آموزشامنیت و حریم خصوصی در اینترنت
دسترسی برنامه‌ها
جواب کوتاه
«دسترسی» یا «مجوز» (Permission) اجازه‌ایه که شما به یه برنامه می‌دید تا به یه چیز روی گوشی یا کامپیوترتون برسه، مثل مکان، دوربین، میکروفون، مخاطب‌ها یا پیامک. قانون ساده‌ش: هر برنامه فقط اجازه‌ای که برای کار خودش واقعا لازم داره، و تا جای ممکن «فقط موقع استفاده» یا «هر بار بپرس». طبق راهنمای اندروید، فهرست اجازه‌ها توی Settings، Apps، اسم برنامه، Permissionsه؛ و طبق راهنمای اپل، توی Settings، Privacy & Security. اندروید می‌تونه اجازه‌های برنامه‌هایی که مدتیه استفاده نکردید رو خودکار برداره، و آیفون یه گزارش هفت‌روزه داره که نشون می‌ده هر برنامه کی به چی رسیده.
چراغ‌قوه‌ای که مخاطب می‌خواست
مثلا فرض کنید یه برنامه‌ی ساده‌ی چراغ‌قوه نصب می‌کنید، و همون اول می‌پرسه «اجازه می‌دید به مخاطب‌ها، مکان و پیامک‌هاتون دسترسی داشته باشم؟». برای روشن کردن فلش گوشی، هیچ‌کدوم از این‌ها لازم نیست. پس چرا می‌خواد؟ یا برای فروختن داده‌هاتون، یا برای کاری بدتر.
«اجازه» یکی از ساده‌ترین و قوی‌ترین قفل‌های گوشی و کامپیوتره، و هر روز چند بار جلوی چشممونه؛ ولی بیشتر وقت‌ها بی فکر Allow می‌زنیم تا پنجره بره کنار. این درس، از روی راهنمای رسمی اندروید، اپل، گوگل‌پلی و کروم، می‌گه هر اجازه یعنی چی، کدوم‌ها خطرناک‌ترن، و چطور یه بار همه‌شون رو مرتب کنیم. درس‌های اندروید، آیفون، ویندوز و مک هر کدوم یه بخش اجازه داشتن؛ این درس کل ماجرا رو یه‌جا می‌گه.
دسترسی یعنی چی
«دسترسی» یا «مجوز»، که به انگلیسی بهش می‌گن Permission، اجازه‌ایه که یه برنامه برای رسیدن به یه بخش از گوشی یا داده‌هاتون لازم داره. راهنمای اندروید می‌گه می‌تونید به بعضی برنامه‌ها اجازه بدید از امکانات گوشی، مثل دوربین یا فهرست مخاطب‌ها، استفاده کنن. مثل کلیدهایی که به نظافتچی یا تعمیرکار خونه می‌دید: کلید یه اتاق، برای یه روز، نه دسته‌کلید کل خونه برای همیشه.
چرا اصلا همچین چیزی هست؟ چون برنامه‌ها رو آدم‌ها و شرکت‌هایی می‌سازن که شما نمی‌شناسید. سیستم‌عامل‌های امروزی، به‌طور پیش‌فرض، هر برنامه رو توی یه جعبه نگه می‌دارن که به داده‌های بقیه نرسه؛ همون چیزی که درس مک اسمش رو «جعبه‌ی شنی» گذاشت. اجازه، دریه که شما خودتون توی دیوار این جعبه باز می‌کنید. هر چی درهای کمتر و کوچیک‌تر، امن‌تر.
کی پرسیده می‌شه
طبق راهنمای اندروید، وقتی یه برنامه می‌خواد از یه امکان گوشی استفاده کنه، یه پنجره میاد که ازتون اجازه می‌خواد، و می‌تونید Allow یا Deny بزنید. راهنمای اپل هم می‌گه اولین بار که یه برنامه بخواد از اطلاعات یه برنامه‌ی دیگه استفاده کنه، یه درخواست با توضیح میاد؛ مثلا یه پیام‌رسان ممکنه بخواد به مخاطب‌ها برسه تا دوستاتون رو که از همون برنامه استفاده می‌کنن پیدا کنه.
یه نکته‌ی خوب از راهنمای اپل: یه برنامه تا وقتی اجازه نخواسته، توی فهرست اون اجازه نمیاد، و فقط وقتی می‌تونه از اون داده استفاده کنه که شما اجازه داده باشید. بهترین وقت برای «نه» گفتن هم همون لحظه‌ی اوله؛ اگه یه برنامه همون لحظه‌ی باز شدن، پیش از اینکه کاری باهاش کرده باشید، چند تا اجازه پشت هم خواست، یه نشونه‌ست. برنامه‌ی خوب، معمولا وقتی اجازه رو می‌خواد که به کار شما میاد؛ مثلا اجازه‌ی دوربین رو وقتی که دکمه‌ی عکس رو زدید.
چهار جواب
برای مکان، دوربین و میکروفون، طبق راهنمای اندروید، معمولا بیشتر از یه «آره» و «نه» دارید:
All the time، یعنی «همیشه»، فقط برای مکانه: برنامه هر وقت بخواد، حتی وقتی ازش استفاده نمی‌کنید، مکانتون رو می‌بینه. Allow only while using the app، یعنی «فقط موقع استفاده»، یعنی فقط وقتی برنامه بازه. Ask every time، یعنی «هر بار بپرس»: هر بار که برنامه رو باز می‌کنید، می‌پرسه، و تا کارتون باهاش تموم نشده، می‌تونه استفاده کنه. Don't allow هم یعنی هیچ‌وقت. روی آیفون، طبق راهنمای اپل، اسم‌ها کمی فرق داره: Never، Ask Next Time Or When I Share، While Using the App و Always.
قاعده‌ی کلی: «همیشه» رو فقط به برنامه‌ای بدید که کارش بی اون نمی‌شه، مثلا برنامه‌ای که وقتی به خونه رسیدید باید کاری بکنه. برای بیشتر برنامه‌ها، مثل نقشه یا تاکسی اینترنتی، «فقط موقع استفاده» کافیه؛ و برای برنامه‌ای که کم ازش استفاده می‌کنید، «هر بار بپرس».
مکان دقیق یا تقریبی
«دسترسی به موقعیت مکانی یعنی چه» از جستجوهای پرتکراره. طبق راهنمای گوگل، اگه برنامه‌ای اجازه‌ی مکان داشته باشه، می‌تونه از مکان تقریبی، دقیق، یا هر دو استفاده کنه:
«مکان تقریبی» (Approximate location)، طبق همون راهنما، یعنی برنامه فقط می‌فهمه گوشی توی یه منطقه‌ی حدودا ۳ کیلومتر مربعیه؛ و راهنمای گوگل‌پلی، برای مثال، می‌گه چیزی مثل شهری که توش هستید. «مکان دقیق» (Precise location) یعنی جای دقیق گوشی، مثلا همین ساختمون. روی اندروید، بعد از دادن اجازه‌ی مکان، می‌شه Use precise location رو خاموش کرد؛ روی آیفون، طبق راهنمای اپل، یه کلید به اسم Precise Location هست که خاموش کردنش فقط مکان تقریبی رو به برنامه می‌ده.
برای برنامه‌ی آب‌وهوا، خبر محلی، یا یه فروشگاه که شهرتون رو می‌خواد، تقریبی کافیه. برای نقشه و مسیریابی یا تاکسی، دقیق لازمه. راهنمای گوگل یه امکان تازه‌تر رو هم گفته: بعضی برنامه‌ها یه «دکمه‌ی مکان» دارن که فقط برای همون یه بار، مکان دقیق رو می‌فرسته.
گوشی از کجا می‌دونه کجایید
طبق راهنمای اپل، «خدمات مکان» (Location Services)، با اجازه‌ی شما، از چهار چیز برای پیدا کردن جای گوشی استفاده می‌کنه: شبکه‌ی موبایل، وای‌فای، «سامانه‌ی موقعیت‌یاب جهانی» (Global Positioning System یا GPS)، و بلوتوث. برای همینه که حتی توی ساختمون، که GPS خوب کار نمی‌کنه، گوشی باز هم تقریبا می‌دونه کجایید. توی نقشه‌ی آیفون، جای شما یه نقطه‌ی آبیه، و اگه مکان دقیق معلوم نباشه، یه دایره‌ی آبی دورش؛ هر چی دایره کوچیک‌تر، مکان دقیق‌تر.
دو چیز دیگه هم از همون راهنما. وقتی یه برنامه داره از مکان استفاده می‌کنه، یه فلش کوچیک توی نوار بالای صفحه یا مرکز کنترل دیده می‌شه. و اگه به یه برنامه اجازه دادید پشت صحنه از مکان استفاده کنه، آیفون هر از گاهی یادآوری می‌کنه، جاهایی که برنامه دیده رو روی نقشه نشون می‌ده، و می‌پرسه هنوز می‌خواید اجازه بدید یا نه. اپل از iOS 13 گزینه‌ی Allow Once رو هم آورد: فقط برای همین یه بار، و دفعه‌ی بعد دوباره می‌پرسه.
دوربین و میکروفون
«دسترسی به میکروفون» و «دسترسی به دوربین» هم از جستجوهای همیشگی‌ان. این دو تا، طبق فهرست راهنمای اندروید، یعنی عکس و فیلم گرفتن، و ضبط صدا. برای برنامه‌ی تماس تصویری، دوربین عکاسی یا ضبط صدا لازمن؛ برای یه بازی یا یه ماشین‌حساب نه. این‌ها رو تا جای ممکن «فقط موقع استفاده» یا «هر بار بپرس» بدید.
خبر خوب اینه که دستگاه‌های امروزی، وقتی یه برنامه از دوربین یا میکروفون استفاده می‌کنه، یه نشونه نشون می‌دن. راهنمای اپل می‌گه روی آیفون، هر وقت یه برنامه از دوربین استفاده کنه، یه نشانگر سبز دیده می‌شه. اگه این نشونه رو دیدید و هیچ برنامه‌ای که بشناسید داشت از دوربین یا میکروفون استفاده نمی‌کرد، اون لحظه برید سراغ داشبورد حریم خصوصی، که پایین‌تر می‌گیم.
مخاطب‌ها
اجازه‌ی مخاطب‌ها (Contacts) یه فرق مهم با بقیه داره: داده‌ای که می‌دید، فقط مال شما نیست. اسم، شماره، و گاهی ایمیل و آدرس همه‌ی کسایی که توی گوشی‌تون دارید، با یه Allow می‌ره دست سازنده‌ی برنامه؛ بی اینکه هیچ‌کدومشون خبر داشته باشن. «دسترسی به مخاطبین دیگران» هم یکی از جستجوهای رایجه، و جوابش همینه: هر کسی که شماره‌ی شما رو داره و این اجازه رو به یه برنامه داده، شماره‌ی شما رو هم داده.
پیام‌رسان‌ها معمولا این اجازه رو می‌خوان تا دوستاتون رو پیدا کنن، که راهنمای اپل هم همینو مثال زده؛ ولی خیلی از این برنامه‌ها بی اون هم کار می‌کنن و فقط پیدا کردن خودکار دوستاتون رو ندارن. پیش از Allow، از خودتون بپرسید این برنامه واقعا فهرست کامل مخاطب‌هام رو لازم داره، یا فقط می‌خواد اسم یکی‌دو نفر رو بنویسم.
عکس‌ها و فایل‌ها
عکس‌ها خیلی بیشتر از چیزی که فکر می‌کنید می‌گن: چهره‌ها، خونه، مدارک، و گاهی جای گرفتن عکس. فهرست اندروید دو اجازه‌ی جدا داره: Photos and videos، فقط عکس و فیلم؛ و Files، طبق همون راهنما، «دسترسی به همه‌ی فایل‌های دستگاه». دومی خیلی بزرگ‌تره؛ یه ویرایشگر عکس فقط اولی رو لازم داره. خیلی از گوشی‌ها هم، وقتی برنامه‌ای عکس خواست، گزینه‌ای دارن که فقط چند عکس انتخاب‌شده رو بدید، نه کل گالری؛ هر وقت دیدیدش، همون رو بزنید.
سلامت، فعالیت و تقویم
چند اجازه هست که کمتر بهشون فکر می‌کنیم. طبق فهرست راهنمای اندروید، Health یا «سلامت»، یعنی دسترسی به داده‌های سلامت و حسگرهای نشانه‌های حیاتی، مثل ضربان قلب؛ Physical activity یعنی راه رفتن، دوچرخه، رانندگی و تعداد قدم‌ها؛ و Calendar یعنی تقویم. این‌ها با هم یه تصویر دقیق از زندگی روزانه‌تون می‌سازن: کی بیدار می‌شید، کی می‌رید سر کار، چقدر می‌خوابید، و با کی جلسه دارید. داده‌ی سلامت، مخصوصا، از حساس‌ترین داده‌هاییه که یه آدم داره.
برنامه‌ی ورزش یا ساعت هوشمند، اجازه‌ی فعالیت رو لازم داره؛ یه برنامه‌ی خرید نه. تقویم رو هم فقط به برنامه‌ای بدید که باید رویداد بسازه یا بخونه.
پیامک و تماس
اجازه‌ی SMS، طبق راهنمای اندروید، یعنی «فرستادن و دیدن پیامک‌ها»، و Call logs یعنی «خوندن و نوشتن فهرست تماس‌ها». چرا این‌ها خیلی خطرناکن؟ چون کد ورود بیشتر سایت‌ها و رمز دوم بانک‌ها با پیامک میاد؛ برنامه‌ای که پیامک‌ها رو می‌خونه، کدها رو هم می‌خونه. درس کد یک‌بارمصرف و برنامه‌ی جعلی گفتن که خیلی از برنامه‌های جعلی دقیقا برای همین این اجازه رو می‌خوان. این اجازه رو فقط به برنامه‌ی پیام‌های خود گوشی بدید.
اجازه‌ی Phone هم، طبق همون فهرست، یعنی «زدن و مدیریت تماس‌ها»؛ یعنی برنامه می‌تونه به جای شما تماس بگیره.
اعلان‌ها
اعلان (Notifications) شاید بی‌خطر به نظر بیاد، ولی دو تا نکته داره. اول، برای حریم خصوصی: متن پیام‌ها و کدها روی صفحه‌ی قفل دیده می‌شن؛ اگه گوشی‌تون رو جایی می‌ذارید که بقیه می‌بینن، پنهون کردن محتوای اعلان روی صفحه‌ی قفل، که درس اندروید هم گفت، کمک می‌کنه. دوم، برای امنیت: خیلی از سایت‌ها و برنامه‌های مشکوک، اجازه‌ی اعلان رو می‌گیرن تا بعدا پیغام‌های ترسناک یا تبلیغ «جایزه بردید» بفرستن، که بخش مرورگر این درس بیشتر می‌گه.
دستگاه‌های نزدیک و شبکه
اجازه‌ی Nearby devices روی اندروید، طبق راهنما، یعنی «پیدا کردن، وصل شدن، و فهمیدن فاصله‌ی دستگاه‌های نزدیک»، مثلا هدفون یا ساعت با بلوتوث. روی آیفون و مک هم Bluetooth و Local Network هست؛ دومی یعنی برنامه بتونه دستگاه‌های شبکه‌ی خونه، مثل تلویزیون یا پرینتر، رو پیدا کنه. چرا مهمه؟ چون فهرست دستگاه‌ها و شبکه‌های اطراف، خودش می‌تونه بگه کجایید، حتی بی اجازه‌ی مکان. برنامه‌ای که با هیچ دستگاهی کاری نداره، این‌ها رو لازم نداره.
«دسترسی برنامه‌ها به اینترنت» هم زیاد جستجو می‌شه؛ ولی توی فهرست اجازه‌های اندروید که راهنما داده، اجازه‌ای به اسم اینترنت نیست. یعنی هر برنامه‌ای که نصب کنید، معمولا می‌تونه به اینترنت وصل بشه، و هر داده‌ای که بهش اجازه دادید، می‌تونه بفرسته. برای همینه که خود اجازه‌ها این‌قدر مهمن.
اجازه‌های خطرناک
چند تا اجازه هست که از بقیه خیلی قوی‌ترن، و معمولا جای جدایی توی تنظیمات دارن. خطرناک‌ترینش «دسترس‌پذیری» (Accessibility)ه: برای کمک به آدم‌هایی ساخته شده که نمی‌بینن یا نمی‌تونن صفحه رو لمس کنن، و برای همین، برنامه‌ای که این اجازه رو داره، می‌تونه صفحه رو بخونه و به جای شما بزنه و بنویسه. درس مک از راهنمای اپل گفت Accessibility یعنی «کنترل مک»؛ و طبق راهنمای اندروید، «محافظت پیشرفته» (Advanced Protection) اندروید، Accessibility رو فقط به ابزارهای دسترس‌پذیری تاییدشده می‌ده تا جلوی برنامه‌های مخرب رو بگیره. یعنی خود گوگل این رو یه راه حمله می‌دونه.
کنارش، روی مک، Input Monitoring، یعنی دیدن هر چی تایپ می‌کنید، Screen Recording و Full Disk Access؛ و روی اندروید، اجازه‌ی «نصب برنامه‌های ناشناس» که درس برنامه‌ی جعلی گفت. قانون ساده‌ش: اگه یه برنامه، که کارش هیچ ربطی به کمک برای ناتوانی یا ضبط صفحه نداره، یکی از این‌ها رو خواست، نصبش نکنید یا پاکش کنید. مخصوصا اگه با یه پیامک یا لینک بهتون رسیده.
فهرست اجازه‌ها کجاست
«مجوز برنامه‌ها کجاست» یه سوال رایجه، چون جاش توی هر گوشی فرق می‌کنه. دو راه نگاه کردن هست: برنامه‌به‌برنامه، یا اجازه‌به‌اجازه.
- اندروید، برنامه‌به‌برنامه، طبق راهنما: Settings، Apps، اسم برنامه (اگه نبود، See all apps)، Permissions؛ بعد هر اجازه رو بزنید و Allow یا Don't allow.
- اندروید، اجازه‌به‌اجازه: Settings، Security & privacy، Privacy، Permission manager، و یه نوع اجازه، مثلا Location؛ همه‌ی برنامه‌هایی که اون اجازه رو دارن، یه‌جا دیده می‌شن.
- آیفون، طبق راهنمای اپل: Settings، Privacy & Security، و یه نوع، مثل Contacts یا Photos؛ برای هر برنامه، روشن یا خاموش.
راه دوم، اجازه‌به‌اجازه، معمولا بهتره؛ چون مثلا یه‌جا می‌بینید کدوم برنامه‌ها به مکانتون می‌رسن، و اون بیستمی که اصلا یادتون نبود. روی گوشی‌های سامسونگ و شیائومی و بقیه، اسم منوها ممکنه فرق کنه؛ بالای تنظیمات بنویسید Permission یا «دسترسی».
کی به چی رسیده
فهرست اجازه‌ها می‌گه کی «اجازه داره»؛ ولی سوال مهم‌تر اینه که کی واقعا «استفاده کرده». اندروید برای این «داشبورد حریم خصوصی» (Privacy dashboard) داره: طبق راهنما، از Settings، Security and Privacy یا Privacy، Privacy dashboard، می‌بینید کدوم برنامه‌ها، کی، به کدوم اجازه رسیدن؛ برای هفت روز اخیر روی اندروید ۱۳ و بیست‌وچهار ساعت روی اندروید ۱۲. همونجا هم می‌شه اجازه رو پس گرفت.
آیفون «گزارش حریم خصوصی برنامه‌ها» (App Privacy Report) رو داره. طبق راهنمای اپل، از iOS 15.2، توی Settings، Privacy & Security، App Privacy Report، Turn on App Privacy Report. از اون لحظه، نشون می‌ده هر برنامه توی هفت روز گذشته چند بار و کی به مکان، عکس‌ها، دوربین، میکروفون و مخاطب‌ها رسیده، و با کدوم دامنه‌های اینترنتی تماس گرفته. اپل می‌گه داده‌های این گزارش رمزگذاری‌شده و فقط روی خود گوشیه. یه بار روشنش کنید و یه هفته بعد نگاهش کنید؛ معمولا یکی‌دو تا غافلگیری داره.
برنامه‌هایی که استفاده نمی‌کنید
خیلی از اجازه‌ها رو سال‌ها پیش به برنامه‌ای دادیم که دیگه یادمون نیست نصبه. اندروید برای همین یه امکان داره: طبق راهنما، توی Settings، Apps، اسم برنامه، زیر Unused app settings، گزینه‌ی Pause app activity if unused رو روشن کنید؛ اگه مدتی از برنامه استفاده نکنید، اجازه‌هاش خودکار برداشته می‌شه. ساده‌تر از اون، برنامه‌ای که لازم ندارید رو پاک کنید؛ همون حرف درس لینوکس که «کمتر یعنی امن‌تر».
خاموش کردن کل دوربین
گاهی می‌خواید مطمئن باشید هیچ برنامه‌ای، هیچ‌جوری، به دوربین یا میکروفون نمی‌رسه؛ مثلا توی یه جلسه‌ی خصوصی. طبق راهنمای اندروید، از Settings، Security & privacy، Privacy، Privacy controls، می‌شه Camera access یا Microphone access رو برای کل گوشی خاموش کرد.
برچسب داده‌ی فروشگاه
بهترین وقت برای فکر کردن به اجازه‌ها، پیش از نصبه. هر دو فروشگاه بزرگ یه «برچسب» دارن که می‌گه برنامه با داده‌ها چی کار می‌کنه:
توی گوگل‌پلی اسمش «بخش ایمنی داده» (Data safety)ه. طبق راهنمای گوگل‌پلی، توی صفحه‌ی هر برنامه، زیر Data safety، خلاصه‌ای هست از اینکه برنامه چه داده‌هایی «جمع‌آوری» (Collect) می‌کنه، با کی «به اشتراک» (Share) می‌ذاره، و برای جزئیات، See details. توی App Store اپل اسمش «برچسب حریم خصوصی» (Privacy Nutrition Labels)ه، و طبق صفحه‌ی رسمی اپل، داده‌ها رو سه دسته می‌کنه: «داده‌ای که به شما وصل می‌شه» (Data Linked to You)، «داده‌ای که به شما وصل نمی‌شه»، و «داده جمع نمی‌شه» (Data Not Collected).
ولی دو تا محدودیت مهم داره. اول، راهنمای گوگل‌پلی می‌گه این بخش رو خود سازنده‌ها پر می‌کنن؛ یعنی نوشته‌ی خود سازنده‌ست، نه آزمایش گوگل. دوم، همون راهنما چند استثنا داره: مثلا داده‌ای که فقط روی گوشی پردازش می‌شه، یا با رمزگذاری سرتاسری فرستاده می‌شه، یا به یه «ارائه‌دهنده‌ی خدمات» که از طرف سازنده کار می‌کنه داده می‌شه، یا در جواب درخواست قانونی دولت فرستاده می‌شه، لازم نیست جزو «اشتراک» نوشته بشه. پس برچسب رو بخونید، ولی ضمانت حسابش نکنید؛ برچسب بد، دلیل خوبی برای نصب نکردنه، برچسب خوب، دلیل کافی برای اعتماد نیست.
دو بخش دیگه‌ی برچسب گوگل‌پلی هم به درد می‌خوره. «روش‌های امنیتی» (Security practices): طبق راهنما، سازنده می‌تونه بگه داده‌ها رو «در مسیر» (In transit)، یعنی بین گوشی و سرور، رمزگذاری می‌کنه یا نه، و آیا یه سازمان مستقل برنامه رو با یه استاندارد جهانی امنیت سنجیده. ولی همون راهنما می‌گه این سنجش مستقل، درستی خود برچسب رو تایید نمی‌کنه. «پاک کردن داده» (Data deletion): می‌گه چطور می‌شه داده‌هاتون رو پاک کرد؛ و طبق راهنما، برنامه‌ای که امکان ساختن حساب داره، باید هم توی خود برنامه و هم با یه لینک وب، راه پاک کردن حساب و داده‌ها رو بده. همون حقی که درس حق پاک شدن می‌گه.
مکان شما دست کی می‌ره
اندروید یه امکان تازه هم داره: طبق راهنمای اندروید، وقتی یه برنامه اجازه‌ی مکان می‌خواد، ممکنه توی همون پنجره یه کادر ببینید که می‌گه «این برنامه گفته ممکنه داده‌ی مکان رو با شخص ثالث به اشتراک بذاره»؛ و با زدنش، دلیل‌ها رو می‌بینید، مثل تبلیغ و بازاریابی، تحلیل، یا شخصی‌سازی. این اطلاعات از همون برچسب ایمنی داده میاد.
و یه جمله‌ی مهم از همون راهنما: اگه این کادر رو ندیدید، به این معنی نیست که برنامه مکان رو به اشتراک نمی‌ذاره؛ ممکنه فقط فروشگاهی که برنامه رو ازش گرفتید، یا سازنده‌ی گوشی، این برچسب‌ها رو پشتیبانی نکنه. راهنمای اپل هم می‌گه وقتی مکان یا داده‌ای رو به یه برنامه یا سایت می‌دید، تابع قوانین و سیاست‌های خود اون برنامه‌اید. پس تصمیم آخر با خودتونه.
اجازه‌ی سایت‌ها
«اجازه دسترسی به سایت در کروم» و «دسترسی به میکروفون در مرورگر» هم از جستجوهای پرتکرارن، چون سایت‌ها هم اجازه می‌خوان. طبق راهنمای کروم، وقتی یه سایت می‌خواد از دوربین، مکان یا میکروفون استفاده کنه، سه جواب دارید: Allow this time، فقط برای همین بار؛ Allow while visiting the site، برای این بار و دفعه‌های بعد؛ و Never allow.
برای دیدن و عوض کردن همه‌شون، طبق همون راهنما: کروم، سه نقطه‌ی بالای صفحه، Settings، Privacy and security، Site settings. اونجا برای هر نوع، مثل Location، Camera، Microphone و Notifications، فهرست سایت‌هایی که اجازه دارن، هست. مخصوصا Notifications رو ببینید: خیلی از سایت‌های مشکوک با یه «برای ادامه، Allow بزنید» اجازه‌ی اعلان می‌گیرن و بعد پیغام‌های ترسناک و تبلیغ می‌فرستن. همونجا Pop-ups and redirects هم هست، که راهنما می‌گه سایت‌ها ممکنه باهاش تبلیغ نشون بدن یا شما رو به جاهایی ببرن که نمی‌خواید.
ویندوز و مک
کامپیوترها هم همین فکر رو دارن. روی ویندوز، طبق راهنمای مایکروسافت که درس ویندوز گفت، Settings، Privacy & security؛ پایین صفحه، مکان، دوربین، میکروفون، فایل‌ها و بقیه، و برای هر برنامه جدا. روی مک، طبق راهنمای اپل که درس مک گفت، System Settings، Privacy & Security؛ و اونجا چهار اجازه‌ی خطرناک، یعنی Full Disk Access، Accessibility، Input Monitoring و Screen Recording، رو حتما ببینید.
اگه بی اجازه کار نکرد
گاهی یه برنامه بی یه اجازه کار نمی‌کنه، و این همیشه بد نیست. سوال اینه: این اجازه به کار اصلی این برنامه ربط داره یا نه؟ مثلا یه برنامه‌ی بانکی که برای «تایید هویت» اجازه‌ی دوربین می‌خواد تا عکس کارت ملی بگیره، منطقیه؛ یه برنامه‌ی بانکی که اجازه‌ی مخاطب‌ها رو بخواد، نه. اگه یه اجازه به کار برنامه ربط داره، «فقط موقع استفاده» بدید و بعد از کارتون، اگه خواستید، پس بگیرید. اگه ربط نداره و برنامه بی اون باز نمی‌شه، یعنی داده‌ی شما بخشی از قیمت این برنامه‌ست؛ تصمیم با شماست که می‌ارزه یا نه.
و برعکس: اگه یه اجازه رو اشتباهی ندادید و برنامه کار نمی‌کنه، همیشه می‌شه از همون فهرست اجازه‌ها، که بالاتر گفتیم، روشنش کرد. «نه» گفتن، برگشت داره؛ ولی داده‌ای که یه بار رفت، دیگه برنمی‌گرده.
پونزده دقیقه
- اندروید: Permission manager، اول Location، بعد SMS، Contacts، Camera و Microphone؛ هر چی لازم نیست، Don't allow.
- اندروید: Privacy dashboard رو ببینید.
- اندروید: برای برنامه‌هایی که کم استفاده می‌کنید، Pause app activity if unused.
- آیفون: Privacy & Security، Location Services؛ «Always» ها رو کم کنید و Precise Location رو جایی که لازم نیست خاموش.
- آیفون: App Privacy Report رو روشن کنید؛ یه هفته بعد ببینید.
- کروم: Site settings، Notifications؛ سایت‌هایی که نمی‌شناسید رو بردارید.
- برنامه‌هایی که لازم ندارید رو پاک کنید.
اشتباه‌های رایج
- «Allow می‌زنم که پنجره بره.» هر Allow یه در توی دیوار جعبه‌ی برنامه‌ست.
- «مکان رو همیشه دادم، فرقی نمی‌کنه.» «همیشه» یعنی حتی وقتی برنامه بسته‌ست؛ برای بیشتر برنامه‌ها «فقط موقع استفاده» بسه.
- «مخاطب‌ها مال خودمه.» شماره‌ی همه‌ی آدم‌های گوشی‌تونه.
- «برنامه‌ی ساده‌ای بود، پیامک‌ها رو هم خواست، دادم.» با پیامک، کدهای ورود و بانک هم می‌ره.
- «برچسبش گفت داده جمع نمی‌کنه، پس امنه.» برچسب رو خود سازنده نوشته.
- «یه سایت گفت برای دیدن ویدیو Allow بزنید.» معمولا اجازه‌ی اعلانه، برای تبلیغ و پیغام ترسناک.
آخرین بررسی راهنمای رسمی اندروید، گوگل‌پلی، کروم، اپل و مایکروسافت: ۲۴ مهر ۱۴۰۵.
جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.
- هر برنامه فقط اجازه‌ای که برای کار خودش لازم داره.
- مکان: «فقط موقع استفاده» و، هر جا بشه، تقریبی.
- مخاطب‌ها، پیامک و Accessibility رو خیلی سخت بدید.
- هر چند وقت یه بار فهرست اجازه‌ها و داشبورد حریم خصوصی رو ببینید.
- اجازه‌ی سایت‌ها توی مرورگر هم همین حکم رو داره.
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.