آموزشتست نرم‌افزار و سنجش هوش مصنوعی

درس ۲ از ۴۶، برنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر، حدود ۳۰ دقیقه خواندن

تست نرم افزار چیست

جواب کوتاه

طبق سرفصل رسمی و جهانی تست نرم‌افزار، تست، مجموعه‌ای از کارهاست برای پیدا کردن نقص‌ها و سنجیدن کیفیت چیزهایی که توی ساختن نرم‌افزار تولید می‌شن؛ از کد تا نیازمندی‌ها و طراحی. تست، فقط اجرای برنامه نیست: دو جور داره، پویا، که برنامه رو اجرا می‌کنه، و ایستا، که بی اجرا، مثلا با خوندن و بازبینی، نقص پیدا می‌کنه. تست، هم درستی‌سنجی (Verification) ـه، یعنی اینکه سیستم با نیازمندی‌های نوشته‌شده جور باشه، و هم اعتبارسنجی (Validation)، یعنی اینکه واقعا به درد کاربرها بخوره. تست با رفع اشکال فرق داره: تست، خرابی یا نقص رو پیدا می‌کنه؛ رفع اشکال، دلیلش رو پیدا و درستش می‌کنه. و زنجیره‌ی آشنا: آدم اشتباه می‌کنه، اشتباه یه نقص می‌سازه، و نقص، اگه اجرا بشه، ممکنه یه خرابی بشه.

معاینه‌ی فنی ماشین

وقتی ماشین رو برای معاینه‌ی فنی می‌برید، چند جور بررسی انجام می‌شه. بعضی‌ها، با نگاه کردن: لاستیک‌ها صاف نشدن؟ چراغ‌ها شکسته نیستن؟ بعضی‌ها، با روشن کردن و راه انداختن: ترمز درست می‌گیره؟ دود زیادی بیرون نمیاد؟ و همه‌ی این‌ها، با یه فهرست قانونی مقایسه می‌شن.

ولی یه سوال دیگه هم هست، که معاینه‌ی فنی نمی‌پرسه: این ماشین، به درد خانواده‌ی شما می‌خوره؟ جا داره؟ توی کوچه‌تون جا می‌شه؟ تست نرم‌افزار، هر دو سوال رو می‌پرسه. توی درس قبل نقشه‌ی مسیر رو دیدیم؛ این درس، دقیق می‌گه تست چیه.

تست نرم افزار چیست

سرفصل رسمی و جهانی تست نرم‌افزار تست رو این‌طور تعریف می‌کنه: مجموعه‌ای از کارها، برای پیدا کردن نقص‌ها، و سنجیدن کیفیت محصولاتی که توی ساختن نرم‌افزار تولید می‌شن. همون سند می‌گه تست، کیفیت نرم‌افزار رو می‌سنجه، و کمک می‌کنه خطر خراب شدنش موقع استفاده، کم بشه.

دو کلمه توی این تعریف، مهمن: «مجموعه‌ای از کارها»، نه یه کار؛ و «محصولات»، نه فقط برنامه. بخش‌های بعدی، هر کدوم رو باز می‌کنن.

چی رو تست می‌کنیم

توی ساختن نرم‌افزار، فقط کد تولید نمی‌شه. نیازمندی‌ها، یعنی اینکه برنامه باید چی کار کنه؛ داستان‌های کاربر؛ طراحی؛ سندها؛ و خود کد. سرفصل رسمی، به همه‌ی این‌ها، محصول کار (Work Product) می‌گه؛ و همه‌شون، می‌تونن نقص داشته باشن.

سرفصل، به چیزی که داره تست می‌شه، موضوع تست (Test Object) می‌گه. یعنی موضوع تست، می‌تونه یه تابع کوچیک باشه، یه سیستم کامل، یا حتی یه سند نیازمندی. یه نیازمندی مبهم، که دو نفر دو جور می‌فهمنش، خودش یه نقصه؛ و پیدا کردنش، پیش از نوشتن حتی یه خط کد، ارزون‌ترین نقص‌یابیه.

تست، فقط اجرای برنامه نیست

سرفصل رسمی، صاف می‌گه: یه تصور اشتباه رایج، اینه که تست، فقط اجرای تست‌هاست؛ یعنی اجرای برنامه و دیدن نتیجه. ولی تست، کارهای دیگه‌ای هم داره، و باید با کل چرخه‌ی ساختن نرم‌افزار هماهنگ باشه.

مثل یه کوه یخ: اجرای تست، فقط نوک بیرون از آبه. زیرش، برنامه‌ریزی هست، تحلیل اینکه چی باید تست بشه، طراحی موردهای آزمون، آماده کردن داده و محیط، و بعد از اجرا، گزارش و جمع‌بندی. سرفصل می‌گه تست، فقط یه کار فنی نیست؛ باید درست برنامه‌ریزی، مدیریت، برآورد، پایش و کنترل بشه.

تست ایستا و تست پویا

طبق سرفصل رسمی، تست دو جوره. تست پویا (Dynamic Testing)، نرم‌افزار رو اجرا می‌کنه؛ همون رانندگی توی معاینه‌ی فنی. تست ایستا (Static Testing)، بی اجرا انجام می‌شه؛ همون نگاه کردن به لاستیک‌ها. سرفصل می‌گه تست ایستا، شامل بازبینی‌ها و تحلیل ایستاست.

بازبینی (Review)، یعنی آدم‌ها، یه سند یا کد رو می‌خونن و نقص‌هاش رو پیدا می‌کنن. تحلیل ایستا (Static Analysis)، یعنی یه ابزار، کد رو بی اجرا می‌خونه و مشکل‌های مشخصی رو پیدا می‌کنه. هر دو، نقص رو مستقیم پیدا می‌کنن؛ ولی تست پویا، اول یه خرابی می‌بینه، و بعد باید دنبال نقصش گشت.

چرا تست ایستا ارزشمنده

سرفصل رسمی، چند دلیل برای ارزش تست ایستا داره. یک، نقص رو توی اولین مرحله‌های ساختن پیدا می‌کنه؛ حتی پیش از اینکه کدی برای اجرا باشه. دو، نقص‌هایی رو پیدا می‌کنه که تست پویا نمی‌تونه؛ مثل کدی که هیچ‌وقت اجرا نمی‌شه، یا نقص توی سندهایی که اصلا اجرا‌شدنی نیستن.

و سه، یه فایده‌ی انسانی: وقتی آدم‌های مختلف، با هم، یه نیازمندی رو بازبینی می‌کنن، فهم مشترک می‌سازن. سرفصل می‌گه هرچند بازبینی هزینه داره، کل هزینه‌ی پروژه، معمولا خیلی کمتر از وقتیه که هیچ بازبینی‌ای نشه؛ چون وقت کمتری صرف درست کردن نقص‌ها، دیرتر، می‌شه.

درستی‌سنجی و اعتبارسنجی

سرفصل رسمی، یه تصور اشتباه دیگه رو هم می‌گه: اینکه تست، فقط درستی‌سنجی (Verification) ـه؛ یعنی بررسی اینکه سیستم، با نیازمندی‌های نوشته‌شده، جور هست یا نه. ولی تست، اعتبارسنجی (Validation) هم هست؛ یعنی بررسی اینکه سیستم، توی محیط واقعیش، نیاز کاربرها و بقیه‌ی آدم‌های درگیر رو برآورده می‌کنه یا نه.

یه راه ساده برای یادتون موندن: درستی‌سنجی می‌پرسه «درست ساختیمش؟»؛ اعتبارسنجی می‌پرسه «چیز درست رو ساختیم؟». یه برنامه، می‌تونه دقیقا مطابق نیازمندی‌ها باشه، و باز هم به درد هیچ‌کس نخوره؛ چون خود نیازمندی‌ها، غلط بودن.

یه مثال ساده: یه سند نیازمندی می‌گه «دکمه‌ی پرداخت، بعد از پر شدن همه‌ی فرم، فعال می‌شه». برنامه، دقیقا همین کار رو می‌کنه؛ پس درستی‌سنجی، قبوله. ولی کاربرها، نمی‌فهمن چرا دکمه خاکستریه، چون هیچ پیامی نمی‌گه کدوم خونه خالی مونده؛ و بیشترشون، خرید رو نیمه‌کاره ول می‌کنن. اعتبارسنجی، رد شد؛ و هیچ تستی که فقط سند رو با برنامه مقایسه کنه، این رو پیدا نمی‌کرد.

هدف‌های تست

طبق سرفصل رسمی، هدف‌های رایج تست این‌هان:

  • سنجیدن محصولات کار، مثل نیازمندی‌ها، داستان‌های کاربر، طراحی و کد.
  • ایجاد خرابی و پیدا کردن نقص.
  • رسیدن به پوشش لازم موضوع تست.
  • کم کردن خطر کیفیت ناکافی.
  • بررسی اینکه نیازمندی‌های گفته‌شده انجام شدن.
  • بررسی پیروی از قرارداد، قانون و مقررات.
  • دادن اطلاعات به آدم‌های درگیر، برای تصمیم آگاهانه.
  • ساختن اعتماد به کیفیت.
  • اعتبارسنجی اینکه کامل و مطابق انتظاره.

هدف، بسته به شرایط

سرفصل رسمی می‌گه این هدف‌ها، بسته به شرایط، فرق می‌کنن: اینکه چی داره تست می‌شه، توی چه سطحی، چه خطرهایی هست، چه روش ساختنی دنبال می‌شه، و عامل‌های کسب‌وکار، مثل ساختار شرکت، رقابت، یا زمان رسیدن به بازار.

مثلا تست یه بازی موبایل ساده، بیشتر دنبال اعتماد و تجربه‌ی خوبه؛ ولی تست نرم‌افزار یه دستگاه پزشکی، دنبال پیروی از مقررات و کم کردن خطر آسیبه. همون کار، با دو هدف خیلی متفاوت. برای همین، هر تستی، باید از این سوال شروع بشه: هدفم چیه؟

تست و رفع اشکال، دو کار جدا

سرفصل رسمی، صاف می‌گه: تست و رفع اشکال (Debugging)، دو کار جدان. تست، خرابی‌هایی رو نشون می‌ده که از نقص‌ها میان، یا مستقیم، نقص پیدا می‌کنه. رفع اشکال، دلیل خرابی رو پیدا، تحلیل و حذف می‌کنه.

طبق همون سند، وقتی تست پویا یه خرابی رو نشون می‌ده، رفع اشکال معمولا سه قدم داره: تکرار کردن خرابی، تشخیص، یعنی پیدا کردن نقص، و درست کردنش. ولی وقتی تست ایستا یه نقص پیدا می‌کنه، رفع اشکال، فقط حذفشه؛ چون نقص، از قبل پیدا شده، و نیازی به تکرار و تشخیص نیست.

بعد از درست کردن

وقتی یه نقص درست شد، کار تموم نیست. طبق سرفصل رسمی، بعدش، تست تایید (Confirmation Testing) انجام می‌شه؛ یعنی بررسی اینکه درست کردن، واقعا مشکل رو حل کرده. سرفصل می‌گه بهتره همون کسی که تست اول رو انجام داده، تست تایید رو هم انجام بده.

و بعد، تست رگرسیون (Regression Testing): بررسی اینکه درست کردن، یه جای دیگه رو خراب نکرده باشه. این اتفاق، خیلی رایج‌تر از اونیه که فکر می‌کنید؛ یه تغییر کوچیک، یه جای دور رو خراب می‌کنه. ایستگاه دوم، یه درس کامل درباره‌ی تست رگرسیون داره.

اشتباه، نقص، خرابی

سرفصل رسمی، این زنجیره رو این‌طور می‌گه: آدم‌ها اشتباه (Error) می‌کنن، که نقص (Defect) می‌سازه، که بهش باگ یا Fault هم می‌گن؛ و نقص، ممکنه به خرابی (Failure) برسه. همون سند، دلیل‌های اشتباه رو هم می‌گه: فشار زمان، پیچیدگی کار، فرایندها یا زیرساخت، یا فقط خستگی، یا آموزش ناکافی.

این زنجیره، یه پیام مهم داره: اگه فقط خرابی‌ها رو ببینید و درست کنید، همیشه یه قدم عقبید. اگه بفهمید چرا اون اشتباه اتفاق افتاد، مثلا فشار زمان، می‌تونید جلوی اشتباه‌های بعدی رو هم بگیرید.

نقص‌ها کجا پیدا می‌شن

طبق سرفصل رسمی، نقص، فقط توی کد نیست؛ توی سندها هم هست، مثل سند نیازمندی یا اسکریپت تست، و توی چیزهای کمکی، مثل فایل ساخت برنامه. همون سند می‌گه نقصی که توی مرحله‌های اول ساختن، پیدا نشه، معمولا به محصولات معیوب بعدی می‌رسه.

یعنی یه نیازمندی غلط، به یه طراحی غلط می‌رسه، که به یه کد غلط می‌رسه، که به یه تست غلط می‌رسه. یه نقص کوچیک توی اول کار، مثل یه دونه‌ی برف که از کوه پایین میاد و بزرگ و بزرگ‌تر می‌شه. درس چهارم، دقیق درباره‌ی هزینه‌ی همینه.

یه عادت خوب، از همین حالا: هر وقت یه نقص پیدا کردید، یه سوال کوچیک هم بپرسید؛ این نقص، از کدوم مرحله اومده؟ از کد، از طراحی، یا از خود نیازمندی؟ جواب، بهتون می‌گه دفعه‌ی بعد، کجا رو زودتر نگاه کنید.

هر نقصی، به خرابی نمی‌رسه

سرفصل رسمی، یه نکته‌ی جالب داره: بعضی نقص‌ها، اگه اجرا بشن، همیشه به خرابی می‌رسن؛ بعضی، فقط توی شرایط خاص؛ و بعضی، شاید هیچ‌وقت. مثلا یه نقص توی بخشی از کد که فقط سالی یه بار، توی سال کبیسه، اجرا می‌شه.

برای همین، تست، باید حالت‌های خاص رو هم بسنجه؛ نه فقط حالت‌های معمولی. و برای همین، یه برنامه، می‌تونه سال‌ها درست کار کنه، و یه روز، بی هیچ تغییری، خراب بشه: چون اون شرایط خاص، بالاخره پیش اومده.

خرابی، همیشه از نقص نیست

سرفصل رسمی می‌گه اشتباه و نقص، تنها دلیل خرابی نیستن؛ شرایط محیطی هم می‌تونن خرابی بسازن. مثال خود سند: تابش یا میدان‌های الکترومغناطیسی، که توی نرم‌افزار داخل سخت‌افزار، نقص می‌سازن.

توی کار روزمره، مثال‌های ساده‌تری هم هست: یه دیسک که پر شده، یه اینترنت که قطع شده، یه سرویس بیرونی که از دسترس خارج شده. برنامه‌ی خوب، باید با این شرایط هم، درست رفتار کنه؛ و تست خوب، این شرایط رو هم می‌سنجه.

ریشه‌ی مشکل

طبق سرفصل رسمی، ریشه‌ی مشکل (Root Cause)، دلیل بنیادی یه مشکله؛ مثلا شرایطی که به یه اشتباه رسید. ریشه، با تحلیل ریشه‌ای پیدا می‌شه، که معمولا وقتی یه خرابی رخ می‌ده یا یه نقص پیدا می‌شه، انجام می‌شه.

سرفصل می‌گه باور اینه که با رسیدگی به ریشه، مثلا حذفش، می‌شه جلوی خرابی‌ها یا نقص‌های مشابه رو گرفت، یا کمشون کرد. مثل یه گیاه هرز: اگه فقط برگش رو بکنید، دوباره درمیاد؛ ریشه رو باید درآورد.

تست، با تضمین کیفیت فرق داره

سرفصل رسمی می‌گه آدم‌ها، تست و تضمین کیفیت (Quality Assurance) رو، که بهش QA هم می‌گن، معمولا به جای هم به کار می‌برن؛ ولی این دو، یکی نیستن. تست، محصول‌محور و اصلاحیه: روی خود محصول کار می‌کنه، و نقص‌هاش رو پیدا می‌کنه. سرفصل می‌گه تست، یه شکل مهم کنترل کیفیته.

تضمین کیفیت، فرایندمحور و پیشگیرانه‌ست: روی بهتر کردن روش کار تمرکز داره، با این فرض که اگه یه فرایند خوب، درست دنبال بشه، محصول خوبی می‌سازه. و طبق سرفصل، تضمین کیفیت، مسئولیت همه‌ی افراد پروژه‌ست. نتیجه‌ی تست‌ها، برای هر دو به کار میاد: برای تست، درست کردن نقص؛ برای تضمین کیفیت، فهمیدن اینکه فرایندها چقدر خوب کار می‌کنن.

چرا تست لازمه

سرفصل رسمی، چند دلیل برای لازم بودن تست داره. تست، یه راه کم‌هزینه برای پیدا کردن نقص‌هاست؛ که بعد، با رفع اشکال، حذف می‌شن. تست، کیفیت رو، توی مرحله‌های مختلف، مستقیم می‌سنجه؛ و این سنجش، به تصمیم‌های بزرگ، مثل تصمیم انتشار، کمک می‌کنه.

و تست، گاهی، برای پیروی از قرارداد، قانون یا مقررات لازمه. یعنی تست، فقط برای «بهتر شدن» نیست؛ گاهی، بی اون، اصلا اجازه‌ی انتشار ندارید.

تستر، صدای کاربر توی تیمه

یه دلیل جالب دیگه، از سرفصل رسمی: تست، به کاربرها، یه نمایندگی غیرمستقیم توی پروژه می‌ده. تسترها، مطمئن می‌شن که نیاز کاربرها، توی کل مسیر ساختن، دیده می‌شه.

سرفصل می‌گه راه دیگه، آوردن یه گروه نماینده از کاربرها به خود پروژه‌ست؛ که معمولا، به خاطر هزینه‌ی زیاد و پیدا نشدن کاربرهای مناسب، ممکن نیست. پس تستر، باید مثل کاربر فکر کنه: نه مثل کسی که برنامه رو ساخته و می‌دونه کجاش رو نباید زد.

کارهای تست

سرفصل رسمی، کارهای تست رو این‌طور دسته‌بندی می‌کنه:

  1. برنامه‌ریزی: تعیین هدف‌ها و انتخاب روش.
  2. پایش و کنترل: مقایسه‌ی پیشرفت با برنامه، و اصلاح.
  3. تحلیل: چی رو تست کنیم؟
  4. طراحی: چطور تست کنیم؟ ساختن موردهای آزمون.
  5. پیاده‌سازی: آماده کردن داده، محیط و اسکریپت‌ها.
  6. اجرا: اجرای تست‌ها، مقایسه‌ی نتیجه با انتظار، و ثبت.
  7. جمع‌بندی: ثبت نقص‌های باقی‌مونده، نگه داشتن چیزهای مفید، و درس‌گرفتن.

سرفصل می‌گه این کارها، هرچند به نظر میاد پشت سر هم باشن، معمولا تکراری یا همزمان انجام می‌شن، و باید با هر پروژه، جور بشن.

چیزهایی که تست تولید می‌کنه

هر کدوم از این کارها، یه چیزی تولید می‌کنه؛ که سرفصل رسمی، به همه‌شون، محصولات تست (Testware) می‌گه. مثلا برنامه‌ریزی، یه برنامه‌ی تست و یه فهرست خطرها تولید می‌کنه؛ طراحی، موردهای آزمون؛ پیاده‌سازی، اسکریپت‌ها و داده‌ی آزمون؛ و اجرا، گزارش‌های ثبت‌شده و گزارش‌های نقص.

سرفصل می‌گه سازمان‌های مختلف، این‌ها رو خیلی متفاوت می‌سازن و نام‌گذاری می‌کنن؛ پس اسم‌ها مهم نیستن. مهم اینه که بدونید تست، چیزهای ماندگار تولید می‌کنه، که باید نگه‌داری بشن؛ مثل یه مجموعه‌ی تست خودکار، که سال‌ها، با هر تغییر کد، اجرا می‌شه.

ردگیری: هر تست، به یه نیازمندی

سرفصل رسمی، یه مفهوم مهم دیگه هم داره: ردگیری (Traceability). یعنی نگه داشتن رابطه‌ی بین پایه‌ی تست، مثل نیازمندی‌ها، و محصولات تست، مثل موردهای آزمون، و نتیجه‌ها و نقص‌ها. اینکه بدونید هر مورد آزمون، کدوم نیازمندی رو می‌سنجه، و هر نقص، از کدوم تست پیدا شده.

چرا مهمه؟ مثال‌های خود سند: ردگیری موردهای آزمون به نیازمندی‌ها، نشون می‌ده همه‌ی نیازمندی‌ها، تست شدن یا نه؛ و ردگیری نتیجه‌ها به خطرها، نشون می‌ده چقدر خطر، هنوز باقی مونده. بی ردگیری، ممکنه صدها تست داشته باشید، و یه نیازمندی مهم، اصلا تست نشده باشه، بی اینکه بفهمید.

دو نقش توی تست

سرفصل رسمی، دو نقش اصلی رو توی تست می‌گه. نقش مدیریت تست: مسئولیت کلی فرایند تست، تیم، و رهبری؛ که بیشتر روی برنامه‌ریزی، پایش، کنترل و جمع‌بندی تمرکز داره. و نقش تست: مسئولیت بخش فنی؛ که بیشتر روی تحلیل، طراحی، پیاده‌سازی و اجرا تمرکز داره.

سرفصل می‌گه آدم‌های مختلف، توی زمان‌های مختلف، این نقش‌ها رو می‌گیرن؛ مثلا نقش مدیریت تست رو، یه سرپرست تیم، یه مدیر تست، یا یه مدیر توسعه، انجام می‌ده؛ و حتی ممکنه یه نفر، هر دو نقش رو همزمان داشته باشه. یعنی نقش، یه کلاه‌ه، نه یه آدم.

کی تست کنه: سازنده یا یه نفر دیگه

طبق سرفصل رسمی، کمی استقلال، تستر رو در پیدا کردن نقص موثرتر می‌کنه؛ چون سوگیری‌های ذهنی سازنده و تستر، با هم فرق دارن. ولی همون سند می‌گه استقلال، جای آشنایی رو نمی‌گیره؛ برنامه‌نویس‌ها، می‌تونن خیلی از نقص‌های کد خودشون رو، به‌خوبی، پیدا کنن.

سرفصل، چند سطح استقلال رو می‌گه: خود سازنده، هم‌تیمی‌هاش، تسترهای یه تیم دیگه توی همون سازمان، و تسترهای بیرون از سازمان. و می‌گه برای بیشتر پروژه‌ها، بهتره چند سطح با هم باشه. ولی استقلال، معایبی هم داره: تستر مستقل، ممکنه از تیم جدا بیفته، برنامه‌نویس‌ها حس مسئولیت کیفیت رو از دست بدن، و تسترها، گلوگاه یا مقصر تاخیر دیده بشن.

هیچ دو پروژه‌ای، یه جور تست نمی‌شن

سرفصل رسمی می‌گه تست، جدا از بقیه‌ی کارها انجام نمی‌شه؛ بخشی از کل فرایند ساختنه، و هدف نهاییش، کمک به برآورده شدن نیاز کسب‌وکاره. برای همین، روش تست، به چند عامل بستگی داره: آدم‌های درگیر و انتظارشون، اعضای تیم و مهارتشون، حوزه‌ی کار و خطرهاش، عامل‌های فنی، محدودیت‌های پروژه مثل زمان و بودجه، ساختار سازمان، روش ساختن نرم‌افزار، و ابزارها.

یعنی هیچ دستورالعمل یکسانی برای همه‌ی پروژه‌ها نیست. یه تیم سه‌نفره که یه سایت کوچیک می‌سازه، و یه شرکت بزرگ که نرم‌افزار بانک می‌سازه، هر دو تست می‌کنن، ولی خیلی متفاوت. درس بعدی، این رو، به‌عنوان یکی از هفت اصل تست، دوباره می‌بینه.

تست، یه کار فکریه

آخرین نکته‌ی تعریف، از سرفصل رسمی: تسترها از ابزار استفاده می‌کنن، ولی مهمه یادمون باشه که تست، بیشتر یه کار فکریه؛ که دانش تخصصی، مهارت تحلیل، و فکر نقادانه و سیستمی می‌خواد.

یعنی هیچ ابزاری، به‌تنهایی، تست خوب نمی‌سازه. ابزار، کار تکراری رو سریع می‌کنه؛ ولی اینکه چی تست بشه، کجا ممکنه خطا باشه، و نتیجه چه معنایی داره، کار ذهن آدمه. این، توی دوره‌ی هوش مصنوعی، حتی مهم‌تره؛ چون یه مدل، می‌تونه هزار تست بنویسه، ولی هزار تست بی‌هدف، از ده تست درست، بدتره.

پس اگه یه روز، یه نفر گفت «تست، کار ساده‌ایه، فقط دکمه‌ها رو می‌زنی»، بدونید که فقط نوک کوه یخ رو دیده. تست خوب، با یه سوال شروع می‌شه، نه با یه کلیک: اینجا، چی ممکنه خراب بشه، و اگه بشه، به کی آسیب می‌زنه؟

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «تست نرم افزار چیه»:

مجموعه‌ای از کارها برای پیدا کردن نقص و سنجیدن کیفیت نرم‌افزار و چیزهایی که برای ساختنش تولید می‌شن. دو جوره: پویا، با اجرای برنامه؛ ایستا، بی اجرا، با بازبینی و تحلیل. هم می‌پرسه درست ساختیم، هم می‌پرسه چیز درست رو ساختیم. با رفع اشکال فرق داره، و وجود خطا رو نشون می‌ده، نه نبودنش رو.

چند باور رایج

  • «تست، یعنی اجرای برنامه.» تست ایستا، بی اجرا.
  • «تست، فقط بررسی نیازمندی‌هاست.» اعتبارسنجی هم هست.
  • «تست و رفع اشکال یکی‌ان.» دو کار جدا.
  • «تست و تضمین کیفیت یکی‌ان.» محصول در برابر فرایند.
  • «هر نقصی، فورا خرابی می‌سازه.» بعضی هیچ‌وقت.

یه مثال

یه تیم، یه برنامه‌ی نوبت‌دهی پزشکی ساخت. همه‌ی تست‌ها سبز بودن: هر چی توی سند نیازمندی نوشته شده بود، دقیقا کار می‌کرد. ولی بعد از انتشار، بیمارهای مسن، نمی‌تونستن نوبت بگیرن؛ چون دکمه‌ها خیلی ریز بودن، و هیچ‌جای سند، چیزی درباره‌ش ننوشته بود.

درستی‌سنجی، کامل بود؛ اعتبارسنجی، نه. تیم، دفعه‌ی بعد، پیش از نوشتن کد، سند نیازمندی رو با چند کاربر واقعی بازبینی کرد؛ یعنی یه تست ایستا، توی اول کار. نقص، توی خود نیازمندی پیدا شد؛ ارزون‌ترین جای ممکن.

تمرین امروز

امروز، یه نیازمندی رو، مثل تستر، بخونید.

  1. این نیازمندی رو بنویسید: «کاربر می‌تونه رمزش رو عوض کنه.»
  2. پنج سوال بنویسید که این جمله جوابشون رو نمی‌ده؛ مثلا رمز تازه چند حرف باشه؟
  3. برای هر سوال، بگید اگه جواب داده نشه، چه نقصی ممکنه ساخته بشه.
  4. یه سوال اعتبارسنجی بنویسید: کاربر واقعا به این کار نیاز داره؟ کی؟
  5. و بنویسید این کار، تست ایستا بود یا پویا.

درس بعدی، هفت اصل تست رو، یکی‌یکی، باز می‌کنه.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • تست، کارهایی برای پیدا کردن نقص و سنجیدن کیفیته.
  • پویا برنامه رو اجرا می‌کنه؛ ایستا بی اجرا، با خوندن و بازبینی.
  • درستی‌سنجی: مطابق نیازمندی؛ اعتبارسنجی: به درد کاربر.
  • تست پیدا می‌کنه؛ رفع اشکال، دلیل رو پیدا و درست می‌کنه.
  • اشتباه، نقص می‌سازه؛ نقص، ممکنه خرابی بشه.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد