آموزشپایتون از صفر

درس ۵ از ۵۹، برنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر، حدود ۳۰ دقیقه خواندن

اولین برنامه: print و اجرا

جواب کوتاه

اولین برنامه‌ی پایتون، یه فایل متنیه با پسوند py، مثلا hello.py، که توش یه خط نوشتید: print با متن «سلام دنیا» توی پرانتز و نقل‌قول. طبق آموزش رسمی پایتون، تابع print، مقداری که بهش می‌دید رو می‌نویسه؛ متن رو بی نقل‌قول چاپ می‌کنه، و بین چند مقدار، یه فاصله می‌ذاره. متن، توی نقل‌قول تکی یا دوتایی نوشته می‌شه، و چون فایل‌های پایتون به‌طور پیش‌فرض UTF-8 ـن، متن فارسی هم بی مشکل کار می‌کنه. برای اجرا، توی ترمینال، به پوشه‌ی فایل برید و بنویسید `python hello.py` روی ویندوز، یا `python3 hello.py` روی مک و لینوکس؛ مفسر، فایل رو از بالا به پایین می‌خونه و خط به خط اجرا می‌کنه، و خروجی، توی همون ترمینال چاپ می‌شه. اگه اشتباهی بکنید، مثلا یه پرانتز رو جا بندازید، پایتون یه پیام خطا با شماره‌ی خط نشون می‌ده.

اولین نامه‌ای که پست می‌کنید

اولین نامه‌ای که خودتون پست می‌کنید رو یادتون هست؟ روی کاغذ می‌نویسید، تا می‌کنید، توی پاکت می‌ذارید، نشانی رو می‌نویسید، و توی صندوق می‌ندازید. چند روز بعد، کسی که براش فرستادید، می‌خونش. یه کار ساده، ولی وقتی برای اولین بار انجامش می‌دید، هر قدمش، تازه‌ست.

اولین برنامه‌ی پایتون هم همینه: یه خط می‌نویسید، توی یه فایل ذخیره می‌کنید، به مفسر می‌دید، و نتیجه رو می‌بینید. توی درس قبل میز کار رو آماده کردیم؛ این درس، اولین نامه رو، قدم‌به‌قدم، می‌نویسه و می‌فرسته؛ و اولین خطاها رو هم، که حتما پیش میان، با هم می‌خونیم.

توی این درس چی کار می‌کنیم

قدم‌های این درس:

  1. یه فایل hello.py می‌سازیم و یه خط print توش می‌نویسیم.
  2. از ترمینال، با فرمان پایتون، اجراش می‌کنیم.
  3. print رو بیشتر می‌شناسیم: متن، چند مقدار، خط تازه.
  4. عمدا سه تا اشتباه رایج می‌کنیم و پیام خطاشون رو می‌خونیم.
  5. یه برنامه‌ی کوچیک سلام و احوال‌پرسی می‌نویسیم.

تا آخر این درس، می‌دونید یه برنامه‌ی پایتون، از نوشتن تا اجرا، دقیقا چطور کار می‌کنه.

برنامه، یعنی یه فایل

طبق فصل ماژول‌های آموزش رسمی پایتون، اگه بخواید یه برنامه‌ی کمی طولانی‌تر بنویسید، بهتره با یه ویرایشگر متن، ورودی مفسر رو آماده کنید، و مفسر رو با اون فایل، به‌عنوان ورودی، اجرا کنید. همون سند می‌گه به این کار، ساختن یه اسکریپت (Script) می‌گن.

یعنی یه برنامه‌ی پایتون، هیچ چیز پیچیده‌ای نیست: یه فایل متنیه، با پسوند py، که دستورهای پایتون توشه؛ یکی زیر دیگری. همون فصل می‌گه به یه فایل پایتون، ماژول هم می‌گن، و اسم ماژول، همون اسم فایله، بی پسوند. ولی امروز، فقط با یه فایل کار داریم.

چرا فایل، نه فقط مفسر

توی درس‌های قبل، توی مفسر تعاملی، چند خط نوشتیم. پس چرا فایل؟ آموزش رسمی، صاف می‌گه: اگه از مفسر بیرون بیاید و دوباره واردش بشید، هر چی تعریف کرده بودید، یعنی تابع‌ها و متغیرها، از دست رفته.

مثل نوشتن روی تخته‌ی کلاس: تا وقتی کلاس هست، می‌بینیدش؛ ولی فردا، پاک شده. فایل، مثل دفترچه‌ست: هر وقت بخواید، دوباره بازش می‌کنید و اجراش می‌کنید. برای امتحان یه ایده، مفسر؛ برای هر چیزی که می‌خواید بمونه، فایل.

پوشه‌ی تمرین‌ها

توی درس قبل، یه پوشه به اسم python-learn ساختیم؛ اگه نساختید، الان بسازید، و توی VS Code، با Open Folder، یا توی IDLE، بازش کنید. همه‌ی تمرین‌های این مسیر، توی همین پوشه می‌رن؛ هر تمرین، یه فایل جدا.

یه عادت خوب از همین اول: اسم فایل‌ها رو انگلیسی، با حروف کوچیک، و بی فاصله بذارید؛ مثلا hello.py یا first_program.py. فاصله و حرف فارسی توی اسم فایل، گاهی وقت اجرا از ترمینال، دردسر درست می‌کنه. محتوای فایل، هر زبونی می‌تونه باشه؛ ولی اسمش، ساده و انگلیسی.

ساختن فایل hello.py

توی پوشه، یه فایل تازه به اسم hello.py بسازید. توی VS Code، طبق آموزش رسمیش، با دکمه‌ی New File کنار اسم پوشه توی Explorer؛ و توی IDLE، از منوی File، یه فایل تازه، و بعد ذخیره با همین اسم.

یادتون باشه، طبق آموزش رسمی VS Code، پسوند py، به ویرایشگر می‌گه این، یه برنامه‌ی پایتونه؛ تا رنگ بده، پیشنهاد بده، و دکمه‌ی اجرا رو نشون بده. فایل، الان خالیه؛ و یه برنامه‌ی خالی، کاملا درسته؛ فقط هیچ کاری نمی‌کنه.

اولین خط

توی hello.py، فقط این یه خط رو بنویسید: print("سلام دنیا"). همین. این، کل اولین برنامه‌ی شماست. نوشتن «سلام دنیا» به‌عنوان اولین برنامه، یه سنت قدیمی بین برنامه‌نویس‌هاست؛ تقریبا هر کسی که برنامه‌نویسی یاد گرفته، با همین شروع کرده.

این یه خط، سه تیکه داره: print، اسم تابعیه که می‌خوایم صداش بزنیم؛ پرانتزها، ورودی تابع رو در بر می‌گیرن؛ و «سلام دنیا» توی نقل‌قول، همون متنیه که می‌خوایم چاپ بشه. سه بخش بعدی، هر کدوم رو باز می‌کنن.

طبق آموزش رسمی پایتون، تابع print، مقدار ورودی‌هایی که بهش می‌دید رو می‌نویسه. تابع (Function)، یه کار آماده‌ست که اسم داره، و با نوشتن اسمش و پرانتز، صداش می‌زنید؛ ایستگاه پنجم این مسیر، کامل درباره‌ی تابع و ساختن تابع خودتونه.

آموزش رسمی یه فرق مهم رو هم می‌گه: توی مفسر تعاملی، اگه فقط یه عبارت بنویسید، مقدارش نشون داده می‌شه؛ ولی print، با متن، با چند مقدار، و با عددهای اعشاری، فرق داره. مثلا print، متن رو بی نقل‌قول چاپ می‌کنه. و یه نکته‌ی کلیدی: توی یه فایل، فقط print چیزی نشون می‌ده؛ یه عبارت تنها، مثل 2 + 3، توی فایل، هیچ خروجی‌ای نداره.

متن، توی نقل‌قول

طبق آموزش رسمی، پایتون با متن هم، مثل عدد، کار می‌کنه؛ و به متن، رشته (String) می‌گن، با نوع str. همون سند می‌گه متن رو می‌شه توی نقل‌قول تکی یا نقل‌قول دوتایی نوشت؛ با یه نتیجه‌ی یکسان. یعنی print('سلام') و print("سلام")، هیچ فرقی ندارن.

نقل‌قول، به پایتون می‌گه «این، یه متنه، نه یه دستور». اگه بنویسید print(سلام)، بی نقل‌قول، پایتون فکر می‌کنه سلام، اسم یه چیزیه که باید بشناسه؛ و چون نمی‌شناسه، خطا می‌ده. چند بخش بعد، دقیقا همین خطا رو عمدا می‌سازیم.

نقل‌قول، توی خود متن

اگه خود متن، یه نقل‌قول داشته باشه چی؟ مثلا بخواید چاپ کنید: او گفت «بله». آموزش رسمی دو راه می‌گه: یا نقل‌قول داخلی رو با یه خط مورب برعکس، یعنی \، پیش از اون، «فرار» بدید؛ یا ساده‌تر، از نوع دیگه‌ی نقل‌قول، برای دور متن، استفاده کنید.

مثلا اگه متن، یه نقل‌قول دوتایی داره، دورش رو تکی بذارید؛ و برعکس. این، یکی از دلیل‌هاییه که پایتون، هر دو نوع نقل‌قول رو قبول می‌کنه. برای متن فارسی، که معمولا از گیومه‌ی فارسی استفاده می‌کنه، این مشکل اصلا پیش نمیاد؛ چون گیومه، با نقل‌قول پایتون، فرق داره.

متن فارسی، بی مشکل

یه سوال طبیعی: آیا می‌شه توی پایتون، فارسی نوشت؟ طبق آموزش رسمی، فایل‌های کد پایتون، به‌طور پیش‌فرض، با رمزگذاری UTF-8 خونده می‌شن؛ و توی این رمزگذاری، حرف‌های بیشتر زبان‌های دنیا، هم‌زمان، توی متن‌ها، اسم‌ها و توضیح‌ها، قابل استفاده‌ان. یعنی «سلام دنیا»، بی هیچ تنظیمی، کار می‌کنه.

همون سند دو نکته هم داره. یکی اینکه برای نمایش درست همه‌ی این حرف‌ها، ویرایشگرتون باید فایل UTF-8 رو بشناسه، و از فونتی استفاده کنه که این حرف‌ها رو داره؛ VS Code و IDLE، هر دو، این‌طورن. دوم اینکه، کتابخونه‌ی استاندارد، برای اسم‌ها، فقط حرف‌های انگلیسی رو به کار می‌بره، و کدی که قراره همه‌جا کار کنه، بهتره همین رسم رو نگه داره. پس متن فارسی، آره؛ اسم متغیرها، انگلیسی.

ذخیره کردن

پیش از اجرا، فایل رو ذخیره کنید؛ از منوی File، گزینه‌ی Save. توی VS Code، اگه نقطه‌ی کوچیک کنار اسم فایل توی زبونه رفت، ذخیره شده؛ و اگه ذخیره‌ی خودکار رو، از همون منو، روشن کرده باشید، این قدم خودش انجام می‌شه.

چرا این‌قدر روی ذخیره تاکید داریم؟ چون مفسر پایتون، فایل روی دیسک رو می‌خونه، نه چیزی که توی ویرایشگر می‌بینید. اگه تغییری رو ذخیره نکرده باشید، مفسر، نسخه‌ی قبلی رو اجرا می‌کنه؛ و شما، گیج می‌شید که چرا تغییرتون دیده نمی‌شه.

باز کردن ترمینال، توی پوشه

حالا ترمینال. توی VS Code، از منوی View، ترمینال رو باز کنید؛ که خودش، توی پوشه‌ی پروژه، یعنی python-learn، باز می‌شه. اگه از ترمینال جدای سیستم‌عامل استفاده می‌کنید، باید اول به همون پوشه برید؛ با فرمان cd و مسیر پوشه.

طبق سند رسمی Node.js، که توی مسیر تایپ‌اسکریپت دیدیم، و همین‌طور برای پایتون، موقع اجرای یه فایل، ترمینال باید توی همون پوشه‌ای باشه که فایل توشه؛ وگرنه، مفسر فایل رو پیدا نمی‌کنه. یه بررسی ساده: بنویسید ls روی مک و لینوکس، یا dir روی ویندوز؛ اگه hello.py رو توی فهرست دیدید، جای درستی هستید.

اجرا

حالا بنویسید: روی ویندوز python hello.py، و روی مک و لینوکس python3 hello.py. این، دقیقا همون فرمانیه که طبق آموزش رسمی VS Code، دکمه‌ی Run Python File هم پشت صحنه می‌زنه. طبق آموزش رسمی پایتون هم، وقتی مفسر رو با اسم یه فایل اجرا می‌کنید، یه اسکریپت رو از اون فایل می‌خونه و اجرا می‌کنه.

زیر فرمان، این رو می‌بینید: سلام دنیا. بی نقل‌قول؛ همون‌طور که آموزش رسمی گفت، print متن رو بی نقل‌قول چاپ می‌کنه. تبریک؛ اولین برنامه‌ی پایتون شما، از نوشتن تا اجرا، کامل انجام شد.

دقیقا چی اتفاق افتاد

بیاید قدم به قدم ببینیم. ترمینال، فرمان python رو اجرا کرد، و اسم فایل رو بهش داد. مفسر پایتون، فایل hello.py رو از دیسک خوند؛ با رمزگذاری UTF-8. اول، بررسی کرد که نوشتار فایل درسته؛ یعنی پرانتزها و نقل‌قول‌ها جفت‌جفتن. بعد، از بالای فایل، خط اول رو اجرا کرد: تابع print رو با متن «سلام دنیا» صدا زد.

print، متن رو به خروجی استاندارد، که همون ترمیناله، نوشت؛ و یه خط تازه آخرش گذاشت. چون خط دیگه‌ای نبود، برنامه تموم شد، و ترمینال، دوباره منتظر فرمان بعدی شد. همه‌ی این‌ها، توی کسری از ثانیه.

از بالا به پایین

حالا فایل رو این‌طوری کنید: سه خط print، با سه متن مختلف؛ مثلا «سلام»، «من دارم پایتون یاد می‌گیرم»، و «این سومین خطه». ذخیره و اجرا کنید. سه خط، به همون ترتیب، چاپ می‌شن.

این، ساده‌ترین قاعده‌ی هر برنامه‌ایه: دستورها، از بالا به پایین، یکی‌یکی، اجرا می‌شن. اگه ترتیب خط‌ها رو عوض کنید، ترتیب خروجی هم عوض می‌شه. ایستگاه سوم، جریان برنامه، یاد می‌ده چطور این ترتیب رو، با شرط و حلقه، عوض کنید؛ ولی پایه‌ی همه‌ش، همین بالا به پایینه.

چند مقدار، توی یه print

طبق آموزش رسمی، print می‌تونه چند مقدار بگیره، که با ویرگول جدا می‌شن؛ و بین هر دو مقدار، یه فاصله می‌ذاره. مثال خود سند: چاپ یه متن، و بعدش یه عدد. امتحان کنید: print("سن من:", 30). خروجی: سن من: 30؛ با یه فاصله، که print خودش گذاشته.

این، اولین بار بود که متن و عدد رو کنار هم چاپ کردید. عدد، بی نقل‌قوله؛ چون عدده، نه متن. امتحان کنید: print("۲ + ۳ =", 2 + 3). print، اول حساب رو انجام می‌ده، بعد نتیجه رو، کنار متن، چاپ می‌کنه. همون ماشین‌حساب رومیزی آموزش رسمی، این بار توی یه فایل.

خط تازه، یا نه

هر print، به‌طور پیش‌فرض، آخر خروجیش، یه خط تازه می‌ذاره؛ برای همین، سه print، سه خط جدا چاپ کردن. طبق آموزش رسمی، با یه ورودی اسم‌دار به اسم end، می‌تونید این رو عوض کنید: یا خط تازه رو برندارید، یا با یه متن دیگه تمومش کنید.

مثال آموزش رسمی، چند عدد رو با end برابر ویرگول، پشت سر هم، توی یه خط، چاپ می‌کنه. امتحان کنید: دو print بنویسید، اولی با end=" ". هر دو متن، توی یه خط، با یه فاصله، چاپ می‌شن. لازم نیست الان زیاد به کارش ببرید؛ فقط بدونید که print، ورودی‌های اسم‌دار هم داره.

خط تازه، وسط متن

طبق آموزش رسمی، توی یه متن، ترکیب \n یعنی «خط تازه». و print، این ترکیب‌های خاص رو، به همون معنی، چاپ می‌کنه. یعنی print("خط اول\nخط دوم")، دو خط جدا چاپ می‌کنه؛ با یه print.

همون سند می‌گه توی پوسته‌ی تعاملی، اگه فقط اسم یه متن رو بنویسید، بی print، ترکیب \n، همون‌طور که هست، با نقل‌قول‌ها، نشون داده می‌شه؛ ولی print، اون رو به خط تازه تبدیل می‌کنه. این، یه بار دیگه نشون می‌ده که print، خروجی خواناتری می‌سازه.

توضیح، برای آدم‌ها

بالای فایل، یه خط اضافه کنید: # اولین برنامه‌ی من. طبق آموزش رسمی، توضیح‌ها با # شروع می‌شن و تا آخر خط ادامه دارن، و پایتون اجراشون نمی‌کنه. فایل رو اجرا کنید؛ هیچ تغییری توی خروجی نمی‌بینید.

توضیح، برای آدمیه که بعدا کد رو می‌خونه. یه عادت خوب از همین اول: بالای هر فایل تمرین، یه توضیح کوتاه بنویسید که این فایل چی کار می‌کنه. چند هفته بعد، که پوشه‌تون پر از تمرین شده، همین یه خط، کلی وقت صرفه‌جویی می‌کنه.

اولین خطا: پرانتز جاافتاده

حالا، عمدا، یه اشتباه بکنید: پرانتز آخر print رو پاک کنید، ذخیره کنید و اجرا کنید. پایتون، به جای سلام دنیا، یه پیام خطا نشون می‌ده، که آخرش، کلمه‌ی SyntaxError رو داره؛ یعنی خطای نوشتاری. پایتون، حتی یه خط از برنامه رو اجرا نکرد؛ چون همون اول، موقع بررسی نوشتار، فهمید یه چیزی جفت نیست.

خطای نوشتاری، رایج‌ترین خطای روزهای اوله: پرانتز یا نقل‌قول جاافتاده، یه علامت اضافه، یا تورفتگی اشتباه. خبر خوب اینه که پیدا کردنشون، معمولا آسونه؛ چون پایتون، دقیقا می‌گه کجا. پرانتز رو برگردونید، و دوباره اجرا کنید.

پیام خطا رو بخونید

پیام خطای پایتون، از پایین به بالا خونده می‌شه. خط آخر، نوع خطا و یه توضیح کوتاه رو می‌گه؛ مثلا SyntaxError، و اینکه پرانتز باز، بسته نشده. بالاتر، اسم فایل و شماره‌ی خط هست؛ و بعضی وقت‌ها، خود خط کد، با یه علامت کوچیک زیر جایی که پایتون گیر کرده.

یه قاعده‌ی طلایی، که توی مسیر تایپ‌اسکریپت هم گفتیم: پیام خطا، معلم شماست، نه دشمن. هر بار که خطا دیدید، پیش از هر کاری، خط آخرش رو با دقت بخونید؛ بیشتر وقت‌ها، جواب، همون‌جاست. اگه نفهمیدید، شماره‌ی خط رو برید و اون خط رو، حرف به حرف، نگاه کنید.

خطای دوم: اسم اشتباه

اشتباه دوم: به جای print، بنویسید prnt؛ یه حرف کمتر. ذخیره و اجرا کنید. این بار، پیام آخر، NameError ـه؛ یعنی خطای اسم: پایتون می‌گه اسمی به اسم prnt تعریف نشده. و نسخه‌های تازه‌ی پایتون، اغلب حتی پیشنهاد می‌دن که شاید منظورتون print بوده.

فرقش با خطای قبلی مهمه: نوشتار درست بود، پرانتزها جفت بودن؛ ولی موقع اجرا، پایتون به اسمی رسید که نمی‌شناخت. یعنی این خطا، فقط وقتی پیدا می‌شه که برنامه به همون خط برسه؛ همون نوع‌دهی پویایی که توی درس دوم گفتیم. اگه این خط، ته یه برنامه‌ی بلند بود، خط‌های پیش از اون، اجرا می‌شدن.

خطای سوم: نقل‌قول جاافتاده

اشتباه سوم: نقل‌قول‌های دور سلام دنیا رو پاک کنید؛ یعنی print(سلام دنیا). اجرا کنید. پایتون، خطای نوشتاری می‌ده؛ چون دو کلمه، کنار هم، بی هیچ چیزی بینشون، برای پایتون معنی نداره. حالا فقط یه کلمه، بی نقل‌قول، بنویسید: print(سلام). این بار، NameError؛ چون پایتون فکر می‌کنه سلام، اسم یه متغیره.

همون چیزی که توی بخش نقل‌قول گفتیم: بی نقل‌قول، متن، متن نیست؛ یه اسمه. این، یکی از رایج‌ترین گیجی‌های روزهای اوله؛ و حالا که خودتون عمدا ساختیدش، دفعه‌ی بعد که پیش بیاد، همون لحظه می‌شناسیدش.

یه خطای دیگه: print بی پرانتز

اگه از یه آموزش قدیمی کد کپی کنید، ممکنه print رو بی پرانتز ببینید؛ مثل print و بعد یه متن، با یه فاصله. این، شیوه‌ی پایتون ۲ ـه، که طبق پرسش‌های رایج رسمی، دیگه نگه‌داری نمی‌شه. اگه این رو توی پایتون ۳ اجرا کنید، خطای نوشتاری می‌گیرید؛ و پایتون، معمولا خودش می‌پرسه که آیا منظورتون print با پرانتز بوده.

این، ساده‌ترین نشونه‌ایه که یه آموزش یا یه تیکه کد، مال پایتون ۲ ـه. اگه دیدیدش، اون منبع رو کنار بذارید؛ احتمالا چیزهای دیگه‌ش هم، برای پایتون ۳، درست نیست.

همین کار، با دکمه

حالا که دستی اجرا کردید، دکمه‌ی Run Python File ـی VS Code، یا Run Module ـی IDLE، رو امتحان کنید. همون نتیجه رو می‌بینید. طبق آموزش رسمی VS Code، دکمه، یه پنل ترمینال باز می‌کنه و همون فرمان python یا python3 رو، با اسم فایل، می‌زنه.

یعنی دکمه، فقط یه میان‌بره. دونستن فرمان پشتش، مهمه؛ چون یه روز، که برنامه‌تون رو روی یه سرور، یا روی کامپیوتری بی ویرایشگر، اجرا می‌کنید، دکمه‌ای در کار نیست؛ فقط ترمینال و فرمان. ایستگاه یازدهم، که خودکارسازیه، برنامه‌هایی می‌سازه که اصلا از ترمینال اجرا می‌شن.

یه خط، بی فایل

طبق آموزش رسمی، یه راه دیگه برای اجرای مفسر، گزینه‌ی c ـه: یه دستور پایتون رو، مستقیم، از خط فرمان اجرا می‌کنه؛ بی فایل. مثلا روی مک و لینوکس، python3 -c "print(2 + 3)"، و روی ویندوز با python. همون سند می‌گه چون دستورهای پایتون، اغلب فاصله یا حرف‌های خاص دارن، بهتره کل دستور رو توی نقل‌قول بذارید.

این، برای یه حساب سریع یا امتحان یه خط، بی باز کردن مفسر یا ساختن فایل، به‌دردبخوره. ولی برای هر چیزی بیشتر از یه خط، فایل، خیلی خواناتره.

اجرا، و بعد پوسته

طبق آموزش رسمی، گاهی به‌دردبخوره که یه اسکریپت رو اجرا کنید، و بعد، وارد حالت تعاملی بشید؛ با گزینه‌ی i پیش از اسم فایل. مثلا python3 -i hello.py. فایل اجرا می‌شه، و بعد، به جای برگشتن به ترمینال، اعلان سه‌تایی رو می‌بینید؛ و همه‌ی متغیرهای برنامه، اونجا در دسترسن.

این، همون کاریه که طبق سند رسمی، Run Module ـی IDLE هم می‌کنه: بعد از اجرا، پوسته باز می‌مونه تا نتیجه رو بررسی کنید. برای فهمیدن اینکه آخر برنامه، هر متغیر چه مقداری داشته، خیلی کمک می‌کنه. برای بیرون اومدن، مثل همیشه، quit().

یه نگاه کوتاه: __main__

اگه کد پایتون دیگران رو نگاه کنید، خیلی وقت‌ها، ته فایل‌ها، این خط رو می‌بینید: if __name__ == "__main__":. طبق فصل ماژول‌های آموزش رسمی، وقتی یه فایل رو مستقیم با python اجرا می‌کنید، یه متغیر خاص به اسم __name__، مقدار "__main__" می‌گیره؛ ولی وقتی همون فایل از یه فایل دیگه وارد بشه، نه.

همون سند می‌گه با این خط، یه فایل می‌تونه هم به‌عنوان اسکریپت اجرا بشه، و هم به‌عنوان ماژول وارد بشه؛ چون کدی که زیر این شرط هست، فقط وقتی اجرا می‌شه که فایل، فایل اصلی باشه. لازم نیست الان بفهمیدش؛ ایستگاه هفتم، ماژول و بسته، کامل بازش می‌کنه. فقط اگه دیدیدش، نترسید.

یه برنامه‌ی کوچیک

حالا یه برنامه‌ی کمی بزرگ‌تر، با چیزهایی که امروز یاد گرفتید. یه فایل تازه، greeting.py، بسازید و بنویسید: یه توضیح بالای فایل؛ بعد name = "مریم"؛ و بعد print("سلام", name) و print("امروز اولین روز پایتونه"). اجرا کنید.

اون خط وسطی، name = "مریم"، یه متغیره: یه اسم، برای یه مقدار. طبق آموزش رسمی، علامت مساوی، یه مقدار رو به یه متغیر نسبت می‌ده. حالا اسم رو عوض کنید و دوباره اجرا کنید؛ فقط یه جا عوض شد، و خروجی، با اسم تازه. ایستگاه دوم، کل داستان متغیرها رو از همین‌جا ادامه می‌ده.

چند عادت خوب از روز اول

چند عادت که از همین اولین برنامه، ارزش ساختن دارن:

  • هر تمرین، یه فایل جدا، با اسم انگلیسی و حروف کوچیک.
  • بالای هر فایل، یه توضیح کوتاه که این فایل چی کار می‌کنه.
  • پیش از هر اجرا، ذخیره.
  • هر خطا رو، از خط آخر، با دقت بخونید.
  • هر چیزی که نفهمیدید، توی مفسر، یه خط امتحانش کنید.
  • کد رو کپی نکنید؛ خودتون تایپ کنید.

این شش عادت، بیشتر از هر ترفندی، سرعت یادگیری‌تون رو بالا می‌برن.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «اولین برنامه‌ی پایتون رو چطور بنویسم و اجرا کنم»:

یه فایل hello.py بسازید و توش بنویسید print("سلام دنیا"). ذخیره کنید، توی ترمینال به پوشه‌ی فایل برید، و روی ویندوز python hello.py، یا روی مک و لینوکس python3 hello.py، بزنید. print، متن رو بی نقل‌قول چاپ می‌کنه؛ و اگه اشتباهی بکنید، پایتون با شماره‌ی خط، می‌گه کجا.

چند باور رایج

  • «توی فایل، 2 + 3 خودش جواب رو نشون می‌ده.» توی فایل، فقط print چیزی نشون می‌ده.
  • «پایتون فارسی نمی‌فهمه.» UTF-8 پیش‌فرضه؛ متن فارسی کار می‌کنه.
  • «نقل‌قول تکی و دوتایی فرق دارن.» طبق آموزش رسمی، نتیجه یکیه.
  • «پیام خطا یعنی کامپیوتر خراب شده.» یه معلمه، با شماره‌ی خط.
  • «دکمه‌ی اجرا با فرمان ترمینال فرق داره.» همون فرمان رو می‌زنه.

یه مثال

آیدا، هفتاد و دو سالش بود که نوه‌ش یه لپ‌تاپ بهش داد و گفت پایتون رو امتحان کنه. اولین برنامه‌ش، همین سلام دنیا بود؛ و وقتی دید متن فارسی، درست، توی ترمینال چاپ شد، خندید. بعد، عمدا، همون سه خطای این درس رو ساخت؛ و هر بار، پیام رو با ذره‌بین خوند.

هفته‌ی بعد، به نوه‌ش یه فایل نشون داد که با چند print، فهرست داروهای روزانه‌ش رو، صبح و ظهر و شب، چاپ می‌کرد؛ با یه توضیح بالای فایل. یه برنامه‌ی کوچیک، که هیچ‌چیز پیچیده‌ای نداشت؛ ولی مال خودش بود. پایتون، برای ده تا نود سال، همین‌قدر ساده شروع می‌شه.

تمرین امروز

امروز، اولین نامه‌تون رو بفرستید.

  1. فایل hello.py رو با print("سلام دنیا") بسازید، ذخیره کنید و از ترمینال، با فرمان سیستم‌عامل خودتون، اجرا کنید.
  2. سه print دیگه با سه متن اضافه کنید و ترتیب خروجی رو ببینید.
  3. یه print با یه متن و یه حساب، مثل print("۲ + ۳ =", 2 + 3)، بنویسید.
  4. سه خطای این درس رو عمدا بسازید، و خط آخر پیام هر کدوم رو، توی دفترتون بنویسید.
  5. فایل greeting.py رو با یه متغیر name بسازید، و با اسم خودتون اجرا کنید.

درس بعدی این مسیر، پوسته‌ی تعاملی رو کامل می‌شناسه: امتحان سریع یه خط.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • برنامه، یه فایل py ـه؛ به اجرای یه فایل، اسکریپت می‌گن.
  • print مقدار رو می‌نویسه؛ متن بی نقل‌قول، چند مقدار با فاصله.
  • متن توی نقل‌قول؛ فارسی هم کار می‌کنه، چون UTF-8 پیش‌فرضه.
  • اجرا: python hello.py روی ویندوز، python3 hello.py روی مک و لینوکس.
  • پیام خطا، شماره‌ی خط و نوع خطا رو می‌گه؛ بخونیدش.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس