هوش مصنوعی و برنامه‌نویسی

بنّای تندکار

فرض کنید یه بنّا دارید که روزی ده تا دیوار بالا می‌بره. عالیه؛ ولی اگه کسی پی رو نبینه و شاقول نندازه، یه ترک کوچیک پای دیوار تا وقتی خونه کج نشه دیده نمی‌شه:

هوش مصنوعی توی برنامه‌نویسی همون بنّاست: کد رو خیلی تند می‌نویسه. مهندس شمایید؛ باید بفهمید هر خط چی کار می‌کنه، آزمایشش کنید، و ترک‌هاش رو پیدا کنید. اگه هم برنامه‌نویس نیستید و می‌خواید یه سایت یا برنامه بسازید، این درس براتون مهم‌تره.

کجا خوبه

این پنج کار رو واقعا خوب و تند انجام می‌ده:

کارهای ساده و جاافتاده رو خوب انجام می‌ده. ولی وقتی پروژه چندفایلی می‌شه، یا کتابخونه‌ای رو به کار می‌بره که مستند خوبی نداره، یا کد به ایمنی آدم‌ها ربط داره، کارش خیلی سخت‌تر می‌شه.

وایب کدینگ

یه اسم تازه هم پیدا شده: «وایب کدینگ». یعنی با زبون معمولی می‌گید چی می‌خواید، کد رو می‌گیرید، و اجراش می‌کنید؛ بی اینکه بخونیدش. این‌جوری کسی که برنامه‌نویسی بلد نیست هم می‌تونه یه چیزی بسازه.

برای یه نمونه‌ی اولیه یا یه پروژه‌ی آخر هفته، عالیه. ولی برای یه سایت یا برنامه‌ی واقعی که آدم‌ها اطلاعاتشون رو توش می‌ذارن، پرخطره؛ چون کسی کد رو نفهمیده. بیشتر کار برنامه‌نویسی هم ساختن از صفر نیست؛ درست کردن و بزرگ کردن چیزیه که از قبل هست، و اون‌جا فهمیدن کد خیلی مهمه.

آزمایشی که کندتر شدن

سال ۲۰۲۵ یه گروه پژوهشی، یه آزمایش جدی با برنامه‌نویس‌های باتجربه انجام داد. نتیجه‌ش خیلی‌ها رو شوکه کرد:

توی ۲۴۶ تا کار، برنامه‌نویس‌ها با ابزار هوش مصنوعی ۱۹ درصد کندتر بودن. ولی پیش از کار فکر می‌کردن ۲۴ درصد تندتر می‌شن، و حتی بعدش هم فکر می‌کردن ۲۰ درصد تندتر شدن. یادتونه توی درس آموزش دانش‌آموزها فکر می‌کردن یاد گرفتن ولی یاد نگرفته بودن؟ همون داستانه: حس «تندتر شدم» با تندتر شدن واقعی فرق داره. پس بسنجید، نه حس کنید.

امنیت

این بخش برای کسیه که می‌خواد سایت یا برنامه‌ای بسازه که آدم‌ها اطلاعاتشون رو توش می‌ذارن. چند تا عدد:

1. حدود نصف وقت‌ها. یه گزارش اداره‌ی امنیت اطلاعات آلمان می‌گه بی نظارت یه برنامه‌نویس باتجربه، حدود نصف وقت‌ها راه حل غلط یا آسیب‌پذیری جدی درمیاد.
2. ۲٫۷۴ برابر. یه بررسی روی ۴۷۰ تغییر کد دید کدی که با هوش مصنوعی نوشته شده، ۲٫۷۴ برابر آسیب‌پذیری امنیتی بیشتری داشت.
3. ۱۷۰ از ۱۶۴۵. از برنامه‌هایی که یه سایت‌ساز هوش مصنوعی ساخته بود، ۱۷۰ تا مشکلی داشتن که هر کسی می‌تونست اطلاعات شخصی آدم‌ها رو ببینه.
4. بهتر نشده. توی سه سال، کدی که مدل‌ها می‌نویسن خیلی بهتر کار می‌کنه، ولی امنیتش به‌طور کلی بهتر نشده؛ مدل بزرگ‌تر هم امن‌تر نبوده.

یعنی «کار می‌کنه» با «امنه» فرق داره. کدی که اطلاعات آدم‌ها رو نگه می‌داره، باید یه آدم بلد ببینه.

بسته‌های خیالی

برنامه‌نویس‌ها برای خیلی کارها از «بسته»‌های آماده استفاده می‌کنن؛ تیکه کدهایی که بقیه نوشتن. هوش مصنوعی گاهی اسم بسته‌ای رو می‌گه که اصلا وجود نداره:

یه پژوهش دید حدود ۲۰ درصد بسته‌هایی که مدل‌ها پیشنهاد دادن، وجود نداشتن. خطرش اینه که یه آدم بد، یه بسته با همون اسم خیالی می‌سازه و توش کد خرابکار می‌ذاره. یه پژوهشگر برای امتحان، یه بسته‌ی خالی با اسمی که مدل‌ها از خودشون ساخته بودن گذاشت؛ توی سه ماه بیشتر از ۳۰ هزار بار دانلود شد. پس اسم هر بسته رو پیش از نصب، توی جای رسمی خودش پیدا کنید. این همون توهمه که توی درس توهم دیدیم.

جای برنامه‌نویس رو می‌گیره؟

خیلی‌ها اینو می‌پرسن. یه عدد: سال ۲۰۲۶ گزارش شد حدود سه‌چهارم کد تازه‌ی یه شرکت بزرگ فناوری رو هوش مصنوعی نوشته؛ ولی همه‌ش رو مهندس‌ها بازبینی کردن. یعنی کار عوض شده، ولی آدم هنوز وسطه: کسی که بفهمه، بسنجه و تصمیم بگیره.

یه خطر هم هست: همون گزارش اداره‌ی امنیت آلمان می‌گه کسی که زیادی به این ابزارها تکیه کنه، مهارت خوندن و سنجیدن کد رو از دست می‌ده. یعنی اگه فقط بنّا رو تماشا کنید، کم‌کم مهندسی یادتون می‌ره. درباره‌ی شغل‌ها توی درس شغل‌ها بیشتر می‌گیم.

قاعده‌ها

1. هر خط رو بفهمید. اگه نمی‌فهمید، ازش بخواید خط به خط توضیح بده.
2. آزمایش کنید. کد رو اجرا کنید و با چند ورودی عجیب امتحانش کنید.
3. اسم هر بسته رو چک کنید، پیش از نصب.
4. رمز، کلید و توکن رو توی پرامپت نذارید. چراش توی درس محل کار.
5. کد حساس رو یه آدم بلد ببینه. هر چیزی که با پول یا اطلاعات آدم‌ها کار داره.