آموزشیاد بگیریم چطور یاد بگیریم

درس ۸۰ از ۱۱۵، توسعه فردی، حدود ۱۸ دقیقه خواندن

خلاصه نویسی

جواب کوتاه

خلاصه‌نویسی (Summarization)، یعنی نوشتن مهم‌ترین ایده‌های یه متن، کوتاه و با کلمه‌های خودتون. توی مرور معروف دانلاسکی و همکارانش سال ۲۰۱۳، خلاصه‌نویسی امتیاز «کم‌کاربرد» گرفت؛ نه چون بی‌فایده‌ست، بلکه چون بیشتر آدم‌ها بلد نیستن خلاصه‌ی خوب بنویسن و معمولا جمله‌های کتاب رو کپی می‌کنن. خلاصه‌ی خوب سه شرط داره: با کلمه‌های خودتون باشه، فقط ایده‌های اصلی رو داشته باشه، و بهتره با کتاب بسته نوشته بشه؛ اون‌وقت به یه تمرین یادآوری فعال تبدیل می‌شه.

یه فیلم دو ساعته، توی دو دقیقه

دیشب یه فیلم دیدید و امروز یه دوست می‌پرسه «چی بود؟». یه راهش اینه که از اول تا آخر، صحنه به صحنه، همه‌چیز رو تعریف کنید؛ دوستتون بعد از ده دقیقه خسته می‌شه. راه دیگه اینه که توی دو دقیقه بگید: «یه مرد که حافظه‌ش رو از دست داده، دنبال قاتل زنشه، و آخرش معلوم می‌شه خودش...». این، خلاصه‌ست.

برای اینکه بتونید یه فیلم رو توی دو دقیقه تعریف کنید، باید فهمیده باشید داستان اصلیش چی بود، کدوم صحنه‌ها مهم بودن و کدوم‌ها فرعی. یعنی خلاصه کردن، یه آزمون فهمیدنه. خلاصه‌نویسی درس هم دقیقا همینه؛ و این درس می‌گه چرا خیلی‌ها خلاصه‌نویسی رو درست انجام نمی‌دن، و چطور می‌شه درستش کرد.

یه نکته‌ی جالب دیگه هم توی همین مثال هست: کسی که فیلم رو خوب فهمیده، می‌تونه هم دو دقیقه‌ای تعریفش کنه، هم ده دقیقه‌ای، هم یه جمله‌ای؛ بسته به اینکه شنونده چقدر وقت داره. یعنی فهمیدن واقعی، یعنی توانایی کوتاه و بلند کردن. خلاصه‌نویسی، همین توانایی رو هم تمرین می‌کنه و هم آزمایش.

خلاصه‌نویسی یعنی چی

خلاصه‌نویسی، به انگلیسی Summarization، یعنی نوشتن مهم‌ترین ایده‌های یه متن، به شکل کوتاه، با کلمه‌های خودتون. سه بخش این تعریف مهمه. «مهم‌ترین ایده‌ها»: یعنی باید انتخاب کنید و خیلی چیزها رو کنار بذارید. «کوتاه»: یعنی خلاصه باید خیلی کوتاه‌تر از متن اصلی باشه. «با کلمه‌های خودتون»: یعنی کپی کردن جمله‌های کتاب، خلاصه نیست.

خلاصه با یادداشت‌برداری فرق داره. یادداشت‌برداری، حین خوندن یا شنیدن انجام می‌شه و معمولا جزئیات زیادی داره. خلاصه، بعد از تموم شدن یه بخش نوشته می‌شه و فقط اصل حرف رو داره. توی روش کرنل که درسش رو دیدیم، ستون یادداشت، یادداشته و نوار پایین صفحه، خلاصه.

خلاصه با فهرست نکته‌ها هم فرق داره. یه فهرست نکته، مثلا «۱. زنبورها گرده می‌برن. ۲. میوه‌ها گرده لازم دارن. ۳. زنبورها کم شدن»، تیکه‌ها رو کنار هم می‌ذاره، ولی ربط بینشون رو نمی‌گه. یه خلاصه‌ی خوب، این ربط‌ها رو با کلمه‌هایی مثل «برای همین»، «چون» و «ولی» می‌سازه. همین کلمه‌های کوچیک ربط، نشون می‌دن ایده‌ها چطور به هم وصلن، و ساختنشون، یکی از بخش‌های فکری خلاصه‌نویسیه.

چرا پژوهش‌ها امتیاز کم بهش دادن

توی مرور معروفی که جان دانلاسکی و چهار همکارش سال ۲۰۱۳ توی مجله‌ی Psychological Science in the Public Interest منتشر کردن، ده روش مطالعه بررسی شد. خلاصه‌نویسی، کنار هایلایت کردن و دوباره خوندن، امتیاز «کم‌کاربرد» گرفت. این شاید عجیب باشه، چون خلاصه‌نویسی یکی از رایج‌ترین روش‌هاییه که توی مدرسه‌ها یاد داده می‌شه.

ولی دلیل امتیاز کم، مهمه. دانلاسکی و همکارانش نوشتن خلاصه‌نویسی وقتی خوب انجام بشه، به یادگیری کمک می‌کنه؛ مشکل اینه که بیشتر دانش‌آموزها، بی آموزش، خلاصه‌ی خوب نمی‌نویسن، و آموزش دادن خلاصه‌نویسی خوب، وقت زیادی می‌گیره. یعنی ابزار بدی نیست؛ ابزاریه که بیشتر آدم‌ها اشتباه ازش استفاده می‌کنن. این درس، برای همینه.

یه نکته‌ی دیگه هم توی همون مرور اومده: خلاصه‌نویسی، برای کسایی که توش ماهرن، مثلا دانشجوهای سال‌های بالاتر، اثر بیشتری داشته تا برای دانش‌آموزهای کوچیک‌تر. یعنی همون ابزار، توی دست آدم‌های مختلف، نتیجه‌ی مختلفی داره. خبر خوب اینه که این مهارت رو می‌شه تمرین کرد؛ پایین‌تر توی همین درس، می‌بینیم چطور.

خلاصه‌ی بد چه شکلیه

رایج‌ترین خلاصه‌ی بد، کپیه: جمله‌هایی از کتاب که پشت سر هم نوشته شدن، شاید با کمی حذف. این کار، مغز رو زیاد درگیر نمی‌کنه؛ مثل همون رونویسی کلمه به کلمه که درس کرنل گفت. خلاصه‌ی بد دیگه، خلاصه‌ای خیلی بلنده، تقریبا اندازه‌ی خود متن، چون نویسنده نتونسته تصمیم بگیره چی مهمه.

سومین شکل خلاصه‌ی بد، خلاصه‌ای که با کتاب باز نوشته شده و بعدا هیچ‌وقت ازش استفاده نشده. این، حداقل اثر رو داره. خلاصه‌ی خوب، برعکس، کوتاهه، با کلمه‌های خودتونه، فقط ایده‌های اصلی رو داره، و یه ابزار مرور برای بعده.

چرا آدم‌ها کپی می‌کنن؟ چون راحت‌تره و حس امنیت می‌ده؛ «اگه جمله‌ی کتاب رو بنویسم، غلط ننوشتم». ولی همین امنیت، جلوی یادگیری رو می‌گیره. وقتی جمله رو با کلمه‌های خودتون می‌نویسید، ممکنه اشتباه کنید؛ و این اشتباه، وقتی بعدا با کتاب چک می‌کنید، دقیقا نشون می‌ده کجا رو درست نفهمیدید. خلاصه‌ی کپی‌شده، هیچ‌وقت این خبر رو بهتون نمی‌ده.

قانون‌های براون و دی

آن براون و جین دی، دو پژوهشگر آمریکایی، سال ۱۹۸۳ توی مجله‌ی Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior بررسی کردن که آدم‌های ماهر چطور خلاصه می‌کنن، و چند قانون پیدا کردن که امروز هم توی آموزش خلاصه‌نویسی به کار می‌ره:

  1. حذف چیزهای کم‌اهمیت: مثال‌های اضافه، جزئیات فرعی.
  2. حذف چیزهای تکراری: اگه یه حرف دو بار گفته شده، یه بار کافیه.
  3. گروه کردن: به جای «سیب، پرتقال، موز»، بنویسید «میوه‌ها».
  4. گروه کردن کارها: به جای چند کار پشت سر هم، اسم کلی‌شون.
  5. پیدا کردن جمله‌ی اصلی هر پاراگراف، اگه هست.
  6. ساختن جمله‌ی اصلی، اگه نیست.

براون و دی دیدن دانش‌آموزهای کوچیک‌تر بیشتر از قانون اول استفاده می‌کنن، یعنی فقط حذف می‌کنن؛ ولی آدم‌های ماهر، از قانون‌های سخت‌تر، یعنی گروه کردن و ساختن جمله‌ی اصلی، بیشتر استفاده می‌کنن. این دو قانون، فکر بیشتری می‌خوان، و برای همین، یادگیری بیشتری هم می‌سازن.

پیدا کردن و ساختن جمله‌ی اصلی

خیلی از پاراگراف‌های کتاب‌های درسی، یه جمله‌ی اصلی دارن، که بقیه‌ی جمله‌ها توضیح یا مثال اون هستن. معمولا جمله‌ی اول یا آخر پاراگرافه. پیدا کردنش، یه مهارته: بپرسید «اگه فقط یه جمله از این پاراگراف رو نگه دارم، کدوم؟».

ولی خیلی وقت‌ها، جمله‌ی اصلی صریح نوشته نشده و باید خودتون بسازیدش. مثلا یه پاراگراف درباره‌ی سه نوع سنگ و چطور هر کدوم ساخته می‌شه؛ هیچ جمله‌ای نمی‌گه «سنگ‌ها سه نوعن و از راه‌های مختلفی ساخته می‌شن»، ولی اصل حرف همینه. ساختن این جمله، سخت‌ترین و مفیدترین بخش خلاصه‌نویسیه.

یه راه تمرین برای پیدا کردن جمله‌ی اصلی: هر پاراگراف رو بخونید و یه عنوان کوتاه، سه چهار کلمه، براش بنویسید؛ مثل عنوان خبر. بعد این عنوان رو به یه جمله‌ی کامل تبدیل کنید. عنوان، مجبورتون می‌کنه اصل حرف رو پیدا کنید؛ و جمله، مجبورتون می‌کنه بگید درباره‌ی اون اصل، پاراگراف چی می‌گه.

چرا با کلمه‌های خودتون

وقتی یه ایده رو با کلمه‌های خودتون می‌نویسید، باید اول بفهمیدش، بعد اون رو به زبونی که خودتون بلدید ترجمه کنید. این کار، همون پردازش عمیقه که درس‌های قبل دیدیم؛ و همون اثر تولیده، یعنی چیزی که خودتون می‌سازید، بهتر از چیزی که می‌خونید یادتون می‌مونه.

یه آزمون ساده: اگه خلاصه‌تون رو به یه دوست که درس رو نخونده بدید، می‌فهمه؟ اگه جمله‌ها پر از اصطلاح کتابن که خودتون هم دقیق معنیشون رو نمی‌دونید، احتمالا هنوز کامل نفهمیدید. این همون فکر تکنیک فاینمنه، به شکل نوشتن.

یه تمرین برای عادت کردن به کلمه‌های خودتون: پیش از نوشتن خلاصه، تصور کنید دارید برای یه بچه‌ی دوازده‌ساله یا یکی از پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌هاتون توضیح می‌دید. این تصور، خودبه‌خود جمله‌ها رو ساده‌تر می‌کنه و اصطلاح‌های سخت رو مجبورتون می‌کنه توضیح بدید. اگه یه اصطلاح رو نمی‌تونید ساده توضیح بدید، اون اصطلاح، یه جای خالی توی فهمتونه.

مهم‌ترین تغییر: خلاصه با کتاب بسته

اگه یه چیز از این درس یادتون بمونه، این باشه: خلاصه رو با کتاب بسته بنویسید. یه بخش رو بخونید، کتاب رو ببندید، و هر چی از ایده‌های اصلیش یادتونه، کوتاه و با کلمه‌های خودتون بنویسید. بعد کتاب رو باز کنید، چک کنید، و چیزی رو که جا افتاده یا اشتباه بوده، درست کنید.

این تغییر کوچیک، خلاصه‌نویسی رو از یه روش «کم‌کاربرد» به یه شکل از یادآوری فعال تبدیل می‌کنه، که یکی از دو روش «پرکاربرد»ـه. آزمایش کارپیک و بلانت سال ۲۰۱۱، که درس نقشه ذهنی گفت، دقیقا همین رو نشون داد: نوشتن هر چی یادتونه با متن بسته، از کارهای دیگه با متن باز، بهتر جواب داد.

شاید بپرسید «اگه با کتاب بسته بنویسم، کلی چیز جا می‌افته؛ پس خلاصه‌م ناقص می‌شه». درسته؛ و این دقیقا هدفه. خلاصه‌ی اول ناقصه، ولی شما حالا می‌دونید کجاهاش ناقصه. وقتی کتاب رو باز می‌کنید و جاهای خالی رو پر می‌کنید، اون بخش‌ها رو با دقت خیلی بیشتری می‌خونید، چون می‌دونید که یادتون نبوده. خلاصه‌ی نهایی، کامله؛ و راهی که برای ساختنش رفتید، بیشترین یادگیری رو داشته.

خلاصه چقدر کوتاه باشه

قاعده‌ی دقیقی نیست، ولی یه راهنمای خوب اینه که خلاصه‌ی یه بخش، حدود یه پنجم تا یه دهم خود متن باشه. یه فصل ده صفحه‌ای، خلاصه‌ای در حد یه صفحه. یه پاراگراف، یه جمله. هر چه خلاصه کوتاه‌تر باشه، انتخاب سخت‌تری لازمه، و یادگیری بیشتر می‌شه؛ تا جایی که اطلاعات مهم جا نیفته.

یه تمرین مفید: یه بخش رو سه بار خلاصه کنید، هر بار کوتاه‌تر. اول یه پاراگراف، بعد سه جمله، بعد یه جمله. هر کوتاه کردن، مجبورتون می‌کنه دوباره فکر کنید چی واقعا اصلیه. این، شبیه همون «پله‌ها»ییه که توی تکنیک فاینمن دیدیم.

یه اشتباه برعکس هم هست: خلاصه‌ی خیلی کوتاه که اطلاعات مهم رو جا انداخته. مثلا خلاصه‌ی یه فصل درباره‌ی جنگ جهانی اول که فقط می‌گه «یه جنگ بزرگ بود». این، اونقدر کلیه که هیچ چیزی رو نشون نمی‌ده. خلاصه‌ی خوب، کوتاهه ولی خالی نیست؛ هر جمله‌ش یه اطلاعات واقعی داره.

یه روال ساده، قدم به قدم

  1. یه بخش کوتاه رو بخونید، نه کل فصل.
  2. کتاب رو ببندید.
  3. از خودتون بپرسید: این بخش اصلا درباره‌ی چی بود؟
  4. دو سه ایده‌ی اصلیش رو با کلمه‌های خودتون بنویسید.
  5. کتاب رو باز کنید و مقایسه کنید.
  6. چیزهای جاافتاده رو اضافه و اشتباه‌ها رو درست کنید.
  7. روزهای بعد، با همین خلاصه مرور کنید.

این روال، با روش SQ3R هم جوره: قدم از حفظ گفتن SQ3R می‌تونه همین خلاصه‌نویسی با کتاب بسته باشه، و قدم مرورش، مرور همین خلاصه‌ها.

یه مثال: پاراگرافی درباره‌ی زنبورها

متن: «زنبورهای عسل، توی کشاورزی نقش خیلی مهمی دارن. موقع جمع کردن شهد، گرده رو از یه گل به گل دیگه می‌برن و اینطوری گرده‌افشانی انجام می‌شه. خیلی از میوه‌ها و سبزی‌ها، مثل سیب، بادام، خیار و توت‌فرنگی، برای محصول دادن به گرده‌افشانی نیاز دارن. کم شدن زنبورها توی چند دهه‌ی اخیر، کشاورزها رو خیلی نگران کرده.»

خلاصه‌ی بد، با کپی: «زنبورهای عسل، توی کشاورزی نقش خیلی مهمی دارن و گرده رو از یه گل به گل دیگه می‌برن.» خلاصه‌ی خوب، با کتاب بسته و کلمه‌های خودم: «زنبورها با بردن گرده بین گل‌ها، به خیلی از میوه‌ها کمک می‌کنن محصول بدن؛ برای همین کم شدنشون برای کشاورزی خطرناکه.» توی خلاصه‌ی خوب، «سیب، بادام، خیار، توت‌فرنگی» شده «خیلی از میوه‌ها»، یعنی گروه کردن؛ و ربط بین بخش‌ها، یعنی «برای همین»، ساخته شده.

خلاصه‌ی یه‌جمله‌ای

سخت‌ترین شکل خلاصه، یه جمله‌ست. بعد از خوندن یه فصل کامل، بپرسید: «اگه کسی ازم بپرسه این فصل درباره‌ی چی بود و فقط یه جمله وقت داشته باشم، چی می‌گم؟». نوشتن این جمله، معمولا چند بار تلاش لازم داره، چون باید همه‌چیز رو کنار بذارید جز اصل حرف.

این جمله‌ها، یه ابزار مرور فوق‌العاده‌ان. اگه برای هر فصل یه کتاب، یه جمله داشته باشید، با خوندن ده جمله، کل کتاب رو مرور کردید. و اگه بخواید یه قدم جلوتر برید، جمله‌ها رو بپوشونید و فقط با دیدن اسم فصل، سعی کنید جمله رو بگید؛ این، دوباره یادآوری فعاله.

یه نسخه‌ی دیگه از همین تمرین، «جمله‌ی آسانسوری»ـه: تصور کنید توی آسانسور، یه نفر ازتون می‌پرسه این فصل درباره‌ی چی بود، و فقط تا طبقه‌ی بعد وقت دارید. چی می‌گید؟ این محدودیت زمانی، همون فشاریه که اصل حرف رو از جزئیات جدا می‌کنه.

خلاصه‌ی داستان و رویدادها

برای داستان، تاریخ، یا هر متنی که ترتیب زمانی داره، خلاصه یه ساختار ساده داره: اول، وسط، آخر. اول چی بود؟ چه مشکل یا اتفاقی پیش اومد؟ چطور تموم شد؟ یه راه دیگه، پنج سوال معروفه: کی؟ چی؟ کجا؟ کی؟ چرا؟

برای متن‌های علمی یا استدلالی، ساختار فرق داره: ادعای اصلی چیه؟ دلیل‌ها یا شواهدش چیه؟ نتیجه‌ش چیه؟ دونستن اینکه با چه نوع متنی سروکار دارید، کمک می‌کنه بدونید خلاصه‌تون باید دنبال چی بگرده.

برای درس‌هایی که پر از مراحل و فرایندن، مثل زیست‌شناسی یا شیمی، خلاصه می‌تونه یه زنجیره باشه: «اول این اتفاق می‌افته، که باعث این می‌شه، که نتیجه‌ش اینه». برای درس‌هایی که مقایسه‌ای‌ان، مثل دو نوع حکومت یا دو نوع سلول، خلاصه می‌تونه یه جدول کوچیک دوستونه باشه. شکل خلاصه رو با شکل خود مطلب جور کنید.

خلاصه‌ی آماده با هوش مصنوعی

امروز ابزارهای هوش مصنوعی می‌تونن توی چند ثانیه، یه متن طولانی رو خلاصه کنن. این برای فهمیدن سریع اینکه یه متن درباره‌ی چیه، مفیده؛ مثل پیش‌خوانی روش SQ3R. ولی برای یاد گرفتن، یه خلاصه‌ی آماده، همون مشکل خلاصه‌ی کپی‌شده رو داره: کار فکری رو کس دیگه‌ای انجام داده.

یه راه بهتر برای استفاده از این ابزارها: اول خودتون، با کتاب بسته، خلاصه بنویسید؛ بعد خلاصه‌ی هوش مصنوعی رو بگیرید و با مال خودتون مقایسه کنید. ببینید چه ایده‌ای جا انداختید یا چیزی رو اشتباه فهمیدید. البته یادتون باشه، خلاصه‌های هوش مصنوعی هم گاهی اشتباه دارن؛ همیشه با خود متن چک کنید. درس «یادگیری با هوش مصنوعی» توی ایستگاه ابزارها، این رو کامل‌تر می‌گه.

یه کاربرد خوب دیگه: از هوش مصنوعی بخواید خلاصه‌ی شما رو با متن اصلی مقایسه کنه و بگه چه ایده‌ی مهمی جا افتاده یا چی اشتباهه. اینطوری، هوش مصنوعی نقش یه معلم رو بازی می‌کنه که کار شما رو تصحیح می‌کنه، نه کسی که کار رو به جای شما انجام می‌ده. فرقش خیلی مهمه: توی اولی، شما فکر کردید؛ توی دومی، فقط خوندید.

اشتباه‌های رایج

  1. کپی کردن جمله‌های کتاب.
  2. خلاصه‌ی خیلی بلند، تقریبا اندازه‌ی متن.
  3. نوشتن با کتاب باز، بی هیچ یادآوری.
  4. فقط حذف کردن، بی گروه کردن و ساختن جمله‌ی اصلی.
  5. نگه داشتن مثال‌ها و جا انداختن ایده‌ی اصلی.
  6. نوشتن خلاصه و دیگه هیچ‌وقت مرور نکردنش.

اگه حس می‌کنید خلاصه‌نویسی براتون سخته، طبیعیه؛ پژوهش‌ها هم نشون دادن این یه مهارته که باید تمرین بشه. با پاراگراف‌های کوتاه شروع کنید، و کم‌کم سراغ بخش‌ها و فصل‌های بلندتر برید.

خلاصه‌نویسی رو می‌شه یاد گرفت

پژوهش‌ها نشون دادن آموزش مستقیم خلاصه‌نویسی، با همون قانون‌های براون و دی، مهارت دانش‌آموزها رو بالا می‌بره، و همراهش، فهم متن هم بهتر می‌شه. راه آموزشش ساده‌ست: معلم یا پدر و مادر، یه پاراگراف رو با صدای بلند خلاصه می‌کنه و فکرش رو می‌گه؛ «این مثاله، حذفش می‌کنم؛ این سه تا رو با یه کلمه می‌گم».

بعد، با هم یه پاراگراف دیگه رو خلاصه می‌کنن؛ و بعد، دانش‌آموز تنهایی. این روش «اول من، بعد با هم، بعد تو»، برای یاد دادن خیلی از مهارت‌ها کار می‌کنه. اگه خودتون می‌خواید یاد بگیرید، می‌تونید خلاصه‌ی خودتون رو با خلاصه‌ی یه آدم ماهر، یا خلاصه‌ی آخر فصل کتاب، مقایسه کنید.

یه راه خوب برای تمرین تنهایی هم هست: یه متن رو که خودش خلاصه‌ی آماده داره، مثلا یه مقاله با چکیده یا یه فصل کتاب با خلاصه‌ی آخر فصل، انتخاب کنید. خلاصه‌ی آماده رو بپوشونید، متن رو بخونید، خلاصه‌ی خودتون رو بنویسید، و بعد مقایسه کنید. چند بار که این کار رو بکنید، کم‌کم می‌فهمید نویسنده‌های ماهر چه چیزهایی رو نگه می‌دارن و چه چیزهایی رو کنار می‌ذارن.

برای بچه‌ها

برای بچه‌های کوچیک، خلاصه‌نویسی از تعریف کردن شروع می‌شه. بعد از خوندن یه قصه، بپرسید «توی سه جمله بگو چی شد». بعد «فقط توی یه جمله». بچه‌ها معمولا اولش همه‌ی جزئیات رو می‌گن؛ با سوال‌هایی مثل «مهم‌ترین اتفاق چی بود؟» کمکشون کنید.

برای بچه‌های بزرگ‌تر، یه بازی خوب «خلاصه‌ی توییتی»ـه: خلاصه‌ی یه درس رو توی یه تعداد کم کلمه، مثلا بیست کلمه، بنویسن. محدودیت، انتخاب رو مجبور می‌کنه، و بازی‌گونه‌ش می‌کنه.

برای سن بالا

خلاصه‌نویسی یه مهارت زندگیه، نه فقط درس خوندن. بعد از خوندن یه مقاله، یه گزارش کاری، یا شنیدن یه سخنرانی، چند جمله با کلمه‌های خودتون بنویسید. این کار، هم بیشتر یادتون نگه می‌داره، و هم اگه بعدا بخواید برای کسی تعریف کنید، آماده‌اید.

برای کسایی که کتاب زیاد می‌خونن، یه دفترچه‌ی خلاصه خیلی ارزشمنده: آخر هر کتاب، یه صفحه، با کتاب بسته؛ و یه جمله‌ی اصلی بالای صفحه. چند سال بعد، این دفترچه یه گنجینه‌ست. درس «چگونه کتاب بخوانیم که فراموش نکنیم» توی همین ایستگاه، این رو بیشتر باز می‌کنه.

یه کار ساده برای بعد از هر جلسه‌ی کاری یا هر سخنرانی: سه جمله بنویسید. یه جمله که موضوع اصلی چی بود؛ یه جمله که مهم‌ترین چیزی که شنیدید چی بود؛ و یه جمله که حالا چی کار می‌کنید. این سه جمله، چند دقیقه وقت می‌گیرن، ولی چند هفته بعد، تنها چیزی‌ان که از اون جلسه به درد می‌خورن.

چند تا حرف که زیاد می‌شنوید

  • «خلاصه‌نویسی بی‌فایده‌ست، پژوهش‌ها گفتن.» خلاصه‌ی بد کم‌اثره؛ خلاصه‌ی خوب کمک می‌کنه.
  • «خلاصه یعنی جمله‌های مهم کتاب رو جدا کنم.» این کپیه؛ خلاصه با کلمه‌های خودتونه.
  • «خلاصه‌ی بلندتر، کامل‌تره و بهتره.» کوتاه‌تر، انتخاب بیشتر و یادگیری بیشتر.
  • «خلاصه‌ی هوش مصنوعی همون کار رو می‌کنه.» کار فکری رو کس دیگه انجام داده.
  • «خلاصه‌نویسی یه استعداده.» یه مهارته که با تمرین یاد گرفته می‌شه.
  • «با کتاب باز خلاصه کنم که چیزی جا نیفته.» با کتاب بسته بنویسید، بعد چک کنید.

واژه‌های این درس، یه جا

  • خلاصه‌نویسی (Summarization): نوشتن ایده‌های اصلی، کوتاه، با کلمه‌های خودتون.
  • جمله‌ی اصلی (Topic Sentence): جمله‌ای که اصل حرف پاراگرافه.
  • حذف (Deletion): کنار گذاشتن چیزهای کم‌اهمیت و تکراری.
  • گروه کردن (Superordination): یه اسم کلی به جای چند چیز.
  • قانون‌های براون و دی: شش قانون خلاصه‌نویسی، ۱۹۸۳.
  • اثر تولید (Generation Effect): چیزی که خودتون می‌سازید، بهتر می‌مونه.
  • خلاصه با کتاب بسته: یه شکل از یادآوری فعال.
  • خلاصه‌ی یه‌جمله‌ای: اصل یه فصل، توی یه جمله.
  • کم‌کاربرد: امتیاز خلاصه‌نویسی در مرور دانلاسکی.
  • پرکاربرد: امتیاز یادآوری فعال و تکرار با فاصله.

یه تمرین کوتاه

برای سه پاراگراف از کتابی که الان می‌خونید:

  1. هر پاراگراف رو بخونید و کتاب رو ببندید.
  2. اصل حرفش رو توی یه جمله، با کلمه‌های خودتون بنویسید.
  3. کتاب رو باز کنید و چک کنید.
  4. آخر سه پاراگراف، هر سه جمله رو توی یه جمله‌ی کلی‌تر جمع کنید.
  5. فردا، بی نگاه، همون جمله‌ی کلی رو دوباره بنویسید.

درس بعدی، «هایلایت و دوباره خواندن»، درباره‌ی دو تا از رایج‌ترین روش‌های مطالعه‌ست که حس خیلی خوبی می‌دن، ولی پژوهش‌ها نشون دادن کمتر از اون چیزی که فکر می‌کنیم کمک می‌کنن.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • خلاصه یعنی ایده‌های اصلی، کوتاه، با کلمه‌های خودتون.
  • دانلاسکی ۲۰۱۳: کم‌کاربرد، چون بیشتر آدم‌ها بد خلاصه می‌کنن.
  • کپی جمله‌های کتاب، خلاصه نیست.
  • قانون‌ها: حذف، گروه کردن، پیدا کردن جمله‌ی اصلی.
  • با کتاب بسته بنویسید، بعد چک کنید.
  • خلاصه‌ی یه‌جمله‌ای، سخت‌ترین و مفیدترینه.
  • خلاصه‌نویسی رو باید تمرین کرد.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد