دامنه چیست
جواب کوتاه
دامنه‌ی سایت نامی است که به‌جای نشانی عددی IP به کار می‌رود، مثل example.com، تا آدم‌ها بتوانند سایت‌ها را به یاد بسپارند. هر دامنه از چند بخش ساخته شده که از راست به چپ خوانده می‌شوند: پسوند (مثل com یا ir)، نام اصلی، و اگر باشد زیردامنه (مثل www یا blog). دامنه برای مدتی ثبت و تمدید می‌شود، و DNS آن را به IP سروری می‌رساند که سایت روی آن است.
دو معنی یک کلمه
«دامنه» در فارسی چند معنی دارد: دامنه‌ی کوه، دامنه‌ی یک تابع در ریاضی، دامنه‌ی نوسان در فیزیک. این درس درباره‌ی هیچ‌کدام نیست. این درس درباره‌ی دامنه‌ی اینترنتی است، یعنی نام یک سایت، که به انگلیسی domain و در گفت‌وگوی روزمره «دامین» هم می‌گویند.
سه کلمه
- دامنهنامی که در DNS ثبت شده، مثل example.com؛ نام یک سایت یا سرویس در اینترنت. به انگلیسی domain.
- پسوند (TLD)راست‌ترین بخش نام، مثل com یا ir؛ بالاترین سطح نام‌ها پس از ریشه.
- زیردامنهنامی که زیر یک دامنه ساخته می‌شود، با برچسبی در چپ آن؛ مثل blog.example.com. به انگلیسی subdomain.
چرا نام لازم است
هر سرور در اینترنت یک نشانی عددی دارد (درس IP)، مثل 203.0.113.80. ولی کسی نشانی‌های عددی را حفظ نمی‌کند؛ ما نام‌ها را به یاد می‌سپاریم. فرض کنید برای زنگ زدن به هر دوستی، باید شماره‌اش را از حفظ بدانید؛ ولی گوشی نام او را نشان می‌دهد و شماره را خودش می‌داند.
دامنه همان نام است. شما example.com را می‌نویسید و DNS نشانی عددی‌اش را پیدا می‌کند (درس DNS). دامنه فقط برای سایت نیست؛ نشانی ایمیل هم بخش دامنه دارد، مثل بخش پس از @.
شجره‌نامه
نام‌های دامنه مثل یک شجره‌نامه‌اند. بالای درخت جدی بی‌نام است، به نام ریشه. زیر او چند خاندان بزرگ‌اند: com، org، ir و بقیه. هر خاندان خانوارهای بسیاری دارد، مثل example، و هر خانوار می‌تواند فرزندانی داشته باشد، مثل www، blog یا mail:
دو خانوار در دو خاندان می‌توانند نام یکسان داشته باشند، چون نام کامل‌شان فرق دارد؛ مثل example.com و example.co.uk. در دومی، co خودش یک سطح است زیر uk. هر برچسب، یعنی هر بخش میان دو نقطه، از ۱ تا ۶۳ نویسه است و کل نام حداکثر ۲۵۳ نویسه.
خواندن از راست به چپ
نام دامنه را از راست به چپ بخوانید؛ از بزرگ به کوچک، مثل نام کامل کسی که از خاندانش شروع می‌شود. نام کامل blog.example.com در واقع یک نقطه‌ی دیگر هم در آخر دارد، که همان ریشه است و معمولا نوشته نمی‌شود:
خاندان‌های بزرگ: پسوندها
راست‌ترین بخش هر نام، پسوند یا TLD است. دو دسته‌ی اصلی دارند:
- عمومی: مثل com، org، net، info و edu. در آغاز، پسوندهای عمومی هر کدام برای یک دسته از سازمان‌ها بودند.
- کشوری: دو حرفی، از روی کد کشورها؛ مثل ir برای ایران و de برای آلمان.
فهرست همه‌ی پسوندها را IANA در «منطقه‌ی ریشه» نگه می‌دارد، و ICANN اداره‌ی بیشتر آن‌ها را به سازمان‌هایی می‌سپارد که به هر کدام رجیستری می‌گویند. چند نام هم برای مثال کنار گذاشته شده‌اند، مثل example.com که در همین درس می‌بینید، تا مثال‌ها نام کسی را به کار نبرند.
ثبت، اجاره، تمدید
برای داشتن یک دامنه، آن را از یک ثبت‌کننده (registrar) می‌گیرید، که از طرف رجیستری آن پسوند کار می‌کند. معمولا هزینه‌ای سالانه دارد و برای مدت معینی ثبت می‌شود؛ پس باید پیش از پایان مدت تمدیدش کنید.
به این کار «خرید دامنه» هم می‌گویند، ولی در واقع شما حق انحصاری استفاده از آن نام را می‌گیرید، نه مالکیت همیشگی. اطلاعات ثبت هر دامنه را می‌شود با WHOIS یا جانشین تازه‌اش، RDAP، دید. ثبت‌کننده معمولا دو سرور نام یا بیشتر هم به دامنه می‌دهد، که کار DNS آن را می‌کنند.
نام، نه خانه
دامنه فقط نام است. سایت روی یک سرور زندگی می‌کند، که به جایی که فایل‌های سایت روی آن است هاست می‌گویند. مثل نام یک فروشگاه و ساختمانی که فروشگاه در آن است: می‌شود فروشگاه را به ساختمان دیگری برد و نام را نگه داشت.
برای همین وقتی سایتی را به سرور دیگری می‌برید، دامنه همان می‌ماند؛ فقط در DNS می‌گویید این نام حالا به IP تازه برسد.
از نام تا IP
وقتی blog.example.com را در مرورگر می‌نویسید، دستگاه شما همین درخت را از بالا به پایین می‌پرسد: از ریشه می‌پرسد com کجاست، از com می‌پرسد example کجاست، و از example می‌پرسد blog کجاست. جواب آخر نشانی IP سرور است. این مسیر در درس DNS قدم به قدم آمده است.
دامنه‌ای که دست‌کم یک IP دارد، «نام میزبان» هم هست؛ مثلا example.com و www.example.com نام میزبان‌اند، ولی com خودش نه.
سه اشتباه
- «دامنه را می‌خرم و برای همیشه مال من است.»دامنه برای مدتی ثبت می‌شود و باید تمدید شود؛ آنچه می‌گیرید حق استفاده‌ی انحصاری است، نه مالکیت همیشگی.
- «دامنه و هاست یکی‌اند.»دامنه نام است و هاست جایی که فایل‌های سایت روی آن است؛ DNS این دو را به هم وصل می‌کند.
- «www جزء ضروری هر دامنه است.»www فقط یک زیردامنه است؛ example.com و www.example.com دو نام‌اند که صاحب دامنه می‌تواند هر دو را به یک جا برساند.
جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.
- دامنه نام یک سایت یا سرویس است که در DNS ثبت شده؛ به‌جای حفظ کردن IP.
- نام‌ها درختی‌اند: ریشه، پسوند، نام، زیردامنه؛ از راست به چپ خوانده می‌شوند.
- پسوندها عمومی‌اند (com، org، net) یا کشوری (ir، uk)، دو حرفی.
- دامنه برای مدتی ثبت می‌شود و باید تمدید شود؛ حق استفاده است، نه مالکیت.
- دامنه نام است و هاست جای سایت؛ DNS این دو را به هم وصل می‌کند.
- هر برچسب حداکثر ۶۳ نویسه و کل نام حداکثر ۲۵۳ نویسه است.
خودتان را بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخر آزمون فقط کارنامه را می‌بینید: چند درست، چند نادرست.