزهایی که درباره‌ی آیفون و اندروید می‌گیم، از راهنمای رسمی خود اپل و گوگله.
پیامک، کارت‌پستاله
پیامک، یا همون SMS که کوتاه‌شده‌ی Short Message Service هست، یعنی «سرویس پیام کوتاه»، دهه‌ی ۹۰ میلادی ساخته شد، وقتی امنیت هنوز دغدغه‌ی اصلی نبود. نزدیک‌ترین چیز بهش توی دنیای واقعی، کارت‌پستاله:
کارت‌پستال پاکت نداره. هر کسی که سر راه دستش بهش می‌رسه، می‌تونه بخونه. پیامک هم رمزنگاری سرتاسری نداره؛ یعنی اپراتور شما و اپراتور طرف مقابل، و هر سیستمی که پیامک ازش رد می‌شه، متنش رو می‌بینن. راهنمای خود گوگل هم صاف می‌گه که پیامک‌های SMS و MMS سرتاسری رمز نمی‌شن.
معنیش برای شما اینه: پیامک برای چیزهای خیلی خصوصی جای خوبی نیست. اگه یه چیز محرمانه رو می‌خواید بفرستید، یه پیام‌رسانی که رمزنگاری سرتاسری داره امن‌تره. درس رمزنگاری سرتاسری این فرق رو کامل می‌گه.
اسم فرستنده
پیامک‌های بانک و شرکت‌ها، به جای شماره، گاهی یه اسم یا یه شماره‌ی کوتاه دارن. خیلی‌ها فکر می‌کنن اگه اسم بانک بالای پیامک نوشته شده، پس پیامک واقعا از بانکه. ولی اسم فرستنده مثل یه برچسبه:
توی خیلی از جاهای دنیا، کسی که از یه سامانه‌ی پیامک انبوه پیامک می‌فرسته، می‌تونه اسم فرستنده رو خودش تعیین کنه. اپراتورها و کشورها برای جلوگیری از این کار قانون می‌ذارن، ولی هیچ‌جا صددرصدی نیست. راهنمای اپل هم درباره‌ی تماس‌ها می‌گه کلاهبردار می‌تونه طوری زنگ بزنه که شماره‌ی واقعی یه شرکت معتبر روی گوشی شما بیفته، که بهش می‌گن جعل (Spoofing).
یه نشونه‌ی ساده‌تر هم هست: پیامک «اداره» یا «بانک» که از یه شماره‌ی موبایل معمولی و شخصی اومده. جاهای رسمی معمولا از شماره‌ی شخصی پیامک نمی‌دن. ولی برعکسش درست نیست: اینکه از یه شماره‌ی کوتاه یا اسمی اومده، هیچ‌چیز رو ثابت نمی‌کنه. پس به فرستنده تکیه نکنید؛ به خواسته‌ی پیامک نگاه کنید.
پیامک انبوه از کجا میاد
پیامک‌های تبلیغاتی که هر روز می‌گیرید، معمولا از یه سرشماره‌ی بلند یا یه اسم میان، نه از یه شماره‌ی موبایل. این‌ها مال سامانه‌های پیامک انبوهن، یعنی سرویس‌هایی که هر کسب‌وکاری می‌تونه ازشون یه خط اجاره کنه و با یه برنامه، یه پیامک رو برای هزاران شماره بفرسته. همین سامانه‌هاست که ما هم برای فرستادن کد ورود ازشون استفاده می‌کنیم.
این یعنی دو چیز. اول، اینکه یه پیامک از یه سرشماره‌ی «رسمی‌نما» اومده، چیزی درباره‌ی فرستنده‌ش نمی‌گه؛ خیلی‌ها می‌تونن از این خط‌ها داشته باشن. دوم، فهرست شماره‌ها خرید و فروش می‌شه، پس اینکه یه پیامک به شماره‌ی درست شما اومده یا حتی اسمتون رو داره، هیچ‌چیز رو ثابت نمی‌کنه. کلاهبردارها هم گاهی از همین سامانه‌ها، با یه خط اجاره‌ای، فیشینگ می‌فرستن، تا وقتی که خطشون بسته بشه و سراغ یه خط دیگه برن.
داستان‌های رایج
فیشینگ پیامکی چند تا داستان ثابت داره، که هر چند وقت یه بار لباسشون عوض می‌شه:
ابلاغیه یا شکایت. «ابلاغیه‌ای علیه شما ثبت شد»، «پرونده‌ی شما به جریان افتاد». با ترس بازی می‌کنه. اگه واقعا ابلاغیه‌ای داشته باشید، با تایپ دستی نشانی سامانه‌ی رسمیش، یا از برنامه‌ی رسمی، می‌بینیدش؛ نه از لینک یه پیامک.
جریمه، مالیات، قبض. «جریمه‌ی پرداخت‌نشده دارید، تا امروز بپردازید وگرنه توقیف می‌شه». مبلغش معمولا کمه که فکر نکنید. هدفش اطلاعات کارته.
یارانه، سهام، کمک‌هزینه. «یارانه‌ی شما واریز نشده، برای ثبت اطلاعات وارد شوید». با طمع و نگرانی بازی می‌کنه.
رجیستری گوشی. «گوشی شما غیرفعال می‌شه، برای ثبت از این لینک اقدام کنید». ترس از قطع شدن گوشی.
بسته‌ی پستی. «بسته‌ی شما مونده، هزینه‌ی ارسال رو بپردازید». مخصوصا وقتی واقعا منتظر یه بسته‌اید، خیلی باورپذیره.
پیامک از یه آشنا. «این عکس‌ها رو ببین» یا «این لینک رو باز کن»، از شماره‌ی یه دوست که گوشیش آلوده شده.
همه‌ی این‌ها آخرش یه لینکه. و قانون همیشگی: پیامکی که با لینک ازتون می‌خواد پرداخت کنید، اطلاعات بدید یا برنامه نصب کنید، تقریبا همیشه جعلیه. خبر رو خودتون، از راهی که می‌شناسید، بررسی کنید.
پیامک واریزی جعلی
این یکی بیشتر برای کسایی پیش میاد که چیزی می‌فروشن، مثلا توی یه سایت آگهی. خریدار می‌گه پول رو فرستادم، و یه پیامک «واریز» هم به گوشی شما میاد، با مبلغ درست و ظاهر پیامک بانک. ولی پولی نیومده:
پیامک واریز رو می‌شه ساخت، از یه شماره‌ی دیگه یا با اسم جعلی. یه شکل دیگه‌ش اینه که کسی زنگ می‌زنه که «اشتباهی پول برات فرستادم، لطفا برگردون»، و یه پیامک جعلی واریز هم فرستاده. قانونش: پیش از تحویل جنس یا برگردوندن هر پولی، خود حسابتون رو توی برنامه‌ی رسمی بانک یا خودپرداز ببینید. پیامک، رسید نیست.
«این برنامه رو نصب کنید»
خطرناک‌ترین پیامک‌ها اون‌هایی‌ان که می‌خوان یه برنامه نصب کنید، معمولا یه فایل با پسوند APK روی اندروید، با اسم «مشاهده‌ی ابلاغیه»، «پیگیری بسته» یا «ثبت یارانه». این برنامه وقتی نصب شد، اجازه‌ی خوندن پیامک‌ها رو می‌خواد. از اون به بعد، هر کد تایید و هر رمز دوم پویایی که بانک براتون می‌فرسته، به کلاهبردار هم می‌رسه. بعضی‌هاشون از گوشی شما، همون پیامک رو برای مخاطب‌هاتون هم می‌فرستن، و برای همینه که گاهی این پیامک‌ها از شماره‌ی آشناها میان.
قانون: هیچ برنامه‌ای رو از لینک پیامک نصب نکنید. برنامه رو فقط از فروشگاه رسمی گوشیتون یا سایت رسمی خود سازنده بگیرید، که خودتون نشانیش رو تایپ کردید. درس برنامه‌ی جعلی و فایل APK این رو کامل می‌گه.
کد تایید
پیامک، راه اصلی رسیدن کد تایید و رمز دوم پویاست. برای همین، هر کسی که این کد رو ازتون بخواد، داره کلید رو می‌خواد. پیامکی که می‌گه «کدی که براتون اومده رو برای تایید بفرستید»، یا تماسی که می‌گه «یه کد براتون فرستادیم، بخونیدش»، همیشه کلاهبرداریه.
راهنمای اپل این رو خیلی صاف گفته: اپل هیچ‌وقت ازتون نمی‌خواد رمز، رمز گوشی یا کد دومرحله‌ای رو بهش بگید یا توی یه سایت بزنید، و هیچ‌وقت نمی‌خواد یه ویژگی امنیتی رو خاموش کنید. همین قانون برای بانک‌ها و پیام‌رسان‌ها و هر جای معتبر دیگه هم درسته. پیامک‌های کد تایید معمولا خودشون هم نوشتن «این کد رو به کسی ندید»؛ متن پیامک رو تا آخر بخونید، مخصوصا اینکه کد برای چه کاریه. اگه برای کاری اومده که شما شروع نکردید، یعنی یکی دیگه داره امتحان می‌کنه. درس کد تایید رو به هیچ‌کس ندید.
دکل جعلی
یه روش تازه‌تر هم هست که اصلا به شماره‌ی شما نیاز نداره. کلاهبردار یه دستگاه توی ماشینش داره که خودش رو دکل مخابراتی جا می‌زنه. به این دستگاه می‌گن SMS blaster، یعنی «پیامک‌پاش»:
گوشی‌های اطراف، که فکر می‌کنن این یه دکل معمولیه، بهش وصل می‌شن، و دستگاه به همه‌شون، با هر اسم فرستنده‌ای، پیامک فیشینگ می‌فرسته. معمولا گوشی رو به نسل قدیمی شبکه، یعنی 2G، می‌کشونه، چون اونجا گوشی دکل رو بررسی نمی‌کنه. سال ۲۰۲۵، توی لندن یه نفر محکوم شد که پنج روز با همین دستگاه توی ماشینش، دور شهر چرخیده و ده‌ها هزار پیامک جعلی مالیات و بانک فرستاده بود؛ همون سال توی بانکوک و چند تا شهر دیگه هم موارد مشابه گرفته شد.
این یعنی حتی اگه پیامک از یه اسم کاملا درست اومده باشه، باز هم لینکش رو باز نکنید. بعضی گوشی‌های اندروید یه گزینه دارن برای خاموش کردن شبکه‌ی 2G، که جلوی این نوع رو می‌گیره؛ توی بخش اندروید می‌گیم.
پیامک و حریم خصوصی
چون پیامک سرتاسری رمز نمی‌شه، از نظر حریم خصوصی هم جای کمی داره. اپراتور می‌تونه متن پیامک‌ها رو ببینه و نگه داره، و برنامه‌هایی که اجازه‌ی خوندن پیامک گرفتن هم همین‌طور. برای همین: کد ملی، عکس مدارک، رمز و چیزهای خیلی خصوصی رو با پیامک نفرستید.
برنامه‌هایی که پیامک‌ها رو می‌خونن هم مهمن. خیلی از برنامه‌ها اجازه‌ی خوندن پیامک رو می‌خوان، بعضی‌ها واقعا لازمش دارن، بیشترشون نه. توی تنظیمات گوشی ببینید کدوم برنامه‌ها اجازه‌ی پیامک دارن و هر کدوم که لازم نیست رو بردارید. درس دسترسی برنامه‌ها.
یه نکته‌ی جالب از راهنمای گوگل هم هست: محافظت هرزنامه‌ی Google Messages، که پایین‌تر می‌گیم، برای تشخیص لینک‌های خطرناک، نشانی لینک‌های پیامک‌ها رو برای بررسی به گوگل می‌فرسته و شماره‌ی فرستنده‌های ناشناس رو موقتا نگه می‌داره. گوگل می‌گه این کار بی شناسایی شخص شما انجام می‌شه. یعنی امنیت بیشتر، با یه کم حریم خصوصی کمتر؛ تصمیمش با خودتونه.
روی صفحه‌ی قفل
وقتی یه پیامک میاد، خیلی از گوشی‌ها متنش رو روی صفحه‌ی قفل نشون می‌دن، حتی وقتی گوشی قفله. یعنی هر کسی که گوشی شما رو یه لحظه دستش بگیره، یا روی میز ببینه، کد تایید رو هم می‌بینه. کسی که شماره‌ی شما رو داره، می‌تونه برای یه حساب شما «فراموشی رمز» بزنه، و فقط کافیه کد رو از روی صفحه‌ی قفل بخونه.
توی تنظیمات اعلان‌های گوشی، گزینه‌ای هست برای اینکه متن پیام‌ها روی صفحه‌ی قفل نشون داده نشه، یا فقط وقتی گوشی باز شد نشون داده بشه. توی آیفون بهش Show Previews می‌گن و گزینه‌ی When Unlocked داره؛ توی اندروید، توی تنظیمات اعلان‌های صفحه‌ی قفل، گزینه‌ای برای پنهان کردن محتوای حساس هست. اسم دقیق گزینه‌ها بسته به مدل گوشی فرق داره.
پیامک روی دستگاه‌های دیگه
پیامک‌های شما ممکنه فقط روی گوشیتون نباشن. آیفون می‌تونه پیامک‌ها رو روی مک و آیپد هم نشون بده، و Google Messages یه نسخه‌ی وب داره که با اسکن یه کیوآرکد، پیامک‌های گوشی رو توی مرورگر یه کامپیوتر نشون می‌ده. خیلی کاربردیه، ولی یعنی هر کدوم از اون دستگاه‌ها هم کدهای تایید شما رو می‌بینه.
یه کلاهبرداری هم دقیقا از همین استفاده می‌کنه: یکی، مثلا به اسم پشتیبانی یا یه فروشنده، ازتون می‌خواد «برای تایید» یه کیوآرکد رو با گوشیتون اسکن کنید. اون کیوآرکد، کیوآرکد وصل شدن نسخه‌ی وب پیام‌رسان یا پیامک‌های شما به کامپیوتر اونه. از اون لحظه، هر پیامکی که به شما می‌رسه، روی صفحه‌ی اون هم دیده می‌شه.
پس هر چند وقت یه بار، فهرست دستگاه‌های وصل رو ببینید: توی Google Messages بخش دستگاه‌های جفت‌شده، و توی آیفون تنظیمات فرستادن پیامک به دستگاه‌های دیگه. هر دستگاهی که نمی‌شناسید رو جدا کنید، و هیچ‌وقت کیوآرکدی رو که کس دیگه‌ای براتون فرستاده، با بخش «وصل کردن دستگاه» یه برنامه اسکن نکنید.
روی آیفون
آیفون یه فیلتر داره که پیامک‌های فرستنده‌های ناشناس رو از بقیه جدا می‌کنه. طبق راهنمای رسمی اپل:
- برنامه‌ی Messages رو باز کنید.
- توی فهرست گفت‌وگوها، از منوی بالا، Manage Filtering رو بزنید.
- Screen Unknown Senders رو روشن کنید، یعنی «غربال فرستنده‌های ناشناس». از این به بعد، پیامک کسایی که توی مخاطب‌هاتون نیستن، می‌ره توی یه پوشه‌ی جدا و براتون اعلان نمیاد.
- برای اینکه کدهای تایید و پیامک‌های فوری رو از دست ندید، از Allow Notifications، دسته‌هایی که می‌خواید اعلان داشته باشن رو روشن کنید. این دسته‌ها بسته به کشور فرق دارن.
- اگه خواستید پیامک‌های تبلیغاتی و تراکنش‌ها هم جدا بشن، Text Message Filter رو روشن کنید.
پیامک‌های ناشناس رو هر وقت خواستید توی پوشه‌ی Unknown Senders می‌بینید. اپل می‌گه تا وقتی فرستنده رو «شناخته‌شده» علامت نزنید یا به مخاطب‌ها اضافه نکنید، لینک‌هاش باز نمی‌شن و عکس‌هاش تار نشون داده می‌شن؛ یه لایه‌ی محافظت خوب. یه نکته هم گفته: این فیلتر روی فرستنده‌ای که سه بار یا بیشتر بهش جواب دادید کار نمی‌کنه.
اگه جای این گزینه‌ها توی نسخه‌ی iOS شما فرق داشت، توی تنظیمات Messages دنبال همین اسم‌ها بگردید.
روی اندروید
خیلی از گوشی‌های اندروید با برنامه‌ی پیام‌نگار گوگل، یعنی Google Messages، کار می‌کنن. این برنامه یه محافظت هرزنامه (Spam protection) داره که طبق راهنمای گوگل، به‌صورت خودکار روشنه، با یه مدل روی خود گوشی الگوهای هرزنامه رو تشخیص می‌ده و لینک‌ها رو بررسی می‌کنه، و پیامک مشکوک رو می‌بره توی پوشه‌ی هرزنامه یا براش هشدار می‌ذاره. برای اینکه مطمئن بشید روشنه:
- Google Messages رو باز کنید.
- بالا، روی عکس پروفایل یا حرف اول اسمتون بزنید.
- Messages settings، بعد Protection & Safety، بعد Spam protection.
- Enable spam protection رو روشن نگه دارید.
گوگل می‌گه این گزینه فقط روی گوشی‌هایی دیده می‌شه که پشتیبانیش رو دارن. اگه گوشی شما برنامه‌ی پیامک دیگه‌ای از سازنده‌ی خودش داره، معمولا اون هم توی تنظیماتش یه گزینه‌ی مسدود کردن هرزنامه یا فرستنده‌های ناشناس داره.
برای دکل جعلی هم، بعضی گوشی‌های اندروید توی تنظیمات شبکه‌ی موبایل یه گزینه دارن برای اجازه ندادن به شبکه‌ی 2G. اگه گوشی شما داره و توی منطقه‌ی شما شبکه‌ی 4G یا بالاتر هست، خاموش کردن 2G جلوی وصل شدن به دکل‌های جعلی قدیمی رو می‌گیره. درس امنیت و حریم خصوصی در اندروید بقیه‌ی تنظیمات رو کامل می‌گه.
RCS، پیامک تازه
جانشین تازه‌ی پیامک اسمش RCS هست، کوتاه‌شده‌ی Rich Communication Services، یعنی «سرویس‌های ارتباطی غنی». شبیه پیام‌رسانه: عکس با کیفیت، «در حال نوشتن»، و تیک خونده شدن. این روی اینترنت کار می‌کنه، نه شبکه‌ی پیامک قدیمی، و بسته به اپراتور و کشور ممکنه در دسترس باشه یا نه:
طبق راهنمای گوگل، گفت‌وگوی RCS بین دو نفری که هر دو Google Messages دارن و RCS براشون روشنه، خودکار سرتاسری رمز می‌شه، و یه قفل کوچیک روی دکمه‌ی ارسال و کنار زمان پیام نشونش می‌ده. ولی اگه یکی از دو طرف RCS رو از دست بده، گفت‌وگو برمی‌گرده به SMS، که سرتاسری نیست. پس قفل رو ببینید: قفل هست یعنی سرتاسری، قفل نیست یعنی کارت‌پستال.
مسدود و گزارش
وقتی یه پیامک فیشینگ گرفتید، دو کار ساده بکنید. یکی، گزارش: توی آیفون، طبق راهنمای اپل، زیر پیام گزینه‌ی Report Junk هست. توی Google Messages، طبق راهنمای گوگل، گزینه‌ی Report spam؛ گوگل می‌گه با این کار هم به خودش و هم به اپراتور خبر می‌دید. دو، مسدود کردن فرستنده، تا از همون شماره دیگه پیامی نیاد.
اگه پیامک به اسم یه بانک یا شرکت بود، از راه رسمی خودشون هم خبر بدید. اپل مثلا برای پیامک‌هایی که خودشون رو اپل جا می‌زنن، یه نشانی ایمیل گذاشته که عکس صفحه‌ی پیامک رو براش بفرستید. خیلی از بانک‌ها هم یه راه گزارش فیشینگ دارن.
جواب ندید، حتی با «اشتباه گرفتید» یا «لغو». جواب دادن فقط به فرستنده خبر می‌ده که این شماره فعاله و یکی پشتشه.
اشتراک‌های پیامکی پولی
یه دام دیگه، که بیشتر جیب رو خالی می‌کنه تا حساب رو: اشتراک‌های پیامکی پولی. بعضی سرویس‌ها، مثلا فال روزانه، مسابقه، آهنگ یا سرگرمی، روزانه یا هفتگی از شارژ سیم‌کارت شما پول برمی‌دارن. گاهی آدم بی اینکه بدونه عضوشون می‌شه، مثلا با زدن یه دکمه توی یه تبلیغ، یا فرستادن یه عدد به یه سرشماره‌ی کوتاه برای «شرکت در قرعه‌کشی».
اگه یهو شارژتون زودتر از همیشه تموم می‌شه، یا پیامک‌های تکراری از یه سرشماره‌ی کوتاه می‌گیرید که خودتون عضوش نشدید، این رو بررسی کنید. معمولا با فرستادن یه کلمه مثل «لغو» یا «خاموش» به همون سرشماره، اشتراک لغو می‌شه؛ متن خود پیامک‌هاشون باید راه لغو رو بگه. برنامه‌ی رسمی اپراتورتون هم معمولا بخشی برای دیدن اشتراک‌های فعال و لغوشون داره. و قانون همیشگی: به هیچ سرشماره‌ای که نمی‌شناسید، برای جایزه یا قرعه‌کشی، چیزی نفرستید.
کمی تاریخ
اولین پیامک دنیا ۳ دسامبر ۱۹۹۲ فرستاده شد. یه مهندس ۲۲ ساله به اسم نیل پاپورث، از روی یه کامپیوتر، چون گوشی‌ها اون موقع کیبورد نداشتن، برای یکی از مدیرهای یه شرکت مخابراتی که توی مهمونی کریسمس بود نوشت: «Merry Christmas». قرار بود یه آزمایش ساده باشه؛ هیچ‌کس فکر نمی‌کرد روزی چند میلیارد پیامک فرستاده بشه.
چون پیامک برای یه شبکه‌ی بسته‌ی چند اپراتور طراحی شده بود که به هم اعتماد داشتن، امنیت توش جدی گرفته نشد: نه رمزنگاری سرتاسری داشت، نه بررسی جدی فرستنده. سال ۲۰۱۵ یه پژوهشگر امنیتی حفره‌ای توی اندروید پیدا کرد به اسم Stagefright، که با فرستادن فقط یه پیام چندرسانه‌ای (MMS) به یه شماره، می‌شد کنترل گوشی رو گرفت؛ برآورد کردن حدود ۹۵۰ میلیون گوشی آسیب‌پذیر بودن. گوگل درستش کرد و گزارشی از سوءاستفاده‌ی واقعی ازش نیومد، ولی نشون داد پیامک چقدر می‌تونه راه ورود باشه، و چرا به‌روزرسانی گوشی این‌قدر مهمه.
بعد، با رواج بانکداری موبایلی، پیامک شد راه اصلی رسیدن کد تایید و رمز دوم پویا، و برای همین شد هدف اصلی کلاهبردارها. و حالا دکل‌های جعلی و پیامک‌های ساخته‌شده با هوش مصنوعی، تازه‌ترین شکل‌هاشن. RCS اومده تا جای پیامک رو بگیره، ولی تا وقتی همه‌ی گوشی‌ها و اپراتورها اون رو با رمزنگاری سرتاسری نداشته باشن، پیامک قدیمی هم کنارش می‌مونه.
اگه روی لینک زدیم
اگه فقط لینک رو باز کردید و هیچ‌چیز نزدید و نصب نکردید، صفحه رو ببندید. اگه کاری کردید، به ترتیب:
- اطلاعات کارت زدید؟ همین الان کارت رو از برنامه‌ی بانک مسدود کنید یا به بانک زنگ بزنید.
- برنامه نصب کردید؟ گوشی رو از اینترنت جدا کنید، برنامه رو پاک کنید، و از یه دستگاه دیگه رمز بانک و پیام‌رسان‌ها رو عوض کنید. اگه پاک نمی‌شد، از کسی که وارده کمک بگیرید.
- کد تایید دادید؟ فرض کنید یکی وارد اون حساب شده؛ دستگاه‌های وصل رو ببینید و بیرونشون کنید.
- به مخاطب‌هاتون خبر بدید که اگه از شما پیامک لینک‌دار گرفتن، باز نکنن.
درس روی لینک فیشینگ کلیک کردیم، چی کار کنیم همه رو کامل‌تر می‌گه.
تمرین
- توی آیفون فیلتر فرستنده‌های ناشناس، یا توی اندروید محافظت هرزنامه رو، همین امروز بررسی و روشن کنید.
- نمایش متن پیامک روی صفحه‌ی قفل رو خاموش کنید.
- ببینید کدوم برنامه‌ها اجازه‌ی خوندن پیامک دارن، و هر کدوم لازم نیست رو بردارید.
- به خانواده، مخصوصا بزرگ‌ترها، بگید: «از لینک هیچ پیامکی پول نده و برنامه نصب نکن.»
اشتباه‌های رایج
- «اسم بانک بالای پیامک بود.» اسم فرستنده یه برچسبه و قابل جعله.
- «پیامک واریز اومد، پس پول رسیده.» پیامک رسید نیست؛ برنامه‌ی بانک رو ببینید.
- «برای دیدن ابلاغیه باید برنامه نصب کنم.» برنامه‌ی لینک پیامک، پیامک‌های شما رو می‌خونه؛ از راه رسمی ببینید.
- «پیامک از شماره‌ی دوستم بود.» گوشیش ممکنه آلوده باشه؛ ازش بپرسید.
- «پیامک خصوصیه، فقط من می‌بینم.» پیامک سرتاسری رمز نمی‌شه؛ اپراتور و صفحه‌ی قفل هم می‌بینن.
- «جواب دادم که اشتباه گرفتید.» جواب فقط خبر می‌ده شماره فعاله؛ گزارش و مسدود کنید.
آخرین بررسی راهنمای رسمی اپل و گوگل: ۲۴ مهر ۱۴۰۵.
جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.
- پیامک رمزنگاری سرتاسری نداره و اسم فرستنده‌ش قابل جعله.
- ابلاغیه، جریمه، مالیات، یارانه، رجیستری و بسته، داستان‌های رایج فیشینگ پیامکی‌ان.
- پیامک واریزی رو با برنامه‌ی خود بانک بسنجید، نه با خود پیامک.
- از لینک پیامک پرداخت نکنید، برنامه نصب نکنید و کد تایید ندید.
- توی آیفون فیلتر فرستنده‌های ناشناس، و توی اندروید محافظت هرزنامه رو روشن کنید.
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.