آموزشطراحی رابط کاربری (UI)

درس ۵ از ۳۴، طراحی تجربه و رابط، حدود ۲۵ دقیقه خواندن

سلسله‌مراتب بصری

جواب کوتاه

سلسله‌مراتب بصری، که به انگلیسی بهش Visual Hierarchy می‌گن، یعنی چیدن چیزهای یه صفحه طوری که مهم‌ترین چیز، اول و بیشتر از همه دیده بشه، بعد دومی، و بعد بقیه؛ مثل صفحه‌ی اول یه روزنامه که توی یه ثانیه، می‌فهمید خبر اصلی چیه. ابزارهای اصلیش این‌هان: اندازه، یعنی چیز بزرگ‌تر، مهم‌تر به نظر میاد؛ پررنگی نوشته؛ رنگ و کنتراست، یعنی یه رنگ متفاوت، چشم رو می‌کشه؛ جا، یعنی بالای صفحه و جایی که خوندن از اونجا شروع می‌شه، که توی فارسی، سمت راسته؛ فضای خالی دور یه چیز؛ گروه‌بندی، یعنی چیزهای مرتبط، نزدیک هم؛ و هم‌ترازی. یه اصل رایج کاربردپذیری هم می‌گه هر چیز اضافه، با چیزهای مهم رقابت می‌کنه و دیده شدنشون رو کم می‌کنه. وقتی همه‌چیز یه اندازه و یه رنگ باشه، هیچ‌چیز مهم نیست؛ و آدم، نمی‌دونه از کجا شروع کنه. یه آزمون ساده: چشمتون رو تنگ کنید؛ چیزی که هنوز دیده می‌شه، همون چیزیه که صفحه، داره می‌گه مهم‌ترینه.

صفحه‌ی اول یه روزنامه

صفحه‌ی اول یه روزنامه رو تصور کنید. توی یه ثانیه، بی اینکه حتی یه کلمه بخونید، می‌فهمید خبر اصلی کدومه: همونی که تیترش، از همه درشت‌تره و بالای صفحه‌ست. بعد، چشمتون می‌ره سراغ عکس بزرگ؛ بعد، تیترهای کوچیک‌تر؛ و آخر، متن‌های ریز.

هیچ‌کس، این ترتیب رو به شما نگفته؛ ولی صفحه، با اندازه، جا و فاصله، اون رو بهتون نشون داده. این ترتیب، اسم داره: سلسله‌مراتب بصری. توی درس قبل، ویژگی‌های رابط خوب رو دیدیم؛ اینجا، یکی از قوی‌ترین ابزارهای ساختنش رو، از نزدیک می‌بینیم.

در یه جمله

سلسله‌مراتب بصری، یعنی چیدن چیزهای یه صفحه طوری که مهم‌ترین چیز، اول و بیشتر از همه دیده بشه، بعد دومی، و بعد بقیه. به انگلیسی، بهش Visual Hierarchy، یعنی سلسله‌مراتب یا ترتیب دیدن، می‌گن.

«سلسله‌مراتب»، یعنی یه ترتیب از بالا به پایین؛ مثل رده‌های یه سازمان. توی یه صفحه، این ترتیب، با چشم ساخته می‌شه: کدوم چیز، چشم رو اول می‌کشه، کدوم دوم، و کدوم، فقط وقتی دنبالش بگردید، دیده می‌شه.

چرا مهمه

آدم‌ها، معمولا یه صفحه رو، کلمه‌به‌کلمه نمی‌خونن؛ با یه نگاه سریع، دنبال چیزی می‌گردن که لازم دارن. اگه صفحه، با سلسله‌مراتب خوب، بهشون نشون بده چی کجاست، زود پیداش می‌کنن. اگه نه، گیج می‌شن، یا می‌رن.

سلسله‌مراتب، همچنین، کمک می‌کنه آدم بفهمه کار اصلی این صفحه چیه. یه صفحه‌ی خرید، که دکمه‌ی «خرید»ش، از همه چیز پررنگ‌تره، به آدم می‌گه «این صفحه، برای خریده». یه صفحه که ده تا دکمه‌ی هم‌اندازه داره، هیچ‌چیز نمی‌گه.

وقتی همه‌چیز یه اندازه‌ست

حالا یه صفحه رو تصور کنید که همه‌ی نوشته‌هاش، یه اندازه، یه رنگ و یه پررنگی‌ان؛ و همه‌ی دکمه‌هاش، شبیه همن. آدم، وقتی این صفحه رو باز می‌کنه، نمی‌دونه از کجا شروع کنه. باید همه‌چیز رو بخونه تا بفهمه چی مهمه.

این، یه قانون ساده‌ست: وقتی همه‌چیز مهمه، هیچ‌چیز مهم نیست. برعکسش هم درسته: وقتی همه‌چیز داد می‌زنه، با رنگ‌های تند و نوشته‌های درشت، باز هم هیچ‌چیز، دیده نمی‌شه. سلسله‌مراتب، یعنی انتخاب؛ یعنی تصمیم بگیرید چی، از همه مهم‌تره.

اول، تصمیم بگیرید چی مهم‌تره

پیش از هر کار ظاهری، یه سوال ساده بپرسید: آدمی که این صفحه رو باز می‌کنه، اول از همه، چی لازم داره؟ و بعد، چی؟ جواب این سوال، از کار UX میاد: از شناختن آدم‌ها و کاری که می‌خوان انجام بدن.

یه تمرین خوب: همه‌ی چیزهایی که روی صفحه هست رو، روی یه برگه بنویسید، و به ترتیب اهمیت، شماره بدید. فقط یه چیز، می‌تونه شماره‌ی یک باشه. وقتی این ترتیب روشن شد، ابزارهای این درس، کمک می‌کنن همین ترتیب، روی صفحه، دیده بشه.

ابزار اول: اندازه

ساده‌ترین و قوی‌ترین ابزار سلسله‌مراتب، اندازه‌ست. چیز بزرگ‌تر، طبیعتا، مهم‌تر به نظر میاد و زودتر دیده می‌شه. برای همین، عنوان اصلی، از همه‌ی نوشته‌ها بزرگ‌تره؛ زیرعنوان‌ها، کوچیک‌تر؛ و متن، کوچیک‌تر از اون.

یه نکته‌ی مهم: فرق اندازه‌ها، باید به اندازه‌ی کافی باشه که دیده بشه. اگه عنوان، فقط یه کم از متن بزرگ‌تر باشه، چشم، فرقی نمی‌بینه. بهتره چند اندازه‌ی محدود و با فرق روشن انتخاب کنید، نه ده تا اندازه که هر کدوم، یه ذره با بعدی فرق داره.

ابزار دوم: پررنگی

ابزار دوم، پررنگی نوشته‌ست. یه کلمه‌ی پررنگ، وسط یه متن معمولی، فورا دیده می‌شه. برای همین، پررنگی، برای برجسته کردن چیزهای مهم توی یه متن، مثل یه قیمت یا یه هشدار، خیلی کاربرد داره.

ولی پررنگی هم، مثل همه‌ی ابزارها، با زیاد استفاده کردن، قدرتش رو از دست می‌ده. اگه نصف یه پاراگراف، پررنگ باشه، دیگه هیچ‌چیز، برجسته نیست. یه قاعده‌ی ساده: توی هر بخش، فقط چند کلمه‌ی واقعا مهم رو پررنگ کنید.

ابزار سوم: رنگ

رنگ، چشم رو می‌کشه؛ مخصوصا وقتی بین چیزهای کم‌رنگ، یه چیز رنگی باشه. برای همین، خیلی از سایت‌ها، دکمه‌ی اصلی‌شون رو، با یه رنگ متفاوت از بقیه‌ی صفحه، نشون می‌دن. اون رنگ، به آدم می‌گه «اینجا رو بزن».

قدرت رنگ، از کمیابیشه. اگه همه‌چیز، رنگی و پررنگ باشه، دیگه رنگ، چیزی رو برجسته نمی‌کنه. یه راه خوب، اینه که یه رنگ تند رو، فقط برای مهم‌ترین کار هر صفحه نگه دارید، و بقیه‌ی صفحه رو، با رنگ‌های آروم‌تر، بچینید.

کنتراست، و یه قاعده

کنتراست، یعنی فرق رنگ یه چیز با پس‌زمینه‌ش، هم یه ابزار سلسله‌مراتبه، هم یه قاعده‌ی دسترس‌پذیری. چیزی که کنتراست بیشتری داره، زودتر دیده می‌شه؛ چیزی که کنتراست کمتری داره، عقب‌تر می‌ره.

ولی کم کردن کنتراست، برای عقب بردن یه نوشته، یه حد داره. طبق یه استاندارد جهانی دسترس‌پذیری، نوشته‌ی معمولی، دست‌کم باید نسبت کنتراست چهار و نیم به یک، و نوشته‌ی بزرگ، سه به یک، داشته باشه. یعنی حتی نوشته‌های کم‌اهمیت‌تر، باید خوانا بمونن؛ فقط کمتر برجسته.

ابزار چهارم: جا

جایی که یه چیز قرار گرفته، هم روی سلسله‌مراتب اثر داره. بالای صفحه، معمولا زودتر دیده می‌شه تا پایین. و جایی که خوندن، از اونجا شروع می‌شه، معمولا اولین جاییه که چشم، بهش می‌ره.

برای همین، چیزهای مهم، معمولا بالای صفحه و توی جای شروع خوندن قرار می‌گیرن. ولی این، قانون مطلق نیست: روی گوشی، دکمه‌ی اصلی، گاهی پایین صفحه‌ست، جایی که شست، راحت بهش می‌رسه؛ و با یه رنگ پررنگ، با وجود جای پایین، هنوز بیشتر از همه دیده می‌شه.

توی فارسی، از راست

یه نکته‌ی مهم برای صفحه‌های فارسی: خوندن، از راست شروع می‌شه. پس جای شروع چشم، معمولا گوشه‌ی بالا و راست صفحه‌ست، نه بالا و چپ، که توی صفحه‌های انگلیسی هست. خیلی از الگوهایی که از طراحی انگلیسی گرفته می‌شن، باید برای فارسی، برعکس بشن.

مثلا لوگو و منوی اصلی، معمولا بالا و راست می‌آن؛ و ترتیب چیزهایی که کنار هم‌ان، از راست به چپ خونده می‌شه. صفحه‌ای که این رو رعایت نکنه، چشم آدم رو، از جای اشتباه، شروع می‌کنه؛ و سلسله‌مراتب، به‌هم می‌ریزه.

ابزار پنجم: فضای خالی

فضای خالی، یعنی جای خالی دور یه چیز، یکی از کم‌دیده‌ترین و قوی‌ترین ابزارهای سلسله‌مراتبه. چیزی که دورش، فضای خالی زیادیه، بیشتر دیده می‌شه و مهم‌تر به نظر میاد؛ مثل یه تابلوی نقاشی، تنها روی یه دیوار بزرگ.

برای همین، به جای اینکه چیز مهم رو، فقط بزرگ‌تر یا رنگی‌تر کنید، گاهی کافیه دورش رو خالی کنید. و صفحه‌ای که هیچ فضای خالی‌ای نداره، حتی اگه چیزهای مهمش بزرگ باشن، شلوغ و خسته‌کننده به نظر میاد. به این فضا، White Space، یعنی فضای سفید یا خالی، می‌گن.

ابزار ششم: گروه‌بندی

چشم آدم، چیزهایی که نزدیک هم‌ان رو، یه گروه می‌بینه. پس چیزهایی که به هم ربط دارن، مثل اسم یه محصول، قیمتش، و دکمه‌ی خریدش، باید نزدیک هم باشن؛ و چیزهایی که جدان، با فاصله‌ی بیشتر از هم. به این، Proximity، یعنی نزدیکی، می‌گن.

گروه‌بندی، کمک می‌کنه سلسله‌مراتب، چند لایه داشته باشه: اول، آدم گروه‌ها رو می‌بینه؛ بعد، توی هر گروه، چیز مهم‌تر رو. یه صفحه با گروه‌های روشن، حتی اگه چیزهای زیادی داشته باشه، مرتب و فهمیدنی به نظر میاد.

ابزار هفتم: هم‌ترازی

هم‌ترازی، یعنی چیزها، روی یه خط نامرئی، کنار هم قرار بگیرن. وقتی چیزها هم‌ترازن، صفحه مرتب و آروم به نظر میاد، و چشم، راحت از یه چیز به چیز بعدی می‌ره. وقتی هم‌تراز نیستن، صفحه، به‌هم‌ریخته و پراکنده دیده می‌شه.

یه چیزی که عمدا از هم‌ترازی بیرون زده، می‌تونه برجسته بشه؛ ولی فقط اگه بقیه، مرتب باشن. توی صفحه‌ای که همه‌چیزش نامرتبه، بیرون زدن یه چیز، دیده نمی‌شه. نظم، اول؛ و بعد، شکستن آگاهانه‌ی نظم، برای برجسته کردن.

تکرار، یعنی هم‌ارزی

وقتی چند چیز، یه شکل دارن، مثلا چند کارت محصول با یه اندازه و یه ظاهر، چشم، اون‌ها رو هم‌ارز می‌بینه؛ یعنی هیچ‌کدوم از بقیه مهم‌تر نیست. این، برای فهرست‌ها، خیلی خوبه: آدم، بی فکر کردن، می‌فهمه این‌ها، گزینه‌های هم‌سطحن.

طبق یه اصل رایج کاربردپذیری، یکسانی، کمک می‌کنه آدم‌ها، یه بار یاد بگیرن و همه‌جا استفاده کنن. توی سلسله‌مراتب هم، یکسانی، کمک می‌کنه لایه‌ها روشن بمونن: همه‌ی عنوان‌های یه سطح، یه شکل؛ همه‌ی دکمه‌های اصلی، یه شکل.

سه سطح، معمولا کافیه

بیشتر صفحه‌ها، با سه سطح سلسله‌مراتب، به خوبی کار می‌کنن: سطح اول، یه یا دو چیز که باید اول دیده بشن؛ سطح دوم، چیزهای مهمی که بعدش میان؛ و سطح سوم، جزئیات و اطلاعات کمکی.

وقتی سطح‌ها خیلی زیاد بشن، مثلا شش اندازه‌ی نوشته و پنج رنگ مختلف، چشم، دیگه نمی‌تونه ترتیب رو بفهمه. وقتی خیلی کم باشن، یعنی همه یه سطح، صفحه صاف و گیج‌کننده می‌شه. سه سطح روشن، معمولا بهترین تعادله.

عنوان‌ها، برای چشم و برای ماشین

عنوان‌ها، یکی از مهم‌ترین ابزارهای سلسله‌مراتب توی صفحه‌های نوشتاری‌ان. یه عنوان اصلی، چند زیرعنوان، و شاید زیرعنوان‌های کوچیک‌تر. این ساختار، به آدم کمک می‌کنه صفحه رو، سریع، مرور کنه و بخشی که لازم داره رو، پیدا کنه.

ولی این ترتیب، فقط برای چشم نیست. یه استاندارد جهانی دسترس‌پذیری، می‌گه ساختار و رابطه‌ی اطلاعات، که با ظاهر نشون داده می‌شه، باید توی کد هم، درست مشخص بشه؛ تا کسایی که با صفحه‌خوان کار می‌کنن، و موتورهای جستجو، هم بتونن این ترتیب رو بفهمن. عنوانی که فقط درشت شده، ولی توی کد عنوان نیست، برای اون‌ها، عنوان نیست.

هر صفحه، یه کار اصلی

یه قاعده‌ی خوب برای سلسله‌مراتب دکمه‌ها: هر صفحه، یه کار اصلی داشته باشه، و دکمه‌ی اون کار، از همه‌ی دکمه‌ها، بیشتر دیده بشه. توی صفحه‌ی محصول، «افزودن به سبد»؛ توی صفحه‌ی ثبت‌نام، «ثبت‌نام»؛ توی صفحه‌ی تماس، «فرستادن».

وقتی دو یا سه دکمه، همه با همون رنگ و اندازه، با هم برای توجه رقابت می‌کنن، آدم، یه لحظه، گیج می‌شه که کدوم رو بزنه. یه دکمه‌ی اصلی روشن، این لحظه رو حذف می‌کنه.

کارهای دوم، کم‌رنگ‌تر

بیشتر صفحه‌ها، علاوه بر کار اصلی، چند کار دوم هم دارن: «انصراف»، «برگشت»، «ذخیره برای بعد». این دکمه‌ها، باید باشن، ولی کمتر برجسته؛ مثلا فقط با یه خط دور، یا به شکل یه لینک ساده.

یه نکته‌ی مهم: کارهای خطرناک، مثل «پاک کردن»، نباید با دکمه‌ی اصلی، هم‌شکل و کنار هم باشن؛ چون آدم ممکنه اشتباهی بزنه‌شون. بهتره جدا، کم‌رنگ‌تر، و اگه لازمه، با یه تایید، باشن. سلسله‌مراتب، اینجا، به پیشگیری از خطا هم کمک می‌کنه.

آدم‌ها مرور می‌کنن، نمی‌خونن

آدم‌ها، توی صفحه‌ها، معمولا هر کلمه رو نمی‌خونن؛ چشمشون، سریع، روی عنوان‌ها، کلمه‌های پررنگ و شروع پاراگراف‌ها، می‌چرخه، تا ببینه چی به کارش میاد. سلسله‌مراتب خوب، این مرور سریع رو، آسون می‌کنه.

برای همین، عنوان‌ها باید گویا باشن، نه کلی: «هزینه‌ی ارسال» بهتر از «اطلاعات بیشتر»ه. پاراگراف‌ها، کوتاه؛ و مهم‌ترین حرف هر پاراگراف، اولش. آدمی که فقط عنوان‌ها و جمله‌های اول رو بخونه، باید بتونه بفهمه صفحه، درباره‌ی چیه.

عکس‌ها، چشم رو می‌کشن

عکس‌ها، مخصوصا عکس آدم‌ها و چهره‌ها، خیلی قوی چشم رو می‌کشن. یه عکس بزرگ، می‌تونه از هر عنوانی، زودتر دیده بشه. این، می‌تونه یه کمک باشه، یا یه مشکل؛ بستگی داره عکس، به کار اصلی صفحه کمک کنه یا نه.

عکسی که کار اصلی رو نشون می‌ده، مثل عکس محصول کنار دکمه‌ی خرید، سلسله‌مراتب رو قوی‌تر می‌کنه. عکسی که فقط برای تزئینه و بزرگ‌ترین چیز صفحه‌ست، حواس رو، از کار اصلی، پرت می‌کنه. پیش از گذاشتن یه عکس بزرگ، بپرسید: این، چشم رو به کجا می‌بره؟

آیکون و نشونه‌ها

آیکون‌ها و نشونه‌های کوچیک، مثل یه علامت هشدار یا یه برچسب «تازه»، می‌تونن یه چیز رو، بین بقیه، برجسته کنن. ولی اگه هر چیزی، یه برچسب یا یه علامت داشته باشه، دیگه هیچ‌چیز برجسته نیست.

یه قاعده‌ی ساده: نشونه‌های برجسته‌کننده رو، فقط برای چیزهایی نگه دارید که واقعا با بقیه فرق دارن. یه برچسب «پرفروش»، روی یه محصول، کمک می‌کنه؛ روی همه‌ی محصول‌ها، فقط شلوغی میاره.

حرکت، قوی‌ترین جاذبه

هیچ‌چیز، به اندازه‌ی حرکت، چشم رو نمی‌کشه. یه چیز که روی صفحه تکون می‌خوره، فورا، از هر چیز ثابتی، بیشتر دیده می‌شه. برای همین، حرکت، ابزار خیلی قوی‌ایه؛ ولی باید با احتیاط استفاده بشه.

یه بنر چشمک‌زن یا یه چیز که مدام تکون می‌خوره، سلسله‌مراتب کل صفحه رو به‌هم می‌ریزه؛ چون چشم، هی به سمتش کشیده می‌شه، حتی اگه مهم‌ترین چیز نباشه. حرکت رو، فقط برای لحظه‌های کوتاه و مهم نگه دارید؛ مثل یه پیام «ذخیره شد» که یه لحظه ظاهر می‌شه.

وقتی همه داد می‌زنن

یه اشتباه رایج، اینه که هر کسی توی یه تیم، می‌خواد چیز مربوط به خودش، برجسته‌تر باشه: فروش، می‌خواد تخفیف درشت‌تر باشه؛ پشتیبانی، می‌خواد شماره‌ی تماس پررنگ‌تر باشه؛ بازاریابی، می‌خواد بنر بزرگ‌تر باشه. نتیجه، صفحه‌ایه که همه‌چیزش، داد می‌زنه.

صفحه‌ای که همه‌چیزش برجسته‌ست، مثل یه بازار شلوغه که همه‌ی فروشنده‌ها، با هم، داد می‌زنن: هیچ صدایی، شنیده نمی‌شه. سلسله‌مراتب، یعنی اینکه یه نفر، تصمیم بگیره، و به بیشتر چیزها، بگه «تو، الان، اولویت نیستی».

چیزهای اضافه، با مهم‌ها رقابت می‌کنن

یه اصل رایج کاربردپذیری، می‌گه رابط‌ها نباید اطلاعات بی‌ربط یا کمتر لازم داشته باشن؛ چون هر تیکه‌ی اضافه، با تیکه‌های لازم، رقابت می‌کنه و دیده شدن نسبی‌شون رو، کم می‌کنه. یعنی هر چیزی که به صفحه اضافه می‌کنید، یه کم از قدرت چیزهای مهم، کم می‌کنه.

برای همین، یکی از بهترین راه‌های قوی‌تر کردن سلسله‌مراتب، اضافه کردن نیست؛ برداشتنه. پیش از اینکه یه چیز مهم رو، بزرگ‌تر یا رنگی‌تر کنید، ببینید چه چیزهایی رو می‌شه برداشت؛ تا چیز مهم، خودبه‌خود، بیشتر دیده بشه.

سلسله‌مراتب روی گوشی

روی گوشی، صفحه کوچیکه، و آدم، فقط یه بخش کوچیک رو، یه بار می‌بینه. پس سلسله‌مراتب، اینجا، بیشتر از ترتیب از بالا به پایین ساخته می‌شه: چیز مهم‌تر، بالاتر؛ و چیزهای کمتر مهم، پایین‌تر، جایی که آدم، فقط اگه بخواد، بهشون می‌رسه.

یه اشتباه رایج، اینه که صفحه‌ی دسکتاپ، که چیزهاش کنار هم بودن، روی گوشی، فقط زیر هم چیده بشه، بی فکر کردن به ترتیب. نتیجه، اینه که چیز مهم، گاهی، خیلی پایین می‌افته و دیده نمی‌شه. روی گوشی، ترتیب رو، از اول، دوباره بچینید.

صفحه‌های بلند

توی صفحه‌های بلند، مثل یه مقاله یا یه صفحه‌ی محصول پرجزئیات، سلسله‌مراتب، کمک می‌کنه آدم، توی صفحه گم نشه. عنوان‌های روشن، بخش‌های جدا با فاصله‌ی کافی، و گاهی یه فهرست کوتاه از بخش‌ها، بالای صفحه، که آدم بتونه مستقیم، به بخشی که لازم داره، بره.

یه نکته‌ی دیگه: کار اصلی، مثل دکمه‌ی خرید، نباید فقط ته صفحه باشه. بهتره هم بالای صفحه، کنار اطلاعات اصلی، و هم جایی که آدم، بعد از خوندن جزئیات، بهش می‌رسه، باشه. آدم نباید برای انجام کار اصلی، کل صفحه رو، دوباره بالا بره.

سلسله‌مراتب توی فرم‌ها

فرم‌ها هم، سلسله‌مراتب لازم دارن. اسم هر خونه، روشن و نزدیک خونه‌ی خودش؛ خونه‌های مرتبط، مثل اسم و فامیل، کنار هم توی یه گروه؛ و دکمه‌ی اصلی فرم، مثل «ثبت»، برجسته و آخر فرم. گروه‌بندی خوب، یه فرم بلند رو، به چند بخش کوچیک‌تر و قابل‌تحمل‌تر، تبدیل می‌کنه.

پیام‌های خطا هم، جای خودشون رو توی این ترتیب دارن: درست کنار خونه‌ای که مشکل داره، با کنتراست کافی و شاید یه علامت؛ نه یه جای دور، که آدم، دنبالش بگرده. فرم با سلسله‌مراتب روشن، کمتر نیمه‌کاره رها می‌شه.

آزمون چشم تنگ

یه آزمون خیلی ساده برای سنجیدن سلسله‌مراتب: یه کم از صفحه فاصله بگیرید، و چشمتون رو، تا جایی که نوشته‌ها تار بشن، تنگ کنید. حالا ببینید چه چیزهایی، هنوز دیده می‌شن. به این، Squint Test، یعنی آزمون چشم تنگ، می‌گن.

اگه چیزی که هنوز دیده می‌شه، همون مهم‌ترین چیز صفحه‌ست، یعنی سلسله‌مراتب، درسته. اگه یه بنر تزئینی یا یه عکس بی‌ربط، از همه بیشتر دیده می‌شه، یعنی صفحه، داره به آدم، چیز اشتباهی رو، مهم‌ترین نشون می‌ده. این آزمون، چند ثانیه طول می‌کشه و هیچ ابزاری نمی‌خواد.

آزمون پنج ثانیه

یه آزمون دیگه، با یه آدم دیگه: صفحه رو، فقط پنج ثانیه، به یه نفر که اولین بار می‌بینتش، نشون بدید؛ بعد، صفحه رو ببندید و بپرسید: «این صفحه درباره‌ی چی بود؟ اگه می‌خواستی یه کار انجام بدی، کجا رو می‌زدی؟»

اگه جواب‌ها، همون چیزی‌ان که شما می‌خواستید، سلسله‌مراتب، کار کرده. اگه آدم، فقط یه عکس یا یه چیز فرعی رو یادشه، یعنی صفحه، پیام اصلیش رو، توی اون چند ثانیه‌ی اول، نرسونده. خیلی از آدم‌ها، توی دنیای واقعی، به همین چند ثانیه، برای تصمیم ماندن یا رفتن، اکتفا می‌کنن.

برای کسب‌وکار کوچیک

برای یه کسب‌وکار کوچیک، بهتر کردن سلسله‌مراتب، یکی از ارزون‌ترین و موثرترین کارهاست. صفحه‌ی اصلی سایتتون رو باز کنید و آزمون چشم تنگ رو انجام بدید. بعد، از خودتون بپرسید: کار اصلی این صفحه چیه، و آیا دکمه‌ش، از همه بیشتر دیده می‌شه؟

اگه نه، سه کار ساده معمولا کافیه: چند چیز اضافه رو بردارید؛ دکمه‌ی اصلی رو، با یه رنگ متفاوت و فضای خالی دورش، برجسته کنید؛ و عنوان اصلی رو، به اندازه‌ی کافی بزرگ کنید که اول دیده بشه. همین سه کار، اغلب، تغییر روشنی می‌سازن.

اشتباه‌های رایج

چند اشتباه رایج: همه‌چیز یه اندازه و یه رنگ؛ همه‌چیز داد زدن؛ چند دکمه‌ی هم‌شکل که با هم رقابت می‌کنن؛ عکس تزئینی بزرگ که حواس رو پرت می‌کنه؛ عنوان‌هایی که فقط درشت شدن ولی توی کد عنوان نیستن؛ و حرکت‌های مدام.

یه اشتباه دیگه، شروع از جای اشتباه برای صفحه‌های فارسیه؛ یعنی چیدن چیزهای مهم، از چپ، مثل صفحه‌های انگلیسی. و یه اشتباه آخر: برجسته کردن کار خطرناک، مثل «پاک کردن»، به اندازه‌ی کار اصلی.

چند واژه

Visual Hierarchy، یعنی سلسله‌مراتب بصری. White Space، یعنی فضای خالی. Proximity، یعنی نزدیکی؛ گروه دیدن چیزهای نزدیک. Alignment، یعنی هم‌ترازی. Contrast، یعنی کنتراست. Emphasis، یعنی تاکید یا برجسته‌سازی.

Primary Action، یعنی کار اصلی. Secondary Action، یعنی کار دوم. Scanning، یعنی مرور سریع. Squint Test، یعنی آزمون چشم تنگ. Heading، یعنی عنوان. این واژه‌ها، توی ایستگاه بعدی این مسیر، که درباره‌ی رنگ، قلم و فاصله‌ست، دوباره میان.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «سلسله‌مراتب بصری چیه»:

سلسله‌مراتب بصری، یعنی چیدن صفحه طوری که مهم‌ترین چیز، اول و بیشتر دیده بشه، بعد دومی، و بعد بقیه؛ مثل صفحه‌ی اول روزنامه. ابزارهاش: اندازه، پررنگی، رنگ و کنتراست، جا، که توی فارسی از راست شروع می‌شه، فضای خالی، گروه‌بندی، و هم‌ترازی. هر صفحه، یه کار اصلی؛ و هر چیز اضافه، با مهم‌ها رقابت می‌کنه. وقتی همه‌چیز مهمه، هیچ‌چیز مهم نیست. آزمون ساده: چشمتون رو تنگ کنید؛ چیزی که هنوز دیده می‌شه، صفحه می‌گه مهم‌ترینه.

چند باور رایج

  • «چیز مهم رو فقط درشت‌تر کنیم.» گاهی برداشتن بقیه، بهتر کار می‌کنه.
  • «هر چی رنگی‌تر، دیده‌تر.» قدرت رنگ، از کمیابیشه.
  • «عنوان، فقط یعنی نوشته‌ی درشت.» توی کد هم باید عنوان باشه.
  • «صفحه‌ی گوشی، همون دسکتاپ زیر همه.» ترتیب رو، از نو بچینید.
  • «همه‌ی دکمه‌ها مهمن.» هر صفحه، یه کار اصلی.

یه مثال

یه موسسه‌ی خیریه، صفحه‌ی اصلی سایتش، کلی چیز داشت: یه اسلایدر عکس، اخبار، گزارش مالی، معرفی اعضا، و یه دکمه‌ی «کمک کنید»، کوچیک و کم‌رنگ، پایین صفحه. آدم‌ها، سایت رو می‌دیدن، ولی کمتر کسی، کمک می‌کرد.

یه طراح، آزمون چشم تنگ رو انجام داد: اسلایدر و یه بنر خبری، از همه بیشتر دیده می‌شدن؛ دکمه‌ی کمک، تقریبا ناپدید بود. اسلایدر رو برداشت و یه عکس آروم با یه جمله‌ی روشن گذاشت؛ دکمه‌ی «کمک کنید» رو، با یه رنگ متفاوت و فضای خالی دورش، بالا و راست صفحه آورد؛ و بقیه‌ی بخش‌ها رو، پایین‌تر و آروم‌تر چید. آزمون پنج ثانیه، با چند نفر، نشون داد که حالا، همه می‌دونن این صفحه، برای چیه؛ و کمک‌ها، بیشتر شد.

تمرین امروز

امروز، سلسله‌مراتب یه صفحه رو، بسنجید و بهتر کنید.

  1. یه صفحه‌ی مهم، مثل صفحه‌ی اصلی یا صفحه‌ی محصول، انتخاب کنید.
  2. همه‌ی چیزهای صفحه رو بنویسید و به ترتیب اهمیت شماره بدید؛ فقط یه شماره‌ی یک.
  3. آزمون چشم تنگ رو انجام بدید و ببینید کدوم، واقعا اول دیده می‌شه.
  4. اگه با ترتیب شما فرق داره، دو چیز اضافه رو بردارید و شماره‌ی یک رو برجسته کنید.
  5. صفحه رو، پنج ثانیه، به یه نفر نشون بدید و بپرسید درباره‌ی چی بود.

با این درس، پنج درس اول مسیر طراحی رابط کاربری تموم می‌شه؛ ادامه‌ی ایستگاه پایه‌ها، درباره‌ی رنگ، قلم و فاصله‌ست.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • سلسله‌مراتب: مهم‌ترین چیز، اول و بیشتر دیده بشه.
  • ابزارها: اندازه، پررنگی، رنگ و کنتراست، جا، فضای خالی، گروه‌بندی، هم‌ترازی.
  • توی فارسی، خوندن از راست شروع می‌شه.
  • هر چیز اضافه، با چیزهای مهم رقابت می‌کنه.
  • آزمون چشم تنگ: چیزی که هنوز دیده می‌شه، صفحه می‌گه مهم‌ترینه.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس