آموزشپایتون از صفر

درس ۲ از ۵۹، برنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر، حدود ۳۰ دقیقه خواندن

پایتون چیست و چه کاربردی دارد

جواب کوتاه

پایتون (Python) یه زبان برنامه‌نویسی رایگان و متن‌بازه؛ طبق پرسش‌های رایج رسمیش، مفسری، تعاملی و شیءگرا، با ماژول، استثنا، نوع پویا و نوع‌های داده‌ی خیلی سطح بالا؛ و قدرت زیاد رو با نوشتاری خیلی روشن ترکیب می‌کنه. «مفسری» یعنی کد رو مستقیم، بی کامپایل، اجرا می‌کنه؛ «تعاملی» یعنی می‌شه خط به خط، توی یه پوسته، امتحانش کرد؛ و «سطح بالا» یعنی به زبون آدم نزدیک‌تره تا ماشین. پایتون، دستورها رو با تورفتگی گروه می‌کنه، و یه کتابخونه‌ی استاندارد بزرگ داره. همون سند، پایتون رو زبانی همه‌منظوره برای دسته‌های خیلی مختلفی از مسئله‌ها می‌دونه؛ و سایت رسمیش، کاربردهاش رو این‌ها می‌گه: وب و اینترنت، دیتابیس، برنامه‌های گرافیکی، محاسبه‌ی علمی و عددی، آموزش، شبکه، و نرم‌افزار و بازی؛ به‌اضافه‌ی داده، هوش مصنوعی و خودکارسازی کارهای تکراری.

یه خودکار ساده

با یه خودکار ساده، می‌شه فهرست خرید نوشت، یه نامه، یه دفتر حساب، یا حتی یه کتاب. خودکار، یه کار خاص نمی‌کنه؛ ابزاریه که هر نوشته‌ای رو ممکن می‌کنه. و چون ساده‌ست، همه بلدن باهاش کار کنن؛ ولی چیزی که باهاش نوشته می‌شه، می‌تونه خیلی پیچیده باشه.

پایتون، یه خودکاره، برای برنامه‌نویسی. یه زبان ساده، که باهاش هم یه برنامه‌ی پنج‌خطی برای تغییر اسم فایل‌ها می‌شه نوشت، هم یه سیستم تحلیل داده‌ی بزرگ. توی درس قبل نقشه‌ی مسیر رو دیدیم؛ این درس، دقیق می‌گه پایتون چیه، و چه کارهایی باهاش می‌شه کرد.

پایتون چیست

پرسش‌های رایج رسمی پایتون، تعریفش رو این‌طوری می‌گه: پایتون یه زبان برنامه‌نویسی مفسری، تعاملی و شیءگراست؛ ماژول، استثنا، نوع‌دهی پویا، نوع‌های داده‌ی پویای خیلی سطح بالا، و کلاس داره؛ و جز شیءگرایی، سبک‌های دیگه‌ی برنامه‌نویسی، مثل رویه‌ای و تابعی، رو هم پشتیبانی می‌کنه.

این تعریف، پر از کلمه‌های فنیه؛ و بقیه‌ی این درس، هر کدوم رو، یکی‌یکی و ساده، باز می‌کنه. لازم نیست همه رو امروز حفظ کنید؛ کافیه بدونید هر کدوم، کدوم ویژگی پایتون رو توضیح می‌ده. تا آخر این مسیر، با همه‌شون کار کردید.

زبان برنامه‌نویسی یعنی چی

زبان برنامه‌نویسی (Programming Language)، یه زبان نوشتاریه، با قاعده‌های دقیق، که آدم‌ها باهاش به کامپیوتر می‌گن چی کار کنه. کامپیوتر، فقط دستورهای خیلی ساده‌ی خودش رو می‌فهمه، که برای آدم‌ها خوندنشون تقریبا ناممکنه؛ زبان برنامه‌نویسی، پلیه بین زبون آدم و زبون ماشین.

هر زبان، قاعده‌های نوشتاری خودش رو داره؛ مثل زبون‌های آدم‌ها، که دستور زبان خودشون رو دارن. ولی برخلاف زبون آدم‌ها، کامپیوتر هیچ اشتباهی رو نمی‌بخشه: یه پرانتز جاافتاده، یعنی برنامه اجرا نمی‌شه. خبر خوب اینه که پایتون، پیام خطای روشنی می‌ده، که دقیقا می‌گه کجا اشتباه شده.

مفسری یعنی چی

دو راه اصلی برای اجرای یه برنامه هست. بعضی زبان‌ها، اول کل برنامه رو به زبون ماشین ترجمه می‌کنن، که بهش کامپایل می‌گن، و بعد اجرا. پایتون، طبق آموزش رسمیش، یه زبان مفسریه؛ یعنی یه برنامه به اسم مفسر (Interpreter)، کد شما رو می‌خونه و اجرا می‌کنه، بی اینکه شما مرحله‌ی کامپایل جدایی داشته باشید.

آموزش رسمی می‌گه این، وقت زیادی توی توسعه صرفه‌جویی می‌کنه، چون کامپایل و پیوند دادن لازم نیست. مثل فرق ترجمه‌ی کتبی یه کتاب کامل، با یه مترجم هم‌زمان، که حرف‌ها رو همون لحظه ترجمه می‌کنه. نوشتید، اجرا کردید، نتیجه رو دیدید.

مفسر، دو جور کار می‌کنه

طبق آموزش رسمی، مفسر پایتون، کمی شبیه پوسته‌ی ترمینال کار می‌کنه: اگه بی فایل اجراش کنید، دستورها رو، یکی‌یکی و تعاملی، می‌خونه و اجرا می‌کنه؛ و اگه یه اسم فایل بهش بدید، یه برنامه‌ی کامل رو از اون فایل می‌خونه و اجرا می‌کنه.

این دو حالت، دو جور کار با پایتون‌ان. حالت تعاملی، برای امتحان کردن یه ایده‌ی کوچیک؛ و حالت فایل، برای نوشتن برنامه‌ای که بمونه و بارها اجرا بشه. درس پنجم، اولین برنامه رو توی فایل می‌نویسه؛ و درس ششم، حالت تعاملی رو کامل نشون می‌ده.

تعاملی یعنی چی

طبق آموزش رسمی، مفسر پایتون رو می‌شه تعاملی به کار برد؛ که امتحان کردن امکانات زبان، نوشتن برنامه‌های یه‌بارمصرف، یا تست تابع‌ها حین ساختن برنامه رو، راحت می‌کنه. یعنی یه خط می‌نویسید، فورا نتیجه رو می‌بینید، و بر اساسش، خط بعدی رو می‌نویسید.

این، برای یادگیری، یه هدیه‌ست. توی خیلی از زبان‌ها، برای امتحان کردن یه ایده‌ی کوچیک، باید یه فایل بسازید، کامپایل کنید و اجرا کنید. توی پایتون، فقط مفسر رو باز می‌کنید و می‌پرسید؛ مثل حرف زدن با یه آدم صبور، که به هر سوالی، همون لحظه، جواب می‌ده.

اعلان سه‌تایی

آموزش رسمی پایتون، توی فصل سومش، یه نشونه‌ی آشنا رو معرفی می‌کنه: وقتی مفسر تعاملی آماده‌ی گرفتن دستوره، سه علامت بزرگ‌تر نشون می‌ده؛ که بهش اعلان اصلی (Primary Prompt) می‌گن. هر چی بعد از اعلان می‌نویسید، ورودی شماست؛ و خط‌هایی که بی اعلان میان، خروجی مفسرن.

همون فصل می‌گه مفسر، مثل یه ماشین‌حساب ساده کار می‌کنه: یه عبارت می‌نویسید، و مقدارش رو چاپ می‌کنه. با چهار عمل اصلی، و پرانتز برای گروه‌بندی. وقتی توی آموزش‌ها، این سه علامت رو کنار کد دیدید، یعنی اون کد، توی حالت تعاملی نوشته شده.

سطح بالا یعنی چی

زبان‌ها، از نظر فاصله با زبون ماشین، مثل پله‌های یه نردبونن. پایین‌ترین پله، زبون خود پردازنده‌ست؛ فقط صفر و یک. زبان‌های سطح پایین، مثل C، کمی بالاترن، ولی هنوز باید درباره‌ی جزئیات حافظه فکر کنید. پرسش‌های رایج رسمی، پایتون رو یه زبان سطح بالا و همه‌منظوره می‌دونه؛ یعنی نزدیک بالای نردبون، به زبون آدم.

آموزش رسمی هم می‌گه پایتون، چون یه زبان خیلی سطح بالاست، نوع‌های داده‌ی سطح بالا رو از خود جعبه داره، مثل آرایه‌های انعطاف‌پذیر و دیکشنری‌ها. یعنی برای نگه داشتن یه فهرست یا یه دفترچه‌ی تلفن، لازم نیست هیچ چیزی رو از صفر بسازید؛ آماده‌ن.

همه‌منظوره

طبق پرسش‌های رایج رسمی، پایتون یه زبان همه‌منظوره (General-Purpose) ـه، که برای دسته‌های خیلی مختلفی از مسئله‌ها به کار می‌ره. یعنی برای یه کار خاص ساخته نشده؛ مثل خودکار، نه مثل ماشین‌حساب. هر چیزی که با برنامه‌نویسی ممکنه، با پایتون هم ممکنه؛ هرچند برای بعضی کارها، زبان‌های دیگه مناسب‌ترن.

آموزش رسمی، این رو با مقایسه می‌گه: نوشتن اسکریپت پوسته برای بعضی کارها ممکنه، ولی پوسته، بیشتر برای جابه‌جا کردن فایل و تغییر متنه، نه برنامه‌های گرافیکی یا بازی. و پایتون، چون نوع‌های داده‌ی عمومی‌تری داره، برای حوزه‌ی خیلی بزرگ‌تری از مسئله‌ها، کاربرد داره.

نوع‌دهی پویا

یادتون هست که توی مسیر تایپ‌اسکریپت، از نوع ایستا و پویا گفتیم؟ پایتون، طبق پرسش‌های رایج رسمی، نوع‌دهی پویا (Dynamic Typing) داره. یعنی نوع هر مقدار، موقع اجرا مشخص می‌شه، و لازم نیست پیش از استفاده، نوع متغیرها رو بنویسید. آموزش رسمی هم، یکی از دلیل‌های کوتاه بودن برنامه‌های پایتون رو همین می‌دونه: اعلام متغیر و آرگومان لازم نیست.

مثلا می‌نویسید x = 5، و پایتون می‌فهمه x یه عدد صحیحه؛ نوعش، طبق همون فصل سوم آموزش رسمی، int. بعد می‌تونید بنویسید x = "سلام"، و حالا x یه متنه. این، نوشتن رو ساده می‌کنه؛ ولی همون مشکل جاوااسکریپت رو هم داره: خطای نوع، فقط موقع اجرا پیدا می‌شه. ایستگاه پنجم، با راهنمای نوع، بخشی از این رو جبران می‌کنه.

شیءگرا، و سبک‌های دیگه

طبق پرسش‌های رایج رسمی، پایتون شیءگراست؛ یعنی می‌تونید داده و کارهایی که روی اون داده انجام می‌شه رو، توی یه چیز به اسم شیء، کنار هم بذارید. مثلا یه شیء حساب بانکی، که موجودی داره و کارهای واریز و برداشت. ایستگاه هشتم این مسیر، کامل درباره‌ی شیءگرایی و کلاسه.

ولی همون سند تاکید می‌کنه که پایتون فقط شیءگرا نیست؛ سبک‌های دیگه، مثل رویه‌ای، یعنی دستورها پشت سر هم، و تابعی، یعنی ساختن برنامه از تابع‌ها، رو هم پشتیبانی می‌کنه. یعنی مجبور نیستید از روز اول، کلاس بسازید؛ این مسیر، از دستورهای ساده شروع می‌کنه، و کم‌کم، به شیء می‌رسه.

تورفتگی، بخشی از زبانه

توی خیلی از زبان‌ها، مثل جاوااسکریپت، یه گروه دستور، بین دو آکولاد نوشته می‌شه، و تورفتگی، فقط برای قشنگیه. توی پایتون، طبق آموزش رسمی، گروه‌بندی دستورها با تورفتگیه، نه با علامت شروع و پایان. یعنی تورفتگی، بخشی از معنای برنامه‌ست.

پرسش‌های رایج رسمی می‌گه این ایده، از یه زبان قدیمی‌تر به اسم ABC اومده، که سازنده‌ی پایتون، پیش از اون، روش کار کرده بود. فایده‌ش اینه که هر برنامه‌ی پایتون، به‌اجبار، مرتب و خوانا نوشته می‌شه؛ و عیبش، اینه که یه فاصله‌ی اضافه یا کم، می‌تونه برنامه رو خراب کنه. ایستگاه سوم، این قاعده رو کامل باز می‌کنه.

توضیح توی کد

طبق آموزش رسمی، توضیح‌ها (Comments) توی پایتون، با علامت # شروع می‌شن و تا آخر همون خط ادامه دارن. توضیح می‌تونه اول یه خط باشه، یا بعد از کد؛ ولی نه توی یه متن داخل نقل‌قول؛ چون اونجا، # فقط یه علامت معمولیه.

همون سند می‌گه توضیح‌ها، برای روشن کردن کدن، و پایتون اون‌ها رو اجرا نمی‌کنه. یعنی برای خود کامپیوتر، وجود ندارن؛ ولی برای آدمی که بعدا کد رو می‌خونه، که خیلی وقت‌ها خود شما، چند ماه بعده، خیلی مهمن. ایستگاه دوم، یه درس داره درباره‌ی اینکه توضیح خوب، چه شکلیه.

خوانایی، یه اصله

طبق پرسش‌های رایج رسمی، پایتون قدرت زیاد رو با نوشتاری خیلی روشن ترکیب می‌کنه؛ و طبق آموزش رسمی، برنامه‌ها رو فشرده و خوانا می‌نویسه. توی پایتون، خوانایی، یه انتخاب سلیقه‌ای نیست؛ یه اصله، که توی طراحی خود زبان دیده می‌شه.

چرا این‌قدر مهمه؟ چون یه برنامه، یه بار نوشته می‌شه، ولی ده‌ها بار خونده می‌شه؛ برای پیدا کردن خطا، برای اضافه کردن امکان تازه، برای فهمیدن اینکه چی کار می‌کنه. زبانی که خوندنش راحته، یعنی برنامه‌هایی که راحت‌تر نگه‌داری می‌شن؛ و یعنی یاد گرفتن، از روی کد دیگران، ساده‌تر.

ماژول: تیکه‌های قابل استفاده‌ی دوباره

طبق آموزش رسمی، پایتون اجازه می‌ده برنامه رو به ماژول‌هایی تقسیم کنید، که توی برنامه‌های دیگه‌ی پایتون، دوباره به کار برن. ماژول (Module)، یه فایل پایتونه، با تابع‌ها و مقدارهایی که می‌شه از فایل‌های دیگه وارد کرد.

مثل همون کامپوننت‌ها توی مسیر ری‌اکت، یا تقسیم مسیرهای هونو به فایل‌های جدا: هر تیکه، یه کار مشخص، توی فایل خودش. ایستگاه هفتم، ماژول و بسته، یاد می‌ده چطور ماژول خودتون رو بسازید و از ماژول‌های دیگران استفاده کنید.

استثنا: مدیریت خطا

یکی دیگه از ویژگی‌هایی که پرسش‌های رایج رسمی اسم می‌بره، استثنا (Exception) ـه: راه پایتون برای اعلام و مدیریت خطا. وقتی چیزی اشتباه پیش می‌ره، مثلا فایلی که می‌خواید بخونید وجود نداره، پایتون یه استثنا می‌ندازه؛ و اگه جایی نگرفته باشیدش، برنامه با یه پیام روشن متوقف می‌شه.

همون سند، توی داستان ساخت پایتون، می‌گه تجربه‌ی سازنده با مدیریت خطا، باعث شد اهمیت استثنا رو، به‌عنوان یه ویژگی زبان، خوب بفهمه. ایستگاه ششم، فایل و خطا، یاد می‌ده چطور با try و except، این خطاها رو بگیرید و به جای توقف برنامه، یه پیام روشن به کاربر بدید.

کتابخونه‌ی استاندارد

طبق پرسش‌های رایج رسمی، پایتون یه کتابخونه‌ی استاندارد بزرگ داره، که زمینه‌های زیادی رو پوشش می‌ده: کار با متن، مثل عبارت منظم و یونیکد؛ پروتکل‌های اینترنت، مثل HTTP و ایمیل؛ ابزارهای مهندسی نرم‌افزار، مثل تست و ثبت رخداد؛ و رابط‌های سیستم‌عامل، مثل کار با فایل و شبکه.

این، بخشیه از اون چیزی که به پایتون، معروفیت «باتری همراه» داده: یعنی خیلی از کارها رو، بی نصب هیچ بسته‌ی اضافه‌ای، با خود پایتون می‌شه انجام داد. آموزش رسمی هم، از ماژول‌های استاندارد برای کار با فایل، فراخوانی‌های سیستم، شبکه، و حتی رابط‌های گرافیکی، حرف می‌زنه.

انبار بسته‌های پایتون

طبق سایت رسمی پایتون، انبار بسته‌های پایتون (Python Package Index)، که بهش PyPI هم می‌گن، هزاران ماژول از دیگران رو نگه می‌داره. همون سایت می‌گه کتابخونه‌ی استاندارد، کنار ماژول‌هایی که جامعه ساخته، امکان‌های بی‌پایانی فراهم می‌کنن.

یعنی برای تقریبا هر کاری، از خوندن یه فایل اکسل تا ساختن نمودار و وصل شدن به یه سرویس، احتمالا یه بسته‌ی آماده هست. ایستگاه هفتم، یاد می‌ده چطور بسته‌ها رو نصب کنید؛ و مهم‌تر، چطور یه بسته‌ی قابل اعتماد رو از یه بسته‌ی ناشناس تشخیص بدید.

قابل حمل

طبق پرسش‌های رایج رسمی، پایتون قابل حمله؛ روی انواع یونیکس، از جمله لینوکس و مک، و روی ویندوز اجرا می‌شه. آموزش رسمی هم همینو می‌گه: پایتون، روی ویندوز، مک و یونیکس در دسترسه.

یعنی برنامه‌ای که روی ویندوز می‌نویسید، معمولا بی تغییر، روی لپ‌تاپ مک یه همکار، یا روی یه سرور لینوکس، اجرا می‌شه. استثناهای کوچیکی هست، مثل شیوه‌ی نوشتن مسیر فایل‌ها، که ایستگاه ششم، با یه ماژول مخصوص همین کار، حلش می‌کنه.

سادگی بالا، سرعت زیر

طبق آموزش رسمی و پرسش‌های رایج، پایتون قابل گسترشه: با زبان‌های C یا C++، می‌شه تابع‌ها و ماژول‌هایی به پایتون اضافه کرد؛ برای انجام کارهای حساس با بیشترین سرعت. خود مفسر پایتون، با C نوشته شده.

این، راز سرعت پایتون توی کارهای سنگینه: پایتون، به‌تنهایی، از زبان‌هایی مثل C کندتره؛ ولی خیلی از کتابخونه‌های داده و هوش مصنوعی، بخش سنگینشون رو با زبان‌های سریع نوشتن، و پایتون، فقط رابط ساده‌ایه که شما باهاش حرف می‌زنید. سادگی بالا، سرعت زیر.

پایتون چه کاربردی داره

حالا، جواب سوالی که خیلی‌ها جستجو می‌کنن. سایت رسمی پایتون، این زمینه‌ها رو نمونه‌ای از کاربردهاش می‌دونه:

  • توسعه‌ی وب و اینترنت؛ با کتابخونه‌ی استاندارد، برای HTML، JSON، ایمیل و پروتکل‌های اینترنت.
  • دسترسی به دیتابیس.
  • برنامه‌های رومیزی با رابط گرافیکی.
  • محاسبه‌های علمی و عددی.
  • آموزش برنامه‌نویسی.
  • برنامه‌نویسی شبکه.
  • توسعه‌ی نرم‌افزار و بازی.

و دو کاربرد دیگه، که این مسیر جدا بهشون می‌پردازه: داده و هوش مصنوعی، و خودکارسازی.

پایتون توی وب

طبق صفحه‌ی کاربردهای سایت رسمی، پایتون برای توسعه‌ی وب، انتخاب‌های زیادی داره: فریم‌ورک‌های کامل، فریم‌ورک‌های کوچیک، و سیستم‌های مدیریت محتوا. و کتابخونه‌ی استانداردش، پروتکل‌های زیادی از اینترنت رو پشتیبانی می‌کنه؛ مثل HTML، JSON و ایمیل.

یعنی با پایتون، می‌شه بک‌اند یه سایت یا یه API ساخت؛ همون کاری که توی مسیر هونو، با تایپ‌اسکریپت، می‌کنیم. فرقش اینه که سمت مرورگر، همیشه جاوااسکریپته؛ پس پایتون، بیشتر برای بخش سرور به کار می‌ره. ایستگاه یازدهم، یه درس درباره‌ی گرفتن داده از وب داره.

علم و داده

طبق صفحه‌ی کاربردهای سایت رسمی، پایتون توی محاسبه‌های علمی و عددی، خیلی پرکاربرده. پژوهشگرها، از زیست‌شناسی تا اخترشناسی، با پایتون داده‌هاشون رو تحلیل می‌کنن؛ و تحلیلگرهای کسب‌وکار، گزارش‌هاشون رو می‌سازن.

دلیلش، همون ترکیب سادگی و سرعتیه که بالاتر گفتیم: نوشتنش ساده‌ست، پس پژوهشگری که برنامه‌نویس حرفه‌ای نیست، می‌تونه یادش بگیره؛ و کتابخونه‌های عددیش، سریعن. ایستگاه دهم این مسیر، پایتون برای داده و هوش مصنوعی، اولین قدم‌ها رو یاد می‌ده؛ و مسیر SQL و داده، کنارش، کامل‌ترش می‌کنه.

هوش مصنوعی و یادگیری ماشین

امروز، شاید معروف‌ترین کاربرد پایتون، هوش مصنوعی و یادگیری ماشین باشه. بیشتر ابزارهای رایگان و متن‌باز این زمینه، با پایتون کار می‌کنن؛ برای همین، کسی که می‌خواد یادگیری ماشین یاد بگیره، تقریبا همیشه از پایتون شروع می‌کنه.

توی کتابخونه‌ی ما، مسیر یادگیری ماشین، یه درس داره درباره‌ی اینکه چرا پایتون، و چه مقدارش کافیه. و مسیر ساختن اپ با مدل زبانی هم، کنار تایپ‌اسکریپت، با پایتون هم قابل انجامه. ولی یادتون باشه: پایه‌ی همه‌ی این‌ها، همون پایتون ساده‌ایه که این مسیر یاد می‌ده؛ نه یه نسخه‌ی خاص «پایتون هوش مصنوعی».

خودکارسازی کارهای تکراری

همون‌طور که توی درس قبل، از آموزش رسمی گفتیم، یکی از اولین دلیل‌های یاد گرفتن پایتون، خودکار کردن کارهای تکراریه: تغییر اسم صدها فایل، جستجو و جایگزینی توی یه عالمه متن، یا جمع کردن داده از چند جای مختلف. این کاربرد، برای خیلی‌ها، حتی کسایی که هیچ‌وقت برنامه‌نویس حرفه‌ای نمی‌شن، ارزشمندترینه.

آموزش رسمی می‌گه اسکریپت‌های پوسته برای جابه‌جا کردن فایل خوبن، ولی پایتون، یه زبان برنامه‌نویسی واقعیه، با ساختار و پشتیبانی خیلی بیشتر برای برنامه‌های بزرگ. ایستگاه یازدهم، خودکارسازی و وب، و پروژه‌ی دفتر خرج، همین کاربرد رو عملی می‌کنن.

آموزش برنامه‌نویسی

سایت رسمی پایتون، آموزش رو هم یکی از کاربردهاش می‌دونه؛ و پرسش‌های رایج رسمی، توضیح می‌ده چرا. همون سند می‌گه هنوز رایجه که شاگردها رو با زبان‌هایی شروع کنن که نوع ایستا دارن، مثل C یا جاوا؛ ولی شاگردها، شاید با پایتون، به‌عنوان زبان اول، بهتر یاد بگیرن.

و یه دلیل جالب میاره: برای شاگردی که تا حالا برنامه‌نویسی نکرده، یه زبان با نوع ایستا، غیرطبیعی به نظر میاد؛ پیچیدگی اضافه‌ای داره که باید بفهمه، و سرعت کلاس رو کم می‌کنه. پایتون، اجازه می‌ده شاگرد، اول فکر کردن برنامه‌نویسی رو یاد بگیره؛ و بعد، اگه لازم شد، زبان‌های سخت‌گیرتر.

پایتون کجا بهترین انتخاب نیست

پایتون همه‌منظوره‌ست؛ ولی برای همه‌چیز، بهترین نیست. برای کدی که توی مرورگر اجرا می‌شه، جاوااسکریپت و تایپ‌اسکریپت؛ چون مرورگرها، به‌طور معمول، پایتون اجرا نمی‌کنن. برای اپ‌های گوشی، معمولا زبان‌ها و ابزارهای مخصوص همون گوشی‌ها رایج‌ترن.

و برای کارهایی که هر میلی‌ثانیه مهمه، مثل موتور یه بازی سنگین، زبان‌های سطح پایین‌تر، سریع‌ترن؛ هرچند همون‌طور که گفتیم، پایتون می‌تونه با اون زبان‌ها همکاری کنه. دونستن این مرزها، کمک می‌کنه برای هر کار، ابزار درست رو انتخاب کنید.

نسخه‌ها

طبق پرسش‌های رایج رسمی، شماره‌ی نسخه‌های پایتون، به شکل الف، ب، پ ـه؛ مثل ۳٫۱۵٫۲. رقم اول، فقط برای تغییرهای خیلی بزرگ زبان بالا می‌ره؛ رقم دوم، با هر نسخه‌ی تازه‌ی امکانات، که از ۳٫۹ به بعد، هر ۱۲ ماه یه بار میاد؛ و رقم سوم، برای نسخه‌های رفع اشکال.

همون سند می‌گه نسخه‌های رفع اشکال، فقط مشکل‌های شناخته‌شده رو درست می‌کنن، و رابط‌ها، توی یه سری رفع اشکال، ثابت می‌مونن. یعنی برنامه‌ای که برای ۳٫۱۵٫۱ نوشتید، روی ۳٫۱۵٫۲ هم، بی تغییر، کار می‌کنه. درس بعدی، می‌گه کدوم نسخه رو نصب کنید.

فقط پایتون ۳

یه نکته‌ی خیلی مهم، که توی درس قبل هم گفتیم: طبق پرسش‌های رایج رسمی، پایتون ۳ نسخه‌ی پیشنهادیه و بیشتر کتابخونه‌های پرکاربرد پشتیبانیش می‌کنن؛ ولی پایتون ۲، دیگه نگه‌داری نمی‌شه. پایتون ۲ و ۳، توی چند جای مهم با هم فرق دارن؛ و کدی که برای ۲ نوشته شده، معمولا روی ۳ اجرا نمی‌شه.

پس اگه یه آموزش، یه کتاب، یا یه تیکه کد پیدا کردید که برای پایتون ۲ ـه، کنارش بذارید. ساده‌ترین نشونه‌ش، print بی پرانتزه؛ توی پایتون ۳، print یه تابعه و همیشه با پرانتز نوشته می‌شه. کل این مسیر، فقط پایتون ۳ ـه.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «پایتون چیه و چه کاربردی داره»:

پایتون یه زبان برنامه‌نویسی رایگان و متن‌بازه؛ مفسری، یعنی کد مستقیم اجرا می‌شه؛ تعاملی، یعنی خط به خط امتحان می‌شه؛ و سطح بالا، با نوشتاری خوانا که دستورها رو با تورفتگی گروه می‌کنه. کاربردش: وب، دیتابیس، محاسبه‌ی علمی و داده، هوش مصنوعی، خودکارسازی کارهای تکراری، آموزش، شبکه و بازی.

چند باور رایج

  • «پایتون باید اول کامپایل بشه.» مفسریه؛ مستقیم اجرا می‌شه.
  • «تورفتگی توی پایتون فقط برای قشنگیه.» بخشی از معنای برنامه‌ست.
  • «پایتون فقط شیءگراست.» رویه‌ای و تابعی هم پشتیبانی می‌شه.
  • «پایتون توی مرورگر هم مثل جاوااسکریپت اجرا می‌شه.» به‌طور معمول نه؛ بیشتر برای سرور.
  • «پایتون کنده، پس به درد کار جدی نمی‌خوره.» کتابخونه‌هاش، زیرش، سریعن.

یه مثال

یه معلم ریاضی دبیرستان، هر ترم صدها برگه‌ی امتحان رو تصحیح می‌کرد و نمره‌ها رو، دستی، توی یه جدول می‌نوشت، و بعد، میانگین و بیشترین و کمترین هر کلاس رو حساب می‌کرد. یه همکار گفت پایتون امتحان کنه؛ و اون، با تردید، مفسر رو باز کرد و فقط به‌عنوان ماشین‌حساب ازش استفاده کرد.

چند هفته بعد، با چیزهایی که از ایستگاه‌های پایه و ساختار داده یاد گرفته بود، یه برنامه‌ی بیست‌خطی نوشت که نمره‌ها رو از یه فایل می‌خوند، و آمار هر کلاس رو چاپ می‌کرد. ترم بعد، همین برنامه رو به شاگردهاش نشون داد؛ و چند تاشون، خودشون شروع به یاد گرفتن پایتون کردن. همون کاربرد آموزشی، که سایت رسمی ازش حرف می‌زنه.

تمرین امروز

امروز، بی نصب، با کلمه‌های این درس، پایتون رو توصیف کنید.

  1. برای هر کدوم از کلمه‌های مفسری، تعاملی، سطح بالا و نوع پویا، یه جمله‌ی ساده با زبون خودتون بنویسید.
  2. سه کاربرد از فهرست سایت رسمی رو انتخاب کنید و برای هر کدوم، یه مثال از زندگی خودتون بنویسید.
  3. یه کاری که پایتون براش بهترین انتخاب نیست رو بنویسید، و بگید چرا.
  4. این دستورها رو، مثل یادداشت مادربزرگ، با تورفتگی، روی کاغذ بنویسید: «اگه بارون میاد، چتر بردار و کفش بارونی بپوش؛ وگرنه، عینک آفتابی بردار».
  5. یه سوال که از این درس براتون موند رو بنویسید، تا توی درس‌های بعد، دنبال جوابش بگردید.

درس بعدی، پایتون رو روی ویندوز، مک و لینوکس نصب می‌کنه: نصب پایتون روی ویندوز، مک و لینوکس.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • پایتون زبانی مفسری، تعاملی و سطح بالاست؛ رایگان و متن‌باز.
  • کد مستقیم اجرا می‌شه؛ بی کامپایل.
  • دستورها با تورفتگی گروه می‌شن؛ نوع‌ها موقع اجرا مشخص می‌شن.
  • کتابخونه‌ی استاندارد بزرگ، و هزاران بسته‌ی دیگه.
  • کاربرد: وب، داده، علم، آموزش، خودکارسازی و هوش مصنوعی.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد