آموزشیاد بگیریم چطور یاد بگیریم
روش SQ3R (پس ختام) چیست
جواب کوتاه
روش SQ3R، که توی فارسی بهش «پس ختام» هم میگن، یه روش پنجقدمی برای خوندن کتابهای درسیه که فرانسیس رابینسون، روانشناس آمریکایی، دههی ۱۹۴۰ پیشنهاد داد: پیشخوانی (Survey)، یعنی نگاه سریع به عنوانها؛ سوال (Question)، یعنی تبدیل عنوانها به سوال؛ خوندن (Read) برای پیدا کردن جواب؛ از حفظ گفتن (Recite)، یعنی کتاب رو ببندید و جواب رو بگید؛ و مرور (Review) در روزهای بعد. پژوهشها دربارهی کل روش نتیجهی یکسانی ندارن، ولی قدمهای سوال، از حفظ گفتن و مرورش، پشتوانهی خیلی محکمی دارن.
سفر به یه شهر تازه
وقتی به یه شهر تازه سفر میکنید، یه راهش اینه که از هتل بیرون بزنید و همینطوری راه برید. احتمالا چند جای قشنگ میبینید، ولی خیلی از جاهای مهم رو از دست میدید و آخر سفر، دقیق یادتون نیست کجا رفتید. راه دیگه اینه که اول یه نگاه به نقشه بندازید، تصمیم بگیرید چه جاهایی رو میخواید ببینید، بعد برید و با دقت ببینید، شب برای یه دوست تعریف کنید که چی دیدید، و یه هفته بعد، عکسها رو دوباره نگاه کنید.
سفر دوم، خیلی بیشتر توی ذهنتون میمونه. خوندن یه فصل کتاب درسی هم همینطوره، و روش SQ3R دقیقا همین پنج قدم رو برای خوندن پیشنهاد میکنه: نقشه، سوال، دیدن، تعریف کردن، و دوباره نگاه کردن. این درس میگه هر قدم چیه، چطور انجامش بدید، پژوهشها دربارهش چی میگن، و کدوم قدمهاش بیشترین اثر رو دارن.
SQ3R و «پس ختام» یعنی چی
SQ3R از حرف اول پنج کلمهی انگلیسی ساخته شده: S برای Survey، یعنی پیشخوانی یا نگاه کلی؛ Q برای Question، یعنی سوال؛ و سه تا R، برای Read یعنی خوندن، Recite یعنی از حفظ گفتن، و Review یعنی مرور. «3R» یعنی سه تا R.
توی فارسی، این روش رو با اسم «پس ختام» هم میشناسن، که از حرف اول پنج قدم به فارسی ساخته شده: «پ» برای پیشخوانی، «س» برای سوال کردن، «خ» برای خوندن، «ت» برای تکرار یا از حفظ گفتن، و «م» برای مرور. هر دو اسم، یه روش رو نشون میدن؛ هر کدوم رو که راحتتر یادتون میمونه، به کار ببرید.
فرانسیس رابینسون و کتاب «مطالعهی موثر»
فرانسیس پلزنت رابینسون (Francis P. Robinson)، روانشناس دانشگاه ایالتی اوهایو در آمریکا، این روش رو توی کتابی با اسم «مطالعهی موثر»، به انگلیسی Effective Study، که سال ۱۹۴۶ چاپ شد، معرفی کرد. هدفش این بود که به دانشجوها کمک کنه کتابهای درسی رو سریعتر و با فهم بیشتر بخونن.
جالبه که رابینسون، بیش از هشتاد سال پیش، چیزهایی رو توی روشش گذاشت که پژوهشهای بعدی، دههها بعد، نشون دادن خیلی موثرن؛ مثل از حفظ گفتن، که امروز بهش یادآوری فعال میگیم، و مرور در روزهای بعد. برای همینه که این روش، با اینکه قدیمیه، هنوز توی خیلی از کتابها و کلاسهای مهارت مطالعه درس داده میشه.
قدم ۱: پیشخوانی (Survey)
پیش از خوندن یه فصل، چند دقیقه کل فصل رو ورق بزنید، بی اینکه متن رو بخونید. فقط اینها رو نگاه کنید: عنوان فصل، عنوانها و زیرعنوانها، شکلها و جدولها و توضیح زیرشون، کلمههای پررنگ، مقدمه، و خلاصه یا سوالهای آخر فصل. هدف اینه که یه نقشهی کلی از فصل توی ذهنتون داشته باشید: این فصل دربارهی چیه و از چه بخشهایی ساخته شده.
این قدم، دو تا فایده داره که توی درسهای قبل دیدیم. اول، همون آزمایش «رختشویی» که درس «پرسیدن چرا» گفت: دونستن اینکه یه متن دربارهی چیه، فهمیدنش رو خیلی بهتر میکنه. دوم، دونستههای قبلیتون دربارهی موضوع رو فعال میکنه، و قلابهایی میسازه که مطالب تازه بهشون آویزون میشه. پیشخوانی نباید طولانی باشه؛ برای یه فصل معمولی، پنج دقیقه کافیه.
یه نکتهی کوچیک ولی مهم: پیشخوانی رو با سوالهای آخر فصل تموم کنید، اگه کتاب داره. خیلی از کتابهای درسی، آخر هر فصل چند تا سوال یا تمرین دارن که دقیقا نشون میدن نویسنده چه چیزهایی رو مهم میدونه. خوندن این سوالها پیش از شروع، مثل اینه که پیش از سفر، فهرست جاهای دیدنی رو از یه راهنمای محلی بگیرید. حالا موقع خوندن، میدونید دنبال چی باشید، و وقتی به جواب یکی از اون سوالها رسیدید، متوجهش میشید.
قدم ۲: سوال (Question)
حالا هر عنوان یا زیرعنوان رو به یه سوال تبدیل کنید. اگه عنوان «علتهای انقلاب صنعتی» ـه، سوال میشه «انقلاب صنعتی چرا اتفاق افتاد؟». اگه عنوان «ساختار سلول» ـه، سوال میشه «سلول از چه بخشهایی ساخته شده و هر کدوم چی کار میکنه؟». این سوالها رو بنویسید؛ توی حاشیهی کتاب، یا روی یه برگه.
این قدم، همون امتحان پیش از درسه که درسش رو توی ایستگاه قبل دیدیم. سوالها، مثل یه تور، به ذهن میگن موقع خوندن دنبال چی باشه، و کنجکاوی میسازن. اگه بخواید یه قدم جلوتر برید، پیش از خوندن، به هر سوال یه حدس هم بزنید؛ حتی حدس غلط، همونطور که درس «امتحان پیش از درس» گفت، به شرط دیدن جواب درست، کمک میکنه.
قدم ۳: خوندن (Read)
حالا بخش به بخش بخونید، با یه هدف روشن: پیدا کردن جواب سوالی که برای همون بخش نوشتید. فقط یه بخش رو در هر بار بخونید، نه کل فصل؛ یعنی تا اولین زیرعنوان، بعد قدم چهارم، بعد برگردید سراغ بخش بعدی. این تقسیم، خیلی مهمه؛ وگرنه تا آخر فصل، جواب سوالهای اول یادتون رفته.
موقع خوندن، به شکلها و جدولها هم دقت کنید و اگه یه جمله یا کلمه رو نفهمیدید، همونجا دوباره بخونید. هایلایت کردن رو تا آخر بخش نگه دارید؛ اول کل بخش رو بفهمید، بعد، اگه لازم بود، فقط جملهای رو که جواب سوالتونه، علامت بزنید. درس «هایلایت و دوباره خواندن» توی همین ایستگاه میگه چرا هایلایت زیاد، کمکی نمیکنه.
قدم ۴: از حفظ گفتن (Recite)
این، مهمترین قدم SQ3R ـه. آخر هر بخش، کتاب رو ببندید یا اون بخش رو بپوشونید، و بلند یا روی کاغذ، با کلمههای خودتون، جواب سوال اون بخش رو بگید. بعد کتاب رو باز کنید و چک کنید. اگه چیزی جا افتاده بود، فقط همون رو دوباره بخونید و دوباره، بی نگاه، بگید.
این قدم، دقیقا همون یادآوری فعاله، که توی ایستگاه قبل دیدیم یکی از دو روش «پرکاربرد» مرور دانلاسکیه. رابینسون، بی اینکه اون پژوهشها رو داشته باشه، فهمیده بود این قدم کلیدیه؛ و توی کتابش پیشنهاد کرده بود بخش زیادی از وقت مطالعه، صرف همین از حفظ گفتن بشه. اگه از کل روش فقط یه قدم رو نگه دارید، این یکی باشه.
اگه بلند گفتن براتون سخته، مثلا توی کتابخونه یا جایی که بقیه هستن، روی کاغذ بنویسید؛ اثرش همونه. مهم اینه که کتاب بسته باشه و جواب، از حافظهی خودتون بیاد. یه راه دیگه، توضیح دادن برای یه دوست یا یه عضو خانوادهست؛ این، همون تکنیک فاینمنه که توی ایستگاه قبل دیدیم. و اگه هیچکدوم ممکن نبود، حتی گفتن جواب توی ذهن، با چشم بسته، از هیچی خیلی بهتره؛ فقط مواظب باشید با یه «آره، بلدم» سرسری ازش رد نشید.
قدم ۵: مرور (Review)
وقتی همهی بخشها تموم شد، یه مرور کلی کنید: به همهی سوالهایی که نوشتید، بی نگاه به کتاب، دوباره جواب بدید؛ و ببینید بخشها چطور به هم وصلن. این مرور فوری خوبه، ولی کافی نیست. مرورهای مهمتر، اونهاییان که روزهای بعد انجام میشن.
برای همین، قدم پنجم رو در زمان پخش کنید: یه مرور روز بعد، یه مرور چند روز بعد، و یه مرور یه هفته بعد؛ هر بار با همون سوالها، بی نگاه. این همون تکرار با فاصلهست، دومین روش پرکاربرد. سوالهایی که توی قدم دو نوشتید، حالا به فلشکارتهای آماده تبدیل شدن؛ میتونید حتی بذاریدشون توی جعبهی لایتنر.
یه راه ساده برای اینکه مرورها یادتون نره: همون روزی که یه فصل رو با SQ3R میخونید، توی تقویم گوشی یا دفترتون، سه تا یادآور کوتاه بذارید؛ فردا، سه روز بعد و یه هفته بعد. هر کدوم فقط ده دقیقه وقت میخواد. وقتی زمان مرور میرسه، فقط برگهی سوالها رو برمیدارید و جواب میدید؛ هر سوالی که جوابش رو کامل یادتون نبود، علامت بزنید و فقط همون بخش کتاب رو دوباره ببینید.
هر قدم، با کدوم روش ایستگاه قبل جوره
- پیشخوانی: نقشهی کلی و فعال شدن دونستهها؛ مثل عنوان «شستن لباس» در آزمایش رختشویی.
- سوال: امتحان پیش از درس؛ کنجکاوی و توجه هدفمند.
- خوندن: خوندن با هدف، بخش به بخش، برای فهمیدن.
- از حفظ گفتن: یادآوری فعال؛ پرکاربردترین روش.
- مرور: تکرار با فاصله؛ پرکاربرد دیگه.
یعنی SQ3R در واقع یه بستهست که چند تا از بهترین روشهایی که پژوهشها پیدا کردن رو، به ترتیب درست، برای خوندن یه فصل کتاب کنار هم چیده. این توضیح میده چرا با اینکه بیش از هشتاد سال ازش گذشته، هنوز ارزشمنده.
پژوهشها دربارهی کل روش چی میگن
اینجا باید صادق باشیم: پژوهشهایی که خود کل روش SQ3R رو، به عنوان یه بسته، با روشهای دیگه مقایسه کردن، نتیجهی یکسانی ندارن. بعضیها دیدن دانشجوهایی که SQ3R یاد گرفتن، نمرهی بهتری گرفتن؛ مثلا پژوهشی که دانا کارلستون سال ۲۰۱۱ روی دانشجوهای یه درس روانشناسی گزارش کرد. ولی بعضی پژوهشهای قدیمیتر، فرقی پیدا نکردن، یا دیدن دانشجوها خیلی وقتها قدمها رو درست انجام نمیدن.
یه دلیل این نتیجههای متفاوت، اینه که SQ3R به شکلهای خیلی متفاوتی آموزش داده و اجرا شده؛ گاهی قدم از حفظ گفتن کامل جا افتاده، که مهمترین قدمه. دلیل دیگه اینه که روش وقت بیشتری از یه بار خوندن ساده میگیره، و اگه کسی تمرینش نکرده باشه، ممکنه زود ولش کنه. پس بهتره SQ3R رو نه یه نسخهی جادویی، بلکه یه ترتیب خوب از روشهایی بدونیم که تکتکشون پشتوانهی محکمی دارن.
اگه وقت کم دارید، کدوم قدمها
بر اساس همهی پژوهشهایی که توی این مسیر دیدیم، اگه وقت ندارید هر پنج قدم رو کامل انجام بدید، این ترتیب اولویت منطقیه: اول، از حفظ گفتن، یعنی کتاب رو ببندید و بگید؛ دوم، مرور با فاصله؛ سوم، سوال پیش از خوندن؛ و بعد پیشخوانی. خود خوندن البته لازمه؛ ولی خوندن بی دو قدم بعدش، بیشترین چیزیه که زود فراموش میشه.
یه نسخهی خیلی کوتاه SQ3R که توی ده دقیقه برای یه بخش انجام میشه: یه دقیقه عنوانها رو نگاه کنید و یه سوال بنویسید؛ پنج دقیقه بخونید؛ دو دقیقه کتاب رو ببندید و جواب بدید؛ دو دقیقه چک کنید. و فردا، دو دقیقه، دوباره همون سوال رو بی نگاه جواب بدید. همین نسخهی کوتاه، از خوندن سادهی همون بخش خیلی بیشتر یاد میده.
یه نسخهی دیگه: PQ4R
از روی SQ3R، روشهای شبیه دیگهای هم ساخته شده. یکی از معروفهاش، PQ4R ـه، که الن توماس و همون رابینسون سال ۱۹۷۲ مطرح کردن: P برای Preview یعنی پیشنمایش، Q برای Question یعنی سوال، و چهار R برای Read یعنی خوندن، Reflect یعنی فکر کردن، Recite یعنی از حفظ گفتن، و Review یعنی مرور.
فرق اصلیش، قدم «فکر کردن»ـه: بعد از خوندن هر بخش، پیش از از حفظ گفتن، چند لحظه فکر کنید این مطلب به چی که از قبل میدونید ربط داره، یه مثال براش بسازید، و بپرسید «چرا». این، همون بسط دادنه که درس «پرسیدن چرا» گفت؛ و یه قدم مفید به SQ3R اضافه میکنه، مخصوصا برای درسهایی که فهمیدن عمیق میخوان.
یه مثال کامل: فصل «آتشفشانها»
پیشخوانی: فصل رو ورق میزنید و میبینید سه زیرعنوان داره: «آتشفشان چطور شکل میگیره»، «انواع آتشفشان» و «آتشفشان و زندگی مردم»؛ یه شکل از برش داخل آتشفشان و یه نقشه از کمربند آتشفشانی. سوال: مینویسید «آتشفشان چطور شکل میگیره؟»، «چند نوع آتشفشان داریم و فرقشون چیه؟»، «آتشفشانها چه اثری روی زندگی مردم دارن؟». کنار اولی حدس میزنید: «زمین داغه و یه جا سوراخ میشه».
خوندن: بخش اول رو میخونید و میفهمید ماگما چیه و چطور از شکافهای پوسته بالا میاد. از حفظ گفتن: کتاب رو میبندید و به سوال اول جواب میدید، و یه شکل ساده از برش آتشفشان از حافظه میکشید. چک میکنید و میبینید اسم «ماگما» و «گدازه» رو قاطی کردید؛ همونجا درستش میکنید. همین چرخه رو برای دو بخش دیگه تکرار میکنید. مرور: فردا، بی کتاب، به هر سه سوال جواب میدید و شکل رو دوباره میکشید.
برای کتابها و متنهای مختلف
SQ3R برای کتابهای درسیای ساخته شده که عنوان و زیرعنوان روشن دارن. برای اینها، بهترین کار میکنه. برای مقالههای علمی، قدم پیشخوانی یعنی خوندن چکیده، شکلها و نتیجهگیری پیش از خوندن کل مقاله؛ و سوالها از همون چکیده ساخته میشن.
برای رمان و کتابهای داستانی، SQ3R به شکل اصلیش زیاد جور نیست، چون داستان عنوانهای آموزشی نداره و هدف خوندنش هم معمولا لذته، نه امتحان. ولی بخش مرور و از حفظ گفتنش هنوز به درد میخوره: آخر هر فصل یه رمان، چند جمله برای خودتون بگید که چی شد. درس «چگونه کتاب بخوانیم که فراموش نکنیم» توی همین ایستگاه، برای کتابهای غیردرسی راههای بیشتری داره.
برای کتابهای دانشگاهی خیلی سنگین، که هر فصلش پنجاه صفحهست، SQ3R رو روی کل فصل انجام ندید؛ فصل رو به بخشهای کوچیکتر بشکونید، هر کدوم ده تا پونزده صفحه، و برای هر بخش یه دور کامل پنجقدمی برید. اینطوری، هر جلسه یه کار تمومشده دارید، و مرورها هم سبکتر میشن.
برای متنهای روی صفحه
امروز خیلی از چیزهایی که میخونیم، روی صفحهی کامپیوتر و گوشیه. SQ3R برای اینها هم کار میکنه، فقط با کمی تغییر. پیشخوانی، یعنی اول یه بار سریع تا پایین صفحه اسکرول کنید و عنوانها رو ببینید. سوالها رو روی یه کاغذ کنار دستتون بنویسید، نه توی یه پنجرهی دیگه؛ تا مجبور نشید بین پنجرهها جابهجا بشید.
از حفظ گفتن روی صفحه، یعنی واقعا صفحه رو ببندید یا پنجره رو کوچیک کنید، بعد جواب بدید. یه نکتهی مهم: روی صفحه، وسوسهی رفتن به پیوندها و زبانههای دیگه خیلی زیاده؛ همونطور که درس «چندکاری» گفت، هر پرش هزینه داره. پیش از شروع، زبانههای اضافه رو ببندید.
SQ3R وقت بیشتری میگیره؟
بله، اولش. یه بار خوندن سادهی یه فصل، از انجام دادن کامل SQ3R کوتاهتره. ولی این مقایسه درست نیست، چون بعد از یه بار خوندن ساده، چیز زیادی یادتون نمیمونه و برای امتحان باید چند بار دیگه بخونید. با SQ3R، بخش زیادی از کار مرور و یادآوری، همون موقع انجام شده، و مرورهای بعدی خیلی کوتاهترن، چون سوالهاش از قبل آمادهست.
یه چیز دیگه هم هست: SQ3R با تمرین سریعتر میشه. دفعههای اول، ممکنه حس کنید کندید و هر قدم فکر میخواد. بعد از چند فصل، تبدیل کردن عنوان به سوال و بستن کتاب و گفتن، خودکار میشه و خیلی کمتر وقت میگیره.
اشتباههای رایج
- جا انداختن قدم از حفظ گفتن: پیشخوانی، سوال و خوندن انجام میشه، ولی کتاب هیچوقت بسته نمیشه.
- پیشخوانی طولانی: به جای پنج دقیقه نگاه، متن کامل خونده میشه.
- سوالهای بلهوخیر: «آیا سلول هسته داره؟» به جای «سلول از چه بخشهایی ساخته شده؟».
- خوندن کل فصل یهجا: به جای بخش به بخش، با یادآوری آخر هر بخش.
- مرور فقط همون شب: بی مرورهای روزهای بعد.
- نوشتن سوالها و دیگه هیچوقت سراغشون نرفتن.
بیشتر این اشتباهها، یه نتیجه دارن: SQ3R به یه «خوندن با چند قدم اضافه» تبدیل میشه، و قدمهایی که بیشترین اثر رو داشتن، یعنی از حفظ گفتن و مرور با فاصله، جا میافتن. اگه یه جا رو باید جدی بگیرید، اون دو تاست.
SQ3R در کنار بقیهی روشها
SQ3R خیلی خوب با روشهای دیگهی این مسیر جور میشه. سوالهای قدم دو، میتونن فلشکارتهای جعبهی لایتنرتون بشن. قدم چهار، میتونه یه دور کوتاه تکنیک فاینمن باشه: به جای فقط گفتن جواب، برای یه بچهی دوازدهسالهی خیالی توضیحش بدید. و توی قدم پنج، میتونید سوالهای این فصل رو با سوالهای فصلهای قبل قاطی کنید، همون اینترلیوینگ.
یادداشتبرداری هم با SQ3R جوره: سوالها رو یه طرف صفحه بنویسید و جوابها رو، بعد از از حفظ گفتن، طرف دیگه. این، تقریبا همون روش یادداشتبرداری کرنله، که درس بعدی این ایستگاه کامل بازش میکنه.
برای بچهها
برای بچهها، میشه یه نسخهی سادهی سهقدمی ساخت: «نگاه کن، بپرس، بگو». پیش از خوندن یه درس، با هم عنوانها و عکسها رو نگاه کنید و بپرسید «فکر میکنی این درس دربارهی چیه؟»؛ بعد با هم یه سوال بسازید؛ بعد بخونید؛ و آخرش، بچه بی کتاب، جواب سوال رو بگه.
اسمهای بازیگونه هم کمک میکنن؛ مثلا پیشخوانی رو «نقشهکشی» و از حفظ گفتن رو «گزارش کارآگاه» صدا کنید. مهم اینه که بچه کمکم عادت کنه پیش از خوندن نگاه کنه و بعد از خوندن، کتاب رو ببنده و بگه؛ این دو عادت، تا آخر عمر به دردش میخورن.
برای سن بالا
برای بزرگسالها، SQ3R یه ابزار خوب برای خوندن هر متن مهمیه: یه قرارداد، یه راهنمای دارو، یه گزارش کاری یا یه کتاب آموزشی. پیشخوانی کمک میکنه بدونید متن دربارهی چیه و کدوم بخشهاش به شما ربط داره؛ و سوالها، خوندن رو هدفمند میکنن.
قدم از حفظ گفتن، برای بزرگسالها هم مهمترینه. بعد از خوندن یه متن مهم، چند جمله برای کسی تعریف کنید که چی خوندید، یا روی یه کاغذ بنویسید. اگه چیزی جا افتاده بود، همونجا برگردید. این کار ساده، جلوی خیلی از «خوندم ولی یادم نیست»ها رو میگیره.
چند تا حرف که زیاد میشنوید
- «SQ3R یه روش جادوییه که همیشه جواب میده.» پژوهش روی کل روش یکسان نیست؛ قدرتش از قدمهاشه.
- «مهمترین قدم، خوندن دقیقه.» مهمترین قدم، کتاب بسته و از حفظ گفتنه.
- «پیشخوانی یعنی یه بار کامل خوندن.» فقط چند دقیقه نگاه به عنوانها و شکلها.
- «مرور همون شب کافیه.» مرورهای روزهای بعد، اثر اصلی رو دارن.
- «SQ3R برای هر متنی یکسان کار میکنه.» برای کتاب درسی بهترینه؛ برای رمان، شکل دیگه.
- «این روش قدیمیه، پس بهروز نیست.» قدمهاش با پژوهشهای امروز جورن.
واژههای این درس، یه جا
- SQ3R: پیشخوانی، سوال، خوندن، از حفظ گفتن، مرور.
- پس ختام: اسم فارسی همون روش.
- پیشخوانی (Survey): نگاه سریع به عنوانها و شکلها پیش از خوندن.
- سوال (Question): تبدیل عنوانها به سوال.
- خوندن (Read): خوندن بخش به بخش برای پیدا کردن جواب.
- از حفظ گفتن (Recite): گفتن جواب با کتاب بسته.
- مرور (Review): جواب دادن دوباره به سوالها در روزهای بعد.
- PQ4R: نسخهی ششقدمی با قدم «فکر کردن».
- فکر کردن (Reflect): وصل کردن مطلب به دونستهها.
- مطالعهی موثر (Effective Study): کتاب رابینسون، ۱۹۴۶.
یه تمرین کوتاه
برای فصل بعدی که میخونید:
- پنج دقیقه فصل رو ورق بزنید و عنوانها و شکلها رو ببینید.
- هر زیرعنوان رو به یه سوال تبدیل کنید و بنویسید.
- بخش به بخش بخونید و آخر هر بخش، کتاب رو ببندید و جواب بدید.
- یه مرور کلی آخر فصل، بی نگاه.
- فردا و سه روز بعد، همون سوالها رو دوباره بی نگاه جواب بدید.
درس بعدی، «یادداشت برداری به روش کرنل»، یه روش یادداشتبرداری رو نشون میده که سوال و جواب رو روی یه صفحه کنار هم میذاره، و مرور با یادآوری رو خیلی راحت میکنه.
جمعبندی. آنچه از این درس با خودتان میبرید.
- SQ3R یعنی پیشخوانی، سوال، خوندن، از حفظ گفتن، مرور.
- اسم فارسیش «پس ختام»ـه.
- رابینسون دههی ۱۹۴۰ برای کتابهای درسی پیشنهادش داد.
- پیشخوانی و سوال، خوندن رو هدفمند میکنن.
- از حفظ گفتن، همون یادآوری فعاله و مهمترین قدمه.
- مرور، همون تکرار با فاصلهست.
- پژوهش روی کل روش یکسان نیست؛ قدمهاش رو جا نندازید.
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو میبینید: چند تا درست، چند تا نادرست.