آموزشطراحی تجربه‌ی کاربر (UX)

درس ۲ از ۳۴، طراحی تجربه و رابط، حدود ۲۵ دقیقه خواندن

فرق UX و UI

جواب کوتاه

UX، یعنی تجربه‌ی کاربر، همه‌ی تجربه‌ی آدم با یه محصوله: چقدر راحت به خواسته‌ش می‌رسه، از کدوم مسیر، و با چه حسی. UI، یعنی User Interface یا رابط کاربری، ظاهر و اجزای همون محصوله: دکمه‌ها، رنگ‌ها، قلم‌ها، منوها، فرم‌ها و اینکه هر کدوم، وقتی زده می‌شن، چه شکلی پیدا می‌کنن. یه مثال ساده: اگه یه محصول، یه خونه باشه، UX نقشه‌ی خونه‌ست، یعنی آشپزخونه کجاست و آدم، از در تا اتاق خواب، چطوری راه می‌ره؛ و UI، دکور خونه‌ست، یعنی رنگ دیوار، کاشی، و دستگیره‌ی درها. طبق یه تعریف شناخته‌شده، باید تجربه‌ی کامل کاربر رو از رابط کاربری جدا کرد، هرچند رابط، بخش خیلی مهمی از طراحیه. این دو، جدان، ولی به هم وصلن: یه ظاهر قشنگ، یه مسیر گیج‌کننده رو نجات نمی‌ده؛ و یه مسیر عالی، با ظاهری که خونده نمی‌شه، باز هم سخته.

نقشه‌ی خونه، و دکور خونه

یه خونه رو تصور کنید که دارن می‌سازنش. اول، یه معمار، نقشه‌ش رو می‌کشه: آشپزخونه کجا باشه، حموم کجا، و آدم، از در ورودی تا اتاق خواب، از کجا رد بشه. بعد، وقتی خونه ساخته شد، یه نفر دیگه، دکورش رو انتخاب می‌کنه: رنگ دیوار، کاشی، پرده، و دستگیره‌ی درها.

هر دو کار، مهمن؛ ولی یکی نیستن. یه خونه با دکور قشنگ، ولی آشپزخونه‌ای که فقط از توی حموم بهش می‌رسید، زندگی رو سخت می‌کنه. توی درس قبل، دیدیم UX چیه؛ اینجا، فرقش رو با UI، با همین خونه، می‌بینیم: نقشه، UX ـه؛ دکور، UI.

در یه جمله

UX، مسیر، ساختار و حسیه که آدم موقع استفاده تجربه می‌کنه؛ UI، ظاهر و اجزای صفحه‌ست که آدم، می‌بینه و لمس می‌کنه. UX، کوتاه‌شده‌ی User Experience، یعنی تجربه‌ی کاربر؛ و UI، کوتاه‌شده‌ی User Interface، یعنی رابط کاربری.

یه راه ساده برای یادگرفتن: UX، به سوال «چطوری کار می‌کنه و چه حسی داره؟» جواب می‌ده؛ UI، به سوال «چه شکلیه؟». هر دو، برای یه محصول خوب لازمن؛ ولی هر کدوم، کار خودش رو داره.

یه تعریف شناخته‌شده چی می‌گه

یه تعریف شناخته‌شده از تجربه‌ی کاربری، صاف می‌گه که باید تجربه‌ی کامل کاربر رو، از رابط کاربری جدا کرد؛ هرچند رابط کاربری، بدیهیه که بخش خیلی مهمی از طراحیه. یعنی UI، تیکه‌ای از UX ـه، نه همه‌ش.

یه منبع دیگه، یه قدم جلوتر می‌ره و می‌گه کاربردپذیری، یعنی اینکه یه چیز چقدر راحت استفاده می‌شه، یه کیفیت از رابط کاربریه؛ و تجربه‌ی کاربری، از این هم بزرگ‌تره و پشتیبانی، قیمت و اتفاقات بعد از خرید رو هم در بر می‌گیره.

UX، شامل چیه

UX، چیزهایی رو شامل می‌شه که بیشترشون، مستقیم دیده نمی‌شن: آدم‌ها کی‌ان و چی لازم دارن؛ چه صفحه‌هایی لازمه و هر کدوم، چی داره؛ مسیر آدم، از اولین صفحه تا کار تموم‌شده؛ کلمه‌ها و ترتیبشون؛ و اینکه آدم، کجا ممکنه گیر کنه.

و فراتر از صفحه: سرعت، پشتیبانی، ایمیل‌هایی که بعد از خرید می‌رسه، و حتی اینکه پس دادن جنس، چقدر راحته. همه‌ی این‌ها، تجربه‌ی آدم رو می‌سازن؛ و طراح UX، به همه‌شون فکر می‌کنه.

UI، شامل چیه

UI، چیزهاییه که آدم، روی صفحه، می‌بینه و باهاشون کار می‌کنه: دکمه‌ها، فرم‌ها، منوها، آیکون‌ها، رنگ‌ها، قلم‌ها، فاصله‌ها، عکس‌ها؛ و اینکه هر کدوم، وقتی آدم روشون می‌زنه، یا موس روشون می‌ره، چه شکلی پیدا می‌کنن.

طراح UI، مطمئن می‌شه که این اجزا، روشن، خوانا، یکسان و دلپذیرن؛ که آدم، بی فکر، بفهمه کجا رو بزنه؛ و که ظاهر کلی، با هویت برند، جوره. مسیر «طراحی رابط کاربری» کتابخونه، کامل درباره‌ی همین کاره.

نقشه، یعنی UX

برگردیم به خونه. نقشه، تصمیم می‌گیره آدم‌ها، توی خونه، چطوری زندگی کنن: اگه آشپزخونه، کنار در ورودی باشه، خرید آوردن، راحته؛ اگه حموم، کنار اتاق خواب باشه، صبح‌ها، راحت‌تره. این تصمیم‌ها، بیشتر از هر رنگی، روی زندگی هر روز اثر دارن.

توی یه سایت یا اپ هم، UX، همین تصمیم‌هاست: کدوم صفحه، اول بیاد؛ دکمه‌ی خرید، کجا باشه؛ و برای سفارش، چند قدم لازم باشه. این‌ها، شاید دیده نشن؛ ولی هر بار که آدم، راحت یا سخت، کارش رو انجام می‌ده، حسشون می‌کنه.

دکور، یعنی UI

دکور، اون چیزیه که آدم، اول می‌بینه: رنگ دیوار، نور، مبل، و دستگیره‌ها. دکور خوب، خونه رو دلپذیر می‌کنه؛ و بخشی از دکور، کارکرد هم داره: یه دستگیره‌ی خوب، دست رو راحت می‌گیره؛ یه نور خوب، چشم رو خسته نمی‌کنه.

توی یه صفحه هم، UI، هم ظاهره، هم کارکرد: یه دکمه‌ی درست، هم قشنگه، هم معلومه که دکمه‌ست؛ یه نوشته‌ی خوب، هم با برند جوره، هم راحت خونده می‌شه. UI، فقط آرایش نیست؛ بخشی از کار کردن صفحه‌ست.

دستگیره‌ی قشنگ، دری که به دیوار باز می‌شه

حالا یه در رو تصور کنید با یه دستگیره‌ی خیلی قشنگ و گرون؛ ولی وقتی بازش می‌کنید، پشتش یه دیواره. UI، عالیه؛ UX، فاجعه‌ست. این، توی سایت‌ها و اپ‌ها، زیاد اتفاق می‌افته: صفحه‌هایی که خیلی قشنگن، ولی آدم، نمی‌تونه کاری که می‌خواد رو انجام بده.

مثلا یه سایت فروشگاهی با عکس‌های عالی و رنگ‌های زیبا، که دکمه‌ی خریدش، زیر سه لایه منو پنهانه، یا فرم سفارشش، ده صفحه‌ست. هیچ ظاهر قشنگی، این مشکل رو حل نمی‌کنه؛ چون مشکل، از نقشه‌ست، نه از دکور.

ساده، ولی روشن

برعکسش هم هست: بعضی سایت‌ها، ظاهر خیلی ساده و حتی کمی قدیمی دارن، ولی آدم، راحت و سریع، کارش رو انجام می‌ده. UI، معمولیه؛ UX، خوبه. خیلی از ابزارهایی که آدم‌ها هر روز ازشون استفاده می‌کنن، همین‌طورین.

این، به این معنی نیست که ظاهر مهم نیست؛ یعنی اگه بخواید یکی رو اول درست کنید، معمولا UX مهم‌تره. یه مسیر روشن با ظاهر ساده، کار می‌کنه؛ یه ظاهر قشنگ با مسیر گیج‌کننده، نه. بهترین حالت، البته، هر دوئه.

وقتی ظاهر، به UX ضربه می‌زنه

گاهی، UI، نه تنها کمکی نمی‌کنه، بلکه خود UX رو خراب می‌کنه: نوشته‌های خاکستری کم‌رنگ روی پس‌زمینه‌ی سفید که قشنگن، ولی خونده نمی‌شن؛ دکمه‌هایی که اونقدر «مینیمال» هستن که معلوم نیست دکمه‌ان؛ یا انیمیشن‌هایی که هر کار رو، چند ثانیه، کند می‌کنن.

اینجاست که مرز بین UX و UI، کم‌رنگ می‌شه: یه تصمیم ظاهری، مستقیم، روی راحتی استفاده اثر می‌ذاره. برای همین، طراح UI خوب، همیشه با چشم UX هم نگاه می‌کنه: «این ظاهر، به آدم کمک می‌کنه، یا فقط قشنگه؟»

اول کدوم؟

توی بیشتر پروژه‌ها، کار UX، پیش از UI شروع می‌شه: اول، فهمیدن آدم‌ها و نیازشون؛ بعد، چیدن ساختار و مسیر؛ و بعد، ظاهر دادن به این ساختار. مثل خونه: اول نقشه، بعد دکور. دکور کردن خونه‌ای که هنوز نقشه‌ش معلوم نیست، معنی نداره.

البته این، یه خط مستقیم نیست. گاهی، وقتی ظاهر ساخته می‌شه، معلوم می‌شه که یه جای مسیر، مشکل داره؛ و باید برگشت. ولی شروع از ظاهر، یعنی رنگ و لوگو، پیش از فهمیدن مسیر، تقریبا همیشه، به دوباره‌کاری می‌رسه.

اسکلت، بعد پوست

یه ابزار رایج برای جدا کردن این دو کار، Wireframe، یعنی اسکلت صفحه‌ست: یه طرح ساده، سیاه‌وسفید، با جعبه و خط، که فقط نشون می‌ده چی کجاست؛ بی رنگ، بی عکس، بی قلم خاص. این، کار UX ـه.

وقتی اسکلت، با چند آدم امتحان شد و درست بود، طراح UI، بهش «پوست» می‌ده: رنگ، قلم، آیکون و عکس. چون اسکلت، ساده‌ست، عوض کردنش ارزونه؛ ولی وقتی پوست اضافه شد، هر تغییری، زحمت بیشتری داره. درس‌های بعدی این مسیر، کامل درباره‌ی اسکلت‌ان.

هر کدوم، چه سوال‌هایی می‌پرسه

طراح UX، این‌جور سوال‌ها رو می‌پرسه: این آدم، دقیقا چی می‌خواد؟ کجا ممکنه گیر کنه؟ این کار، چند قدمه، و می‌شه کمترش کرد؟ این کلمه، برای اون روشنه؟ اگه اشتباه کرد، چطوری برگرده؟

طراح UI، این‌جور سوال‌ها رو می‌پرسه: این دکمه، معلومه که دکمه‌ست؟ این نوشته، روی گوشی، خونده می‌شه؟ رنگ‌ها، فرق کافی دارن؟ این صفحه، با بقیه‌ی صفحه‌ها، یکسانه؟ این ظاهر، با برند جوره؟ دو دسته سوال، ولی با یه هدف.

هر کدوم، چطوری سنجیده می‌شه

UX، معمولا با کار آدم‌ها سنجیده می‌شه: چند نفر، کار رو تموم کردن؛ چقدر طول کشید؛ کجا گیر کردن؛ و آخرش، چقدر راضی بودن. این‌ها، با دیدن آدم‌ها و عددهای واقعی، به دست میان.

UI رو هم می‌شه سنجید: آیا آدم‌ها، دکمه‌ها رو راحت پیدا می‌کنن؟ نوشته‌ها، خوانان؟ رنگ‌ها، فرق کافی دارن؟ ولی بخشی از UI، یعنی زیبایی و حس برند، سخت‌تر سنجیده می‌شه. مهم اینه که سلیقه‌ی شخصی، جای این سنجش رو نگیره.

مثال: یه دکمه

یه دکمه‌ی «خرید» رو در نظر بگیرید. سوال‌های UX درباره‌ش: این دکمه، کجای صفحه باشه که آدم پیداش کنه؟ اسمش چی باشه که روشن باشه؟ وقتی زده شد، آدم، کجا می‌ره؟ اگه اشتباهی زد، چطوری برگرده؟

سوال‌های UI درباره‌ش: چه رنگی باشه که از بقیه جدا دیده بشه؟ چقدر بزرگ باشه که با انگشت، راحت زده بشه؟ وقتی زده می‌شه، چه شکلی پیدا کنه که آدم بفهمه کار کرد؟ یه دکمه، هر دو دسته سوال رو داره.

مثال: یه فرم ثبت‌نام

یه فرم ثبت‌نام رو در نظر بگیرید. UX، تصمیم می‌گیره چه اطلاعاتی، واقعا لازمه؛ ترتیب خونه‌ها چی باشه؛ فرم، یه صفحه باشه یا چند صفحه؛ و اگه آدم یه چیز اشتباه وارد کرد، چی بهش گفته بشه.

UI، تصمیم می‌گیره هر خونه چه شکلی باشه؛ اسم هر خونه، کجا نوشته بشه؛ پیام خطا، چه رنگی و کجا بیاد؛ و دکمه‌ی آخر، چطوری از بقیه، جدا دیده بشه. یه فرم کوتاه با ظاهر بد، و یه فرم بلند با ظاهر عالی، هر دو، می‌تونن آدم رو خسته کنن.

مثال: یه فروشگاه واقعی

این فرق، بیرون از صفحه هم دیده می‌شه. توی یه فروشگاه، UX یعنی چیدمان: محصول‌ها چطوری دسته‌بندی شدن، صندوق کجاست، و آدم، چقدر راحت، چیزی که می‌خواد رو پیدا می‌کنه. UI یعنی ظاهر: تابلوها، رنگ قفسه‌ها، نور، و برچسب قیمت‌ها.

یه فروشگاه با قفسه‌های قشنگ، ولی بی هیچ نظم و تابلوی راهنما، آدم رو کلافه می‌کنه. یه فروشگاه ساده، با چیدمان روشن و تابلوهای خوانا، آدم رو سریع به چیزی که می‌خواد می‌رسونه. همون قانون: نقشه و دکور، با هم.

مسیر بین صفحه‌ها، کار UX ـه

یکی از مهم‌ترین کارهای UX، طراحی مسیر بین صفحه‌هاست: آدم، از صفحه‌ی اول، به کجا می‌ره؛ از اونجا، به کجا؛ و آخرش، کجا کارش تموم می‌شه. به این، User Flow، یعنی مسیر کاربر، می‌گن.

این مسیر، معمولا روی یه برگه، با جعبه و پیکان کشیده می‌شه؛ پیش از اینکه هیچ ظاهری ساخته بشه. یه مسیر کوتاه و روشن، حتی با ظاهر ساده، تجربه رو خوب می‌کنه. یه مسیر پیچیده، با هر ظاهری، تجربه رو سخت می‌کنه.

کاربردپذیری، جایی که این دو به هم می‌رسن

کاربردپذیری، یعنی اینکه یه رابط، چقدر راحت استفاده می‌شه، جاییه که UX و UI، بیشتر از همه، به هم می‌رسن. طبق یه منبع شناخته‌شده، کاربردپذیری، یه کیفیت از رابط کاربریه؛ یعنی بخشیش، به همین دکمه‌ها و فرم‌ها و منوها بستگی داره.

ولی کاربردپذیری، به مسیر و ساختار هم بستگی داره؛ که کار UX ـه. برای همین، بهتره این دو رو، دو نیمه‌ی یه کار ببینید: UX، تصمیم می‌گیره چی کجا باشه و چرا؛ UI، تصمیم می‌گیره اون چیز، چطوری دیده و لمس بشه. هر دو، برای راحتی، لازمن.

یکسانی، توی هر دو

یکسانی، توی هر دو کار، مهمه. توی UX، یعنی کارهای مشابه، همیشه به یه شکل انجام بشن؛ مثلا برگشت به صفحه‌ی قبل، همیشه از یه راه باشه. توی UI، یعنی اجزای مشابه، همیشه یه شکل داشته باشن؛ مثلا همه‌ی دکمه‌های اصلی، یه رنگ.

وقتی یکسانی رعایت بشه، آدم‌ها، یه بار یاد می‌گیرن، و بعد، همه‌جا، بی فکر کار می‌کنن. خیلی از تیم‌ها، برای همین، یه مجموعه‌ی آماده از اجزای UI درست می‌کنن، که بهش Design System، یعنی سیستم طراحی، می‌گن.

دسترس‌پذیری، توی هر دو

دسترس‌پذیری، یعنی طراحی برای همه، از جمله کم‌بیناها، کم‌شنواها، و کسایی که دستشون لرزش داره، هم کار UX ـه، هم UI. UX، تصمیم می‌گیره که مسیر، بی دیدن رنگ یا بی موس هم، طی‌شدنی باشه؛ UI، تصمیم می‌گیره که رنگ‌ها، فرق کافی داشته باشن و دکمه‌ها، به اندازه‌ی کافی بزرگ باشن.

یه رنگ کم‌رنگ قشنگ، که کم‌بیناها نمی‌تونن بخونن، یه تصمیم UI ـه که به UX ضربه می‌زنه. یه مسیر که فقط با کشیدن انگشت باز می‌شه، یه تصمیم UX ـه که برای بعضی‌ها، سده. توی هر دو کار، حواستون به همه باشه.

دو کار، یه تیم

توی شرکت‌های بزرگ‌تر، معمولا طراح UX و طراح UI، دو نفر جدان؛ و گاهی، کنارشون پژوهشگر UX و نویسنده‌ی UX هم هستن. طراح UX، اسکلت و مسیر رو می‌سازه؛ طراح UI، ظاهر رو. ولی این دو، باید خیلی نزدیک با هم کار کنن.

اگه طراح UX، اسکلت رو بده و بره، و طراح UI، بی اینکه دلیل تصمیم‌ها رو بدونه، ظاهر بده، نتیجه، معمولا یه چیز نصفه‌نیمه‌ست. بهترین تیم‌ها، از اول تا آخر، با هم حرف می‌زنن، و هر کدوم، با چشم اون یکی هم نگاه می‌کنه.

وقتی یه نفر، هر دو کار رو می‌کنه

توی شرکت‌های کوچیک‌تر، معمولا یه نفر، هر دو کار رو می‌کنه؛ و به این شغل، UX/UI Designer، یعنی طراح تجربه و رابط کاربری، می‌گن. این، کاملا رایجه، و خیلی از طراح‌های خوب، هر دو مهارت رو دارن.

نکته‌ی مهم، اینه که حتی وقتی یه نفر هر دو کار رو می‌کنه، این دو کار رو، توی ذهنش، جدا نگه داره: اول، با کلاه UX، مسیر و ساختار؛ بعد، با کلاه UI، ظاهر. وقتی این دو کلاه قاطی بشن، آدم، وسوسه می‌شه که پیش از درست کردن مسیر، روی رنگ‌ها وقت بذاره.

ابزارها

ابزارهای این دو کار، گاهی یکی‌ان، گاهی جدا. برای UX، اغلب ابزارهای ساده کافیه: کاغذ و قلم برای کشیدن مسیر و اسکلت، یادداشت‌های چسب‌دار برای مرتب کردن ایده‌ها، و ابزارهای ساده‌ی ساختن نمونه‌ی کلیک‌پذیر.

برای UI، معمولا ابزارهای طراحی دقیق‌تر لازمه، که بشه رنگ، قلم، فاصله و اجزا رو با دقت ساخت. ولی هیچ ابزاری، جای فکر کردن رو نمی‌گیره. خیلی از بهترین ایده‌های UX، اول روی یه برگه‌ی کاغذ کشیده شدن.

اجزای آماده‌ی UI

برای اینکه کار UI سریع‌تر و یکسان‌تر بشه، خیلی از تیم‌ها و حتی سیستم‌عامل‌های گوشی، مجموعه‌های آماده‌ای از اجزای UI دارن: دکمه، فرم، منو، و آیکون، با ظاهر و رفتار مشخص. استفاده از این مجموعه‌ها، باعث می‌شه آدم‌ها، با چیزهایی کار کنن که از قبل، می‌شناسن.

ولی اجزای آماده، کار UX رو انجام نمی‌دن. می‌تونید با بهترین دکمه‌ها و فرم‌های آماده، یه مسیر گیج‌کننده بسازید. اجزای آماده، دکور رو آسون می‌کنن؛ نقشه، هنوز کار شماست.

شغل‌ها

توی بازار کار، چند اسم رایج هست: UX Designer، یعنی طراح تجربه‌ی کاربر، که بیشتر روی پژوهش، مسیر و ساختار کار می‌کنه؛ UI Designer، یعنی طراح رابط کاربری، که بیشتر روی ظاهر و اجزا کار می‌کنه؛ و UX/UI Designer، که هر دو رو انجام می‌ده.

کنارشون، شغل‌های دیگه‌ای هم هست: UX Researcher، یعنی پژوهشگر تجربه‌ی کاربر؛ UX Writer، یعنی نویسنده‌ی متن رابط؛ و Product Designer، یعنی طراح محصول، که معمولا کل تجربه رو، از اول تا آخر، طراحی می‌کنه. اسم‌ها، توی شرکت‌های مختلف، کمی فرق می‌کنن.

از کجا یاد بگیریم

اگه می‌خواید یکی از این دو کار رو یاد بگیرید، معمولا بهتره از UX شروع کنید، حتی اگه آخرش بخواید طراح UI بشید. چون فهمیدن اینکه آدم‌ها چطوری فکر می‌کنن و کجا گیر می‌کنن، به هر تصمیم ظاهری هم، جهت می‌ده.

این مسیر، برای همین ساخته شده؛ و مسیر «طراحی رابط کاربری»، کنارش، برای ظاهر و اجزاست. خیلی‌ها، هر دو رو، کنار هم، یاد می‌گیرن؛ و این، بهترین راهه.

اشتباه‌های رایج

چند اشتباه رایج: یکی دونستن UX و UI؛ شروع از رنگ و لوگو، پیش از فهمیدن مسیر؛ فکر کردن به اینکه یه ظاهر تازه، مشکل‌های مسیر رو حل می‌کنه؛ و فدا کردن خوانایی و راحتی، برای ظاهر «شیک».

یه اشتباه دیگه، اینه که فکر کنیم UX، کار «فکری» و UI، کار «ظاهری» ـه، و یکی، از اون یکی مهم‌تره. هر دو، برای یه تجربه‌ی خوب، لازمن؛ و طراح UI خوب، به اندازه‌ی طراح UX، به آدم‌ها فکر می‌کنه.

مثال: یه ماشین

یه ماشین رو در نظر بگیرید. UX، یعنی تجربه‌ی رانندگی: صندلی کجاست، پدال‌ها چقدر دورن، آینه‌ها چقدر راحت تنظیم می‌شن، و اینکه بی نگاه کردن، بتونید بفهمید کدوم کلید، برف‌پاک‌کن رو روشن می‌کنه. UI، یعنی ظاهر داشبورد: شکل عقربه‌ها، رنگ چراغ‌ها، و جنس فرمون.

یه ماشین با داشبورد خیلی شیک، که برای روشن کردن بخاری، باید سه تا منوی صفحه‌ی لمسی رو بگردید، توی جاده، خطرناکه. یه ماشین با داشبورد ساده، که هر کلید، سر جای خودشه، راحت و امنه. باز هم، نقشه و دکور، با هم.

وقتی چیزی سخته، بپرسید کدوم

وقتی یه سایت، اپ یا هر چیز دیگه‌ای، استفاده‌ش سخته، یه سوال ساده کمک می‌کنه مشکل رو پیدا کنید: «مشکل از اینه که نمی‌دونم کجا برم، یا از اینه که چیزی که می‌خوام رو می‌بینم، ولی نمی‌تونم درست ازش استفاده کنم؟»

اولی، معمولا یه مشکل UX ـه: مسیر، ساختار، یا ترتیب. دومی، معمولا یه مشکل UI ـه: دکمه‌ای که معلوم نیست دکمه‌ست، نوشته‌ای که خونده نمی‌شه، یا رنگی که فرق کافی نداره. این سوال، کمک می‌کنه همون جایی رو درست کنید که واقعا مشکل داره.

چند واژه

UX یا User Experience، یعنی تجربه‌ی کاربر. UI یا User Interface، یعنی رابط کاربری. Wireframe، یعنی اسکلت صفحه. User Flow، یعنی مسیر کاربر. Usability، یعنی کاربردپذیری.

Design System، یعنی سیستم طراحی؛ مجموعه‌ی اجزای آماده و قانون‌هاشون. Visual Design، یعنی طراحی بصری؛ بخش ظاهری UI. Interaction Design، یعنی طراحی تعامل؛ اینکه اجزا، وقتی آدم باهاشون کار می‌کنه، چطوری رفتار می‌کنن. Product Designer، یعنی طراح محصول.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «فرق UX و UI چیه»:

UX، یعنی تجربه‌ی کاربر: مسیر، ساختار و حسی که آدم موقع استفاده داره؛ اینکه چقدر راحت، به خواسته‌ش می‌رسه. UI، یعنی رابط کاربری: ظاهر و اجزای صفحه، مثل دکمه، رنگ، قلم و فرم. مثل خونه: UX نقشه‌ست، UI دکور. UX بزرگ‌تره و UI بخش مهمی از اونه. ظاهر قشنگ، مسیر بد رو نجات نمی‌ده؛ و مسیر خوب، ظاهر خوانا هم می‌خواد. معمولا اول اسکلت، بعد پوست.

چند باور رایج

  • «UX و UI یکی‌ان.» نقشه و دکور، دو کارن.
  • «UI یعنی فقط قشنگی.» خوانایی و راحتی هم هست.
  • «ظاهر تازه، مشکل رو حل می‌کنه.» اگه مشکل از مسیره، نه.
  • «UX مهم‌تر از UI ـه.» هر دو لازمن.
  • «اجزای آماده، UX رو هم درست می‌کنن.» دکور آسون می‌شه، نقشه نه.

یه مثال

یه کلینیک دندون‌پزشکی، برای نوبت گرفتن آنلاین، یه سایت تازه سفارش داد. طراح، روی ظاهر خیلی کار کرد: رنگ‌های آروم، عکس‌های زیبا، و انیمیشن‌های نرم. ولی مراجعه‌کننده‌ها، هنوز زنگ می‌زدن و می‌گفتن «نتونستیم نوبت بگیریم».

یه طراح UX، از چند نفر خواست، جلوی چشمش، نوبت بگیرن. معلوم شد مسیر، شش صفحه‌ست؛ و توی صفحه‌ی چهارم، باید یه گزینه رو از یه منوی پنهان انتخاب می‌کردن که هیچ‌کس پیداش نمی‌کرد. مسیر رو به دو صفحه رسوند، اون گزینه رو روشن و پیدا کرد؛ و ظاهر رو، تقریبا دست نزد. تماس‌های «نتونستیم نوبت بگیریم»، تقریبا تموم شد. ظاهر، از اول خوب بود؛ نقشه، مشکل داشت.

تمرین امروز

امروز، UX و UI یه سایت یا اپ رو، از هم جدا کنید.

  1. یه سایت یا اپ که زیاد استفاده می‌کنید رو انتخاب کنید.
  2. یه کار رایج توش رو انجام بدید، و قدم‌ها رو بنویسید؛ این، UX ـه.
  3. سه چیز از ظاهرش رو بنویسید: رنگ، دکمه، نوشته؛ این، UI ـه.
  4. یه جا که مسیر، سخت بود، و یه جا که ظاهر، کمکی نکرد رو علامت بزنید.
  5. برای هر کدوم، یه پیشنهاد کوچیک بنویسید؛ یکی برای نقشه، یکی برای دکور.

درس بعدی، می‌گه طراح UX، دقیقا چی کار می‌کنه.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • UX: مسیر، ساختار و حس؛ UI: ظاهر و اجزای صفحه.
  • مثل نقشه‌ی خونه و دکورش.
  • UX بزرگ‌تره؛ UI بخش مهمی از اونه.
  • ظاهر قشنگ، مسیر بد رو نجات نمی‌ده؛ مسیر خوب، ظاهر خوانا هم می‌خواد.
  • دو کار، یه تیم؛ گاهی یه نفر، هر دو.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد