آموزشامنیت و حریم خصوصی در اینترنت
برنامه‌ی جعلی و فایل APK
جواب کوتاه
برنامه‌ی جعلی، برنامه‌ایه که خودش رو یه برنامه‌ی معمولی یا معتبر جا می‌زنه، مثلا «پیگیری بسته» یا «مشاهده‌ی ابلاغیه»، ولی بعد از نصب، با اجازه‌هایی که خودتون بهش دادید، پیامک‌ها و کدها رو می‌خونه، روی برنامه‌ی بانک صفحه‌ی جعلی می‌کشه، یا گوشی رو در اختیار می‌گیره. به این‌ها می‌گن تروجان (Trojan)، از داستان اسب تروا. روی اندروید بیشترشون به شکل یه فایل APK از یه لینک میان. راهش اینه: برنامه رو فقط از فروشگاه رسمی یا سایت خود سازنده بگیرید، Play Protect رو روشن نگه دارید، و به برنامه‌ای که کارش ربطی به پیامک یا دسترسی‌پذیری نداره، این اجازه‌ها رو ندید.
«برنامه‌ی مشاهده‌ی ابلاغیه»
مثلا فرض کنید یه پیامک میاد که ابلاغیه دارید و برای دیدنش باید «برنامه‌ی مشاهده‌ی ابلاغیه» رو نصب کنید. لینک یه فایل دانلود می‌کنه. گوشی می‌گه «نصب برنامه از منبع ناشناس مجاز نیست»، و صفحه خودش راهنماییتون می‌کنه که از تنظیمات اجازه بدید. نصب می‌شه، و اولین چیزی که می‌خواد، اجازه‌ی خوندن پیامک‌هاست، «برای دریافت کد ابلاغیه».
از اون لحظه، هر پیامکی که برای شما میاد، از جمله رمز دوم پویای بانک و کدهای ورود، برای کلاهبردار هم فرستاده می‌شه. بعضی‌ها حتی همون پیامک جعلی رو از گوشی شما، برای همه‌ی مخاطب‌هاتون می‌فرستن. چند ساعت بعد، از حسابتون برداشت می‌شه، بی اینکه کد رو به کسی گفته باشید.
این درس می‌گه برنامه‌ی جعلی چطور کار می‌کنه، فایل APK چیه، کدوم اجازه‌ها خطرناک‌ترینن، و چطور پیش از نصب، و اگه دیر شد بعد از نصب، از گوشیتون محافظت کنید. چیزهایی که درباره‌ی محافظت داخلی اندروید می‌گیم، از راهنمای رسمی خود گوگله.
فایل APK چیه
هر برنامه‌ای که روی گوشی اندروید نصب می‌شه، در اصل یه فایله با پسوند APK، کوتاه‌شده‌ی Android Package، یعنی «بسته‌ی اندروید». وقتی از فروشگاه برنامه نصب می‌کنید، فروشگاه همین فایل رو براتون دانلود و نصب می‌کنه، فقط شما نمی‌بینیدش. ولی این فایل رو می‌شه از هر جای دیگه‌ای هم گرفت: یه سایت، یه کانال توی پیام‌رسان، یه لینک توی پیامک. به نصب از بیرون فروشگاه، به انگلیسی می‌گن Sideloading.
گاهی هم فایل‌هایی با پسوند APKS یا XAPK می‌بینید؛ این‌ها همون برنامه‌ان که به چند تیکه تقسیم شدن و برای نصبشون یه برنامه‌ی نصب‌کننده‌ی جدا لازمه. از نظر امنیت، هیچ فرقی با APK ندارن: مهم اینه که از کجا اومدن، نه پسوندشون.
خود فایل APK بد نیست. خیلی از برنامه‌های معتبر، روی سایت رسمی خودشون فایل APK هم می‌ذارن. مشکل اینه که وقتی یه فایل APK رو از یه لینک ناشناس می‌گیرید، هیچ‌کس پیش از شما بررسیش نکرده، و هیچ راهی ندارید بفهمید داخلش واقعا چیه.
اسب تروا
توی یه داستان قدیمی یونانی، سربازها یه اسب چوبی بزرگ رو به‌عنوان هدیه جلوی دروازه‌ی شهر تروا می‌ذارن. مردم شهر خودشون اسب رو می‌برن تو. شب، سربازهایی که داخل اسب قایم شده بودن بیرون میان و دروازه رو باز می‌کنن:
برنامه‌ی جعلی دقیقا همینه، و برای همین به این برنامه‌ها می‌گن تروجان (Trojan)، یعنی «اسب تروا». هیچ‌کس گوشی شما رو از راه دور نشکسته؛ خودتون برنامه رو آوردید تو، و خودتون بهش اجازه دادید. برای همینه که ضدویروس و قفل گوشی، اینجا خیلی کمک نمی‌کنن: در رو خودمون باز کردیم.
فروشگاه یا فایل
یه برنامه از دو راه به گوشی شما می‌رسه، و این دو راه خیلی با هم فرق دارن:
فروشگاه‌های رسمی، مثل فروشگاه گوگل روی اندروید و فروشگاه اپل روی آیفون، پیش از انتشار هر برنامه بررسیش می‌کنن، سازنده‌ش رو می‌شناسن، و اگه بعدا برنامه‌ای مضر از آب دربیاد، از روی گوشی‌ها هم پاکش می‌کنن. این بررسی صددرصدی نیست و گاهی برنامه‌ی بد هم ازش رد می‌شه، ولی یه لایه‌ی محافظته. فایلی که از یه لینک یا کانال می‌گیرید، هیچ‌کدوم از این‌ها رو نداره.
پس قانون اول: برنامه رو از فروشگاه رسمی گوشیتون، یا از سایت رسمی خود سازنده که نشانیش رو خودتون تایپ کردید، بگیرید. هیچ‌وقت از لینکی که توی پیامک، ایمیل یا پیام‌رسان اومده، برنامه نصب نکنید، حتی اگه اسمش آشنا باشه.
اجازه‌ها
هر برنامه برای دسترسی به چیزهای حساس گوشی، باید ازتون اجازه بگیره. هر اجازه مثل یه کلیده. بعضی کلیدها برای کلاهبردار خیلی باارزش‌ترن:
پیامک. یعنی خوندن همه‌ی پیامک‌ها، از جمله کد تایید و رمز پویا. فقط برنامه‌ی پیام‌رسان پیش‌فرض گوشیتون واقعا لازمش داره.
دسترسی‌پذیری. که بخش بعد کاملش رو می‌گیم؛ قوی‌ترین کلید گوشی.
نمایش روی برنامه‌های دیگه. یعنی برنامه بتونه یه صفحه رو روی برنامه‌ی دیگه بکشه؛ همون چیزی که برای روکش جعلی لازمه.
مخاطب‌ها، میکروفون، دوربین، مکان. برای حریم خصوصی خیلی مهمن. یه برنامه‌ی چراغ‌قوه یا ماشین‌حساب، هیچ‌کدوم از این‌ها رو لازم نداره.
قانونش ساده‌ست: هر اجازه‌ای که یه برنامه می‌خواد، با کارش بسنجید. اگه جور نبود، ندید. و اگه برنامه بی اون اجازه کار نکرد، شاید اون برنامه رو اصلا لازم ندارید. درس دسترسی برنامه‌ها می‌گه چطور اجازه‌های برنامه‌های نصب‌شده رو ببینید و بگیرید.
دسترسی‌پذیری
اندروید یه ویژگی داره به اسم دسترسی‌پذیری (Accessibility)، که برای کمک به آدم‌هایی ساخته شده که خوب نمی‌بینن یا نمی‌تونن راحت صفحه رو لمس کنن. برنامه‌ای که این دسترسی رو داره، می‌تونه هر چیزی که روی صفحه هست رو بخونه، و به جای شما دکمه‌ها رو بزنه. برای کسی که بهش نیاز داره، فوق‌العاده‌ست.
ولی برای یه برنامه‌ی مخرب، این یعنی کنترل کامل: می‌تونه رمزهایی که تایپ می‌کنید رو بخونه، پیام‌ها رو ببینه، خودش به خودش اجازه‌های دیگه بده، جلوی پاک شدن خودش رو بگیره، و حتی توی برنامه‌ی بانک، خودش پول جابه‌جا کنه. برای همینه که تقریبا همه‌ی تروجان‌های بانکی، اول این دسترسی رو می‌خوان، معمولا با یه بهونه مثل «برای کار کردن درست برنامه، این گزینه رو روشن کنید».
قانون: به هیچ برنامه‌ای دسترسی‌پذیری ندید، مگه اینکه واقعا یه برنامه‌ی کمکی باشه که خودتون دنبالش رفتید و از یه سازنده‌ی معتبره. اگه برنامه‌ای که تازه نصب کردید، با اصرار ازتون خواست برید توی تنظیمات و این گزینه رو براش روشن کنید، همین حالا پاکش کنید.
روکش جعلی
یه ترفند معروف تروجان‌های بانکی، روکشه. برنامه‌ی مخرب صبر می‌کنه تا شما برنامه‌ی واقعی بانک رو باز کنید، و همون لحظه یه صفحه‌ی ورود جعلی دقیقا روش می‌کشه:
شما برنامه‌ی واقعی بانک رو باز کردید، پس هیچ شکی نمی‌کنید. ولی صفحه‌ای که رمز رو توش می‌زنید، مال برنامه‌ی مخربه. به این روش به انگلیسی می‌گن Overlay Attack، یعنی «حمله‌ی روکش». برای همین اجازه‌ی «نمایش روی برنامه‌های دیگه» این‌قدر مهمه. این روش نشون می‌ده که وقتی یه برنامه‌ی مخرب روی گوشیه، حتی برنامه‌های واقعی هم دیگه امن نیستن؛ پس مهم‌ترین کار، اینه که اصلا نصب نشه.
انواع برنامه‌ی مخرب
به همه‌ی برنامه‌های مخرب، به انگلیسی می‌گن Malware، یعنی «بدافزار». روی گوشی، این شکل‌ها رایج‌ترن:
- دزد پیامک. فقط پیامک‌ها رو می‌خونه و می‌فرسته؛ ساده ولی خیلی خطرناک، چون همه‌ی کدها به پیامک میان.
- تروجان بانکی (Banking Trojan). با روکش و دسترسی‌پذیری، اطلاعات بانکی رو می‌دزده یا خودش پول جابه‌جا می‌کنه.
- جاسوس‌افزار (Spyware). پیام‌ها، مکان، عکس‌ها، تماس‌ها و حتی صدای اطراف رو برای یکی دیگه می‌فرسته. گاهی کسی که نزدیک شماست، مثلا یه آشنا، این رو روی گوشیتون نصب می‌کنه. به این شکلش می‌گن Stalkerware.
- تبلیغ‌افزار (Adware). گوشی رو پر از تبلیغ می‌کنه، حتی روی صفحه‌ی اصلی؛ بیشتر آزاردهنده‌ست، ولی گاهی راه ورود بدافزارهای بدتره.
- اشتراک‌ساز. بی خبر شما، عضو سرویس‌های پولی می‌شه و از شارژتون پول برمی‌داره.
- باج‌افزار (Ransomware). گوشی یا فایل‌ها رو قفل می‌کنه و برای باز کردن پول می‌خواد. روی گوشی کمتر از کامپیوتر رایجه، ولی هست.
نسخه‌ی کرک‌شده و مود
خیلی از آدم‌ها برای اینکه برنامه یا بازی پولی رو مجانی داشته باشن، یا یه قابلیت اضافه بگیرن، نسخه‌ی «کرک‌شده» یا «مود» (Mod) اون رو از یه سایت یا کانال دانلود می‌کنن. این نسخه‌ها رو یه نفر ناشناس دستکاری کرده، و هیچ راهی ندارید بفهمید غیر از باز کردن قفل، چه چیز دیگه‌ای هم بهش اضافه کرده.
برای کسی که بدافزار پخش می‌کنه، این بهترین طعمه‌ست، چون خود شما با کمال میل دنبالش می‌گردید، از هشدارهای گوشی رد می‌شید، و اجازه‌هاش رو بی‌سوال می‌دید. همین درباره‌ی برنامه‌هایی که می‌گن یه قابلیت اضافه به پیام‌رسان یا شبکه‌ی اجتماعیتون می‌دن، مثل «دیدن کسایی که پروفایلتون رو نگاه کردن»، هم درسته. اون قابلیت معمولا وجود نداره، ولی برنامه‌ی مخرب وجود داره.
پیام‌رسان از روی فایل
گاهی آدم‌ها پیام‌رسان یا شبکه‌ی اجتماعیشون رو از روی یه فایل APK نصب می‌کنن، چون فروشگاه در دسترس نیست یا نسخه‌ی تازه نیومده. اینجا خطر خیلی بالاست، چون پیام‌رسان به همه‌چیز دسترسی داره: پیام‌ها، مخاطب‌ها، عکس‌ها، و کد ورود. یه نسخه‌ی دستکاری‌شده، می‌تونه همه‌ی این‌ها رو بفرسته جای دیگه.
اگه مجبورید از فایل نصب کنید، فقط فایل رو از سایت رسمی خود اون پیام‌رسان بگیرید، که نشانیش رو خودتون تایپ کردید؛ خیلی از پیام‌رسان‌های معروف، روی سایت خودشون فایل رسمی می‌ذارن. هیچ‌وقت فایل پیام‌رسان رو از یه کانال، گروه یا سایت دیگه نگیرید، حتی اگه «نسخه‌ی تازه» یا «نسخه‌ی طلایی» یا «با قابلیت‌های بیشتر» بگه.
برنامه‌ی رسید جعلی
یه دسته از برنامه‌ها هستن که کارشون ساختن رسید جعلیه: عکسی که عین رسید واریز یه بانک یا برنامه‌ی پرداخت دیده می‌شه، با هر مبلغ و هر شماره‌ای. کلاهبردارها از این برای فریب فروشنده‌ها استفاده می‌کنن: «پول رو فرستادم، این هم رسیدش».
اگه چیزی می‌فروشید، به هیچ عکس رسیدی اعتماد نکنید. پیش از تحویل جنس، خود حسابتون رو توی برنامه‌ی رسمی بانک ببینید. عکس رسید، هر چقدر هم درست به نظر برسه، فقط یه عکسه. درس امنیت پیامک هم درباره‌ی پیامک واریز جعلی همینو می‌گه.
برنامه‌ی شبیه توی فروشگاه
حتی توی فروشگاه رسمی هم گاهی برنامه‌هایی هستن که اسم و آیکونشون خیلی شبیه یه برنامه‌ی معروفه، تا کسی که دنبال برنامه‌ی اصلیه، اشتباهی اون‌ها رو نصب کنه. فروشگاه‌ها پاکشون می‌کنن، ولی گاهی یه مدت می‌مونن.
پیش از نصب، اسم سازنده (Developer) رو ببینید، که زیر اسم برنامه نوشته شده. برنامه‌ی بانک باید سازنده‌ش خود بانک باشه؛ برنامه‌ی یه پیام‌رسان معروف، خود اون شرکت. تعداد دانلودها و تاریخ انتشار هم کمک می‌کنن: یه برنامه‌ی بانکی که دیروز منتشر شده و چند صد بار نصب شده، احتمالا اصلی نیست. و بهتره برنامه‌ی بانک رو از لینکی که خود بانک روی سایت رسمیش گذاشته پیدا کنید.
به‌روزرسانی جعلی
یه شکل رایج دیگه: وسط گشتن توی یه سایت، یه پیغام بزرگ می‌پره که «مرورگر شما قدیمیه، برای ادامه به‌روزش کنید» یا «گوشی شما ویروسی شده، این برنامه‌ی پاک‌کننده رو نصب کنید»، و یه دکمه که یه فایل APK دانلود می‌کنه. این پیغام از خود سایته، نه از گوشی یا مرورگر.
به‌روزرسانی واقعی مرورگر و برنامه‌ها، فقط از فروشگاه گوشی یا تنظیمات خود گوشی میاد؛ هیچ‌وقت یه سایت ازتون نمی‌خواد برای به‌روزرسانی، یه فایل دانلود کنید. هر پیغامی از این شکل رو ببندید. اگه نگرانید، خودتون فروشگاه رو باز کنید و ببینید به‌روزرسانی‌ای هست یا نه. درس به‌روزرسانی، چرا مهمه.
وقتی گوشی دست کس دیگه‌ست
همه‌ی برنامه‌های مخرب از لینک نمیان. گاهی کسی که چند دقیقه گوشی شما رو دستش داره، مثلا برای «نصب یه برنامه»، «تعمیر» یا «درست کردن تنظیمات»، می‌تونه یه جاسوس‌افزار روش نصب کنه و آیکونش رو پنهان کنه. این کار گاهی از طرف یه آشنا انجام می‌شه که می‌خواد پیام‌ها و مکان شما رو ببینه.
چند تا کار ساده: گوشی رو قفل داشته باشید و رمزش رو به کسی ندید؛ اگه گوشی رو برای تعمیر دادید، بعد از برگشتن، فهرست برنامه‌ها، برنامه‌های «مدیر دستگاه» و برنامه‌هایی که دسترسی‌پذیری دارن رو ببینید؛ و اگه شک دارید کسی از مکان یا پیام‌هاتون باخبره، همون نشونه‌های آلودگی پایین‌تر رو بررسی کنید.
روی کامپیوتر
همه‌ی چیزهایی که گفتیم، روی کامپیوتر هم هست، فقط شکلش فرق داره. روی ویندوز، به جای APK، فایل‌های نصبی با پسوند EXE یا MSI هستن، و رایج‌ترین راه آلودگی، نرم‌افزار کرک‌شده، «فعال‌ساز» برنامه‌های پولی، و نسخه‌های جعلی برنامه‌های معروف از سایت‌های دانلود یا تبلیغ‌های جستجوئه.
یه راه دیگه، افزونه‌های مرورگره (Browser Extension): برنامه‌های کوچیکی که به کروم یا فایرفاکس اضافه می‌شن. یه افزونه می‌تونه همه‌ی صفحه‌هایی که باز می‌کنید رو بخونه و حتی تغییر بده، از جمله صفحه‌ی بانک. پس فقط افزونه‌هایی رو نصب کنید که واقعا لازم دارید، از فروشگاه رسمی مرورگر، و هر چند وقت یه بار فهرستشون رو ببینید و اضافی‌ها رو پاک کنید. درس‌های امنیت در ویندوز و امنیت در مک این رو کامل‌تر می‌گن.
Google Play Protect
اندروید یه محافظ داخلی داره به اسم Google Play Protect. طبق راهنمای رسمی گوگل، این محافظ برنامه‌ها رو پیش از دانلود از فروشگاه بررسی می‌کنه، برنامه‌هایی که از جاهای دیگه نصب شدن رو هم روی گوشی می‌گرده، و اگه برنامه‌ی مضری پیدا کنه، هشدار می‌ده، غیرفعالش می‌کنه یا پاکش می‌کنه. گوگل می‌گه حتی ممکنه جلوی نصب برنامه‌ی تاییدنشده‌ای رو بگیره که اجازه‌های حساسی می‌خواد که کلاهبردارها برای فریب مالی ازشون استفاده می‌کنن.
Play Protect به‌طور پیش‌فرض روشنه. برای اینکه مطمئن بشید، طبق راهنمای گوگل:
- برنامه‌ی Google Play Store رو باز کنید.
- بالا سمت راست، روی عکس پروفایل بزنید.
- Play Protect رو بزنید، بعد تنظیمات (Settings).
- Scan apps with Play Protect رو روشن نگه دارید.
گوگل گزینه‌ی دیگه‌ای هم داره به اسم Improve harmful app detection، که برنامه‌های ناشناسی که از بیرون فروشگاه نصب می‌کنید رو برای بررسی به گوگل می‌فرسته. این امنیت رو بیشتر می‌کنه، و تصمیمش با شماست. اگه جای این گزینه‌ها توی نسخه‌ی شما فرق داشت، توی تنظیمات Play Store دنبال اسم Play Protect بگردید. گوشی‌هایی که سرویس‌های گوگل ندارن، معمولا محافظ مشابهی از سازنده‌ی خودشون دارن.
قانون تازه‌ی اندروید
گوگل برای کم کردن همین برنامه‌های جعلی، یه قانون تازه گذاشته: برنامه‌هایی که روی گوشی‌های اندروید تاییدشده نصب می‌شن، چه از فروشگاه چه از بیرون، باید از یه سازنده‌ی تاییدشده باشن، یعنی سازنده‌ای که هویتش رو به گوگل ثابت کرده. این قانون از ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ اول توی چند کشور، برزیل، اندونزی، سنگاپور و تایلند، شروع شد و قراره سال ۲۰۲۷ همه‌جا اجرا بشه.
طبق گزارش‌ها، نصب برنامه‌ی سازنده‌ی تاییدنشده هنوز با یه راه پیشرفته ممکنه، ولی سخت‌تر می‌شه؛ یعنی کلاهبردار دیگه نمی‌تونه به همین راحتی یه فایل بی‌صاحب پخش کنه. برای ما معنیش اینه که اگه یه روز گوشی گفت «سازنده‌ی این برنامه تایید نشده»، اون هشدار رو جدی بگیرید و دنبال راه دور زدنش نرید.
آیفون
روی آیفون، نصب برنامه از بیرون فروشگاه اپل خیلی محدودتره، و برنامه‌ها به پیامک‌های شما یا دسترسی‌پذیری کامل دسترسی ندارن. برای همین برنامه‌ی جعلی روی آیفون خیلی کمتره. ولی صفر نیست: کلاهبردارها گاهی آدم‌ها رو قانع می‌کنن یه «پروفایل» یا «گواهی» نصب کنن، که به اون‌ها اجازه‌ی کنترل یا دیدن بخشی از گوشی رو می‌ده، یا برنامه‌ی جعلی رو از راه برنامه‌های آزمایشی منتشر می‌کنن.
قانون برای آیفون: فقط از فروشگاه اپل نصب کنید، و هیچ «پروفایل» یا «مدیریت دستگاه» رو به درخواست کسی که نمی‌شناسید نصب نکنید. راهنمای اپل هم می‌گه نرم‌افزار رو فقط از منبع‌های قابل اعتماد بگیرید. درس امنیت و حریم خصوصی در آیفون جای این تنظیمات رو می‌گه.
پیش از نصب
پیش از نصب هر برنامه‌ای، این چهار تا رو بپرسید:
- از کجاست؟ فروشگاه رسمی، یا سایت رسمی سازنده که خودتون تایپ کردید. نه لینک پیامک، نه کانال، نه سایت دانلود.
- سازنده‌ش کیه؟ اسم دقیق سازنده، که با اسم شرکت اصلی جور باشه.
- چی می‌خواد؟ اجازه‌هاش با کارش جورن؟ پیامک، دسترسی‌پذیری یا نمایش روی برنامه‌های دیگه، برای یه برنامه‌ی معمولی، زنگ خطرن.
- لازمش دارم؟ هر برنامه یه در دیگه‌ست. کمتر برنامه، یعنی کمتر در.
و یه تنظیم مهم: توی اندروید، گزینه‌ی «نصب برنامه‌های ناشناس» (Install unknown apps) رو برای همه‌ی برنامه‌ها خاموش نگه دارید. اگه یه بار برای نصب یه فایل مطمئن روشنش کردید، بعدش دوباره خاموشش کنید، تا اگه یه روز یه لینک رو اشتباهی زدید، فایل خودبه‌خود نصب نشه.
نشونه‌های آلودگی
اگه یکی از این‌ها رو دیدید، ممکنه یه برنامه‌ی مخرب روی گوشی باشه:
- برنامه‌ای که خودتون نصبش نکردید، یا برنامه‌ای که آیکونش از صفحه غیب شده ولی هنوز توی فهرست برنامه‌ها هست.
- دوستاتون می‌گن از شما پیامک یا پیام لینک‌دار گرفتن.
- پیامک‌های کد تایید برای کارهایی که شروعشون نکردید.
- شارژ یا اینترنت زودتر از همیشه تموم می‌شه، یا گوشی بی‌دلیل داغ می‌کنه.
- تبلیغ روی صفحه‌ی اصلی یا وسط برنامه‌هایی که تبلیغ نداشتن.
- برنامه‌ای که دسترسی‌پذیری یا «مدیر دستگاه» داره و شما یادتون نمیاد بهش داده باشید.
- برداشت یا اشتراکی که خودتون انجام ندادید.
پاک کردنش
اگه فکر می‌کنید یه برنامه‌ی مخرب نصب کردید، به ترتیب:
- گوشی رو از اینترنت جدا کنید، هم وای‌فای هم اینترنت سیم‌کارت، تا برنامه نتونه چیزی بفرسته.
- از یه دستگاه دیگه، رمز بانک، ایمیل و پیام‌رسان‌ها رو عوض کنید، و اگه پای کارت وسطه، به بانک خبر بدید.
- برنامه رو از تنظیمات گوشی، بخش برنامه‌ها، پاک کنید. اگه دکمه‌ی پاک کردنش خاموش بود، احتمالا اجازه‌ی «مدیر دستگاه» (Device admin) گرفته؛ اول از تنظیمات امنیت، این اجازه رو ازش بگیرید، بعد پاکش کنید.
- اگه برنامه نمی‌ذاشت پاکش کنید، گوشی رو توی «حالت امن» (Safe Mode) روشن کنید، که توش فقط برنامه‌های خود گوشی اجرا می‌شن؛ راهش بسته به مدل گوشی فرق داره و معمولا با نگه داشتن دکمه‌ی خاموشی و بعد نگه داشتن گزینه‌ی خاموش کردن روی صفحه‌ست.
- با Play Protect یه بررسی کامل انجام بدید.
- اگه هنوز شک داشتید، از عکس‌ها و فایل‌ها پشتیبان بگیرید و گوشی رو به تنظیمات کارخونه برگردونید (Factory reset)؛ این مطمئن‌ترین راهه.
بعدش، درس روی لینک فیشینگ کلیک کردیم، چی کار کنیم رو برای بقیه‌ی قدم‌ها ببینید.
تمرین
- توی Play Store، Play Protect رو پیدا کنید و ببینید روشنه و آخرین بار کی بررسی کرده.
- توی تنظیمات گوشی، فهرست برنامه‌هایی که اجازه‌ی پیامک، دسترسی‌پذیری و نمایش روی برنامه‌های دیگه دارن رو ببینید.
- گزینه‌ی نصب برنامه‌های ناشناس رو برای همه‌ی برنامه‌ها خاموش کنید.
- برنامه‌هایی که چند ماهه ازشون استفاده نکردید رو پاک کنید.
اشتباه‌های رایج
- «پیامک گفت برای دیدن ابلاغیه نصبش کنم.» هیچ خبر واقعی‌ای لازم نیست با برنامه‌ی لینک پیامک دیده بشه.
- «فقط اجازه‌ی پیامک خواست.» با همین یه اجازه، همه‌ی کدهای بانک و ورود رو می‌خونه.
- «از یه کانال معروف گرفتم.» کانال، بررسی نمی‌کنه؛ فایل باید از فروشگاه یا سایت رسمی سازنده باشه.
- «نسخه‌ی کرک‌شده‌ش مجانیه.» هزینه‌ش رو با اطلاعات و پولتون می‌دید.
- «برنامه‌ی بانک رو باز کردم، پس امن بود.» روکش جعلی دقیقا روی برنامه‌ی واقعی کشیده می‌شه.
- «گوشی هشدار داد، ولی ردش کردم.» هشدار Play Protect یا تایید نشدن سازنده رو جدی بگیرید.
آخرین بررسی راهنمای رسمی گوگل: ۲۴ مهر ۱۴۰۵.
جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.
- برنامه‌ی جعلی مثل اسب تروا، با اجازه‌ی خودمون وارد گوشی می‌شه.
- فایل APK از لینک، هیچ بررسی‌ای پشتش نیست؛ فروشگاه رسمی، دست‌کم یه بررسی داره.
- اجازه‌ی پیامک، دسترسی‌پذیری و نمایش روی برنامه‌های دیگه، خطرناک‌ترین اجازه‌هان.
- Play Protect رو روشن نگه دارید و نصب از منابع ناشناس رو خاموش.
- پیش از نصب: از کجاست، سازنده‌ش کیه، چی می‌خواد، لازمش دارم؟
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.