آموزشطراحی تجربه‌ی کاربر (UX)

درس ۳ از ۳۴، طراحی تجربه و رابط، حدود ۲۵ دقیقه خواندن

طراح UX چه می‌کند

جواب کوتاه

طراح UX، یا UX Designer، کسی‌ه که تجربه‌ی آدم‌ها با یه محصول رو، آگاهانه، طراحی می‌کنه؛ مثل یه خیاط خوب که پیش از بریدن، اندازه می‌گیره، یه الگوی کاغذی می‌سازه، لباس رو به آدم می‌پوشونه، و بعد، تنظیمش می‌کنه. کارهای اصلیش این‌هان: پژوهش، یعنی شناختن آدم‌ها با گفت‌وگو و دیدن کارشون؛ روشن کردن مشکل؛ ساختار، یعنی چی کجا باشه؛ مسیر، یعنی آدم از کجا به کجا بره؛ طرح اولیه و اسکلت صفحه؛ ساختن نمونه‌ی ساده‌ای که بشه امتحانش کرد؛ آزمون با آدم‌های واقعی؛ و همکاری نزدیک با طراح ظاهر، برنامه‌نویس‌ها و مدیر محصول. طراح UX، سلیقه‌ی خودش رو طراحی نمی‌کنه؛ با فهمیدن آدم‌ها و دیدن اینکه کجا گیر می‌کنن، تصمیم می‌گیره. مهارت‌هاش هم، بیشتر از ابزار، همدلی، کنجکاوی، روشن حرف زدن، و فروتنی برای عوض کردن ایده‌هاشه.

خیاطی که اول اندازه می‌گیره

یه خیاط خوب رو تصور کنید. پیش از اینکه حتی قیچی رو برداره، اندازه می‌گیره، می‌پرسه لباس برای چه موقعیتیه، و چطور می‌خواید توش راحت باشید. بعد، یه الگوی کاغذی می‌کشه. بعد، یه نسخه‌ی اولیه می‌دوزه و ازتون می‌خواد بپوشید؛ و نگاه می‌کنه کجا تنگه، کجا گشاده.

بعد از چند بار پرو و تنظیم، لباس، دقیقا اندازه‌ی شما می‌شه. طراح UX، همین کار رو، برای سایت‌ها، اپ‌ها و محصول‌ها، انجام می‌ده. توی درس قبل، دیدیم UX با UI چه فرقی داره؛ اینجا، می‌بینیم کسی که UX رو طراحی می‌کنه، هر روز، دقیقا چی کار می‌کنه.

در یه جمله

طراح UX، کسی‌ه که با شناختن آدم‌ها، ساختن و امتحان کردن، تجربه‌ی اون‌ها با یه محصول رو، آگاهانه، طراحی می‌کنه. به انگلیسی، بهش UX Designer، یعنی طراح تجربه‌ی کاربر، می‌گن.

مهم‌ترین کلمه‌ی این جمله، «امتحان کردن» ـه. طراح UX، فقط ایده نمی‌ده؛ ایده‌هاش رو، پیش از اینکه ساخته بشن، با آدم‌های واقعی امتحان می‌کنه. مثل خیاط که پیش از دوخت نهایی، لباس رو پرو می‌کنه.

کارهای اصلی، یه نگاه کلی

کارهای طراح UX رو، می‌شه با همون ترتیب خیاط دید: اول، شناختن آدم‌ها؛ بعد، روشن کردن مشکل؛ بعد، ساختار و مسیر؛ بعد، طرح اولیه؛ بعد، نمونه‌ی امتحان‌کردنی؛ بعد، آزمون؛ و بعد، دوباره، بهتر کردن.

یه منبع شناخته‌شده‌ی طراحی، همین مسیر رو، شش مرحله می‌کنه: همدلی، تعریف، ایده‌پردازی، نمونه‌سازی، آزمون، و اجرا. درس بعدی همین مسیر، کامل درباره‌ی این فراینده؛ اینجا، بیشتر، کارهای هر روز طراح رو می‌بینیم.

پژوهش: شناختن آدم‌ها

اولین و شاید مهم‌ترین کار طراح UX، پژوهشه: فهمیدن اینکه آدم‌ها کی‌ان، چی لازم دارن، چی کار می‌کنن، چی فکر می‌کنن، و چه حسی دارن. همون منبع، می‌گه توی این مرحله، باید آدم‌ها رو، مستقیم، دید و باهاشون حرف زد؛ و پرسید چه چیزی، اون‌ها رو تشویق یا ناامید می‌کنه.

به این کار، User Research، یعنی پژوهش کاربر، می‌گن. توی شرکت‌های بزرگ، گاهی یه پژوهشگر جدا، این کار رو می‌کنه؛ ولی طراح UX، حتی اون موقع، باید نزدیک باشه و نتیجه‌ها رو، از نزدیک، بفهمه. خیاطی که خودش اندازه نگرفته، لباس رو خوب نمی‌دوزه.

گفت‌وگو با آدم‌ها

یه روش رایج پژوهش، گفت‌وگوی کوتاه با آدم‌هاست. طراح، چند نفر رو که شبیه مخاطب اصلی‌ان، پیدا می‌کنه و ازشون درباره‌ی کارشون، مشکل‌هاشون، و چیزهایی که الان استفاده می‌کنن، می‌پرسه. سوال‌های خوب، باز و بی جهت‌دهی‌ان: «آخرین بار که این کار رو کردی، چطوری پیش رفت؟».

یه نکته‌ی مهم: آدم‌ها، توی گفت‌وگو، همیشه دقیق نمی‌گن چی کار می‌کنن؛ گاهی چیزی رو می‌گن که فکر می‌کنن درسته یا خوب به نظر میاد. برای همین، گفت‌وگو، به‌تنهایی کافی نیست؛ دیدن هم لازمه.

دیدن آدم‌ها، موقع کار

یکی از قوی‌ترین روش‌ها، دیدن آدم‌هاست، وقتی دارن کار واقعی‌شون رو انجام می‌دن: یه کارمند که داره یه فرم رو پر می‌کنه، یه خریدار که داره یه چیز رو آنلاین می‌خره، یا یه نفر که داره با یه اپ تازه، کار می‌کنه.

توی این دیدن، چیزهایی پیدا می‌شه که هیچ‌وقت توی گفت‌وگو گفته نمی‌شن: میون‌برهایی که آدم‌ها ساختن، جاهایی که مکث می‌کنن، و کاغذهای یادداشتی که کنار صفحه چسبوندن، چون طراحی، چیزی رو که لازم دارن، نشون نمی‌ده. همین کاغذهای کوچیک، گاهی بهترین سرنخ‌ها هستن.

عددها هم کمک می‌کنن

کنار گفت‌وگو و دیدن، عددها هم کمک می‌کنن: آمار سایت که نشون می‌ده آدم‌ها، کجا می‌رن و کجا ول می‌کنن؛ نظرسنجی‌های کوتاه؛ و سوال‌هایی که به پشتیبانی می‌رسه. این عددها، می‌گن کجا مشکل هست؛ ولی معمولا نمی‌گن چرا.

برای همین، طراح UX خوب، این دو رو با هم استفاده می‌کنه: عددها، نشون می‌دن کجا رو باید نگاه کرد؛ و دیدن آدم‌ها، نشون می‌ده چرا. مثلا آمار می‌گه خیلی‌ها توی صفحه‌ی پرداخت ول می‌کنن؛ و دیدن چند نفر، نشون می‌ده که یه دکمه، زیر صفحه‌کلید، پنهان می‌شه.

روشن کردن مشکل

بعد از پژوهش، طراح UX، همه‌ی چیزهایی که دیده و شنیده رو، کنار هم می‌ذاره و دنبال الگو می‌گرده: یه مشکل مشترک بین آدم‌های مختلف، یا نیازی که برآورده نمی‌شه. همون منبع، این رو مرحله‌ی «تعریف» می‌دونه.

تعریف درست مشکل، نصف راه‌حله. «سایت‌مون بده» یه مشکل نیست؛ «خریدارهای تازه، نمی‌فهمن هزینه‌ی ارسال چقدره، تا وقتی شماره‌ی کارت رو وارد کنن، و همون‌جا ول می‌کنن» یه مشکله. دومی، روشن می‌گه کجا رو باید درست کرد.

ساختار: چی کجا باشه

یه کار مهم دیگه، چیدن ساختاره: چه صفحه‌هایی لازمه؛ هر صفحه، چی داره؛ چیزها، چطوری دسته‌بندی بشن؛ و اسم هر دسته، چی باشه. به این، Information Architecture، یعنی معماری اطلاعات، می‌گن.

ساختار خوب، یعنی آدم، بی فکر کردن زیاد، بدونه هر چیزی رو کجا پیدا کنه. یه روش ساده برای امتحانش، اینه که از چند نفر بخواید یه سری کارت با اسم موضوع‌ها رو، دسته‌بندی کنن؛ و ببینید اون‌ها، چیزها رو چطوری کنار هم می‌ذارن. گاهی، کاملا متفاوت با چیزی که شما فکر می‌کردید.

مسیر: از کجا به کجا

طراح UX، برای کارهای مهم، مسیر آدم رو می‌کشه: از کجا شروع می‌کنه، از چه صفحه‌هایی رد می‌شه، کجا تصمیم می‌گیره، و کجا کارش تموم می‌شه. به این، User Flow، یعنی مسیر کاربر، می‌گن؛ و معمولا با جعبه و پیکان، روی کاغذ یا یه ابزار ساده، کشیده می‌شه.

کشیدن مسیر، کمک می‌کنه قدم‌های اضافه دیده بشن. خیلی وقت‌ها، وقتی مسیر یه کار رو می‌کشید، می‌بینید که آدم، برای یه کار ساده، باید از شش صفحه رد بشه؛ و می‌شه همون کار رو، توی دو صفحه، انجام داد.

طرح اولیه، روی کاغذ

بعد از ساختار و مسیر، طراح UX، ایده‌ها رو می‌کشه؛ معمولا اول، خیلی سریع و ساده، روی کاغذ. همون منبع، می‌گه توی مرحله‌ی ایده‌پردازی، تعداد ایده‌ها، از کیفیتشون مهم‌تره؛ و هیچ ایده‌ای، اول کار، زیادی عجیب نیست.

طرح روی کاغذ، یه فایده‌ی بزرگ داره: ارزونه، و دور انداختنش، دل آدم رو نمی‌سوزونه. ده تا طرح کاغذی، توی یه ساعت، کشیده می‌شن؛ ولی یه طرح دقیق و رنگی، شاید یه روز طول بکشه، و آدم، دلش نمیاد عوضش کنه، حتی اگه اشتباه باشه.

اسکلت صفحه

وقتی ایده‌ها، کمی روشن‌تر شدن، طراح، اسکلت صفحه‌ها رو می‌سازه: یه طرح ساده، معمولا سیاه‌وسفید، که نشون می‌ده چی کجای صفحه‌ست؛ بی رنگ، بی عکس، بی ظاهر نهایی. به این، Wireframe، یعنی اسکلت، می‌گن.

اسکلت، کمک می‌کنه همه، از تیم تا آدم‌هایی که امتحانش می‌کنن، روی چیزهای مهم تمرکز کنن: ترتیب، اولویت، و مسیر. وقتی رنگ و عکس نیست، کسی درباره‌ی «این آبی رو دوست ندارم» بحث نمی‌کنه؛ همه، به اینکه کار انجام می‌شه یا نه، نگاه می‌کنن.

نمونه‌ی امتحان‌کردنی

بعد، طراح، از اسکلت‌ها، یه نمونه‌ی ساده می‌سازه که بشه روش زد و از یه صفحه به صفحه‌ی دیگه رفت؛ حتی اگه هیچ برنامه‌ای پشتش نباشه. به این، Prototype، یعنی نمونه‌ی اولیه، می‌گن. همون منبع، می‌گه هدف این مرحله، اینه که بفهمید کدوم بخش ایده‌ها کار می‌کنه و کدوم نه.

نمونه، می‌تونه خیلی ساده باشه؛ حتی چند برگه‌ی کاغذی که با دست، عوضشون می‌کنید وقتی آدم «روی دکمه می‌زنه». مهم اینه که آدم بتونه کار رو، تقریبا مثل واقعیت، امتحان کنه؛ پیش از اینکه برنامه‌نویس‌ها، هفته‌ها، روی ساختنش وقت بذارن.

آزمون با آدم‌های واقعی

بعد، نوبت آزمونه: نمونه رو، جلوی چند نفر که شبیه مخاطب اصلی‌ان، می‌ذارید، ازشون می‌خواید یه کار مشخص رو انجام بدن، و بی کمک، نگاه می‌کنید. به این، Usability Testing، یعنی آزمون کاربردپذیری، می‌گن؛ و یه منبع شناخته‌شده، اون رو مهم‌ترین راه بهتر کردن کاربردپذیری می‌دونه.

توی آزمون، طراح، کمتر حرف می‌زنه و بیشتر نگاه می‌کنه. اگه آدم گیر کرد، طراح، کمکش نمی‌کنه؛ فقط می‌پرسه «الان داری به چی فکر می‌کنی؟». همین لحظه‌های گیر کردن، دقیقا همون چیزیه که باید درست بشه.

دوباره، بهتر

بعد از آزمون، طراح، چیزهایی که یاد گرفته رو، روی طرح اعمال می‌کنه، و دوباره امتحان می‌کنه. این چرخه، چند بار تکرار می‌شه، تا طرح، به اندازه‌ی کافی خوب بشه. به این، Iteration، یعنی تکرار، می‌گن.

خیلی از تازه‌کارها، انتظار دارن طرح اولشون، درست باشه. ولی طراح‌های باتجربه، می‌دونن که طرح اول، تقریبا همیشه، یه جاش اشتباهه؛ و این اشکالی نداره، به شرطی که زود پیدا بشه. مثل خیاط که از پرو اول، انتظار نداره لباس، بی‌نقص باشه.

نوشتن کلمه‌های صفحه

یه بخش از تجربه، که کمتر دیده می‌شه، کلمه‌هاست: اسم دکمه‌ها، عنوان صفحه‌ها، پیام‌های خطا، و توضیح‌های کوتاه. توی بعضی شرکت‌ها، یه نویسنده‌ی جدا، به اسم UX Writer، این کار رو می‌کنه؛ ولی خیلی وقت‌ها، خود طراح UX، مسئول این کلمه‌هاست.

یه کلمه‌ی گیج‌کننده، می‌تونه یه مسیر خوب رو خراب کنه. «ادامه» یا «ثبت نهایی»؟ «لغو» یعنی لغو سفارش، یا بستن پنجره؟ طراح UX، این کلمه‌ها رو هم، مثل بقیه‌ی طرح، با آدم‌ها امتحان می‌کنه.

طراحی برای همه

طراح UX، مسئوله که طراحی، برای همه‌ی آدم‌ها کار کنه: کم‌بیناها، کم‌شنواها، کسایی که دستشون لرزش داره، و کسایی که با فناوری، کمتر آشنان. به این، Accessibility، یعنی دسترس‌پذیری، می‌گن؛ و یه استاندارد جهانی، قاعده‌های دقیقش رو داره.

خیلی از این کارها، از همون اول، توی طراحی تصمیم گرفته می‌شن: آیا مسیر، بی موس هم طی‌شدنیه؟ آیا هیچ اطلاعاتی، فقط با رنگ گفته نشده؟ آیا دکمه‌ها، به اندازه‌ی کافی بزرگن؟ اضافه کردن دسترس‌پذیری بعد از ساخت، خیلی سخت‌تر و گرون‌تر از فکر کردن بهش از اوله.

همکاری با تیم

طراح UX، تنها کار نمی‌کنه. معمولا با چند نفر، نزدیک همکاری می‌کنه: طراح UI، که ظاهر رو می‌سازه؛ برنامه‌نویس‌ها، که طرح رو به یه محصول واقعی تبدیل می‌کنن؛ مدیر محصول، که تصمیم می‌گیره چی، کی ساخته بشه؛ و گاهی، پشتیبانی و فروش، که هر روز با مشتری‌ها حرف می‌زنن.

بخش بزرگی از کار طراح UX، حرف زدنه: توضیح دادن دلیل تصمیم‌ها، گوش دادن به محدودیت‌های فنی، و پیدا کردن راه‌حل‌هایی که هم برای آدم‌ها خوبه، هم شدنیه. طراحی که فقط طرح بکشه و هیچ‌وقت با تیم حرف نزنه، معمولا طرح‌هاش، هیچ‌وقت درست ساخته نمی‌شن.

با طراح UI

طراح UX، اسکلت و مسیر رو می‌سازه؛ طراح UI، بهش ظاهر می‌ده. این دو، باید خیلی نزدیک کار کنن: طراح UI باید بدونه چرا یه دکمه اونجاست؛ و طراح UX باید بدونه یه تصمیم ظاهری، چه اثری روی راحتی داره.

توی خیلی از شرکت‌های کوچیک‌تر، این دو نقش، یکی‌ان؛ و یه نفر، هر دو کار رو می‌کنه. توی این حالت، مهمه که طراح، اول با کلاه UX فکر کنه، و بعد، با کلاه UI.

با برنامه‌نویس‌ها

برنامه‌نویس‌ها، طرح رو، به یه محصول واقعی تبدیل می‌کنن. طراح UX خوب، از اول، با اون‌ها حرف می‌زنه: این ایده، شدنیه؟ چقدر زمان می‌بره؟ راه ساده‌تری هم هست؟ گاهی، یه تغییر کوچیک توی طرح، کار برنامه‌نویسی رو، چند برابر آسون‌تر می‌کنه.

و وقتی محصول ساخته شد، طراح، نگاه می‌کنه که آیا همون‌طوری که طراحی شده، ساخته شده یا نه. خیلی از مشکل‌ها، توی همین فاصله‌ی طرح و ساخت، پیش میان؛ مثلا یه پیام خطا که توی طرح بود، ولی ساخته نشد.

با مدیر محصول

مدیر محصول، یا Product Manager، معمولا تصمیم می‌گیره چه مشکلی، الان، حل بشه، و چه چیزی، کی، ساخته بشه. طراح UX، با پژوهش و آزمون، به این تصمیم‌ها کمک می‌کنه: «این مشکل، برای آدم‌ها، از اون یکی بزرگ‌تره؛ این رو ببینید».

رابطه‌ی خوب این دو، یعنی تصمیم‌ها، بر اساس شواهد واقعی از آدم‌ها گرفته بشن، نه فقط حدس یا سلیقه‌ی کسی که بلندتر حرف می‌زنه. طراح UX، صدای کاربر، توی این اتاقه.

توضیح دادن تصمیم‌ها

یه مهارت مهم طراح UX، توضیح دادن تصمیم‌هاست؛ نه با «من این‌طوری دوست دارم»، بلکه با «توی آزمون، سه نفر از پنج نفر، اینجا گیر کردن؛ این تغییر، این مشکل رو حل می‌کنه». تصمیم‌هایی که پشتشون شواهده، راحت‌تر پذیرفته می‌شن.

این، به این معنی نیست که هر تصمیمی، به عدد نیاز داره. گاهی، یه ویدیوی کوتاه از یه آدم که داره توی یه صفحه گیر می‌کنه، از هر گزارشی، قانع‌کننده‌تره. وقتی تیم، خودش ببینه یه آدم واقعی کجا گیر می‌کنه، بحث، معمولا زود تموم می‌شه.

کار، با ساخته شدن تموم نمی‌شه

وقتی محصول ساخته و منتشر شد، کار طراح UX، تموم نمی‌شه. حالا، آدم‌های واقعی، توی شرایط واقعی، دارن ازش استفاده می‌کنن؛ و چیزهایی پیدا می‌شه که توی هیچ آزمونی، دیده نشده بود. همون منبع، مرحله‌ی آخر رو «اجرا» می‌نامه، و تاکید می‌کنه که آزمون، توی اجرا هم ادامه داره.

طراح، به آمار، نظرها، و سوال‌های پشتیبانی نگاه می‌کنه، و دنبال جاهایی می‌گرده که هنوز گیر دارن. این، شروع دور بعدی چرخه‌ست. محصول خوب، هیچ‌وقت «تموم» نمی‌شه؛ فقط، کم‌کم، بهتر می‌شه.

چه مهارت‌هایی لازمه

مهارت‌های طراح UX، بیشتر، مهارت‌های آدمی‌ان تا ابزاری: همدلی، یعنی فهمیدن حس و دید آدم‌های دیگه؛ کنجکاوی، یعنی دوست داشتن پرسیدن «چرا»؛ روشن حرف زدن و نوشتن؛ حل مسئله؛ و کمی کشیدن، حتی با خط‌های ساده.

و یه مهارت که کمتر گفته می‌شه، ولی خیلی مهمه: فروتنی؛ یعنی آمادگی برای اینکه ایده‌ی خودتون، توی آزمون، شکست بخوره، و بی ناراحتی، عوضش کنید. طراحی که عاشق ایده‌ی خودشه، معمولا آدم‌ها رو مقصر می‌دونه، نه طرح رو.

همدلی

همدلی، یعنی بتونید خودتون رو جای کسی بذارید که خیلی با شما فرق داره: یه آدم مسن که با گوشی راحت نیست، یه مادر خسته که با یه دست، بچه رو گرفته و با دست دیگه، داره سفارش می‌ده، یا کسی که زبون اولش، زبون صفحه نیست.

همدلی، با دیدن و گوش دادن واقعی، قوی‌تر می‌شه؛ نه با حدس زدن درباره‌ی دیگران. یه طراح UX که هر هفته، یه ساعت، به آدم‌های واقعی نگاه می‌کنه، کم‌کم، می‌تونه پیش از آزمون هم، خیلی از گیرها رو، حدس بزنه.

کنجکاوی و پرسیدن چرا

طراح UX خوب، مدام می‌پرسه چرا: چرا این آدم اینجا مکث کرد؟ چرا این دکمه، کمتر زده می‌شه؟ چرا مشتری‌ها، این سوال رو هی می‌پرسن؟ و جواب اول رو هم، معمولا قبول نمی‌کنه؛ یه «چرا»ی دیگه می‌پرسه.

این کنجکاوی، کمک می‌کنه به ریشه‌ی مشکل برسید، نه فقط نشونه‌ش. مثلا «آدم‌ها اینجا ول می‌کنن» یه نشونه‌ست؛ «چون هزینه‌ی ارسال، اینجا، اولین بار نشون داده می‌شه و غافلگیرشون می‌کنه» ریشه‌ست. فقط ریشه، درست‌کردنیه.

ابزارها

طراح UX، از ابزارهای مختلفی استفاده می‌کنه: کاغذ و قلم برای طرح‌های سریع؛ یادداشت‌های چسب‌دار برای مرتب کردن یافته‌های پژوهش؛ ابزارهای طراحی برای اسکلت و نمونه‌ی کلیک‌پذیر؛ و ابزارهای ساده‌ی ضبط صفحه، برای آزمون.

ولی ابزار، هیچ‌وقت مهم‌ترین چیز نیست. خیلی از بهترین طراح‌ها، با ساده‌ترین ابزارها کار می‌کنن. کسی که بهترین نرم‌افزار رو داره ولی هیچ‌وقت با آدم‌ها حرف نمی‌زنه، طراح UX خوبی نیست؛ کسی که با کاغذ و قلم، و آدم‌های واقعی کار می‌کنه، می‌تونه باشه.

یه روز کاری

یه روز معمولی یه طراح UX، شاید این‌طوری باشه: صبح، یه جلسه‌ی کوتاه با تیم، که ببینن کار کجاست. بعد، یکی دو ساعت، کار روی اسکلت یا نمونه‌ی یه بخش تازه. وسط روز، یه آزمون با یکی دو نفر، یا دیدن ضبط آزمون‌های قبلی و یادداشت برداشتن.

بعدازظهر، شاید یه جلسه با برنامه‌نویس‌ها، برای حل یه جزئیات؛ یا با مدیر محصول، برای نشون دادن یافته‌های تازه. و آخر روز، مرتب کردن یادداشت‌ها و طرح‌ها. هیچ دو روزی، دقیقا شبیه هم نیستن؛ و این، بخشی از جذابیت این کاره.

نمونه‌کار طراح UX

طراح‌های UX، معمولا یه مجموعه از کارهاشون رو، به اسم Portfolio، یعنی نمونه‌کار، نشون می‌دن. ولی نمونه‌کار خوب UX، فقط چند تا عکس قشنگ نیست؛ داستان کاره: مشکل چی بود، چطوری آدم‌ها رو شناختید، چه ایده‌هایی امتحان شد، چه چیزی شکست خورد، و نتیجه چی شد.

یه کارفرما، بیشتر از اینکه طرح نهایی چقدر قشنگه، می‌خواد ببینه شما، چطوری فکر می‌کنید. یه نمونه‌کار با یه پروژه‌ی کوچیک، که داستانش کامل و راسته، از ده تا تصویر قشنگ بی داستان، قوی‌تره.

اگه می‌خواید طراح UX بشید

برای شروع، لازم نیست مدرک خاصی داشته باشید. خیلی از طراح‌های UX، از کارهای دیگه‌ای، مثل طراحی گرافیک، روان‌شناسی، پشتیبانی مشتری یا برنامه‌نویسی، اومدن. چیزی که لازمه، علاقه به فهمیدن آدم‌ها، و تمرینه.

یه راه خوب، اینه که یه چیز روزمره، مثلا یه اپ که زیاد استفاده می‌کنید، رو انتخاب کنید؛ با چند نفر درباره‌ش حرف بزنید؛ ببینید کجا گیر می‌کنن؛ و یه طرح بهتر برای یه بخش کوچیکش، بکشید و امتحان کنید. همین، اولین پروژه‌ی نمونه‌کار شماست. این مسیر، قدم‌به‌قدم، کمکتون می‌کنه.

برای کسب‌وکار کوچیک

کسب‌وکار کوچیک، معمولا نمی‌تونه یه طراح UX تمام‌وقت داشته باشه. ولی می‌تونه کارهای اصلی یه طراح UX رو، ساده، خودش انجام بده: با چند مشتری حرف بزنه؛ ببینه اون‌ها، جلوی چشمش، چطوری از سایت استفاده می‌کنن؛ و یه یا دو جای گیر رو، درست کنه.

اگه تصمیم دارید یه طراح بیارید، یا کار رو به کسی بسپارید، بپرسید پیش از طراحی، چطوری آدم‌ها رو می‌شناسه، و بعد از طراحی، چطوری امتحان می‌کنه. اگه جوابش فقط درباره‌ی ظاهره، احتمالا بیشتر طراح UI ـه تا UX.

اشتباه‌های رایج

چند اشتباه رایج، چه برای طراح‌ها و چه برای کسایی که باهاشون کار می‌کنن: پریدن مستقیم به ظاهر، بی پژوهش؛ طراحی بر اساس سلیقه‌ی خود یا مدیر؛ فقط گوش دادن به آدم‌ها، بی دیدن کارشون؛ امتحان نکردن طرح پیش از ساخت؛ و عاشق شدن به ایده‌ی اول.

یه اشتباه دیگه، جدا کار کردن از تیمه؛ طرحی که بی گفت‌وگو با برنامه‌نویس‌ها ساخته بشه، اغلب، یا ساخته نمی‌شه، یا خیلی متفاوت ساخته می‌شه. و یه اشتباه آخر: تموم دونستن کار، بعد از انتشار.

چند واژه

UX Designer، یعنی طراح تجربه‌ی کاربر. User Research، یعنی پژوهش کاربر. Information Architecture، یعنی معماری اطلاعات. User Flow، یعنی مسیر کاربر. Wireframe، یعنی اسکلت صفحه. Prototype، یعنی نمونه‌ی اولیه.

Usability Testing، یعنی آزمون کاربردپذیری. Iteration، یعنی تکرار و بهتر کردن. UX Writer، یعنی نویسنده‌ی متن رابط. Product Manager، یعنی مدیر محصول. Portfolio، یعنی نمونه‌کار. Card Sorting، یعنی دسته‌بندی کارت؛ روشی برای امتحان ساختار.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «طراح UX چی کار می‌کنه»:

طراح UX، تجربه‌ی آدم‌ها با یه محصول رو آگاهانه طراحی می‌کنه؛ مثل خیاطی که اول اندازه می‌گیره، الگو می‌کشه، پرو می‌کنه و تنظیم می‌کنه. کارهاش: پژوهش، یعنی گفت‌وگو و دیدن آدم‌ها؛ روشن کردن مشکل؛ ساختار و مسیر؛ طرح اولیه و اسکلت؛ نمونه‌ی امتحان‌کردنی؛ آزمون با آدم‌های واقعی؛ تکرار؛ و همکاری نزدیک با طراح UI، برنامه‌نویس‌ها و مدیر محصول. تصمیم‌هاش، از شواهده، نه سلیقه.

چند باور رایج

  • «طراح UX، صفحه رو قشنگ می‌کنه.» مسیر و تجربه رو طراحی می‌کنه.
  • «طراح خوب، طرح اولش درسته.» طرح خوب، از چند دور آزمون میاد.
  • «پرسیدن از آدم‌ها کافیه.» دیدن کارشون هم لازمه.
  • «ابزار گرون، طراح خوب می‌سازه.» همدلی و آزمون می‌سازه.
  • «بعد از انتشار، کار تمومه.» دور بعدی شروع می‌شه.

یه مثال

یه بانک، می‌خواست اپ پرداخت قبضش رو بهتر کنه. اولین ایده‌ی مدیرها، این بود که ظاهر رو مدرن‌تر کنن. یه طراح UX، پیش از هر طرحی، یه هفته، کنار چند نفر نشست و دید چطوری قبض پرداخت می‌کنن.

دید خیلی‌ها، هر ماه، باید شناسه‌ی قبض رو، از روی کاغذ، دستی وارد کنن، و اغلب، اشتباه می‌کنن. یه طرح ساده کشید: ذخیره کردن قبض‌های تکراری، و یه یادآوری ماهانه. با یه نمونه‌ی کاغذی، با پنج نفر امتحانش کرد؛ دو بار عوضش کرد؛ و بعد، به برنامه‌نویس‌ها داد. ظاهر، تقریبا همون موند؛ ولی اشتباه‌ها و تماس‌های پشتیبانی، کم شد. مشکل، هیچ‌وقت ظاهر نبود.

تمرین امروز

امروز، یه روز کوچیک از کار یه طراح UX رو امتحان کنید.

  1. یه کار ساده توی یه اپ یا سایت رو انتخاب کنید؛ مثلا ثبت یه سفارش.
  2. از یه نفر بخواید جلوی چشمتون انجامش بده، و بی کمک، فقط نگاه کنید.
  3. هر جایی که مکث کرد یا گیر کرد رو بنویسید، و ازش بپرسید «اینجا به چی فکر می‌کردی؟».
  4. مشکل اصلی رو، در یه جمله‌ی روشن، بنویسید.
  5. یه طرح ساده روی کاغذ برای حلش بکشید، و به یه نفر دیگه نشونش بدید.

درس بعدی، فرایند طراحی UX رو، قدم‌به‌قدم، می‌گه.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • طراح UX، تجربه‌ی آدم‌ها با یه محصول رو آگاهانه طراحی می‌کنه.
  • پژوهش، مشکل، ساختار، مسیر، اسکلت، نمونه، آزمون، همکاری.
  • تصمیم با فهمیدن آدم‌ها، نه سلیقه.
  • مهارت‌ها: همدلی، کنجکاوی، روشن حرف زدن، فروتنی.
  • مثل خیاط: اول اندازه، بعد الگو، بعد پرو، بعد تنظیم.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد