آموزشیاد بگیریم چطور یاد بگیریم

درس ۶۳ از ۱۱۵، توسعه فردی، حدود ۲۲ دقیقه خواندن

فراشناخت چیست: دانستن اینکه چه می‌دانید

جواب کوتاه

فراشناخت، به انگلیسی Metacognition، یعنی فکر کردن درباره‌ی فکر خودتون: اینکه بدونید چی رو بلدید و چی رو نه، کدوم روش یادگیری براتون جواب می‌ده، و وسط کار بفهمید دارید درست پیش می‌رید یا نه. دو بخش داره: پایش، یعنی دیدن وضع خودتون، و کنترل، یعنی عوض کردن روش وقتی لازمه؛ و پژوهش‌ها نشون دادن یاد گرفتنش، یادگیری همه‌ی درس‌ها رو بهتر می‌کنه.

آشپزی که وسط پختن می‌چشه

یه آشپز خوب رو تصور کنید. فقط دستور پخت رو اجرا نمی‌کنه؛ وسط کار، قاشق رو برمی‌داره، می‌چشه، و می‌گه نمکش کمه یا هنوز نپخته. بعد بر اساس همین چشیدن، کاری که می‌کنه رو عوض می‌کنه: نمک اضافه می‌کنه یا ده دقیقه بیشتر صبر می‌کنه. آشپز تازه‌کار، دستور رو تا آخر اجرا می‌کنه و تازه سر سفره می‌فهمه غذا خوب نشده.

یادگیری هم همین‌طوره. بعضی‌ها درس می‌خونن و تا شب امتحان نمی‌دونن چی رو واقعا بلدن. بعضی‌ها وسط کار «می‌چشن»: از خودشون می‌پرسن این رو فهمیدم یا فقط خوندم؟ و اگه نه، روششون رو عوض می‌کنن. به این چشیدن و عوض کردن، فراشناخت می‌گن. این درس می‌گه فراشناخت دقیقا چیه، پژوهش‌ها چی پیدا کردن، چرا آدم‌ها توی قضاوت درباره‌ی بلد بودن خودشون اشتباه می‌کنن، و چطور می‌شه این مهارت رو تمرین کرد.

فراشناخت یعنی چی

فراشناخت، به انگلیسی Metacognition، از دو تیکه ساخته شده: «فرا»، به انگلیسی Meta، یعنی «درباره‌ی» یا «بالای»، و «شناخت»، به انگلیسی Cognition، یعنی فکر کردن، یاد گرفتن و به یاد آوردن. پس فراشناخت یعنی شناخت درباره‌ی شناخت؛ ساده‌تر، فکر کردن درباره‌ی فکر خودمون.

این اسم رو جان فلاول (John Flavell)، روان‌شناس رشد، توی مقاله‌ای که سال ۱۹۷۹ در مجله‌ی American Psychologist چاپ شد، جا انداخت. فلاول دیده بود بچه‌های کوچیک‌تر، معمولا نمی‌دونن کی یه چیزی رو واقعا حفظ کردن؛ فکر می‌کنن بلدن، ولی وقتی ازشون می‌پرسی، یادشون نیست. بچه‌های بزرگ‌تر این رو بهتر می‌فهمیدن. این تفاوت، دری به یه موضوع کاملا تازه باز کرد.

دو بخش فراشناخت

پژوهشگرها فراشناخت رو معمولا دو بخش می‌دونن. بخش اول، دونستن درباره‌ی یادگیریه، به انگلیسی Metacognitive knowledge: اینکه درباره‌ی خودتون، کارها و روش‌ها چی می‌دونید. مثلا «من وقتی خسته‌م، ریاضی رو بد می‌فهمم» درباره‌ی خودتونه؛ «حفظ کردن شعر از فهمیدن فیزیک آسون‌تره» درباره‌ی کارهاست؛ و «خودم رو امتحان کنم بهتر از دوباره خوندنه» درباره‌ی روش‌هاست.

بخش دوم، هدایت کردن یادگیریه، به انگلیسی Metacognitive regulation: کاری که با این دونسته‌ها می‌کنید. یعنی برنامه بریزید، وسط کار ببینید کجایید، و اگه لازم شد روش رو عوض کنید. کسی که فقط بخش اول رو داره، مثل کسیه که می‌دونه ورزش خوبه ولی ورزش نمی‌کنه. فراشناخت واقعی وقتیه که دونستن، به کار تبدیل بشه.

دونستن درباره‌ی خودتون، کار و روش

فلاول همین دونستن رو سه جور می‌دید. یکی، دونستن درباره‌ی آدم‌ها، از جمله خودمون: اینکه آدم‌ها چطور یاد می‌گیرن و شما در چه شرایطی بهتر یاد می‌گیرید. دوم، دونستن درباره‌ی کارها: اینکه یه کار چقدر سخته و چی لازم داره. سوم، دونستن درباره‌ی راهبردها: اینکه چه روش‌هایی برای چه کاری جواب می‌دن.

خیلی از درس‌های همین مسیر، در واقع دارن همین دونسته‌ها رو به شما می‌دن. مثلا وقتی درس «چندکاری» گفت مغز دو کار فکری رو با هم نمی‌کنه، این یه دونستن درباره‌ی آدم‌ها بود. وقتی ایستگاه بعدی می‌گه یادآوری فعال بهتر از دوباره خوندنه، این دونستن درباره‌ی راهبردهاست. فراشناخت یعنی این دونسته‌ها رو داشته باشید و سر درس خوندن به کار ببرید.

پایش و کنترل: دیدن و فرمون دادن

دو کلمه‌ی مهم دیگه هم هست. پایش، به انگلیسی Monitoring، یعنی دیدن وضع خودتون وسط یادگیری: این بخش رو فهمیدم؟ چقدرش رو یادم می‌مونه؟ کنترل، به انگلیسی Control، یعنی تصمیمی که بر اساس این دیدن می‌گیرید: دوباره بخونم، برم بخش بعد، یا روشم رو عوض کنم؟

این دو تا به هم وابسته‌ان. اگه پایش خراب باشه، کنترل هم خراب می‌شه. فرض کنید فکر می‌کنید یه فصل رو بلدید، ولی در واقع بلد نیستید. نتیجه‌ش اینه که وقت رو صرف فصل بعد می‌کنید و این فصل رو دیگه نمی‌خونید. یعنی یه حدس اشتباه درباره‌ی خودتون، مستقیم به یه برنامه‌ی اشتباه تبدیل می‌شه. برای همینه که درست دیدن خود، اولین قدمه.

یه تصویر ساده: دو طبقه

توماس نلسون و لوئیس نارنز توی کاری که سال ۱۹۹۰ چاپ شد، یه تصویر ساده برای این دادن: ذهن دو طبقه داره. طبقه‌ی پایین، خود کار یادگیریه: خوندن، حفظ کردن، حل مسئله. طبقه‌ی بالا، یه ناظره که طبقه‌ی پایین رو تماشا می‌کنه. از پایین به بالا، اطلاعات میاد، یعنی پایش؛ از بالا به پایین، دستور می‌ره، یعنی کنترل.

این تصویر کمک می‌کنه بفهمیم چرا گاهی سخت درس می‌خونیم و نتیجه نمی‌گیریم. طبقه‌ی پایین داره کار می‌کنه، ولی ناظر طبقه‌ی بالا یا خوابه یا گزارش اشتباه می‌گیره. هدف این درس، بیدار کردن همین ناظره، و یاد دادن اینکه کجا گزارش‌هاش معمولا اشتباهه.

«فکر کنم بلدم»: حدس یادگیری

پژوهشگرها برای سنجیدن پایش، یه کار ساده می‌کنن: بعد از اینکه آدم‌ها یه چیزی رو یاد گرفتن، مثلا جفت کلمه‌ها، ازشون می‌پرسن «فکر می‌کنی فردا چقدر از این رو یادت می‌مونه؟». به این حدس، به انگلیسی Judgment of learning، یعنی قضاوت یادگیری، می‌گن. بعد فردا امتحان می‌گیرن و حدس رو با واقعیت مقایسه می‌کنن.

نتیجه‌ی تکراری اینه که حدس‌ها خیلی وقت‌ها خوش‌بینانه‌ن، مخصوصا وقتی درست بعد از خوندن پرسیده بشن. دلیلش اینه که درست بعد از خوندن، اطلاعات هنوز تازه‌ست و راحت به ذهن میاد، و ما این راحتی رو با «بلد بودن» اشتباه می‌گیریم. ولی فردا، که اون تازگی رفته، چیزی که فقط تازه بود، دیگه نمیاد. درس بعدی این ایستگاه، «توهم بلد بودن»، دقیقا همین رو باز می‌کنه.

حدس با فاصله، خیلی درست‌تره

نلسون و جان دانلاسکی توی مقاله‌ای که سال ۱۹۹۱ در مجله‌ی Psychological Science چاپ شد، یه پیدای مهم داشتن: اگه حدس «یادم می‌مونه یا نه» رو نه درست بعد از خوندن، بلکه کمی بعدتر بپرسن، مثلا چند دقیقه بعد و وقتی چیزهای دیگه هم خوندید، خیلی درست‌تر می‌شه. به این، اثر حدس با تاخیر، به انگلیسی Delayed JOL effect، می‌گن.

دلیلش اینه که کمی بعدتر، برای حدس زدن، باید سعی کنید اون چیز رو به یاد بیارید، و همین تلاش، نشون می‌ده واقعا بلدید یا نه. این یه درس کاربردی بزرگ داره: هیچ‌وقت درست بعد از خوندن یه بخش، از روی حس تصمیم نگیرید که بلدید. کتاب رو ببندید، برید یه بخش دیگه، و بعد، بی نگاه کردن، ببینید چقدرش یادتون میاد.

کسایی که کمتر بلدن، کمتر هم می‌فهمن

جاستین کروگر و دیوید دانینگ توی مقاله‌ای که سال ۱۹۹۹ چاپ شد، از دانشجوها آزمون‌هایی مثل دستور زبان و استدلال گرفتن و بعد ازشون خواستن حدس بزنن نسبت به بقیه چقدر خوب بودن. کسایی که توی آزمون جزو یک‌چهارم پایین بودن، یعنی به‌طور میانگین بهتر از حدود ۱۲ درصد بقیه، خودشون رو حدود ۶۲ درصدی حدس زده بودن؛ یعنی فکر می‌کردن از بیشتر آدم‌ها بهترن.

توضیح خودشون این بود که همون مهارتی که برای خوب انجام دادن یه کار لازمه، برای فهمیدن اینکه خوب انجامش دادیم یا نه هم لازمه. کسی که دستور زبان رو کم بلده، غلط خودش رو هم نمی‌بینه. به این، اثر دانینگ-کروگر می‌گن. البته پژوهش‌های بعدی بحث کردن که چقدر از این اثر، اثر آماریه؛ ولی پیام کاربردیش برای درس خوندن پابرجاست: حس خودتون درباره‌ی بلد بودن رو با آزمون واقعی بسنجید، نه با حس.

دانشجوها واقعا چطور درس می‌خونن

جفری کارپیک، اندرو باتلر و هنری رودیگر توی مقاله‌ای که سال ۲۰۰۹ چاپ شد، از دانشجوهای یه دانشگاه پرسیدن چطور درس می‌خونن. ۸۴ درصدشون گفتن یکی از روش‌هاشون دوباره خوندنه، و ۵۵ درصد گفتن دوباره خوندن، روش اولشونه. در حالی که فقط حدود ۱۱ درصد، امتحان کردن خودشون رو روش اول دونسته بودن، با اینکه پژوهش‌ها نشون دادن امتحان کردن خود خیلی موثرتره.

چرا؟ چون دوباره خوندن حس خوبی می‌ده: متن آشنا به نظر میاد و این آشنایی، حس «بلدم» رو میاره. ولی آشنایی با بلد بودن فرق داره؛ شما چهره‌ی خیلی‌ها رو آشنا می‌بینید ولی اسمشون یادتون نمیاد. این دقیقا یه خطای فراشناختیه: پایش، گزارش اشتباه داده، و کنترل، روش اشتباه رو انتخاب کرده.

پایش موقع خوندن: «این رو فهمیدم؟»

الن مارکمن (Ellen Markman) توی پژوهشی که سال ۱۹۷۷ چاپ شد، به بچه‌های دبستانی دستور یه بازی یا یه شعبده رو گفت، ولی عمدا یه تیکه‌ی مهمش رو جا انداخت؛ طوری که بی اون تیکه، بازی اصلا شدنی نبود. خیلی از بچه‌ها، به‌خصوص کوچیک‌ترها، متوجه نشدن چیزی کمه؛ فکر می‌کردن فهمیدن، تا وقتی که واقعا خواستن بازی کنن.

بزرگسال‌ها هم از این خطا در امان نیستن. خیلی وقت‌ها یه متن رو می‌خونیم، جمله‌ها آشنان، و فکر می‌کنیم فهمیدیم؛ ولی اگه کسی بخواد همون رو با یه مثال تازه توضیح بدیم، گیر می‌کنیم. پژوهشگرها به این، توهم فهمیدن می‌گن. چاره‌ش همون سوال ساده‌ست: با کلمه‌های خودم و با یه مثال تازه، می‌تونم بگم این بخش چی می‌گه؟ اگه نه، هنوز نفهمیدم، حتی اگه همه‌ی کلمه‌ها رو بلدم.

فراشناخت در حل مسئله: چهار قدم پولیا

جرج پولیا (George Pólya)، ریاضی‌دان، توی کتاب How to Solve It، یعنی «چطور مسئله رو حل کنیم»، که سال ۱۹۴۵ چاپ شد، چهار قدم برای حل مسئله پیشنهاد داد که در واقع یه چرخه‌ی فراشناختیه: اول مسئله رو بفهمید، یعنی بدونید چی خواسته شده و چی دارید. دوم، نقشه بکشید. سوم، نقشه رو اجرا کنید. و چهارم، که بیشتر آدم‌ها جا می‌ندازن، به عقب نگاه کنید: جواب منطقیه؟ می‌شد از راه دیگه‌ای هم رفت؟ این روش به درد مسئله‌های دیگه می‌خوره؟

قدم چهارم، همون ارزیابیه. کسی که بعد از رسیدن به جواب، دو دقیقه نگاه می‌کنه که چرا این راه جواب داد، دفعه‌ی بعد، مسئله‌ی شبیه رو سریع‌تر می‌شناسه. یعنی یادگیری فقط موقع حل مسئله اتفاق نمی‌افته؛ یه بخش بزرگش، بعد از حل، موقع نگاه کردن به عقب اتفاق می‌افته.

چرا همیشه کارها بیشتر از برنامه طول می‌کشن

راجر بیولر، دیل گریفین و مایکل راس توی مقاله‌ای که سال ۱۹۹۴ چاپ شد، از دانشجوهای سال آخر پرسیدن پایان‌نامه‌شون رو کی تموم می‌کنن. میانگین حدسشون حدود ۳۴ روز بود؛ ولی به‌طور میانگین حدود ۵۵ روز طول کشید، و کمتر از یک‌سوم‌شون تا تاریخی که خودشون گفته بودن، کار رو تموم کردن. حتی وقتی ازشون حدس «بدترین حالت» رو خواستن، باز هم بیشترشون از اون دیرتر تموم کردن.

به این، خطای برنامه‌ریزی، به انگلیسی Planning fallacy، می‌گن؛ و یه خطای فراشناختیه، چون درباره‌ی کار خودمونه. یه چاره‌ی ساده، نگاه کردن به گذشته‌ست: دفعه‌ی قبل که یه فصل شبیه این رو خوندید، واقعا چقدر طول کشید؟ همون عدد رو مبنا بذارید، نه حس امروز. و برنامه‌ی درسی رو همیشه با کمی جای خالی بچینید. اگه هم وسط هفته دیدید عقبید، این نشونه‌ی شکست نیست؛ یه گزارش پایشه که می‌گه برنامه رو کمی سبک‌تر کنید یا وقت بیشتری بذارید، نه اینکه کل برنامه رو کنار بذارید.

چرا فراشناخت این‌قدر مهمه

بنیاد آموزشی EEF، یه موسسه‌ی مستقل در انگلستان که پژوهش‌های آموزشی رو جمع‌بندی می‌کنه، فراشناخت و خودتنظیمی (Self-regulation) رو توی جعبه‌ابزار آموزشش، جزو روش‌هایی آورده که بیشترین اثر رو با کمترین هزینه دارن. به برآورد خودشون، به‌طور میانگین حدود ۷ ماه پیشرفت بیشتر در یک سال تحصیلی.

این عدد میانگین پژوهش‌های زیادیه، نه قول برای هر نفر؛ ولی نشون می‌ده فراشناخت یه ترفند کوچیک نیست. دلیلش هم روشنه: فراشناخت روی هر درسی اثر داره، چون مربوط به خود یادگیریه، نه یه موضوع خاص. کسی که یاد گرفته چطور یاد بگیره، توی هر کلاس تازه‌ای هم همون ابزار رو با خودش می‌بره.

سه قدم ساده: برنامه، پایش، ارزیابی

راهنمای فراشناخت همون بنیاد EEF، کار رو سه قدم می‌دونه، که می‌شه برای هر جلسه‌ی درس خوندن به کار برد. قدم اول، برنامه‌ریزی، به انگلیسی Planning: پیش از شروع، هدف چیه، چی رو از قبل بلدم، و از چه روشی استفاده می‌کنم. قدم دوم، پایش، وسط کار: دارم به هدف نزدیک می‌شم؟ این روش جواب می‌ده؟ قدم سوم، ارزیابی، به انگلیسی Evaluation: آخر کار، چقدر خوب پیش رفت و دفعه‌ی بعد چی رو عوض کنم.

این سه قدم، همون چشیدن آشپزه، فقط مرتب‌تر. پیش از پختن می‌دونه چی می‌پزه، وسطش می‌چشه، و آخرش می‌گه دفعه‌ی بعد نمک کمتر. اگه این چرخه هر جلسه تکرار بشه، کم‌کم بدون فکر کردن انجام می‌شه، و این همون جاییه که فراشناخت به عادت تبدیل می‌شه.

سوال‌هایی که از خودتون بپرسید

  1. پیش از شروع: هدف این جلسه دقیقا چیه؟ چی رو از قبل درباره‌ش می‌دونم؟
  2. پیش از شروع: کدوم روش برای این کار بهتره؛ خوندن، حل تمرین، یا امتحان کردن خودم؟
  3. وسط کار: اگه الان کتاب رو ببندم، می‌تونم این بخش رو برای کسی توضیح بدم؟
  4. وسط کار: کجاش گیجم کرده؟ دقیقا کدوم جمله یا قدم؟
  5. وسط کار: این روش جواب می‌ده، یا فقط دارم وقت می‌گذرونم؟
  6. آخر کار: چی یاد گرفتم، با کلمه‌های خودم؟
  7. آخر کار: دفعه‌ی بعد چی رو عوض کنم؟

لازم نیست همه‌ی این سوال‌ها رو هر بار بپرسید. با سه تا شروع کنید: هدف چیه، می‌تونم توضیحش بدم، و دفعه‌ی بعد چی رو عوض کنم. همین سه تا، ناظر طبقه‌ی بالا رو بیدار نگه می‌داره.

توضیح دادن برای خودتون

میشلین چی (Michelene Chi) و همکارهاش توی مقاله‌ای که سال ۱۹۸۹ چاپ شد، دیدن دانش‌آموزهایی که موقع خوندن مثال‌های حل‌شده‌ی فیزیک، برای خودشون توضیح می‌دادن که هر قدم چرا این‌طوریه، خیلی بهتر یاد گرفتن تا کسایی که فقط مثال‌ها رو می‌خوندن. به این، توضیح به خود، به انگلیسی Self-explanation، می‌گن.

دلیل اثرش، هم یادگیریه هم فراشناخت. وقتی سعی می‌کنید توضیح بدید، فورا می‌فهمید کجا رو نمی‌فهمید؛ جایی که توضیحتون گیر می‌کنه، همون جاییه که پایش باید علامت بزنه. یعنی توضیح دادن، یه دستگاه پایش رایگانه. می‌تونید بلند و تنها، یا روی کاغذ، یا برای یه دوست انجامش بدید.

بعد از امتحان: یه برگه‌ی کوچیک

خیلی‌ها بعد از امتحان فقط نمره رو نگاه می‌کنن. ولی امتحان، بهترین گزارش پایش شماست. یه روش ساده که توی دانشگاه‌ها هم استفاده شده، اسمش برگه‌ی پس از امتحانه، به انگلیسی Exam wrapper: بعد از گرفتن برگه، چند سوال کوتاه درباره‌ی روش درس خوندن خودتون جواب می‌دید.

سوال‌ها مثلا این‌ها: چند ساعت و با چه روشی درس خوندم؟ اشتباه‌هام بیشتر از چه جنسی بود؛ ندونستن، بد فهمیدن، یا بی‌دقتی؟ برای امتحان بعدی، چه دو کاری رو عوض می‌کنم؟ این برگه، چرخه‌ی سه‌قدمی رو کامل می‌کنه و امتحان رو از یه نمره، به یه درس تبدیل می‌کنه.

سر خود جلسه‌ی امتحان هم فراشناخت به کار میاد: اول یه نگاه کلی به همه‌ی سوال‌ها بندازید و ببینید کدوم‌ها رو مطمئنید، کدوم‌ها رو نیمه‌مطمئن و کدوم‌ها رو نه. اول مطمئن‌ها، بعد نیمه‌مطمئن‌ها؛ و آخر کار، اگه وقت موند، برگردید سراغ جواب‌هایی که شک داشتید. این همون برنامه، پایش و ارزیابیه، فقط توی چهل دقیقه.

تمرین درست حدس زدن

به اینکه حدس شما درباره‌ی بلد بودنتون چقدر با واقعیت جور درمیاد، کالیبره بودن، به انگلیسی Calibration، می‌گن. خبر خوب اینه که این مهارت با تمرین بهتر می‌شه، به شرطی که بعد از هر حدس، جواب واقعی رو ببینید.

یه تمرین ساده: پیش از هر آزمون کوچیک، حتی آزمون‌های آخر درس‌های همین سایت، حدس بزنید چند تا از سوال‌ها رو درست جواب می‌دید و بنویسید. بعد آزمون رو بدید و حدس رو با نمره مقایسه کنید. بعد از چند بار، می‌بینید حدس‌هاتون نزدیک‌تر می‌شن؛ و این یعنی ناظر طبقه‌ی بالا داره گزارش درست‌تر می‌گیره.

فراشناخت در بچه‌ها

همون‌طور که فلاول دید، فراشناخت با سن رشد می‌کنه؛ بچه‌های کوچیک کمتر می‌دونن کی چیزی رو واقعا یاد گرفتن. ولی این یعنی نمی‌شه بهشون یاد داد، اشتباهه؛ راهنمای EEF مخصوصا برای مدرسه‌ها نوشته شده و نشون می‌ده فراشناخت از همون سال‌های اول مدرسه، قابل آموزش و تمرینه.

برای بچه‌ها، ساده‌ترین شکلش بلند فکر کردنه: پدر یا مادر یا معلم، موقع حل یه مسئله، بلند بگه «اول باید ببینم سوال چی می‌خواد… این بخش رو نفهمیدم، بذار دوباره بخونم… حالا چک کنم جوابم منطقیه». بچه با شنیدن این، یاد می‌گیره که فکر کردن درباره‌ی فکر، بخشی از کاره. بعد کم‌کم خودش هم همین رو می‌کنه.

فراشناخت در سن بالا

خبر خوب برای بزرگسال‌ها اینه که فراشناخت معمولا با سن کم نمی‌شه، و حتی بیشتر هم می‌شه، چون تجربه‌ی سال‌ها یادگیری، دونستن درباره‌ی خود رو بیشتر کرده. خیلی از بزرگسال‌ها خوب می‌دونن کی خسته‌ن، کدوم روش براشون جواب می‌ده، و کجا باید آروم‌تر برن.

تنها چیزی که لازمه، اعتماد کردن به همین دونسته‌ها و به کار بردنشونه. مثلا اگه می‌دونید صبح‌ها بهتر یاد می‌گیرید، درس سخت رو صبح بذارید. اگه می‌دونید اسم‌ها زود از یادتون می‌ره، از همون اول یادداشت کنید. این خودش فراشناخته، و درس «هیچ‌وقت دیر نیست» همین مسیر هم همین رو می‌گه.

چند تا حرف که زیاد می‌شنوید

  • «اگه حس می‌کنم بلدم، یعنی بلدم.» حس درست بعد از خوندن معمولا خوش‌بینه؛ با آزمون بسنجید.
  • «فراشناخت یه موضوع فلسفیه، به درد درس نمی‌خوره.» جزو پراثرترین و کم‌هزینه‌ترین روش‌های آموزشیه.
  • «دوباره خوندن بهترین راه مروره.» آشنایی رو با بلد بودن اشتباه می‌گیریم.
  • «بچه‌ها نمی‌تونن فراشناخت یاد بگیرن.» از سال‌های اول مدرسه قابل آموزشه.
  • «آدم یا باهوشه یا نه؛ روش مهم نیست.» روش و پایش، نتیجه رو خیلی عوض می‌کنه.
  • «نمره‌ی امتحان همه‌چیز رو می‌گه.» امتحان گزارش روش شماست؛ ازش درس بگیرید.

واژه‌های این درس، یه جا

  • فراشناخت (Metacognition): فکر کردن درباره‌ی فکر خودمون.
  • دانش فراشناختی (Metacognitive knowledge): دونستن درباره‌ی خود، کارها و روش‌ها.
  • هدایت فراشناختی (Metacognitive regulation): برنامه، پایش و ارزیابی.
  • پایش (Monitoring): دیدن وضع خودمون وسط یادگیری.
  • کنترل (Control): تصمیم بر اساس پایش.
  • قضاوت یادگیری (Judgment of learning): حدس اینکه چقدر یادمون می‌مونه.
  • اثر حدس با تاخیر (Delayed JOL effect): حدس کمی بعدتر، درست‌تره.
  • اثر دانینگ-کروگر (Dunning-Kruger effect): کم‌بلدها خودشون رو دست بالا می‌گیرن.
  • توضیح به خود (Self-explanation): گفتن «چرا»ی هر قدم برای خود.
  • کالیبره بودن (Calibration): نزدیک بودن حدس ما به واقعیت.

یه تمرین کوتاه

جلسه‌ی بعدی درس خوندن:

  1. پیش از شروع، یه خط بنویسید: هدف این جلسه چیه.
  2. هر بخش که تموم شد، کتاب رو ببندید و برای خودتون توضیحش بدید.
  3. جاهایی که توضیحتون گیر کرد، علامت بزنید و دوباره برید سراغشون.
  4. آخر جلسه، پیش از آزمون همین درس، حدس بزنید چند از ۱۵ رو درست جواب می‌دید و بعد آزمون رو بدید.
  5. یه خط بنویسید: دفعه‌ی بعد چی رو عوض می‌کنم.

درس بعدی این ایستگاه، «توهم بلد بودن»، می‌گه چرا مغز ما این‌قدر راحت فکر می‌کنه چیزی رو بلده، و چطور گول این حس رو نخوریم.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • فراشناخت یعنی فکر درباره‌ی فکر خودمون.
  • دو بخش داره: دونستن درباره‌ی یادگیری، و هدایت کردن یادگیری.
  • پایش می‌گه کجاییم؛ کنترل می‌گه چی کار کنیم.
  • حدس «بلدم» درست بعد از درس، معمولا زیادی خوش‌بینه؛ کمی بعد بسنجید.
  • کم‌بلدها بیشتر از همه خودشون رو دست بالا می‌گیرن.
  • چرخه‌ی ساده: برنامه، پایش، ارزیابی.
  • بعد از هر امتحان، از روش خودتون بپرسید، نه فقط از نمره.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد