آموزشامنیت و حریم خصوصی در اینترنت

درس ۴۳ از ۴۸، شبکه و اینترنت، حدود ۲۸ دقیقه خواندن

حق حذف حساب و داده‌ها

جواب کوتاه

«حق پاک شدن» (Right to erasure) یا «حق فراموش شدن» (Right to be forgotten) یعنی بتونید از یه شرکت بخواید داده‌ای که از شما داره رو پاک کنه. این حق توی قانون حفاظت داده‌ی اتحادیه‌ی اروپا (GDPR، ماده‌ی ۱۷)، بریتانیا و کالیفرنیا هست، و طبق سند گوگل، ترکیه و صربستان هم نسخه‌ی خودشون رو دارن. ولی مطلق نیست: شرکت‌ها چیزی رو که قانون می‌گه نگه دارن، مثل سابقه‌ی پرداخت، نگه می‌دارن، و نسخه‌ای که پیش آدم‌های دیگه‌ست پاک نمی‌شه. پاک شدن هم فوری نیست؛ مثلا گوگل می‌گه حدود دو ماه طول می‌کشه و پشتیبان‌ها تا شش ماه می‌مونن. یه نکته‌ی مهم هم: «حذف حساب گوگل از گوشی» یعنی فقط برداشتنش از اون گوشی؛ خود حساب پاک نمی‌شه.

حذف حساب گوگل از گوشی

یکی از پرتکرارترین جستجوهای این موضوع «حذف حساب گوگل از گوشی»‌ه؛ خیلی بیشتر از «حذف حساب گوگل برای همیشه». و همین‌جا اولین اشتباه رایج پیدا می‌شه: این دو تا اصلا یه کار نیستن.

راهنمای رسمی گوگل این دو رو جدا گفته. «برداشتن حساب از دستگاه» (Remove account from device) یعنی اون حساب دیگه روی اون گوشی نیست؛ ولی خود حساب، با همه‌ی ایمیل‌ها، عکس‌ها و فایل‌هاش، سر جاشه و از هر جای دیگه می‌شه واردش شد. مثلا وقتی گوشی رو می‌فروشید، همین کار رو می‌کنید. «پاک کردن حساب» (Delete account) یعنی خود حساب، با همه‌ی داده‌هاش، از بین می‌ره. این درس درباره‌ی دومیه، و حقی که پشتشه.

مثلا فرض کنید از یه خونه‌ی اجاره‌ای اسباب‌کشی می‌کنید. وسایل رو می‌برید؛ ولی قرارداد اجاره و رسید پول‌هایی که دادید پیش صاحب‌خونه می‌مونه، و عکسی که مهمون‌ها توی خونه گرفتن، پیش خودشونه. پاک کردن حساب آنلاین هم همینه: خیلی چیزها می‌رن، بعضی‌ها می‌مونن. این درس از روی سند رسمی نهاد حفاظت داده‌ی بریتانیا (ICO)، دادستانی کالیفرنیا، و صفحه‌های رسمی گوگل، اپل، مایکروسافت و تلگرام، می‌گه کدوم کدومه.

حق پاک شدن یعنی چی

«حق پاک شدن» (Right to erasure)، طبق راهنمای رسمی ICO، یعنی «می‌تونید از سازمانی که داده‌ای درباره‌ی شما داره بخواید اون داده رو پاک کنه، و توی بعضی شرایط، اون سازمان باید این کار رو بکنه». ICO می‌گه به این حق «حق فراموش شدن» (Right to be forgotten) هم می‌گن. دقت کنید: «توی بعضی شرایط». این حق یه کلید جادویی نیست که همه‌چیز رو پاک کنه؛ قانونیه با شرط و استثنا، که پایین‌تر می‌گیم.

و یه نکته‌ی مهم: این حق رو قانون یه کشور به ساکن‌های همون کشور، یا به شرکت‌هایی که اونجا کار می‌کنن، می‌ده. شرکت‌های بزرگ، مثل گوگل و اپل، معمولا ابزار حذف حساب رو به همه‌ی کاربرهاشون، هر جای دنیا، می‌دن؛ ولی اون جزئیات قانونی، مثل مهلت جواب یا حق شکایت، مال کسیه که اون قانون شاملش می‌شه. آخر درس این رو بیشتر می‌گیم.

از کجا اومد

سند رسمی گوگل درباره‌ی «حق فراموش شدن» تاریخچه‌ش رو گفته. این حق اول بار مه ۲۰۱۴ توی اتحادیه‌ی اروپا، با حکم «دیوان دادگستری اروپا» (European Court of Justice)، شکل گرفت. دیوان گفت قانون حفاظت داده‌ی اروپا به آدم‌ها این حق رو می‌ده که از موتورهای جستجو، مثل گوگل، بخوان بعضی نتیجه‌ها رو برای جستجوی اسمشون نشون ندن.

بعد، سال ۲۰۱۸، اتحادیه‌ی اروپا «مقررات عمومی حفاظت از داده» (General Data Protection Regulation یا GDPR) رو تصویب کرد، و ماده‌ی ۱۷ این مقررات، به گفته‌ی همون سند گوگل، یه «حق پاک شدن» شبیه همون حقی که دیوان شناخته بود، گذاشت. یعنی حقی که با موتور جستجو شروع شد، به همه‌ی شرکت‌هایی که داده‌ی شخصی نگه می‌دارن رسید.

کجاها این حق هست

از سندهای رسمی که خوندیم، این حق، به یه شکل یا شکل دیگه، اینجاها قانونه. اتحادیه‌ی اروپا، با ماده‌ی ۱۷ GDPR. بریتانیا، که ICO راهنمای رسمیش رو نوشته. کالیفرنیا، با «قانون حریم خصوصی مصرف‌کننده‌ی کالیفرنیا» (California Consumer Privacy Act یا CCPA)، که دادستانی کالیفرنیا می‌گه حق «پاک شدن اطلاعات شخصی که ازتون جمع شده، با چند استثنا» رو داره. و طبق سند گوگل، ترکیه و صربستان هم نسخه‌ی خودشون از حق فراموش شدن رو گذاشتن، و استان کبک کانادا حقی برای محدود کردن پخش اطلاعاتی که به آبرو یا حریم خصوصی کسی آسیب جدی می‌زنه.

دادستانی کالیفرنیا چند حق دیگه‌ی همون قانون رو هم گفته، که خوبه کنار هم بدونید: حق دونستن اینکه شرکت چه اطلاعاتی ازتون داره و چطور استفاده می‌کنه؛ حق انصراف از فروش اطلاعات؛ حق اصلاح اطلاعات نادرست؛ و حق «عدم تبعیض»، یعنی شرکت نباید به خاطر اینکه از این حق‌ها استفاده کردید، باهاتون بدتر رفتار کنه.

کی می‌شه خواست

ICO هفت حالت گفته که این حق توشون هست، و برای خیلی‌هاش مثال روزمره هم زده. اول، وقتی سازمان دیگه داده رو برای دلیلی که جمعش کرده بود، لازم نداره؛ مثال خود ICO: وقتی عضویت باشگاه ورزشی رو لغو کردید، باشگاه دیگه اسم و آدرس و سن و وضعیت سلامتتون رو لازم نداره. دوم، وقتی اولش رضایت داده بودید و حالا پس گرفتید؛ مثلا توی یه پژوهش بازار شرکت کرده بودید و دیگه نمی‌خواید.

بقیه: وقتی به استفاده از داده‌تون اعتراض کردید و منفعت شما سنگین‌تره؛ وقتی به استفاده برای «بازاریابی مستقیم» اعتراض کردید؛ وقتی سازمان داده رو غیرقانونی جمع یا استفاده کرده؛ وقتی خود سازمان قانونا موظفه پاکش کنه؛ و وقتی داده، وقتی بچه بودید، برای یه سرویس آنلاین جمع شده. ICO درباره‌ی این آخری یه جمله‌ی مهم داره: حتی اگه الان بزرگسالید، حق دارید داده‌ای که توی بچگی ازتون جمع شده، مثلا توی یه شبکه‌ی اجتماعی یا بازی، پاک بشه.

کی می‌تونن نه بگن

ICO صاف گفته سازمان کی می‌تونه درخواست پاک کردن رو رد کنه. وقتی نگه‌داشتن داده برای «آزادی بیان و اطلاعات» لازمه، که روزنامه‌نگاری و کار پژوهشی و هنری و ادبی رو هم شامل می‌شه. وقتی سازمان «قانونا موظفه» داده رو نگه داره، مثلا برای مقررات مالی. وقتی کار عمومی یا اختیار رسمی انجام می‌ده. وقتی داده برای دعوای حقوقی لازمه. و وقتی پاک کردن، پژوهش علمی یا تاریخی یا بایگانی به نفع عموم رو خراب کنه. برای داده‌ی سلامت هم استثناهایی هست، مثل سلامت عمومی یا درمان.

ICO می‌گه سازمان می‌تونه کل درخواست یا بخشی ازش رو رد کنه، و اگه درخواست «آشکارا بی‌پایه یا زیاده» باشه، هم. کالیفرنیا هم فهرست مشابهی داره: اطلاعات عمومی، مثل آدرسی که توی سوابق ملکی هست؛ بعضی اطلاعات پزشکی و اعتباری؛ وقتی شرکت نتونه هویت شما رو تایید کنه؛ برای کامل کردن یه خرید یا گارانتی؛ برای امنیت؛ و برای اجرای تعهد قانونی. یعنی تقریبا همه‌جا، «سابقه‌ی مالی» و «چیزی که قانون می‌خواد» از این حق بیرونه.

چطور درخواست بدیم

بیشتر سرویس‌های بزرگ دکمه‌ی حذف حساب دارن، که پایین‌تر یکی‌یکی می‌گیم؛ ولی اگه جایی دکمه نداره، یا داده‌ای می‌خواید پاک بشه که دکمه نداره، می‌تونید درخواست بدید. ICO می‌گه لازم نیست به آدم خاصی توی سازمان بگید؛ می‌تونید به هر بخشیش بگید، و درخواست می‌تونه شفاهی یا کتبی باشه. ولی پیشنهاد می‌کنه درخواست شفاهی رو کتبی هم پیگیری کنید، تا مدرک داشته باشید.

کالیفرنیا هم چند قاعده‌ی به‌دردبخور داره، طبق صفحه‌ی دادستانی: سیاست حریم خصوصی هر شرکت باید بگه چطور درخواست حذف بدید؛ شرکت باید دست‌کم دو راه برای درخواست بذاره، مثل تلفن رایگان، ایمیل یا فرم، و اگه فقط آنلاین کار می‌کنه، یه ایمیل کافیه؛ و شرکت نمی‌تونه شما رو مجبور کنه فقط برای درخواست حذف، حساب بسازید. شرکت می‌تونه برای تایید هویتتون اطلاعات بیشتری بخواد، ولی طبق همون صفحه، اون اطلاعات رو فقط برای تایید هویت می‌تونه استفاده کنه.

یه نامه‌ی ساده

ICO یه نمونه‌نامه هم گذاشته و می‌گه کلمه‌ی خاصی لازم نیست. خلاصه‌ش، به فارسی، این شکلیه: بالاش اسم و آدرس و تلفن و تاریخ؛ بعد اسم سازمان؛ بعد یه خط: «می‌خوام از حق پاک شدن طبق قانون حفاظت داده استفاده کنم»؛ بعد اینکه دقیقا کدوم داده رو می‌خواید پاک بشه، با هر چیزی که کمک می‌کنه پیداتون کنن، مثل ایمیل حساب؛ و آخرش: «لطفا ظرف یک ماه تقویمی جواب کامل بدید که انجامش می‌دید یا نه». اگه سرویس به انگلیسیه، همین رو به انگلیسی، با عنوان Right to erasure، بفرستید.

یه نکته: توی این نامه رمز یا چیزی که برای ورود به حساب لازمه، ننویسید. برای تایید هویت، شرکت خودش از راه خودش ازتون می‌پرسه.

مهلت جواب

توی نمونه‌نامه‌ی ICO، مهلت «یک ماه تقویمی»‌ه. کالیفرنیا، طبق صفحه‌ی دادستانی، ۴۵ روز تقویمی داده، که شرکت می‌تونه با خبر دادن به شما، ۴۵ روز دیگه، یعنی جمعا ۹۰ روز، تمدیدش کنه. ICO یه چیز دیگه هم گفته: سازمان باید به هر کسی که داده‌ی شما رو بهش داده، خبر بده که پاکش کنه، مگه غیرممکن یا خیلی پرزحمت باشه؛ و اگه بپرسید، باید بگه داده‌تون رو به کیا داده. و اگه داده‌ی شما رو آنلاین منتشر کرده، مثلا توی شبکه‌ی اجتماعی، باید قدم‌های معقولی برداره تا صاحب اون سایت‌ها هم لینک‌ها و نسخه‌ها رو پاک کنن.

حق فراموش شدن در جستجو

«حق فراموشی چیه» یکی از جستجوهای رایجه، و شکل اصلیش مربوط به موتورهای جستجوئه. طبق سند گوگل، این حق یعنی بخواید یه نتیجه برای جستجوی اسم شما «از فهرست برداشته» (Delist) بشه. گوگل، طبق همون سند، می‌سنجه که اطلاعات «نادرست، ناکافی، بی‌ربط یا زیاده» هست یا نه، و اینکه موندنش توی نتیجه‌ها برای عموم فایده داره یا نه؛ مثلا اطلاعات مربوط به کار یه مقام عمومی احتمالا می‌مونه.

برای درخواست، گوگل یه فرم داره که توش باید نشانی دقیق صفحه‌ها، اینکه اون محتوا چه ربطی به شما داره و چرا باید برداشته بشه، عبارتی که با جستجوش اون نتیجه میاد، معمولا اسم کاملتون، و یه ایمیل رو بدید. طبق همون سند، درخواست اول به‌صورت خودکار دسته‌بندی می‌شه و بعد، اگه لازم باشه، آدم‌های آموزش‌دیده بررسیش می‌کنن. این حق، طبق سند، معمولا مال آدم‌هاست، نه شرکت‌ها.

از وب یا از نتیجه‌ی جستجو

یه فرق مهم که سند گوگل خودش گفته: برداشتن از نتیجه‌ی جستجو، صفحه رو از اینترنت پاک نمی‌کنه؛ اون صفحه هنوز روی سایت خودش هست، فقط وقتی اسم شما رو جستجو کنن، نمیاد. برای همین گوگل پیشنهاد می‌کنه اگه می‌تونید، خود محتوا رو از وب پاک کنید؛ مثلا اگه خودتون یه پست گذاشتید، از خود شبکه‌ی اجتماعی پاکش کنید. سند می‌گه پاک کردن از وب «می‌تونه موثرتر» از برداشتن فقط از گوگل باشه، و بعد از اینکه محتوا از سایت پاک شد، نتیجه‌ی گوگل هم وقتی ربات‌های گوگل دوباره به صفحه سر بزنن، به‌روز می‌شه. اگه پیش‌نمایش گوگل هنوز نسخه‌ی قدیمی رو نشون می‌ده، ابزاری هست که موقتا پیش‌نمایش رو ببنده.

خلاصه: اول از جایی که چیزی منتشر شده، پاکش کنید؛ اگه نتونستید، سراغ موتور جستجو برید.

پاک کردن تا پاک شدن

«بعد از حذف چی می‌شه؟» گوگل یه صفحه‌ی رسمی درباره‌ی نگه‌داری داده داره که این رو با جزئیات گفته:

طبق اون صفحه، وقتی داده‌ای رو از حساب گوگل پاک می‌کنید، گوگل «فوری» شروع می‌کنه: اول از دید برداشته می‌شه و دیگه برای شخصی‌سازی استفاده نمی‌شه. بعد یه فرایند «حذف امن و کامل» شروع می‌شه که «معمولا حدود ۲ ماه» طول می‌کشه، و توش «تا یه ماه» فرصت بازگردانی هست، برای وقتی که چیزی اشتباهی پاک شده باشه. و گوگل یه لایه‌ی دیگه هم داره: «پشتیبان» برای بلایای بزرگ، که داده «تا ۶ ماه» ممکنه روشون بمونه.

همون صفحه یه نکته‌ی جالب دیگه هم داره: بعضی داده‌ها دکمه‌ی پاک کردن ندارن، چون خودشون بعد از یه مدت منقضی یا ناشناس می‌شن. مثلا گوگل می‌گه توی گزارش سرورهای تبلیغاتش، بعد از ۹ ماه بخشی از نشانی IP، و بعد از ۱۸ ماه اطلاعات کوکی رو برمی‌داره. یعنی «پاک کردن» یه لحظه نیست؛ یه مسیره.

چی می‌مونه

از همه‌ی سندهایی که خوندیم، چند چیز تقریبا همه‌جا بعد از حذف می‌مونه. اول، سابقه‌ی مالی: گوگل می‌گه وقتی پرداختی رو پردازش می‌کنه یا شما به گوگل پرداخت می‌کنید، این داده رو «برای مالیات یا حسابداری» مدت طولانی‌تری نگه می‌داره؛ و ICO و کالیفرنیا هم تعهد قانونی و مقررات مالی رو جزو استثناها آوردن. گوگل بقیه‌ی دلیل‌های نگه‌داری طولانی رو هم اسم برده: امنیت و جلوگیری از کلاهبرداری، سابقه‌ی مالی، قانون و مقررات، ادامه‌ی خدمات، و ارتباط مستقیم با خود گوگل.

دوم، نسخه‌ای که پیش بقیه‌ست: سند تلگرام صاف گفته بعد از حذف حساب، «مخاطب‌هاتون هنوز نسخه‌ی خودشون از پیام‌هایی که براشون فرستادید رو دارن». عکسی که برای کسی فرستادید، با حذف حساب شما، از گوشی اون پاک نمی‌شه. سوم، چیزی که دولت خواسته نگه داشته بشه؛ درس برنامه‌ها و دولت‌ها گفت قانون آمریکا به دولت اجازه می‌ده از شرکت بخواد سوابق رو ۹۰ روز، و با تمدید ۹۰ روز دیگه، نگه داره.

پیش از حذف

حذف حساب، مخصوصا حساب اصلی، معمولا برگشت نداره؛ پس پیش از اون، طبق راهنمای رسمی گوگل، این کارها رو بکنید:

  1. داده‌هایی که می‌خواید نگه دارید رو دانلود کنید؛ گوگل و اپل هر دو ابزار گرفتن نسخه‌ی داده رو دارن.
  2. اگه با این ایمیل وارد بانک، شبکه‌ی اجتماعی یا برنامه‌های دیگه می‌شید، اول ایمیل اون‌ها رو عوض کنید؛ وگرنه بعدا نمی‌تونید رمزشون رو بازیابی کنید.
  3. اطلاعات بازیابی حساب رو به‌روز کنید، اگه بعدا خواستید برگردونید.
  4. اشتراک‌ها و خریدها رو ببینید؛ گوگل می‌گه با حذف حساب، به اشتراک‌ها و محتوایی که با اون حساب خریدید، دسترسی ندارید.

حذف حساب گوگل

طبق راهنمای رسمی گوگل، با حذف حساب، همه‌ی داده‌ها و محتوای اون حساب، مثل ایمیل‌ها، فایل‌ها، تقویم و عکس‌ها، از دست می‌ره؛ دیگه نمی‌تونید از خدماتی مثل جیمیل، درایو، تقویم یا پلی با اون حساب استفاده کنید؛ و روی گوشی اندروید، نمی‌تونید از پلی‌استور برنامه بگیرید یا به‌روز کنید، و مخاطب‌هایی که فقط توی حساب گوگل بودن، از دست می‌رن. اگه چند حساب گوگل دارید، حذف یکی، بقیه رو پاک نمی‌کنه.

  1. حساب گوگل، بخش Data & Privacy.
  2. پایین، Your data & privacy options.
  3. More options، بعد Delete your Google Account.
  4. راهنمای روی صفحه رو دنبال کنید.

اگه فقط تاریخچه رو می‌خواید پاک کنید، نه کل حساب، درس حریم خصوصی گوگل «فعالیت من» (My Activity) و پاک کردن خودکار رو گفت.

فقط جیمیل

اگه فقط ایمیل جیمیل رو نمی‌خواید، ولی بقیه‌ی حساب گوگل، مثل یوتیوب یا عکس‌ها، رو می‌خواید، طبق همون راهنما می‌شه فقط جیمیل رو پاک کرد. شرطش اینه که یه ایمیل دیگه به حساب گوگل وصل باشه، که بعد از حذف جیمیل، با اون وارد بشید. راهش: حساب گوگل، Data & privacy، پایین Data from apps and services you use، Delete a Google Service، کنار Gmail، Delete؛ بعد ایمیل دیگه‌تون رو می‌دید و یه ایمیل تایید براش میاد. تا اون رو تایید نکنید، جیمیل پاک نمی‌شه.

حساب اپل

اپل، طبق صفحه‌ی رسمیش، یه صفحه به اسم «داده و حریم خصوصی» (Data and Privacy) داره که با ورود به حساب اپل بهش می‌رسید، و می‌گه توی بیش از ۲۴۰ کشور و منطقه در دسترسه. از اونجا می‌تونید یه نسخه از داده‌هاتون رو بگیرید، حساب اپل رو «موقتا غیرفعال» کنید، یا «برای همیشه» با داده‌هاش پاک کنید؛ و همین‌طور درخواست اصلاح داده یا انتقال نسخه‌ای از داده، مثل عکس‌های آی‌کلود، به یه سرویس دیگه بدید. غیرفعال کردن موقت گزینه‌ی خوبیه اگه هنوز مطمئن نیستید. و یادتون باشه، طبق درس آیفون، پیش از فروش آیفون، کافیه از حساب خارج بشید و گوشی رو پاک کنید؛ لازم نیست حساب رو پاک کنید.

حساب مایکروسافت

مایکروسافت، طبق راهنمای رسمیش، اول می‌خواد مطمئن بشه دو چیز درسته: اینکه واقعا خود شمایید، و اینکه چیز مهمی جا نمی‌ذارید. برای بستن حساب، باید بتونید واردش بشید. یه قاعده‌ی جالب امنیتی هم داره: اگه همه‌ی اطلاعات تایید ورود رو تازه عوض کردید، باید ۶۰ روز صبر کنید تا بتونید حساب رو ببندید؛ این برای اینه که اگه کسی حساب رو دزدیده، نتونه زود پاکش کنه.

موقع بستن، فهرستی از چیزهایی که از دست می‌ره رو تیک می‌زنید، و انتخاب می‌کنید «پنجره‌ی بازگشت» (Reopen window) ۳۰ روز باشه یا ۶۰ روز؛ بعد Mark account for closure. طبق همون راهنما، بعد از اینکه حساب بسته شد و این پنجره گذشت، مایکروسافت داده‌ها و محتوای شما رو پاک می‌کنه. تا اون موقع، با ورود دوباره می‌شه حساب رو برگردوند.

تلگرام

«دیلیت اکانت تلگرام» از پرتکرارترین جستجوهای این موضوعه. طبق سوال‌های رایج رسمی تلگرام، حساب رو از «صفحه‌ی غیرفعال‌سازی» (deactivation page) تلگرام پاک می‌کنید، و کد تایید رو نه با پیامک، بلکه توی خود تلگرام می‌گیرید؛ تلگرام پیشنهاد می‌کنه این کار رو با مرورگر کامپیوتر بکنید. نشانیش my.telegram.org/deactivate‌ه.

و چی می‌شه؟ طبق همون سند، همه‌ی پیام‌ها، گروه‌ها و مخاطب‌های مربوط به حساب از سیستم پاک می‌شن؛ ولی گروه‌ها و کانال‌هایی که ساختید، بی سازنده می‌مونن و مدیرهاشون اختیاراتشون رو دارن، و مخاطب‌هاتون نسخه‌ی پیام‌هایی که براشون فرستادید رو دارن. حذف حساب تلگرام «برگشت‌ناپذیره»؛ اگه دوباره ثبت‌نام کنید، کاربر تازه‌اید و تاریخچه برنمی‌گرده، و طبق سند، کسایی که شماره‌تون رو دارن، خبردار می‌شن. تلگرام خودش پیشنهاد کرده اگه پیامی می‌خواید بی ردپا بره، از «زمان‌سنج خودنابودی» پیام استفاده کنید.

خودنابودی حساب

یه امکان کمتر شناخته‌شده‌ی تلگرام: طبق سوال‌های رایج رسمیش، حساب تلگرامی که مدتی استفاده نشه، خودش پاک می‌شه؛ پیش‌فرضش ۱۸ ماهه. «پیش‌فرض» یعنی تنظیمیه که خودتون می‌تونید عوضش کنید. یعنی اگه شماره‌ای که با اون تلگرام ساخته بودید رو دیگه ندارید و سراغ اون حساب نمی‌رید، بعد از این مدت خودش پاک می‌شه. این همون فکر «پاک شدن خودکار» گوگله، برای کل حساب.

اگه دیگه نبودیم

یه سوال که کمتر کسی بهش فکر می‌کنه: اگه یه روز دیگه نتونستیم سراغ حسابمون بریم، مثلا بعد از مرگ، چی می‌شه؟ گوگل برای این یه ابزار رسمی داره به اسم «مدیر حساب غیرفعال» (Inactive Account Manager). طبق راهنمای رسمیش، می‌تونید تعیین کنید اگه حسابتون مدت مشخصی غیرفعال موند، تا ۱۰ نفر، مثلا اعضای نزدیک خانواده، همه یا بخشی از داده‌ها رو بگیرن، یا فقط یه ایمیل که خودتون نوشتید براشون بره.

گوگل، طبق همون راهنما، برای فهمیدن اینکه هنوز از حساب استفاده می‌کنید یا نه، آخرین ورودها، فعالیت توی «فعالیت من»، استفاده از جیمیل و اتصال‌های گوشی اندروید رو نگاه می‌کنه. و برای اینکه فقط همون آدم مطمئن بتونه داده رو دانلود کنه، شماره‌ی تلفنش رو هم می‌گیره تا هویتش رو تایید کنه. این ابزار، هم یه راه برای پاک شدن حساب بعد از شماست، هم یه راه برای اینکه چیزهای مهم، مثل عکس‌های خانوادگی، از دست نره. راهنما یه نکته هم درباره‌ی حذف داره: بعد از پاک شدن حساب، نام کاربری جیمیل دیگه دوباره قابل استفاده نیست.

حساب هک‌شده رو پاک کنم؟

«دیلیت اکانت تلگرام هک‌شده» هم زیاد جستجو می‌شه. راهنمای رسمی گوگل یه نکته‌ی مهم درباره‌ی حساب هک‌شده داره: پیش از پاک کردن، از «بررسی امنیتی» (Security Checkup) استفاده کنید تا ببینید هکر به کجاها رسیده؛ مثلا اگه رمزها توی حساب ذخیره بودن، بفهمید کدوم‌ها رو باید عوض کنید؛ اگه مخاطب‌ها دانلود شدن، به اون‌ها خبر بدید که مراقب پیام‌های مشکوک باشن؛ و اگه پرداختی بوده، پیگیریش کنید. چون، طبق همون راهنما، بعد از حذف حساب، دیگه نمی‌تونید فعالیت‌هاش رو ببینید.

پس قاعده‌ی کلی: اول حساب رو پس بگیرید، ببینید چی شده، بعد اگه خواستید پاکش کنید. درس‌های ایمیل هک‌شده و پیام‌رسان هک‌شده قدم‌هاش رو می‌گن.

لینک جعلی حذف حساب

یکی از جستجوهای رایج «حذف اکانت با لینک مستقیم»‌ه، و همین یه در برای کلاهبرداریه. صفحه‌ای که برای «حذف حساب» کد ورود یا رمزتون رو می‌خواد، اگه صفحه‌ی رسمی خود سرویس نباشه، دقیقا همون صفحه‌ی ورود جعلی‌ایه که درس صفحه‌ی ورود جعلی گفت؛ با کدی که می‌دید، به جای پاک کردن حساب، حساب رو برمی‌دارن. قانون ساده‌ش: حذف حساب فقط از داخل تنظیمات خود برنامه، یا از نشانی رسمی که خود سرویس توی راهنماش گفته، مثل نشانی تلگرام بالا؛ نشانی رو حرف‌به‌حرف بخونید، که درس خوندن نشانی گفت.

حذف حساب در تیم سفید

ما توی تیم سفید هم این حق رو به رسمیت می‌شناسیم، و هر کسی که توی سایت حساب داره، می‌تونه خودش پاکش کنه. جاش پایین صفحه‌ی «حساب» توی پنل شماست، توی یه بخش تاخورده. درخواست همون لحظه تایید می‌شه، و حساب ۳۰ روز بعد خودکار پاک می‌شه؛ تا اون روز می‌تونید وارد بشید و درخواست رو بردارید، دقیقا مثل پنجره‌ی بازگشت مایکروسافت.

چی پاک می‌شه: پیام‌ها و تیکت‌ها با تصویرهاشون، پیشرفت آموزش، درخواست‌های تماس، اطلاعات دسترسی سفارش‌ها، و شماره و ایمیل و اسم شما. چی می‌مونه: سابقه‌ی مالی، یعنی سفارش‌ها و فاکتورها و پرداخت‌ها؛ همون استثنایی که توی قانون همه‌ی کشورهایی که دیدیم هست.

سرویس‌ها کنار هم

سرویسکجابعدش
گوگلData & Privacy، More options، Delete your Google Accountحدود دو ماه تا پاک شدن کامل؛ پشتیبان تا شش ماه
اپلصفحه‌ی Data and Privacy حساب اپلغیرفعال موقت هم داره، یا حذف همیشگی
مایکروسافتصفحه‌ی بستن حساب، با ورود به حسابپنجره‌ی برگشت ۳۰ یا ۶۰ روز، بعد پاک
تلگرامصفحه‌ی deactivation، با کد از خود تلگرامفوری و برگشت‌ناپذیر؛ حساب بی‌استفاده پیش‌فرض بعد از ۱۸ ماه خودش پاک می‌شه
تیم سفیدپایین صفحه‌ی «حساب» توی پنلتایید فوری، پاک شدن خودکار ۳۰ روز بعد؛ سابقه‌ی مالی می‌مونه

واتساپ و اینستاگرام هم امکان حذف حساب دارن، ولی صفحه‌ی راهنمای رسمیشون از ایران باز نمی‌شه و ما چیزی رو که خودمون نخوندیم، قدم‌به‌قدم نمی‌گیم؛ توی تنظیمات خود برنامه، دنبال Delete account بگردید.

اگه این قانون‌ها مال کشور شما نیست

اگه ساکن اروپا، بریتانیا یا کالیفرنیا نیستید، مهلت‌ها و حق شکایتی که این قانون‌ها می‌دن، احتمالا شامل حال شما نمی‌شه. ولی دو چیز هنوز هست. اول، ابزارهای حذفی که شرکت‌ها برای همه گذاشتن؛ اپل صاف گفته صفحه‌ی داده و حریم خصوصیش توی بیش از ۲۴۰ کشور هست، و دکمه‌ی حذف حساب گوگل، مایکروسافت و تلگرام هم مال همه‌ست. دوم، سیاست حریم خصوصی خود سرویس؛ کالیفرنیا می‌گه سیاست هر شرکت باید بگه چطور درخواست حذف بدید، و خیلی از شرکت‌ها همون روش رو برای همه‌ی کاربرهاشون دارن.

و قانون طلایی این درس: داده‌ای که هیچ‌وقت ندید، لازم نیست بعدا پاکش کنید. پیش از ثبت‌نام، فکر کنید واقعا لازمه یا نه؛ حرف درس امنیت و حریم خصوصی یعنی چی.

اشتباه‌های رایج

  • «حساب گوگل رو از گوشی برداشتم، پس پاک شد.» فقط از اون گوشی برداشته شد.
  • «حذف کردم، پس همون لحظه از همه‌جا رفت.» گوگل می‌گه حدود دو ماه، و پشتیبان تا شش ماه.
  • «حق پاک شدن یعنی همه‌چیز پاک می‌شه.» سابقه‌ی مالی و چیزی که قانون می‌خواد، می‌مونه.
  • «حسابم رو پاک کردم، پس عکسی که فرستادم هم رفت.» نسخه‌ی پیش بقیه پاک نمی‌شه.
  • «یه لینک مستقیم حذف اکانت پیدا کردم.» فقط از تنظیمات یا نشانی رسمی خود سرویس.
  • «پیش از حذف، ایمیل بانک رو عوض نکردم.» بعدا رمز بانک رو نمی‌تونید بازیابی کنید.

آخرین بررسی سندهای رسمی ICO، دادستانی کالیفرنیا، گوگل، اپل، مایکروسافت و تلگرام: ۲۴ مهر ۱۴۰۵.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • برداشتن حساب از گوشی، حساب رو پاک نمی‌کنه.
  • حق پاک شدن توی اروپا، بریتانیا و کالیفرنیا قانونه، ولی استثنا داره.
  • پاک شدن کامل وقت می‌بره و سابقه‌ی مالی می‌مونه.
  • پیش از حذف، داده‌هاتون رو دانلود کنید.
  • حذف حساب فقط از صفحه‌ی رسمی خود سرویس؛ لینک ناشناس نه.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد