آموزشریاضی برای هوش مصنوعی

درس ۴ از ۵۷، هوش مصنوعی، حدود ۳۰ دقیقه خواندن

انواع عدد: صحیح، کسری، اعشاری و منفی

جواب کوتاه

عددها، چند خونواده دارن، که هر کدوم، دیگری رو در بر می‌گیره. عددهای طبیعی، همون شمارش‌ان: یک، دو، سه. با صفر و منفی‌ها، می‌شن عددهای صحیح: منفی دو، منفی یک، صفر، یک، دو. منفی، یعنی کمتر از هیچ؛ مثل دمای زیر صفر یا بدهی. کسرها، یه تیکه از یه کل‌ان، مثل نصف یا سه‌چهارم؛ و عددهای گویا، همه‌ی عددهایی‌ان که می‌شه به شکل کسر نوشت. اعشار، یه راه دیگه‌ی نوشتن همین کسرهاست، مثل ۰٫۵ به جای نصف. و همه‌ی عددهایی که روی خط عددها جا دارن، از جمله عددهایی مثل ریشه‌ی دو که کسر دقیق ندارن، عددهای حقیقی‌ان. توی هوش مصنوعی، تقریبا همه‌چیز، اعشاری و گاهی منفیه: وزن‌ها، احتمال‌ها و خطاها. کامپیوتر، عددهای اعشاری رو با دقت محدود نگه می‌داره؛ برای همین، گاهی، حساب‌هاش، کمی گرد می‌شن.

یه خیابون بلند، با پلاک

یه خیابون خیلی بلند رو تصور کنید، که وسطش یه میدونه. خونه‌های سمت راست میدون، پلاک یک، دو، سه دارن، و هر چی دورتر، بزرگ‌تر. خونه‌های سمت چپ هم پلاک دارن؛ ولی با یه علامت منفی جلوشون: منفی یک، منفی دو. و بین هر دو خونه، مغازه‌ها و دکه‌های کوچیک‌تری هستن، که پلاکشون، مثلا یک و نیم ـه.

این خیابون، همون خط عددهاست، که توی ریاضی، بهش محور اعداد می‌گن؛ و هر نوع عددی که توی این درس می‌بینیم، یه جایی روی همین خیابون داره. توی درس قبل خوندن نمادها رو یاد گرفتیم؛ این، اولین پله‌ی واقعی مسیره: خود عددها.

خونواده‌های عدد

عددها، چند خونواده دارن؛ و هر خونواده، خونواده‌ی پیش از خودش رو در بر می‌گیره، مثل عروسک‌های تودرتو:

  1. عددهای طبیعی: شمارش؛ یک، دو، سه.
  2. عددهای صحیح: طبیعی‌ها، به‌اضافه‌ی صفر و منفی‌ها.
  3. عددهای گویا: همه‌ی عددهایی که می‌شه به شکل کسر نوشت.
  4. عددهای حقیقی: همه‌ی عددهایی که روی خیابون جا دارن.

هر خونواده، یه مشکلی رو حل کرد که خونواده‌ی قبلی نمی‌تونست. بخش‌های بعدی، این داستان رو، پله به پله، می‌گن.

عددهای طبیعی: شمارش

قدیمی‌ترین عددها، عددهای طبیعی (Natural Numbers) ـن: یک، دو، سه، چهار، و همین‌طور تا بی‌نهایت. اینا، عددهایی‌ان که برای شمردن به کار می‌رن: پنج تا سیب، سه تا بچه، ده تا گوسفند. احتمالا آدم‌ها، از هزاران سال پیش، با همین‌ها شروع کردن.

با عددهای طبیعی، جمع و ضرب، همیشه ممکنه: جمع دو عدد طبیعی، همیشه یه عدد طبیعیه. ولی تفریق، نه همیشه: سه منهای پنج، توی خونواده‌ی طبیعی، جوابی نداره. همین مشکل، خونواده‌ی بعدی رو ساخت.

صفر: هیچی، ولی یه عدد

صفر، یه ایده‌ی بزرگه که آدم‌ها خیلی دیرتر بهش رسیدن: یه عدد، برای «هیچی». یه سبد خالی، صفر تا سیب داره. شاید ساده به نظر بیاد، ولی صفر، دو کار بزرگ می‌کنه: یکی، نشون دادن «هیچی» به شکل یه عدد، که می‌شه باهاش حساب کرد؛ و دوم، نگه داشتن جای رقم‌ها توی عددهای بزرگ، مثل صد و پنج، که بی صفر، با پونزده، قاطی می‌شد.

توی خیابون عددها، صفر، همون میدون وسطه: نه مثبت، نه منفی. و توی هوش مصنوعی، صفر، جای خیلی مهمی داره: مثلا هدف یادگیری، معمولا رسوندن خطا به نزدیک صفره. هر چی خطا به صفر نزدیک‌تر، مدل بهتر.

عددهای منفی: کمتر از هیچی

عدد منفی، یعنی کمتر از صفر. شاید عجیب باشه: چطور می‌شه کمتر از هیچی داشت؟ ولی توی زندگی، زیاد می‌بینیمش. دمای زیر صفر توی زمستون؛ طبقه‌های زیرزمین توی آسانسور؛ بدهی، که یعنی پولی که نه‌تنها نداری، که باید بدی.

منفی‌ها، همون مشکل عددهای طبیعی رو حل کردن: سه منهای پنج، حالا یه جواب داره: منفی دو. یعنی از سه، پنج قدم به عقب برید؛ از صفر هم رد می‌شید و دو قدم اون طرفش می‌ایستید. توی خیابون عددها، سمت چپ میدون.

منفی، توی زندگی روزمره

چند جای دیگه که عدد منفی، کاملا طبیعیه:

  • حساب بانکی: موجودی منفی، یعنی بدهکاری.
  • دما: منفی پنج درجه، یعنی پنج درجه زیر نقطه‌ی یخ.
  • ارتفاع: سطح یه دریاچه، که پایین‌تر از سطح دریاست.
  • تغییر: اگه قیمت یه چیز، از صد به هشتاد بیاد، تغییرش منفی بیسته.
  • امتیاز: توی بعضی بازی‌ها، اشتباه، امتیاز منفی داره.

مورد چهارم، یعنی «تغییر منفی»، توی هوش مصنوعی خیلی مهمه؛ چون مشتق، که توی درس دوم دیدیم، همین سرعت تغییره، و می‌تونه منفی باشه.

قرینه: دو طرف میدون

هر عدد، یه قرینه داره: عددی با همون فاصله از صفر، ولی اون طرف میدون. قرینه‌ی سه، منفی سه ـه؛ و قرینه‌ی منفی سه، سه. و یه ویژگی جالب: هر عدد، به‌اضافه‌ی قرینه‌ش، صفر می‌شه؛ مثل پنج قدم جلو، و پنج قدم عقب.

فاصله‌ی یه عدد از صفر، بی توجه به اینکه کدوم طرفه، اسمش قدر مطلقه؛ همون دو خط عمودی که توی درس قبل دیدیم. قدر مطلق سه و منفی سه، هر دو، سه ـه. توی هوش مصنوعی، وقتی می‌خوایم بدونیم یه خطا «چقدر بزرگه»، بی توجه به اینکه حدس، بیشتر بوده یا کمتر، از قدر مطلق استفاده می‌کنیم.

خط عددها

خیابون این درس، توی ریاضی، اسمش خط عددها (Number Line) ـه: یه خط صاف، با صفر وسطش، مثبت‌ها سمت راست، و منفی‌ها سمت چپ؛ و فاصله‌ها، یکسان. هر عدد، یه نقطه روی این خطه؛ و هر نقطه، یه عدد.

خط عددها، یه ابزار فکری خیلی قویه. با کمکش، خیلی چیزها رو می‌شه دید، به جای حفظ کردن: بزرگ‌تر یعنی سمت راست‌تر؛ جمع با مثبت یعنی به راست رفتن؛ جمع با منفی یعنی به چپ. و توی ایستگاه سوم، این خط، به محور افقی نمودار تبدیل می‌شه.

عددهای صحیح

همه‌ی عددهای طبیعی، صفر، و قرینه‌ی منفی عددهای طبیعی، روی هم، عددهای صحیح (Integers) ـن: ... منفی سه، منفی دو، منفی یک، صفر، یک، دو، سه ... . یعنی همه‌ی پلاک‌های اصلی خیابون، بی مغازه‌های بینشون.

با عددهای صحیح، جمع، تفریق و ضرب، همیشه یه عدد صحیح می‌ده. ولی تقسیم، نه همیشه: یک تقسیم بر دو، توی عددهای صحیح، جایی نداره. این بار، این مشکل، خونواده‌ی بعدی، یعنی کسرها، رو ساخت. توی پایتون، به عدد صحیح، int می‌گن؛ همون نوعی که توی مسیر پایتون دیدیم.

کدوم بزرگ‌تره

روی خط عددها، هر چی سمت راست‌تر، بزرگ‌تر. پس پنج از سه بزرگ‌تره؛ تا اینجا آشنا. ولی منفی‌ها، اول گیج‌کننده‌ان: منفی دو از منفی پنج بزرگ‌تره؛ چون سمت راست‌تره. توی دما هم همینه: منفی دو درجه، از منفی پنج درجه، گرم‌تره.

یه قاعده‌ی ساده: بین دو عدد منفی، اونی که «کوچیک‌تر به نظر میاد»، یعنی به صفر نزدیک‌تره، در واقع بزرگ‌تره. نشونه‌های بزرگ‌تر و کوچیک‌تر، که توی ریاضی با دو علامت مثل نوک پیکان نوشته می‌شن، همیشه نوکشون، سمت کوچیک‌تره.

جمع و تفریق با منفی‌ها

روی خط عددها، جمع با یه عدد مثبت، یعنی رفتن به راست؛ و جمع با یه عدد منفی، یعنی رفتن به چپ. پس سه به‌اضافه‌ی منفی پنج، یعنی از سه، پنج قدم به چپ: می‌رسید به منفی دو. که دقیقا همون سه منهای پنجه.

و تفریق یه عدد منفی؟ یعنی برعکس رفتن به چپ؛ یعنی به راست. سه منهای منفی دو، یعنی سه به‌اضافه‌ی دو: پنج. مثل این که یه بدهی دوتومنی رو از حسابتون بردارن؛ پولتون، دو تومن بیشتر می‌شه. این قاعده، اولش عجیبه، ولی با خط عددها، کاملا دیدنیه.

ضرب با منفی‌ها

قاعده‌ی ضرب منفی‌ها، یکی از معروف‌ترین گیجی‌های مدرسه‌ست: مثبت در مثبت، مثبت؛ مثبت در منفی، منفی؛ و منفی در منفی، مثبت. چرا آخری؟ یه تصویر: ضرب در منفی یک، یعنی «برو اون طرف میدون»؛ قرینه. پس ضرب در منفی یک، دو بار، یعنی دو بار برگشتن؛ یعنی سر جای اول.

توی هوش مصنوعی، این قاعده یه جای مهم داره: همون توان دو، که برای اندازه گرفتن خطا به کار می‌ره. خطای منفی سه، به توان دو، یعنی منفی سه ضرب در منفی سه، که نه می‌شه؛ مثبت. برای همینه که توان دو، همه‌ی خطاها رو مثبت می‌کنه.

کسر: یه تیکه از کل

یه پیتزا، چهار تیکه شده؛ شما یه تیکه‌ش رو خوردید. چقدر از پیتزا رو؟ یه چهارم. کسر (Fraction)، یعنی یه تیکه از یه کل، که به چند تیکه‌ی مساوی تقسیم شده. عدد پایین، می‌گه کل، چند تیکه شده؛ و عدد بالا، می‌گه چند تیکه‌ش رو داریم.

کسرها، همون مشکل تقسیم عددهای صحیح رو حل کردن: یک تقسیم بر دو، حالا یه جواب داره: نصف. روی خیابون عددها، کسرها، همون مغازه‌های بین پلاک‌هان: نصف، بین صفر و یک؛ و یک و نیم، بین یک و دو. درس بعدی، یه درس کامل درباره‌ی کسر و درصده.

عددهای گویا

همه‌ی عددهایی که می‌شه به شکل یه کسر نوشت، یعنی یه عدد صحیح تقسیم بر یه عدد صحیح دیگه، به جز صفر، اسمشون عددهای گویا (Rational Numbers) ـه. این، همه‌ی عددهای صحیح رو هم در بر می‌گیره؛ چون مثلا سه، همون سه تقسیم بر یکه.

یه قاعده‌ی مهم، که توی این تعریف هست: تقسیم بر صفر، معنی نداره. چرا؟ چون اگه شش رو تقسیم بر دو کنید، یعنی «چند تا دو، شش می‌شه؟»: سه. ولی شش تقسیم بر صفر، یعنی «چند تا صفر، شش می‌شه؟»؛ و هیچ تعدادی از صفر، شش نمی‌شه. توی پایتون، تقسیم بر صفر، یه خطا می‌ده؛ برخلاف جاوااسکریپت، که توی مسیر تایپ‌اسکریپت دیدیم، بی‌نهایت برمی‌گردونه.

عددهای اعشاری

یه راه دیگه‌ی نوشتن کسرها، اعشاره: نصف، می‌شه ۰٫۵؛ یه چهارم، ۰٫۲۵؛ و سه چهارم، ۰٫۷۵. عدد اعشاری (Decimal)، یه بخش صحیح داره، پیش از ممیز، و یه بخش اعشاری، بعدش؛ که هر رقمش، یه دهم رقم قبلیه.

روی یه خط‌کش، این رو خیلی خوب می‌بینید: بین هر دو سانت، ده تا میلی‌متره؛ یعنی هر میلی‌متر، یه دهم سانته. پس ۲٫۳ سانت، یعنی دو سانت و سه میلی‌متر. توی هوش مصنوعی، تقریبا همه‌ی عددها، اعشاری‌ان: وزن‌ها، احتمال‌ها، خطاها. توی پایتون، به اعشاری، float می‌گن.

از کسر به اعشار، و برعکس

برای تبدیل کسر به اعشار، فقط کافیه عدد بالا رو تقسیم بر پایین کنید: سه چهارم، یعنی سه تقسیم بر چهار، که ۰٫۷۵ می‌شه. و برای تبدیل اعشار به کسر، به رقم‌های بعد از ممیز نگاه کنید: ۰٫۷۵، یعنی هفتاد و پنج صدم؛ که اگه ساده‌ش کنید، می‌شه سه چهارم.

کدوم بهتره؟ بستگی داره. برای حساب دقیق و ساده، کسر؛ مثلا یه سوم، دقیق‌تر از ۰٫۳۳۳ ـه. برای مقایسه‌ی سریع و کار با کامپیوتر، اعشار؛ مثلا اینکه سه هشتم بیشتره یا دو پنجم، با اعشار، یعنی ۰٫۳۷۵ و ۰٫۴، فوری معلومه.

اعشاری که تموم نمی‌شه

یه سوم رو به اعشار تبدیل کنید: یک تقسیم بر سه. می‌شه ۰٫۳۳۳ و همین‌طور سه، تا ابد. به این، اعشار تکراری می‌گن. هر کسری، یا یه اعشار تموم‌شونده می‌ده، مثل ۰٫۲۵، یا یه اعشار که یه تیکه‌ش تا ابد تکرار می‌شه، مثل ۰٫۳۳۳.

این، یه نکته‌ی عملی مهم داره: وقتی کامپیوتر یه سوم رو نگه می‌داره، نمی‌تونه سه‌های بی‌پایان رو بنویسه؛ یه جایی قطعش می‌کنه. پس عدد کامپیوتر، دقیقا یه سوم نیست؛ خیلی نزدیکشه. چند بخش بعد، می‌بینیم این، چه اثری روی حساب‌ها داره.

عددهای حقیقی

آخرین و بزرگ‌ترین خونواده: عددهای حقیقی (Real Numbers)؛ یعنی همه‌ی عددهایی که روی خط عددها جا دارن؛ بی هیچ جای خالی. همه‌ی گویاها، به‌اضافه‌ی یه دسته عدد دیگه، که بخش بعدی معرفیشون می‌کنه.

توی هوش مصنوعی، وقتی می‌گیم یه وزن یا یه احتمال یه عدده، تقریبا همیشه منظورمون یه عدد حقیقیه؛ یعنی هر جایی روی خط می‌تونه باشه، نه فقط روی پلاک‌های اصلی. ریاضی‌دان‌ها، این خونواده رو با یه R بزرگ، با یه خط اضافه، نشون می‌دن؛ اگه توی نوشته‌ای دیدیدش، بخونید: «یه عدد حقیقی».

عددهایی که کسر نیستن

یه سوال قدیمی: آیا همه‌ی عددهای روی خط، کسرن؟ جواب، نه ـه. مثلا ریشه‌ی دوم دو، یعنی عددی که اگه در خودش ضرب بشه، دو می‌شه، تقریبا ۱٫۴۱۴ ـه؛ ولی هیچ کسر دقیقی براش نیست، و اعشارش، بی هیچ تکراری، تا ابد ادامه داره. به این عددها، گنگ (Irrational) می‌گن.

π و e، که توی درس قبل دیدیم، هم گنگن. خبر خوب اینه که برای هوش مصنوعی، این فرق، تقریبا هیچ‌وقت مهم نیست؛ چون کامپیوتر، به‌هرحال، همه‌ی عددها رو با تعداد محدودی رقم نگه می‌داره. ولی دونستنش، کمک می‌کنه بفهمید چرا بعضی عددها، هیچ‌وقت، دقیق نوشته نمی‌شن.

بین هر دو عدد، بی‌نهایت عدد

یه ایده‌ی جالب: بین صفر و یک، چند تا عدد هست؟ نصف هست؛ نصف نصف، یعنی یه چهارم؛ یه هشتم؛ و همین‌طور، تا ابد. بین هر دو عدد حقیقی، هر قدر هم که نزدیک باشن، بی‌نهایت عدد دیگه هست. خیابون عددها، هیچ جای خالی‌ای نداره.

این، توی هوش مصنوعی، معنی مهمی داره: وقتی مدل یه وزن رو تنظیم می‌کنه، این وزن، می‌تونه به اندازه‌ی خیلی خیلی کوچیک، عوض بشه؛ نه فقط یکی یکی. همین تغییرهای خیلی کوچیک، که حسابان، توی ایستگاه ششم، ابزار کار باهاشون رو می‌ده، یاد گرفتن رو ممکن می‌کنن.

عددهای خیلی بزرگ و خیلی کوچیک

توی هوش مصنوعی، با عددهای خیلی بزرگ و خیلی کوچیک، هر دو، سروکار داریم. خیلی بزرگ: تعداد وزن‌های یه مدل بزرگ، که می‌تونه میلیاردها باشه. خیلی کوچیک: احتمال یه کلمه‌ی خیلی نادر، یا تغییر خیلی کوچیک یه وزن، که می‌تونه یه میلیونیم یا کمتر باشه.

نوشتن این عددها، با همه‌ی صفرهاشون، سخت و پرخطاست؛ یه میلیارد، نه تا صفر داره؛ و یه میلیونیم، پنج تا صفر بعد از ممیز. برای همین، یه شیوه‌ی کوتاه‌نویسی هست، که بخش بعدی معرفیش می‌کنه.

نماد علمی: کوتاه‌نویسی

نماد علمی (Scientific Notation)، یه عدد رو به شکل یه عدد کوچیک، ضرب در ده به یه توانی، می‌نویسه. یه میلیارد، می‌شه یک ضرب در ده به توان نه؛ و یه میلیونیم، یک ضرب در ده به توان منفی شش. توان منفی، یعنی تقسیم؛ که ایستگاه دوم، توی درس توان، کامل بازش می‌کنه.

توی کامپیوتر و پایتون، این رو با یه حرف e می‌نویسن: 1e9 یعنی یه میلیارد، و 1e-6 یعنی یه میلیونیم. این e، با عدد e ـی درس قبل فرق داره؛ فقط کوتاه‌شده‌ی «ضرب در ده به توان» ـه. اگه توی خروجی یه برنامه‌ی هوش مصنوعی، عددی مثل 3.2e-5 دیدید، بخونید: «سه و دو دهم، ضرب در ده به توان منفی پنج»؛ یعنی یه عدد خیلی کوچیک.

هوش مصنوعی، با کدوم عددها

حالا، همه‌ی این خونواده‌ها، کجای هوش مصنوعی‌ان؟ عددهای صحیح، بیشتر برای شمردن و شماره‌گذاری: تعداد لایه‌ها، تعداد نمونه‌ها، شماره‌ی هر کلمه توی فهرست کلمه‌های یه مدل زبانی. و عددهای حقیقی، یعنی اعشاری، برای تقریبا همه‌ی چیزهای دیگه.

سه جای مهم که عدد اعشاری، و گاهی منفی، همه‌جا هست: وزن‌ها، احتمال‌ها، و خطاها. سه بخش بعدی، هر کدوم رو کوتاه می‌بینن؛ تا بدونید از همین درس اول عدد، دارید پایه‌ی چه چیزهایی رو می‌سازید.

وزن‌ها: مثبت و منفی

وزن‌های یه مدل، تقریبا همیشه عددهای اعشاری‌ان، و می‌تونن مثبت یا منفی باشن. وزن مثبت، یعنی هر چی این ورودی بیشتر، خروجی بیشتر؛ و وزن منفی، یعنی برعکس. مثلا توی یه مدل قیمت خونه، وزن متراژ، احتمالا مثبته؛ ولی وزن سن ساختمون، احتمالا منفیه: هر چی قدیمی‌تر، ارزون‌تر.

و وزن نزدیک به صفر، یعنی اون ورودی، اثر زیادی نداره. یعنی علامت و اندازه‌ی یه وزن، هر دو، چیزی درباره‌ی دنیا می‌گن. این، دلیل اینه که منفی‌ها، که شاید توی مدرسه بی‌فایده به نظر می‌رسیدن، توی هوش مصنوعی، این‌قدر مهمن.

احتمال‌ها: بین صفر و یک

احتمال، همیشه یه عدد اعشاری بین صفر و یکه؛ هیچ‌وقت منفی نیست، و هیچ‌وقت بیشتر از یک. یه احتمال ۰٫۹۲، یعنی نود و دو صدم، یا نود و دو درصد. این، یه کسره؛ و درس بعدی، که درباره‌ی کسر و درصده، این رابطه رو کامل نشون می‌ده.

یه نکته‌ی جالب: احتمال‌های یه مدل زبانی، برای کلمه‌های نادر، می‌تونن خیلی خیلی کوچیک باشن؛ مثل یه میلیونیم یا کمتر. اینجا، همون نماد علمی به کار میاد؛ و همون مشکل عددهای خیلی کوچیک کامپیوتر، که چند بخش بعد می‌بینیم.

خطاها: علامت و اندازه

خطای یه حدس، یعنی اختلاف جواب درست و حدس مدل؛ و می‌تونه مثبت یا منفی باشه: اگه مدل کمتر حدس زده باشه، یه علامت؛ اگه بیشتر، علامت دیگه. ولی برای اینکه بدونیم مدل، روی هم، چقدر اشتباه می‌کنه، علامت مهم نیست؛ اندازه مهمه.

برای همین، همون‌طور که دیدیم، یا قدر مطلق خطا رو می‌گیرن، یا به توان دو می‌رسوننش؛ تا همه مثبت بشن و همدیگه رو خنثی نکنن. اگه این کار رو نکنن، یه خطای مثبت ده و یه خطای منفی ده، روی هم، صفر می‌شن؛ و مدل، فکر می‌کنه هیچ اشتباهی نکرده!

کامپیوتر، عدد رو چطور نگه می‌داره

کامپیوتر، برای نگه داشتن هر عدد، یه جای محدود داره؛ مثل یه دفترچه که فقط چند خونه برای نوشتن هر عدد داره. برای عددهای صحیح، این یعنی یه بیشترین و کمترین مقدار؛ و برای عددهای اعشاری، یعنی یه تعداد محدود رقم دقیق.

این، با ریاضی کاغذی فرق داره، که هر عدد، می‌تونه بی‌نهایت رقم داشته باشه. پس کامپیوتر، عددهای حقیقی رو، فقط به‌طور تقریبی، نگه می‌داره؛ و برای بیشتر کارها، این تقریب، اون‌قدر خوبه که هیچ‌وقت متوجهش نمی‌شید. ولی گاهی، خودش رو نشون می‌ده.

اعشار شناور، و یه شگفتی

کامپیوترها، عددهای اعشاری رو با یه روش به اسم ممیز شناور (Floating Point) نگه می‌دارن؛ که اسم float توی پایتون، از همینه. یه شگفتی معروفش: توی پایتون، اگه بنویسید 0.1 + 0.2، جواب، دقیقا ۰٫۳ نیست؛ یه چیزی مثل ۰٫۳۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۴ ـه.

چرا؟ چون یک دهم، توی شیوه‌ای که کامپیوتر عددها رو نگه می‌داره، مثل یه سوم توی اعشار ماست: یه عدد تکراری بی‌پایان، که باید یه جایی قطع بشه. این، خطای کامپیوتر نیست؛ ویژگی ذاتی نگه داشتن بی‌نهایت رقم، توی جای محدوده. برای هوش مصنوعی، این خطاهای کوچیک، معمولا بی‌اهمیتن؛ ولی خوبه بدونید که هستن، تا وقتی دیدیدشون، نترسید.

گرد کردن

گرد کردن (Rounding)، یعنی نگه داشتن چند رقم اول یه عدد، و انداختن بقیه، به نزدیک‌ترین شکل. ۳٫۱۴۱۵۹، گرد به دو رقم اعشار، می‌شه ۳٫۱۴. قاعده‌ی رایج: اگه رقم بعدی، پنج یا بیشتر بود، رقم آخر رو یکی بالا ببر؛ وگرنه، همون‌طور بذارش.

توی هوش مصنوعی، گرد کردن، دو جا مهمه. یکی، وقتی نتیجه‌ها رو گزارش می‌دیم؛ مثلا دقت ۹۲٫۳ درصد، نه ۹۲٫۳۴۵۶۷. و دیگری، که پیشرفته‌تره، وقتی برای سبک‌تر کردن یه مدل بزرگ، وزن‌هاش رو با رقم‌های کمتری نگه می‌دارن؛ که مدل‌های زبانی محلی، که توی مسیر ساختن اپ با مدل زبانی می‌بینید، زیاد ازش استفاده می‌کنن.

عددها، توی پایتون

توی پایتون، که توی این مسیر کنار ریاضی به کار می‌بریمش، دو نوع اصلی عدد هست: int، برای عددهای صحیح، مثل 5 یا -3؛ و float، برای اعشاری‌ها، مثل 0.5 یا -2.75. یه نکته‌ی جالب: int ـهای پایتون، هر قدر هم که بزرگ باشن، دقیق می‌مونن؛ ولی float ها، همون تقریب ممیز شناور رو دارن.

یه تمرین کوچیک، اگه پایتون رو نصب کردید: توی پوسته‌ی تعاملی، این‌ها رو امتحان کنید: 7 / 2، که سه و نیم می‌ده؛ 7 // 2، که فقط بخش صحیح، یعنی سه، رو می‌ده؛ -7 // 2، که چهار منفی می‌ده، نه سه؛ و 0.1 + 0.2. هر کدوم، یه درس کوچیک درباره‌ی عددها داره.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «انواع عدد کدومن»:

طبیعی، برای شمردن؛ صحیح، با صفر و منفی‌ها؛ گویا، هر عددی که کسر باشه، از جمله اعشارهای تموم‌شونده و تکراری؛ و حقیقی، همه‌ی عددهای روی خط، از جمله عددهای گنگی مثل ریشه‌ی دو. توی هوش مصنوعی، وزن‌ها، احتمال‌ها و خطاها، اعشاری‌ان، و کامپیوتر، اون‌ها رو با دقت محدود نگه می‌داره.

چند باور رایج

  • «عدد منفی، توی دنیای واقعی وجود نداره.» دما، بدهی، زیرزمین.
  • «منفی پنج از منفی دو بزرگ‌تره.» سمت راست‌تر، بزرگ‌تر.
  • «کسر و اعشار، دو چیز جدان.» دو راه نوشتن یه عدد.
  • «کامپیوتر همیشه دقیق حساب می‌کنه.» 0.1 + 0.2 دقیقا ۰٫۳ نیست.
  • «بین صفر و یک، چند تا عدد بیشتر نیست.» بی‌نهایت.

یه مثال

شیما، برنامه‌نویس یه اپ مالی کوچیک، یه روز گزارش گرفت که جمع چند تراکنش، توی اپ، یه ریال با جمع دستی فرق داره. ساعت‌ها گشت، تا فهمید مبلغ‌ها رو با float نگه می‌داشته؛ و همون تقریب‌های کوچیک ممیز شناور، روی هزاران تراکنش، به یه ریال رسیده بود.

راه‌حلش ساده بود: مبلغ‌ها رو، به جای اعشاری، به شکل عدد صحیح، به کوچیک‌ترین واحد پول، نگه داشت؛ چون int ها، دقیق می‌مونن. همون درسی که این درس می‌ده: هر نوع عدد، برای یه کاره. برای پول، دقت کامل؛ برای وزن‌های یه مدل، تقریب، کاملا کافیه.

تمرین امروز

امروز، روی خط عددها راه برید.

  1. یه خط عددها، از منفی پنج تا پنج، روی کاغذ بکشید.
  2. این عددها رو، سر جاشون بذارید: سه، منفی دو، نصف، منفی یک و نیم، ۲٫۷۵.
  3. با راه رفتن روی خط، حساب کنید: سه به‌اضافه‌ی منفی پنج، و منفی دو منهای منفی چهار.
  4. یه سوم، سه چهارم و دو پنجم رو به اعشار تبدیل کنید و از کوچیک به بزرگ مرتبشون کنید.
  5. اگه پایتون دارید، 0.1 + 0.2 و 7 // 2 رو امتحان کنید و نتیجه رو بنویسید.

درس بعدی، کسر و درصد رو کامل می‌سازه؛ پایه‌ی احتمال: کسر و درصد.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • طبیعی، شمارشه؛ صحیح، با صفر و منفی‌ها.
  • منفی یعنی زیر صفر، مثل دما یا بدهی؛ قرینه، دو طرف صفر.
  • کسر یه تیکه از کله؛ اعشار، یه راه دیگه‌ی نوشتنش.
  • همه‌ی عددهای روی خط، حقیقی‌ان؛ بین هر دو عدد، بی‌نهایت عدد.
  • توی هوش مصنوعی، وزن، احتمال و خطا، اعشاری‌ان.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد