آموزشطراحی تجربه‌ی کاربر (UX)

درس ۱ از ۳۴، طراحی تجربه و رابط، حدود ۲۵ دقیقه خواندن

تجربه‌ی کاربری (UX) چیست

جواب کوتاه

تجربه‌ی کاربری، که به انگلیسی بهش User Experience و به کوتاهی UX می‌گن، یعنی همه‌ی چیزی که یه آدم، موقع سر و کار داشتن با یه محصول، یه سایت، یه اپ یا حتی یه کسب‌وکار، تجربه می‌کنه: چقدر راحت به خواسته‌ش می‌رسه، کجا گیر می‌کنه، و آخرش، چه حسی داره. طبق یه تعریف شناخته‌شده، تجربه‌ی کاربری، همه‌ی جنبه‌های برخورد آدم با یه شرکت، خدمت‌هاش و محصول‌هاش رو در بر می‌گیره؛ از ظاهر صفحه تا پشتیبانی، قیمت، و اتفاقی که بعد از خرید می‌افته. اولین شرط یه تجربه‌ی خوب، اینه که دقیقا نیاز آدم برآورده بشه، بی دردسر؛ بعد، سادگی و خوشایندی. طراحی تجربه‌ی کاربری، یعنی این تجربه رو، آگاهانه، بسازیم؛ با فهمیدن آدم‌ها، ساختن، و دیدن واقعی اینکه کجا گیر می‌کنن. UX، فقط ظاهر نیست؛ مثل دری که قشنگه، ولی آدم نمی‌دونه هلش بده یا بکشه.

دری که هیچ‌کس درست بازش نمی‌کنه

یه در شیشه‌ای قشنگ رو تصور کنید، با یه دستگیره‌ی بلند فلزی؛ از اون دستگیره‌هایی که آدم رو، ناخودآگاه، به کشیدن دعوت می‌کنن. ولی روی در، یه برچسب کوچیک چسبونده شده: «هل بدید». هر کسی که میاد، اول می‌کشه، در باز نمی‌شه، یه لحظه گیج می‌شه، و بعد، هل می‌ده.

هیچ‌چیزی خراب نیست؛ در، قشنگه، محکمه، و کار می‌کنه. ولی تقریبا همه، اول اشتباه می‌کنن. مشکل، از آدم‌ها نیست؛ از طراحی دره. این لحظه‌ی کوچیک گیجی، دقیقا همون چیزیه که این مسیر درباره‌شه: تجربه‌ی کاربری.

در یه جمله

تجربه‌ی کاربری، یعنی آدم، موقع سر و کار داشتن با یه چیز، چقدر راحت به خواسته‌ش می‌رسه و آخرش، چه حسی داره. به انگلیسی، بهش User Experience، یعنی تجربه‌ی کاربر، و به کوتاهی UX، می‌گن.

طراحی تجربه‌ی کاربری، یعنی این تجربه رو، به شانس نسپاریم؛ آگاهانه بسازیمش. به کسی که این کار رو می‌کنه، طراح تجربه‌ی کاربری، یا UX Designer، می‌گن. «کاربر» هم، یعنی هر آدمی که از یه چیز استفاده می‌کنه؛ از یه سایت، تا یه در، تا یه دستگاه خودپرداز.

یه تعریف شناخته‌شده

طبق یه تعریف شناخته‌شده، تجربه‌ی کاربری، همه‌ی جنبه‌های برخورد آدم با یه شرکت، خدمت‌هاش و محصول‌هاش رو در بر می‌گیره. یعنی فقط صفحه‌ی سایت یا اپ نیست؛ همه‌ی لحظه‌هاییه که آدم، با اون کسب‌وکار، سر و کار داره.

یه منبع دیگه، این رو روشن‌تر می‌گه: تجربه‌ی کاربری، چیزهایی مثل پشتیبانی، قیمت، و اتفاقی که بعد از خرید می‌افته رو هم شامل می‌شه. یعنی یه سایت قشنگ و راحت، با یه پشتیبانی بد، هنوز یه تجربه‌ی کاربری بده.

UX، فقط صفحه نیست

خیلی‌ها، وقتی کلمه‌ی UX رو می‌شنون، یاد طراحی سایت و اپ میفتن؛ و درسته که بیشتر کار طراح‌های UX، امروز، روی همین‌هاست. ولی تجربه‌ی کاربری، توی همه‌چیز هست: یه در، یه کنترل تلویزیون، یه فرم کاغذی توی اداره، یه دستگاه خودپرداز، یا حتی چیدمان یه فروشگاه.

هر جا که یه آدم، می‌خواد با یه چیز، کاری انجام بده، تجربه‌ی کاربری هست؛ خوب یا بد. این مسیر، بیشتر با مثال‌های سایت و اپ جلو می‌ره، چون این‌ها رایج‌ترن؛ ولی همه‌ی اصول، برای هر چیزی که آدم‌ها ازش استفاده می‌کنن، درسته.

اولین شرط: نیاز درست، بی دردسر

همون تعریف شناخته‌شده، می‌گه اولین شرط یه تجربه‌ی کاربری عالی، اینه که دقیقا نیاز آدم برآورده بشه، بی دردسر و بی زحمت. یعنی اول از همه، محصول باید همون کاری رو بکنه که آدم لازم داره؛ و این کار، باید راحت انجام بشه.

این، ساده به نظر میاد، ولی خیلی وقت‌ها رعایت نمی‌شه. سایت‌هایی هستن که خیلی قشنگن، ولی آدم، نمی‌تونه اطلاعاتی که دنبالشه رو پیدا کنه. اپ‌هایی هستن که کلی امکان دارن، ولی کار اصلی، توی پنج قدم پیچیده، گم شده. اول، نیاز؛ بعد، بقیه‌چیز.

بعد: سادگی و خوشایندی

بعد از برآورده کردن نیاز، طبق همون تعریف، نوبت سادگی و ظرافتیه که محصولی بسازه که داشتنش و استفاده ازش، خوشایند باشه. یعنی آدم، فقط کارش رو انجام نده؛ از انجام دادنش هم، حس خوبی داشته باشه.

سادگی، یعنی کم کردن چیزهای اضافه، نه حذف چیزهای لازم. یه طراحی ساده، چیزی که آدم لازم داره رو، روشن و راحت جلوش می‌ذاره؛ و چیزهایی که کمتر لازمن رو، از سر راه برمی‌داره. این، از اضافه کردن، خیلی سخت‌تره.

بیشتر از چیزی که آدم‌ها می‌گن

یه نکته‌ی مهم دیگه توی همون تعریف: تجربه‌ی کاربری واقعی، خیلی بیشتر از دادن چیزیه که آدم‌ها می‌گن می‌خوان، یا تیک زدن یه فهرست از امکان‌ها. آدم‌ها، همیشه نمی‌دونن چی می‌خوان، یا نمی‌تونن روشن بگن.

مثلا اگه از آدم‌ها بپرسید «یه در بهتر می‌خواید؟»، شاید بگن «یه دستگیره‌ی قشنگ‌تر». ولی چیزی که واقعا لازم دارن، دری‌ه که بی فکر کردن، بدونن چطوری بازش کنن. طراح UX، به جای فقط شنیدن خواسته‌ها، نگاه می‌کنه آدم‌ها، واقعا، کجا گیر می‌کنن.

مثل یه کوه یخ

تجربه‌ی کاربری رو، می‌شه مثل یه کوه یخ دید. بخش کوچیکی که بالای آبه، ظاهره: رنگ، قلم، دکمه‌ها، عکس‌ها. این بخش، دیده می‌شه، و خیلی‌ها فکر می‌کنن همه‌چیز همینه. ولی بخش بزرگ‌تر، زیر آبه.

زیر آب، این‌هاست: ساختار، یعنی چیزها کجا قرار گرفتن؛ مسیر، یعنی آدم، از کجا به کجا می‌ره؛ نوشته‌ها، یعنی کلمه‌ها چقدر روشنن؛ سرعت؛ و حتی پشتیبانی و قیمت. بیشتر چیزی که تجربه رو خوب یا بد می‌کنه، همین بخش زیر آبه.

تجربه‌ی کاربری و رابط کاربری

یه واژه‌ی دیگه که زیاد کنار UX می‌شنوید، UI ـه، کوتاه‌شده‌ی User Interface، یعنی رابط کاربری: ظاهر و اجزای صفحه، مثل دکمه، فرم، منو و رنگ. همون تعریف شناخته‌شده، تاکید می‌کنه که باید تجربه‌ی کامل کاربر رو، از رابط کاربری جدا کرد؛ هرچند رابط، بخش خیلی مهمی از طراحیه.

یه مثال از همون منبع: یه سایت نقد فیلم رو تصور کنید که پیدا کردن فیلم توش، عالیه. ولی اگه پایگاه داده‌ش، فقط فیلم‌های پرفروش رو داشته باشه، کسی که دنبال یه فیلم مستقل کوچیکه، تجربه‌ی بدی داره؛ حتی اگه رابط کاربری، بی‌نقص باشه. درس بعدی همین مسیر، کامل درباره‌ی همین فرقه.

کاربردپذیری چیه

یه واژه‌ی مهم دیگه، Usability ـه، یعنی کاربردپذیری یا راحتی استفاده. طبق یه منبع شناخته‌شده، کاربردپذیری یعنی آدم‌ها، چقدر راحت می‌تونن با یه رابط، یه کار رو با موفقیت انجام بدن.

کاربردپذیری، یکی از کیفیت‌های رابط کاربریه؛ و تجربه‌ی کاربری، از اون هم بزرگ‌تره. یعنی یه محصول، می‌تونه کاربردپذیر باشه، یعنی راحت استفاده بشه، ولی تجربه‌ی کلیش بد باشه؛ مثلا اگه پشتیبانی‌ش، بد باشه، یا اصلا اون کاری رو که آدم لازم داره، انجام نده.

پنج تیکه‌ی کاربردپذیری

همون منبع، کاربردپذیری رو پنج تیکه می‌کنه. اول، یادگیری: آدم‌ها، چقدر سریع، کارهای پایه رو، بار اول، یاد می‌گیرن. دوم، سرعت: وقتی یاد گرفتن، چقدر سریع کار رو انجام می‌دن. سوم، به یاد موندن: اگه یه مدت استفاده نکنن و برگردن، چقدر راحت، دوباره یادشون میاد.

چهارم، خطا: آدم‌ها، چند تا اشتباه می‌کنن، اشتباه‌ها چقدر جدی‌ان، و چقدر راحت، می‌تونن جبرانشون کنن. و پنجم، خوشی: استفاده از طراحی، چقدر خوشاینده. این پنج تیکه، یه چک‌لیست ساده‌ان که می‌شه هر طراحی رو، باهاشون سنجید.

راحت، برای کی؟

همون منبع، یه نکته‌ی خیلی مهم داره: کاربردپذیری، فقط ویژگی خود طراحی نیست. یه رابط، ممکنه برای یه آدم، که یه کار رو انجام می‌ده، راحت باشه، ولی برای یه آدم دیگه، یا یه کار دیگه، یا یه موقعیت دیگه، سخت.

مثالی که همون منبع می‌زنه: یه جدول مقایسه‌ی ده‌ستونه، روی یه صفحه‌ی بزرگ، خوب کار می‌کنه، ولی روی گوشی، بد. یا یه سایت، برای یه آدم بیست‌ساله کاملا خواناست، ولی برای یه آدم شصت‌ساله، سخت خونده می‌شه. پس همیشه بپرسید: راحت، برای کی، برای چه کاری، و توی چه شرایطی؟

راحتی کافی نیست؛ مفید هم باید باشه

همون منبع، می‌گه کاربردپذیری، به‌تنهایی کافی نیست؛ طراحی، باید امکان‌هایی که آدم‌ها لازم دارن رو هم داشته باشه. به این، Utility، یعنی کارایی یا سودمندی، می‌گن.

اگه یه محصول، استفاده‌ش راحته، ولی کاری که شما می‌خواید رو انجام نمی‌ده، ارزشی نداره. و همین‌طور، محصولی که هر کاری بخواید رو انجام می‌ده، ولی استفاده ازش خیلی سخته. برای اینکه یه محصول، واقعا به‌دردبخور باشه، هم باید مفید باشه، هم راحت.

چند اصل ساده‌ی رایج

طراح‌های UX، چند اصل ساده و رایج دارن که کمک می‌کنه طراحی، راحت‌تر بشه. این اصل‌ها، از سال‌ها دیدن آدم‌ها و اشتباه‌هاشون، جمع شدن. توی بخش‌های بعدی، چند تا از مهم‌ترین‌هاش رو، کوتاه و با مثال، می‌بینیم.

این اصل‌ها، قانون ریاضی نیستن؛ راهنمای فکرن. هر کدومشون، یه سوال به شما می‌ده که درباره‌ی طراحی‌تون بپرسید. و جالب اینه که خیلی‌هاشون، برای چیزهای بیرون از صفحه هم، مثل همون در، درستن.

اصل: بگو چی داره اتفاق می‌افته

اولین اصل رایج، اینه که طراحی، همیشه باید به آدم بگه چی داره اتفاق می‌افته، با بازخورد مناسب، توی یه زمان معقول. وقتی یه دکمه رو می‌زنید و هیچ اتفاقی نمی‌افته، نمی‌دونید کار انجام شد یا نه؛ پس دوباره می‌زنید، و شاید، دو بار خرید می‌کنید.

یه پیام کوتاه، یه علامت تیک، یا یه نوار پیشرفت، این گیجی رو برطرف می‌کنه. مثلا «پیامتون فرستاده شد» یا «در حال بارگذاری». بازخورد، به آدم آرامش می‌ده؛ چون می‌دونه کارش، دیده شده.

اصل: با زبون خود آدم حرف بزن

اصل دیگه، اینه که طراحی، با زبون آدم‌ها حرف بزنه: کلمه‌ها و مفهوم‌هایی که برای اون‌ها آشناست، نه اصطلاح‌های داخلی شرکت یا کلمه‌های فنی. و چیزها، به ترتیبی بیان که توی دنیای واقعی، طبیعیه.

مثلا به جای «خطای ۴۰۴: منبع یافت نشد»، بنویسید «این صفحه پیدا نشد؛ شاید آدرس عوض شده». یا به جای «احراز هویت دومرحله‌ای»، شاید «یه کد هم برای گوشیتون می‌فرستیم، برای امنیت بیشتر». کلمه‌های ساده، کار رو خیلی راحت‌تر می‌کنن.

اصل: یه راه برگشت روشن

آدم‌ها، خیلی وقت‌ها، اشتباهی یه کاری رو شروع می‌کنن. طبق یه اصل رایج، باید یه «خروج اضطراری» روشن داشته باشن؛ یعنی بتونن، بی دردسر، از کار ناخواسته بیرون بیان، بی اینکه یه مسیر طولانی رو طی کنن.

دکمه‌ی «برگشت»، «لغو» یا «بازگردانی»، همین کار رو می‌کنن. وقتی آدم بدونه هر اشتباهی، قابل برگشته، با خیال راحت‌تری امتحان می‌کنه و یاد می‌گیره. طراحی‌ای که هیچ راه برگشتی نداره، آدم‌ها رو ترسو و محتاط می‌کنه.

اصل: یکسانی

اصل دیگه، یکسانیه: آدم‌ها، نباید فکر کنن که دو کلمه، دو موقعیت، یا دو کار مختلف، یه معنی دارن یا نه. یه دکمه که توی یه صفحه «ذخیره» ـه و توی صفحه‌ی بعد «ثبت»، آدم رو گیج می‌کنه. و بهتره از قراردادهای رایج هم پیروی کنید.

مثلا خیلی‌ها، انتظار دارن با زدن روی لوگو، به صفحه‌ی اول برن، یا سبد خرید، بالای صفحه باشه. وقتی شما هم همین کار رو می‌کنید، آدم‌ها لازم نیست چیز تازه‌ای یاد بگیرن. نوآوری، جای خودش رو داره؛ ولی نه توی چیزهایی که همه، از قبل، یاد گرفتن.

اصل: پیش از خطا، جلوش رو بگیر

پیام خطای خوب، مهمه؛ ولی بهتر از اون، طراحیه که از اول، جلوی خطا رو بگیره. طبق یه اصل رایج، یا شرایطی که آدم رو به اشتباه می‌ندازه رو حذف کنید، یا پیش از یه کار مهم، ازش تایید بخواید.

مثلا به جای اینکه بذارید آدم، یه تاریخ اشتباه رو تایپ کنه و بعد خطا بگیره، یه تقویم بذارید که فقط تاریخ‌های درست رو قبول کنه. یا پیش از پاک کردن یه چیز مهم، بپرسید «مطمئنید؟». هر خطایی که پیش نیاد، یه لحظه‌ی ناخوشاینده که اتفاق نیفتاده.

اصل: نشون بده، به حافظه نسپار

آدم‌ها، حافظه‌ی محدودی دارن. یه اصل رایج می‌گه: بار حافظه‌ی آدم رو کم کنید، با دیده شدن چیزها، کارها و گزینه‌ها. آدم نباید مجبور باشه یه اطلاعات رو از یه صفحه، توی ذهنش نگه داره، تا توی صفحه‌ی بعد، استفاده کنه.

مثلا یه منوی روشن، که همه‌ی گزینه‌ها رو نشون می‌ده، از اینکه آدم باید یادش باشه کدوم دستور رو تایپ کنه، خیلی راحت‌تره. یا یه فرم که اسم هر خونه رو، حتی وقتی آدم داره توش می‌نویسه، نشون می‌ده، از فرمی که اسم‌ها، با شروع تایپ، ناپدید می‌شن، بهتره.

اصل: هر چیز اضافه، حواس رو پرت می‌کنه

یه اصل رایج دیگه می‌گه: رابط، نباید اطلاعات بی‌ربط یا کمتر لازم داشته باشه؛ چون هر تیکه‌ی اضافه، با تیکه‌های لازم، رقابت می‌کنه و دیده شدنشون رو کم می‌کنه. یعنی هر چی یه صفحه شلوغ‌تر باشه، چیزهای مهمش، کمتر دیده می‌شن.

این، یعنی صفحه‌ی خالی و بی‌روح نیست؛ یعنی هر چیزی که هست، باید یه دلیل داشته باشه. یه تمرین ساده: به هر تیکه از صفحه، اشاره کنید و بپرسید «اگه این نباشه، کسی دلش تنگ می‌شه؟». اگه جواب نه ـه، احتمالا لازم نیست.

اصل: پیام خطای ساده و کمک‌کننده

وقتی خطایی پیش میاد، پیام خطا، طبق یه اصل رایج، باید به زبون ساده باشه، بی کد خطا؛ دقیق بگه مشکل چیه؛ و یه راه حل پیشنهاد بده. «خطای ناشناخته» یا «ورودی نامعتبر»، هیچ کمکی نمی‌کنن.

مقایسه کنید: «ورودی نامعتبر» با «شماره‌ی موبایل باید یازده رقم باشه و با صفر شروع بشه». دومی، دقیقا می‌گه چی اشتباهه و چطوری درستش کنید. پیام خطای خوب، یه لحظه‌ی ناامیدی رو، به یه قدم ساده تبدیل می‌کنه.

حس، هم بخشی از تجربه‌ست

تجربه‌ی کاربری، فقط درباره‌ی اینکه کار انجام بشه یا نه نیست؛ درباره‌ی حسی هم هست که آدم، موقع و بعد از کار، داره. یه فرم خرید که کار می‌کنه، ولی پر از هشدار ترسناکه، کار رو انجام می‌ده، ولی یه حس بد می‌ذاره.

یکی از پنج تیکه‌ی کاربردپذیری هم، خوشی بود. حس خوب، با چیزهای کوچیک ساخته می‌شه: یه پیام تشکر گرم، یه جمله‌ی آروم‌کننده موقع خطا، یا سرعتی که آدم رو منتظر نمی‌ذاره. این‌ها، شاید توی فهرست امکان‌ها نیان، ولی آدم‌ها، اون‌ها رو یادشون می‌مونه.

برای همه‌ی آدم‌ها

تجربه‌ی کاربری خوب، برای همه‌ی آدم‌هاست؛ از جمله کسایی که کم می‌بینن، کم می‌شنون، دستشون لرزش داره، یا با فناوری، کمتر آشنان. به طراحی‌ای که همه بتونن ازش استفاده کنن، Accessibility، یعنی دسترس‌پذیری، می‌گن.

یه منبع شناخته‌شده‌ی کاربردپذیری، دسترس‌پذیری رو یکی از کیفیت‌های تجربه‌ی کاربری خوب می‌دونه. کارهای ساده‌ای مثل نوشته‌های درشت‌تر، رنگ‌هایی که با هم فرق روشن دارن، و دکمه‌هایی که راحت زده می‌شن، کمک بزرگی می‌کنن؛ و جالب اینه که برای بقیه هم، تجربه رو بهتر می‌کنن.

اعتماد

همون منبع، اعتمادپذیری رو هم یکی از کیفیت‌های تجربه‌ی کاربری خوب می‌دونه. آدم‌ها، وقتی به یه سایت یا اپ اعتماد ندارن، حتی اگه استفاده‌ش راحت باشه، کار رو انجام نمی‌دن؛ مخصوصا وقتی پای پول یا اطلاعات شخصی وسطه.

اعتماد، با چیزهای ساده ساخته می‌شه: اطلاعات روشن درباره‌ی قیمت و هزینه‌ها، راه تماس واقعی، نبود ترفندهایی که آدم رو گول بزنن، و اینکه کار، همون‌طوری که گفته شده، انجام بشه. طراحی‌ای که آدم رو فریب می‌ده، شاید یه بار جواب بده، ولی اعتماد رو، برای همیشه، از بین می‌بره.

طراحی تجربه‌ی کاربری، چطوری انجام می‌شه

طراحی تجربه‌ی کاربری، معمولا یه چرخه‌ست: فهمیدن آدم‌ها و نیازشون؛ روشن کردن مشکل؛ ایده دادن؛ ساختن یه نمونه‌ی ساده؛ و امتحان کردنش با آدم‌های واقعی. بعد، بر اساس چیزی که یاد گرفتید، دوباره. یه منبع شناخته‌شده، این چرخه رو با شش مرحله نشون می‌ده.

درس چهارم همین مسیر، کامل درباره‌ی همین فرایند حرف می‌زنه. اینجا، فقط همین کافیه: UX، با حدس و سلیقه ساخته نمی‌شه؛ با فهمیدن آدم‌ها و دیدن واقعی‌شون ساخته می‌شه.

نگاه کنید، حدس نزنید

مهم‌ترین ابزار طراح UX، نگاه کردن به آدم‌های واقعیه که دارن از یه چیز استفاده می‌کنن. به این، Usability Testing، یعنی آزمون کاربردپذیری، می‌گن: یه نفر رو می‌ذارید جلوی طراحی‌تون، ازش می‌خواید یه کار رو انجام بده، و بی کمک، نگاه می‌کنید کجا گیر می‌کنه.

این کار، اغلب، غافلگیرکننده‌ست؛ چیزهایی که برای شما بدیهی بودن، برای اون آدم، اصلا روشن نیستن. حتی چند آزمون کوچیک، با چند نفر، معمولا بیشتر از ماه‌ها بحث توی جلسه، یاد می‌ده. همون در رو یادتونه؟ یه بار نگاه کردن به آدم‌هایی که ازش رد می‌شن، کافیه.

UX، توی زندگی روزمره

وقتی با این نگاه آشنا بشید، همه‌جا UX رو می‌بینید: کلید برقی که نمی‌دونید کدوم لامپ رو روشن می‌کنه؛ اجاق گازی که نمی‌دونید کدوم پیچ، کدوم شعله‌ست؛ یا فرم اداره‌ای که سه بار، یه اطلاعات رو ازتون می‌خواد.

و همین‌طور، طراحی‌های خوب رو هم می‌بینید: یه دستگاه که بی دفترچه‌ی راهنما، می‌فهمید چطوری کار می‌کنه؛ یه اپ که کار رو، با چند لمس ساده، تموم می‌کنه. یه تمرین خوب، اینه که هر روز، یه تجربه‌ی خوب و یه تجربه‌ی بد رو، یادداشت کنید و فکر کنید چرا.

کی UX رو می‌سازه

توی شرکت‌های بزرگ‌تر، آدم‌های مختلفی روی UX کار می‌کنن: پژوهشگر UX، که آدم‌ها رو می‌شناسه؛ طراح UX، که مسیر و ساختار رو می‌سازه؛ طراح UI، که ظاهر رو می‌سازه؛ و نویسنده‌ی UX، که کلمه‌های صفحه رو می‌نویسه. درس سوم همین مسیر، درباره‌ی کار طراح UX ـه.

ولی در واقع، همه توی یه کسب‌وکار، روی تجربه‌ی کاربر اثر دارن: برنامه‌نویسی که سایت رو سریع یا کند می‌کنه؛ پشتیبانی که جواب می‌ده یا نه؛ و مدیری که تصمیم می‌گیره قیمت، روشن باشه یا پنهان. UX، کار همه‌ست.

برای کسب‌وکار کوچیک

برای کسب‌وکار کوچیک، لازم نیست یه تیم UX داشته باشید. چند کار ساده، تجربه‌ی کاربری سایت یا فروشگاه شما رو، خیلی بهتر می‌کنه: از چند نفر بخواید یه کار رو توی سایتتون انجام بدن، و نگاه کنید کجا گیر می‌کنن؛ نوشته‌های گیج‌کننده رو ساده کنید؛ و چیزهای اضافه رو، از سر راه بردارید.

همین چند کار، که تقریبا هیچ هزینه‌ای ندارن، معمولا تاثیر بیشتری از یه بازطراحی گرون ظاهری دارن. یادتون باشه: آدمی که گیر کنه، معمولا نمی‌پرسه؛ فقط می‌ره.

اشتباه‌های رایج

چند اشتباه رایج: فکر کردن به اینکه UX یعنی ظاهر قشنگ؛ طراحی بر اساس سلیقه‌ی خود، نه دیدن آدم‌ها؛ گوش دادن فقط به چیزی که آدم‌ها می‌گن، نه دیدن کاری که می‌کنن؛ اضافه کردن امکان پشت امکان، تا جایی که کار اصلی گم بشه؛ و فراموش کردن آدم‌هایی که با گوشی، یا با دیدن و شنیدن کمتر، از طراحی استفاده می‌کنن.

یه اشتباه دیگه، مقصر دونستن کاربره: «آدم‌ها بلد نیستن». اگه آدم‌های زیادی، یه جا رو اشتباه می‌کنن، مشکل از طراحیه، نه از اون‌ها. مثل همون در.

این مسیر، چی یادتون می‌ده

این مسیر، از همین تعریف شروع می‌کنه: فرق UX و UI، کار طراح UX، فرایند طراحی، و چرا UX مهمه. بعد، می‌ره سراغ شناختن آدم‌ها با پژوهش، ساختار و مسیر، طرح اولیه، نوشته‌ی صفحه، و آزمون.

آخر راه، دسترس‌پذیری و بهتر کردن مداوم رو یاد می‌گیرید؛ و می‌تونید هر سایت، اپ یا حتی هر چیز روزمره‌ای رو، با چشم یه طراح UX ببینید. برای ظاهر و اجزای صفحه، مسیر «طراحی رابط کاربری» کتابخونه، کنار همین مسیره.

چند واژه

User Experience یا UX، یعنی تجربه‌ی کاربر. User Interface یا UI، یعنی رابط کاربری. Usability، یعنی کاربردپذیری. Utility، یعنی سودمندی یا کارایی. Accessibility، یعنی دسترس‌پذیری.

Usability Testing، یعنی آزمون کاربردپذیری. Feedback، یعنی بازخورد؛ اینجا، پاسخ طراحی به کار آدم. Heuristics، یعنی اصل‌های تجربی؛ همون چند اصل ساده‌ی رایج. User، یعنی کاربر؛ هر آدمی که از یه چیز استفاده می‌کنه.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «UX چیه»:

UX یا تجربه‌ی کاربری، همه‌ی چیزیه که یه آدم، موقع سر و کار داشتن با یه محصول، سایت، اپ یا کسب‌وکار، تجربه می‌کنه: چقدر راحت به خواسته‌ش می‌رسه، کجا گیر می‌کنه، و چه حسی داره. اول، نیاز درست، بی دردسر؛ بعد، سادگی و خوشایندی. UX از ظاهر بزرگ‌تره؛ ظاهر، یعنی UI، فقط یه تیکه‌شه. با فهمیدن آدم‌ها، ساختن، و دیدن واقعی اینکه کجا گیر می‌کنن، طراحی می‌شه؛ نه با حدس.

چند باور رایج

  • «UX یعنی ظاهر قشنگ.» ظاهر، فقط نوک کوه یخه.
  • «آدم‌ها خودشون می‌گن چی می‌خوان.» ببینید چی کار می‌کنن.
  • «راحت بودن کافیه.» مفید هم باید باشه.
  • «کاربر بلد نیست.» اگه خیلی‌ها گیر می‌کنن، طراحی مشکل داره.
  • «UX فقط مال سایت و اپه.» یه در هم UX داره.

یه مثال

یه فروشگاه اینترنتی گیاه، سایت قشنگی داشت؛ رنگ‌ها، عکس‌ها و قلم‌ها، همه حرفه‌ای بودن. ولی خیلی از آدم‌ها، گیاه رو به سبد اضافه می‌کردن و بعد، بی خرید، می‌رفتن. صاحبش، فکر می‌کرد مشکل از قیمته، و چند بار تخفیف داد؛ چیزی عوض نشد.

یه روز، از سه نفر از دوستاش خواست، جلوی چشمش، یه گیاه از سایت بخرن، و فقط نگاه کرد. هر سه، توی یه جا گیر کردن: صفحه‌ی پرداخت، اول شماره‌ی کارت رو می‌خواست، و فقط بعدش، هزینه‌ی ارسال رو نشون می‌داد؛ و یه دکمه‌ی «ادامه» داشت که روی گوشی، زیر صفحه‌کلید، پنهان می‌شد. این دو تا رو درست کرد؛ هزینه‌ی ارسال رو از اول نشون داد، و دکمه رو جابه‌جا کرد. بی هیچ تخفیفی، خریدهای تموم‌شده، بیشتر شد.

تمرین امروز

امروز، با چشم یه طراح UX، به اطرافتون نگاه کنید.

  1. یه چیز روزمره رو پیدا کنید که همیشه باهاش اشتباه می‌کنید؛ یه در، یه کلید، یه اپ.
  2. بنویسید دقیقا کجا گیر می‌کنید و چرا.
  3. یه چیز رو پیدا کنید که بی هیچ فکری، درست ازش استفاده می‌کنید، و بنویسید چرا راحته.
  4. اگه سایت یا اپی دارید، از یه نفر بخواید یه کار ساده رو باهاش انجام بده، و بی کمک، فقط نگاه کنید.
  5. جایی که گیر کرد رو بنویسید؛ این، اولین مسئله‌ی UX شماست.

درس بعدی، فرق UX و UI رو می‌گه.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • UX، همه‌ی تجربه‌ی آدم با یه محصول یا کسب‌وکاره.
  • اول نیاز درست، بی دردسر؛ بعد سادگی و خوشایندی.
  • UX از ظاهر بزرگ‌تره؛ ظاهر، فقط یه تیکه‌شه.
  • کاربردپذیری: یاد گرفتن، سرعت، به یاد موندن، خطای کم، و خوشی.
  • UX با دیدن آدم‌های واقعی سنجیده می‌شه، نه حدس.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد