آموزشطراحی رابط کاربری (UI)

درس ۴ از ۳۴، طراحی تجربه و رابط، حدود ۲۵ دقیقه خواندن

رابط خوب چه ویژگی‌هایی دارد

جواب کوتاه

رابط خوب، مثل یه قیچی خوبه: وقتی ازش استفاده می‌کنید، اصلا بهش فکر نمی‌کنید؛ فقط کارتون رو انجام می‌دید. یه مجموعه‌ی شناخته‌شده از ده اصل رایج کاربردپذیری، ویژگی‌های چنین رابطی رو این‌طوری می‌گه: همیشه بگه چی داره اتفاق می‌افته؛ با زبون آدم‌ها و مثل دنیای واقعی حرف بزنه؛ یه راه برگشت روشن داشته باشه؛ یکسان باشه و از قراردادهای رایج پیروی کنه؛ پیش از خطا، جلوش رو بگیره؛ گزینه‌ها رو نشون بده تا آدم مجبور به حفظ کردن نباشه؛ برای آدم‌های کاربلد، میون‌بر داشته باشه؛ ساده و بی‌چیزهای اضافه باشه؛ پیام خطاش ساده و کمک‌کننده باشه؛ و اگه لازمه، کمک کوتاه و به‌جا داشته باشه. کنار این‌ها، رابط خوب، خوانا، با کنتراست کافی، و برای همه‌ی آدم‌ها، قابل استفاده‌ست. رابط خوب، دیده نمی‌شه؛ رابط بد، همیشه دیده می‌شه.

یه قیچی خوب

آخرین باری که با یه قیچی خوب، یه کاغذ رو بریدید، رو یادتون میاد؟ احتمالا نه. چون قیچی خوب، دیده نمی‌شه: دستتون رو اذیت نمی‌کنه، راحت باز و بسته می‌شه، و کاغذ رو، صاف، می‌بره. شما فقط به کاغذ فکر می‌کنید، نه به قیچی.

ولی یه قیچی بد رو، حتما یادتونه: کاغذ رو گیر می‌ندازه، انگشتتون رو فشار می‌ده، و هی باید از نو شروع کنید. رابط کاربری هم، همین‌طوره. توی درس قبل، دیدیم طراح UI چی کار می‌کنه؛ اینجا، می‌بینیم نتیجه‌ی کارش، یعنی یه رابط خوب، چه ویژگی‌هایی داره.

در یه جمله

رابط خوب، کاری می‌کنه که آدم، بی فکر کردن به خود رابط، به کارش برسه: روشنه، یکسانه، خواناست، به هر کاری جواب می‌ده، و چیزهای اضافه نداره.

این، ساده به نظر میاد؛ ولی ساختنش، سخته. چون هر تصمیم کوچیک، از رنگ یه دکمه تا اسم یه منو، می‌تونه آدم رو، یه لحظه، از کارش جدا کنه و به رابط فکر کنه. رابط خوب، این لحظه‌ها رو، یکی‌یکی، حذف می‌کنه.

رابط خوب، دیده نمی‌شه

یه جمله‌ی معروف بین طراح‌ها هست: «طراحی خوب، دیده نمی‌شه». یعنی وقتی همه‌چیز درست کار می‌کنه، آدم، اصلا متوجه طراحی نمی‌شه؛ فقط حس می‌کنه کار، راحت بود. ولی وقتی یه چیز اشتباهه، فورا دیده می‌شه.

این، کار طراح UI رو، کمی ناسپاس می‌کنه؛ چون بهترین کارش، همونیه که کسی متوجهش نمی‌شه. ولی همین، نشونه‌ی موفقیته. اگه آدم‌ها، بعد از استفاده از یه رابط، فقط درباره‌ی کاری که انجام دادن حرف می‌زنن، نه درباره‌ی رابط، یعنی رابط، کارش رو خوب کرده.

ده اصل رایج

یه مجموعه‌ی شناخته‌شده از ده اصل رایج کاربردپذیری هست، که سال‌هاست طراح‌ها، ازش برای سنجیدن رابط‌ها استفاده می‌کنن. این اصل‌ها، قانون ریاضی نیستن؛ به انگلیسی بهشون Heuristics، یعنی اصل‌های تجربی، می‌گن؛ چون از تجربه‌ی دیدن آدم‌ها و اشتباه‌هاشون، به دست اومدن.

توی بخش‌های بعدی، هر ده اصل رو، با یه جمله و یه مثال ساده، می‌بینیم. وقتی این ده تا رو بشناسید، می‌تونید هر رابطی رو، حتی بی هیچ ابزاری، بسنجید و مشکل‌هاش رو پیدا کنید.

اصل ۱: همیشه بگو چی داره اتفاق می‌افته

اصل اول، می‌گه طراحی، همیشه باید با بازخورد مناسب، توی زمان معقول، به آدم بگه چی داره اتفاق می‌افته. به انگلیسی، بهش Visibility of System Status، یعنی دیده شدن وضعیت سیستم، می‌گن.

مثال: وقتی یه فایل رو می‌فرستید، یه نوار پیشرفت نشون بده چقدر مونده. وقتی یه سفارش ثبت شد، یه پیام بگه «سفارش شما ثبت شد». وقتی یه صفحه داره بارگذاری می‌شه، یه نشونه‌ی کوچیک، بگه منتظر باشید. بدون این خبرها، آدم، نمی‌دونه کارش انجام شد یا نه، و دوباره امتحان می‌کنه.

اصل ۲: با زبون آدم‌ها، مثل دنیای واقعی

اصل دوم، می‌گه طراحی باید با زبون آدم‌ها حرف بزنه: کلمه‌ها و مفهوم‌هایی که برای اون‌ها آشناست، نه اصطلاح‌های داخلی؛ و از قراردادهای دنیای واقعی پیروی کنه، و اطلاعات رو، به ترتیبی طبیعی و منطقی، نشون بده.

مثال: آیکون سطل زباله برای پاک کردن، چون توی دنیای واقعی، چیزهای اضافه رو، توی سطل می‌ندازیم. یا یه فرم آدرس، که اول شهر و بعد خیابون رو می‌پرسه، همون ترتیبی که آدم‌ها، آدرس رو می‌گن. و به جای «خطای احراز هویت»، بنویسید «رمز درست نیست».

اصل ۳: کنترل و آزادی؛ یه راه خروج روشن

اصل سوم، می‌گه آدم‌ها، اغلب، کارهایی رو اشتباهی انجام می‌دن؛ و باید یه «خروج اضطراری» روشن داشته باشن، تا بتونن، بی یه مسیر طولانی، از کار ناخواسته بیرون بیان. به انگلیسی، بهش User Control and Freedom، یعنی کنترل و آزادی کاربر، می‌گن.

مثال: دکمه‌ی «برگرد» یا «لغو»، که همیشه پیداست؛ امکان «بازگردانی» بعد از پاک کردن یه چیز؛ یا یه ضربدر روشن، برای بستن یه پنجره‌ای که اشتباهی باز شده. وقتی آدم بدونه هر کاری، برگشت‌پذیره، با خیال راحت‌تری امتحان می‌کنه.

اصل ۴: یکسانی و قراردادها

اصل چهارم، می‌گه آدم‌ها نباید فکر کنن که کلمه‌ها، موقعیت‌ها یا کارهای مختلف، یه معنی دارن یا نه؛ و طراحی، باید از قراردادهای رایج اون پلتفرم و اون صنعت، پیروی کنه. به انگلیسی، بهش Consistency and Standards، یعنی یکسانی و استانداردها، می‌گن.

مثال: یه دکمه که توی همه‌ی صفحه‌ها، «ذخیره» ـه، نه یه جا «ذخیره» و یه جا «ثبت». یا لوگو، که مثل بیشتر سایت‌ها، به صفحه‌ی اول می‌بره. آدم‌ها، بیشتر وقتشون رو توی سایت‌ها و اپ‌های دیگه می‌گذرونن؛ و انتظار دارن شما هم، مثل اون‌ها کار کنید.

اصل ۵: جلوی خطا رو بگیر

اصل پنجم، می‌گه پیام خطای خوب، مهمه؛ ولی بهتر از اون، طراحیه که با دقت، از اول، جلوی مشکل رو بگیره. یا شرایطی که آدم رو به اشتباه می‌ندازه رو حذف کنید، یا پیش از اینکه آدم یه کار مهم رو نهایی کنه، ازش تایید بخواید. به انگلیسی، بهش Error Prevention، یعنی پیشگیری از خطا، می‌گن.

مثال: یه تقویم که فقط تاریخ‌های درست رو قبول می‌کنه، به جای خونه‌ای که هر چیزی رو می‌گیره. یا یه پنجره‌ی کوچیک، پیش از پاک کردن یه چیز مهم، که می‌پرسه «مطمئنید؟». یا دکمه‌ی «پرداخت»، که تا وقتی همه‌ی خونه‌های لازم پر نشده، خاموش می‌مونه.

اصل ۶: نشون بده، به حافظه نسپار

اصل ششم، می‌گه بار حافظه‌ی آدم رو کم کنید، با دیده شدن چیزها، کارها و گزینه‌ها. آدم نباید مجبور باشه یه اطلاعات رو، از یه بخش رابط، به بخش دیگه، توی ذهنش ببره؛ و اطلاعاتی که برای استفاده لازمه، مثل اسم خونه‌های فرم یا گزینه‌های منو، باید دیده بشن. به انگلیسی، بهش Recognition rather than Recall، یعنی شناختن به جای یادآوری، می‌گن.

مثال: یه منو که همه‌ی گزینه‌ها رو نشون می‌ده، به جای اینکه آدم، باید یه دستور رو، از حفظ، تایپ کنه. یا یه سبد خرید که همیشه، چیزهای انتخاب‌شده رو نشون می‌ده. یا اسم خونه‌های فرم، که حتی وقتی آدم داره توشون می‌نویسه، دیده می‌مونن.

اصل ۷: انعطاف و سرعت، برای کاربلدها

اصل هفتم، می‌گه میون‌برهایی که از دید آدم‌های تازه‌کار پنهونن، می‌تونن کار آدم‌های کاربلد رو سریع‌تر کنن؛ تا طراحی، هم به درد تازه‌کار بخوره، هم به درد باتجربه. و اجازه بدید آدم‌ها، کارهای پرتکرارشون رو، برای خودشون، تنظیم کنن. به انگلیسی، بهش Flexibility and Efficiency of Use، یعنی انعطاف و کارایی، می‌گن.

مثال: یه اپ عکس که یه راه ساده‌ی چندقدمی برای ویرایش داره، و یه راه سریع برای کسایی که هر روز ازش استفاده می‌کنن. یا امکان ذخیره‌ی آدرس‌های پرتکرار، توی یه اپ سفارش. نکته اینه که این میون‌برها، نباید رابط رو، برای تازه‌کارها، شلوغ کنن.

اصل ۸: زیبا و ساده، بی چیزهای اضافه

اصل هشتم، می‌گه رابط‌ها نباید اطلاعات بی‌ربط یا کمتر لازم داشته باشن؛ چون هر تیکه‌ی اضافه، با تیکه‌های لازم، رقابت می‌کنه و دیده شدنشون رو، کم می‌کنه. به انگلیسی، بهش Aesthetic and Minimalist Design، یعنی طراحی زیبا و کمینه، می‌گن.

این، یعنی صفحه‌ی خالی و بی‌روح نیست؛ یعنی هر چیزی که هست، دلیل داره. مثال: یه صفحه‌ی ورود، که فقط دو تا خونه و یه دکمه داره، نه ده تا لینک و یه آگهی. یه تمرین ساده: به هر تیکه‌ی صفحه اشاره کنید و بپرسید «اگه این نباشه، کسی دلش تنگ می‌شه؟».

اصل ۹: کمک به شناختن و جبران خطا

اصل نهم، می‌گه پیام‌های خطا، باید به زبون ساده باشن، بی کد خطا؛ دقیق بگن مشکل چیه؛ و با یه پیشنهاد سازنده، راه حل رو نشون بدن. به انگلیسی، بهش Help Users Recognize, Diagnose, and Recover from Errors، یعنی کمک به شناختن، تشخیص و جبران خطا، می‌گن.

مثال: به جای «خطای ۴۲۲»، بنویسید «شماره‌ی موبایل باید یازده رقم باشه و با صفر شروع بشه». یا به جای «پرداخت ناموفق»، بنویسید «پرداخت انجام نشد و پولی از حسابتون کم نشد؛ می‌تونید دوباره امتحان کنید یا کارت دیگه‌ای استفاده کنید». پیام خطای خوب، یه لحظه‌ی ناامیدی رو، به یه قدم روشن، تبدیل می‌کنه.

اصل ۱۰: کمک و راهنما

اصل دهم، می‌گه بهترین حالت، اینه که سیستم، به هیچ توضیح اضافه‌ای نیاز نداشته باشه. ولی گاهی، لازمه یه راهنما داشته باشیم، که به آدم‌ها کمک کنه بفهمن یه کار رو چطوری انجام بدن. به انگلیسی، بهش Help and Documentation، یعنی کمک و مستندات، می‌گن.

کمک خوب، کوتاه، به‌جا، و درست جاییه که آدم لازمش داره: مثلا یه علامت سوال کوچیک کنار یه خونه‌ی فرم پیچیده، که با زدنش، یه توضیح دوخطی نشون داده می‌شه. نه یه دفترچه‌ی صدصفحه‌ای که کسی نمی‌خونه. و اگه یه رابط، کمک زیادی لازم داره، شاید خود رابط، باید ساده‌تر بشه.

خوانایی

کنار این ده اصل، چند ویژگی دیگه هم هست که رابط خوب، تقریبا همیشه داره. اولیش، خوانایی‌ه: نوشته‌ها، به اندازه‌ی کافی بزرگن، قلم، خواناست، خطوط، خیلی طولانی نیستن، و بین خطوط، فاصله‌ی کافی هست.

خوانایی، مخصوصا روی گوشی، مهمه؛ جایی که آدم، شاید توی آفتاب، یا توی یه ماشین در حال حرکت، داره می‌خونه. یه آزمون ساده: گوشی رو یه کم دور از چشمتون بگیرید؛ اگه هنوز، راحت می‌خونید، نوشته، احتمالا به اندازه‌ی کافی بزرگه.

کنتراست کافی

ویژگی دیگه، کنتراست کافیه؛ یعنی نوشته‌ها، با پس‌زمینه، فرق رنگ کافی داشته باشن. طبق یه استاندارد جهانی دسترس‌پذیری، نوشته‌ی معمولی، دست‌کم نسبت چهار و نیم به یک، و نوشته‌ی بزرگ، دست‌کم سه به یک، لازم داره.

خیلی از رابط‌های «شیک»، با نوشته‌های خاکستری روشن روی سفید، این آزمون رو رد می‌کنن. این، فقط برای کم‌بیناها مشکل نیست؛ هر کسی که توی نور زیاد، یا با یه صفحه‌ی کم‌نور، داره می‌خونه، اذیت می‌شه.

اندازه‌ی کافی برای لمس

روی گوشی، رابط خوب، هدف‌های لمسی به اندازه‌ی کافی بزرگ داره؛ تا آدم، با انگشت، بی اشتباه، روشون بزنه. طبق همون استاندارد، هدف‌ها، دست‌کم بیست‌وچهار در بیست‌وچهار واحد باشن، یا فاصله‌ی کافی از بقیه داشته باشن؛ با چند استثنا، مثل لینکی که وسط یه جمله‌ست.

این، حداقله؛ برای کارهای اصلی، مثل «خرید» یا «فرستادن»، بزرگ‌تر بودن، معمولا خیلی راحت‌تره. و فاصله‌ی کافی بین دکمه‌ها، جلوی زدن اشتباهی رو می‌گیره؛ مخصوصا وقتی یکی‌شون، مثل «پاک کردن»، برگشت‌ناپذیره.

فوکوس روشن

رابط خوب، برای کسایی که با صفحه‌کلید کار می‌کنن، یه حالت فوکوس روشن داره: وقتی آدم، با کلید، از یه جزء به جزء بعدی می‌ره، باید معلوم باشه الان کجاست. همون استاندارد جهانی، دیده شدن فوکوس رو، یکی از قاعده‌هاش می‌دونه.

خیلی از رابط‌ها، این حالت رو حذف می‌کنن، چون فکر می‌کنن «زشته». ولی برای کسی که موس نداره یا نمی‌تونه ازش استفاده کنه، این حالت، تنها راه فهمیدن جای خودشه. رابط خوب، فوکوس رو، قشنگ و روشن، طراحی می‌کنه، نه حذف.

حس پاسخ‌گو بودن

رابط خوب، به هر کاری، فوری جواب می‌ده؛ حتی اگه کار اصلی، کمی طول بکشه. وقتی دکمه‌ای زده می‌شه، همون لحظه، شکلش عوض می‌شه؛ حتی اگه سفارش، چند ثانیه بعد ثبت بشه. این حس فوری بودن، به آدم آرامش می‌ده که کارش، دیده شده.

این، همون اصل اوله، از یه زاویه‌ی دیگه. رابطی که روی هر لمس، یه لحظه مکث می‌کنه و هیچ جوابی نمی‌ده، حس خرابی می‌ده؛ حتی اگه خراب نباشه. آدم‌ها، توی همون لحظه‌ی بی‌جوابی، یا دوباره می‌زنن، یا شک می‌کنن.

سرعت

یه ویژگی که شاید مستقیم کار طراح UI نباشه، ولی روی حس رابط خیلی اثر داره، سرعته. یه رابط قشنگ که کند باز می‌شه، حس بدی می‌ده. طراح UI، با تصمیم‌هاش، می‌تونه به سرعت کمک کنه: کمتر کردن عکس‌های سنگین، انیمیشن‌های کوتاه، و نشون دادن چیزهای مهم، اول.

یه راه دیگه، اینه که حتی وقتی چیزی داره بارگذاری می‌شه، رابط، شکل کلی صفحه رو، زود نشون بده؛ تا آدم، حس کنه کار داره پیش می‌ره. سرعت واقعی و حس سرعت، هر دو مهمن.

قابل اعتماد

رابط خوب، قابل اعتماده: همون کاری رو می‌کنه که می‌گه؛ هزینه یا شرط پنهانی نداره؛ و آدم رو، با ترفند، به کاری که نمی‌خواد، نمی‌کشونه. مثلا یه دکمه‌ی «لغو اشتراک»، که پیدا کردنش، به اندازه‌ی دکمه‌ی «اشتراک»، آسونه.

به ترفندهایی که آدم رو گول می‌زنن، Dark Patterns، یعنی الگوهای فریبنده، می‌گن؛ مثل یه گزینه‌ی «عضویت در خبرنامه» که از قبل، تیک خورده، یا یه دکمه‌ی «نه، ممنون» که خیلی کم‌رنگ و کوچیکه. این‌ها، شاید یه عدد رو بالا ببرن، ولی اعتماد رو، از بین می‌برن.

برای همه‌ی آدم‌ها

رابط خوب، برای همه‌ی آدم‌هاست: کم‌بیناها، کسایی که رنگ‌ها رو خوب از هم تشخیص نمی‌دن، کسایی که دستشون لرزش داره، آدم‌های مسن، و کسایی که با صفحه‌خوان کار می‌کنن. خیلی از ویژگی‌هایی که توی این درس دیدیم، مثل کنتراست، اندازه‌ی لمس و فوکوس، دقیقا برای همین‌هان.

یه نکته‌ی مهم دیگه: هیچ اطلاعاتی، نباید فقط با رنگ گفته بشه. یه پیام خطا، علاوه بر رنگ قرمز، یه کلمه یا علامت هم داشته باشه. و جالب اینه که این کارها، برای همه، رابط رو بهتر می‌کنن؛ نه فقط برای یه گروه.

روی گوشی هم، خوب

رابط خوب، روی گوشی هم، خوبه؛ نه فقط روی صفحه‌ی بزرگ. یعنی دکمه‌های اصلی، جایی‌ان که شست، راحت بهشون می‌رسه؛ نوشته‌ها، بی بزرگ‌نمایی خوانان؛ و صفحه، مجبور نیست آدم رو، به چپ و راست، بکشه.

خیلی از رابط‌ها، روی دسکتاپ طراحی و امتحان می‌شن، و روی گوشی، فقط کوچیک می‌شن. نتیجه، اغلب، دکمه‌های ریز، جدول‌های بی‌خوانا، و منوهای پنهانه. یه رابط خوب، از اول، با فکر گوشی، طراحی شده.

یه آزمون پنج‌دقیقه‌ای

با این ده اصل، می‌تونید یه رابط رو، توی پنج دقیقه، بسنجید. یه صفحه رو باز کنید و از خودتون بپرسید: وقتی یه کاری می‌کنم، خبر می‌گیرم؟ کلمه‌ها، آشنان؟ راه برگشت هست؟ چیزهای مشابه، یکسانن؟ جلوی خطا گرفته شده؟

ادامه: گزینه‌ها دیده می‌شن؟ میون‌بری برای کار تکراری هست؟ چیز اضافه هست؟ پیام خطا، کمک می‌کنه؟ و اگه گیر کنم، کمکی هست؟ هر «نه»، یه مشکل احتمالیه. به این روش، Heuristic Evaluation، یعنی ارزیابی با اصل‌ها، می‌گن.

اصل‌ها، جای آدم‌ها رو نمی‌گیرن

ارزیابی با اصل‌ها، سریع و ارزونه، و خیلی از مشکل‌ها رو پیدا می‌کنه. ولی همه‌ی مشکل‌ها رو نه. بعضی مشکل‌ها، فقط وقتی پیدا می‌شن که یه آدم واقعی، با یه هدف واقعی، از رابط استفاده کنه؛ مثلا اینکه یه کلمه، که به نظر شما روشن بود، برای اون آدم، معنی دیگه‌ای داره.

برای همین، بهترین راه، ترکیب این دوئه: اول، با اصل‌ها، مشکل‌های واضح رو پیدا و درست کنید؛ بعد، با چند آدم واقعی، امتحان کنید. این ترتیب، باعث می‌شه وقت آزمون با آدم‌ها، صرف مشکل‌های بدیهی نشه.

و قشنگ هم باشه

با همه‌ی این حرف‌ها، زیبایی هم مهمه. اسم اصل هشتم، «طراحی زیبا و کمینه» ـه؛ یعنی زیبایی، بخشی از رابط خوبه. آدم‌ها، با چیزهای زیبا، حس بهتری دارن، و گاهی، حتی کمی صبورترن.

ولی زیبایی، باید در خدمت کار باشه، نه جلوی اون. یه رابط زیبا که خوانا نیست، یا دکمه‌هاش پیدا نمی‌شن، رابط خوبی نیست. بهترین رابط‌ها، زیبایی‌شون از سادگی و نظم میاد؛ نه از تزئین‌های زیاد.

برای کسب‌وکار کوچیک

برای یه کسب‌وکار کوچیک، این ده اصل، یه چک‌لیست ارزون و قویه. لازم نیست طراح باشید؛ کافیه صفحه‌ی اصلی، صفحه‌ی محصول و صفحه‌ی خرید سایتتون رو، با این ده سوال، بسنجید. معمولا، چند تا مشکل ساده پیدا می‌شه که درست کردنشون، چند دقیقه طول می‌کشه.

سه تا از رایج‌ترین مشکل‌ها توی سایت‌های کوچیک: نبود پیام روشن بعد از سفارش؛ پیام‌های خطای گنگ توی فرم‌ها؛ و صفحه‌ی اصلی شلوغ، که کار اصلی، توش گم شده. درست کردن همین سه تا، معمولا فرق بزرگی می‌سازه.

اشتباه‌های رایج

چند اشتباه رایج: هیچ جوابی بعد از زدن دکمه؛ کلمه‌های داخلی و فنی؛ نبود راه برگشت؛ یه کار، با اسم‌های مختلف توی صفحه‌های مختلف؛ پیام خطای «خطای ناشناخته»؛ و صفحه‌ای پر از چیزهای اضافه، که کار اصلی رو پنهان کرده.

و چند اشتباه دیگه: نوشته‌ی کم‌کنتراست؛ دکمه‌های ریز روی گوشی؛ حذف فوکوس؛ گفتن اطلاعات فقط با رنگ؛ و ترفندهای فریبنده. هر کدوم از این‌ها، یه لحظه‌ای‌ه که آدم، از کارش جدا می‌شه و به رابط فکر می‌کنه؛ یعنی قیچی، داره کاغذ رو گیر می‌ندازه.

چند واژه

Heuristics، یعنی اصل‌های تجربی. Heuristic Evaluation، یعنی ارزیابی با اصل‌ها. Visibility of System Status، یعنی دیده شدن وضعیت. User Control and Freedom، یعنی کنترل و آزادی کاربر. Consistency، یعنی یکسانی. Error Prevention، یعنی پیشگیری از خطا.

Recognition rather than Recall، یعنی شناختن به جای یادآوری. Minimalist Design، یعنی طراحی کمینه. Dark Patterns، یعنی الگوهای فریبنده. Readability، یعنی خوانایی. Contrast، یعنی کنتراست. Accessibility، یعنی دسترس‌پذیری.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «رابط خوب چه ویژگی‌هایی داره»:

رابط خوب، مثل قیچی خوبه؛ موقع کار، بهش فکر نمی‌کنید. ده اصل رایج کاربردپذیری می‌گن: خبر بده چی داره می‌شه؛ با زبون آدم و مثل دنیای واقعی؛ راه برگشت روشن؛ یکسانی و قراردادهای رایج؛ پیشگیری از خطا؛ نشون بده، به حافظه نسپار؛ میون‌بر برای کاربلدها؛ زیبا و بی چیز اضافه؛ پیام خطای ساده و کمک‌کننده؛ و کمک کوتاه و به‌جا. کنارش: خوانا، کنتراست کافی، اندازه‌ی لمس کافی، فوکوس روشن، سریع، قابل اعتماد، و برای همه.

چند باور رایج

  • «رابط خوب، رابط قشنگه.» رابط خوب، دیده نمی‌شه؛ کار می‌کنه.
  • «پیام خطای خوب، کافیه.» بهتر، جلوگیری از خطاست.
  • «دفترچه‌ی راهنما، همه‌چیز رو حل می‌کنه.» رابط خوب، کمتر راهنما لازم داره.
  • «با ده اصل، آزمون با آدم‌ها لازم نیست.» هر دو، با هم.
  • «فوکوس زشته، حذفش کنیم.» قشنگش کنید، حذف نه.

یه مثال

یه سایت ثبت‌نام کلاس‌های ورزشی، شکایت‌های زیادی داشت. صاحبش، یه بعدازظهر، با ده اصل، صفحه‌ی ثبت‌نام رو سنجید. چند تا «نه» پیدا کرد: بعد از ثبت‌نام، هیچ پیامی نمی‌اومد؛ پیام خطا، فقط می‌گفت «خطا»؛ و دکمه‌ی «انصراف» و «ثبت نهایی»، کنار هم، هم‌رنگ و هم‌اندازه بودن.

سه تغییر داد: یه پیام روشن بعد از ثبت‌نام، با تاریخ و ساعت کلاس؛ پیام‌های خطای دقیق، کنار هر خونه؛ و دکمه‌ی «ثبت نهایی»، پررنگ و جدا از «انصراف». بعد، از سه نفر خواست ثبت‌نام کنن؛ یکی‌شون، هنوز یه کلمه رو نفهمید، که اون رو هم ساده کرد. شکایت‌ها، خیلی کم شد.

تمرین امروز

امروز، یه رابط رو، با ده اصل، بسنجید.

  1. یه صفحه‌ی مهم، مثل صفحه‌ی خرید یا ثبت‌نام، انتخاب کنید.
  2. ده اصل رو، یکی‌یکی، بپرسید و جواب بله یا نه بدید.
  3. کنتراست نوشته‌ها و اندازه‌ی دکمه‌ها روی گوشی رو هم بسنجید.
  4. سه تا از «نه»ها رو که ساده‌تر درست می‌شن، انتخاب کنید.
  5. بعد از درست کردن، از یه نفر بخواید همون کار رو انجام بده، و نگاه کنید.

درس بعدی، سلسله‌مراتب بصری رو می‌گه؛ اینکه چطوری چیز مهم‌تر، بیشتر دیده بشه.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • رابط خوب، مثل قیچی خوبه؛ بهش فکر نمی‌کنید.
  • خبر بده، زبون آدم، راه برگشت، یکسانی.
  • پیشگیری از خطا، نشون بده نه حفظ کن، میون‌بر برای کاربلد.
  • ساده، پیام خطای کمک‌کننده، کمک به‌جا.
  • خوانا، کنتراست کافی، برای همه.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد