فلوچارت: کشیدن الگوریتم
جواب کوتاه
فلوچارت، یا روندنما، یه نقشهی تصویری از الگوریتمه: هر قدم یه شکل، و پیکانها ترتیب رو نشون میدن. شکلهای اصلی استانداردن: بیضی برای شروع و پایان، مستطیل برای یه کار، لوزی برای یه سوال با دو خروجی بله و نه، متوازیالاضلاع برای گرفتن ورودی یا دادن خروجی، و دایرهی کوچیک برای وصل کردن دو بخش. با همین چند شکل، هر سه آجر الگوریتم کشیده میشه: پشت سر هم با پیکان مستقیم، انتخاب با لوزی، و تکرار با پیکانی که به عقب برمیگرده. فلوچارت برای دیدن تصمیمها و توضیح دادن به بقیه عالیه، ولی برای برنامههای خیلی بزرگ، شلوغ و سخت میشه.
نقشهی مترو
یه نقشهی مترو رو به یاد بیارید. خطها، ایستگاهها و جاهایی که یه خط دوشاخه میشه. برای فهمیدن نقشه، لازم نیست متن بلندی بخونید؛ یه نگاه کافیه تا ببینید از کجا به کجا میشه رفت، کجا باید تصمیم بگیرید و هر مسیر کجا تموم میشه.
فلوچارت، نقشهی مترو الگوریتمه. هر قدم یه ایستگاهه، هر تصمیم یه دوشاخه، و هر مسیر به یه ایستگاه آخر میرسه. توی درس قبل الگوریتمهای روزمره رو دیدیم؛ این درس یاد میده چطور هر الگوریتمی رو بکشید، طوری که هر کسی با یه نگاه بفهمدش.
فلوچارت چیست
فلوچارت (Flowchart)، که توی کتابهای درسی فارسی بهش روندنما هم میگن، نمایش تصویری یه الگوریتم یا یه روند کاره. هر قدم با یه شکل کشیده میشه، و پیکانها نشون میدن بعد از هر قدم، کدوم قدم میاد. شکل هر قدم، نوعش رو میگه: کار، تصمیم، ورودی یا پایان.
قدرت فلوچارت توی دیده شدنه. یه متن دهخطی پر از «اگه» و «وگرنه» ممکنه گیجکننده باشه؛ ولی همون منطق، توی یه فلوچارت، با یه نگاه فهمیده میشه. برای همین، فلوچارت فقط مال برنامهنویسها نیست؛ توی کارخونهها، بیمارستانها و ادارهها هم برای نشون دادن روند کار به کار میره.
فلوچارت از کجا اومد
فلوچارت پیش از کامپیوتر به دنیا اومد. سال ۱۹۲۱، فرانک و لیلیان گیلبرت، دو مهندس آمریکایی که روی بهتر کردن روند کار کارخونهها پژوهش میکردن، روشی برای کشیدن قدمهای یه کار معرفی کردن که اسمش رو «نمودار روند» گذاشتن. هدفشون پیدا کردن قدمهای اضافه و کم کردن اتلاف بود.
چند دهه بعد، برنامهنویسهای اولین کامپیوترها همین ایده رو برای طراحی برنامههاشون به کار بردن. کمکم شکلها استاندارد شدن، و امروز یه استاندارد بینالمللی، ایزو ۵۸۰۷، معنی هر شکل رو تعیین میکنه. برای همین، یه فلوچارت که توی ایران کشیده شده، توی هر جای دنیا خونده میشه.
بیضی: شروع و پایان
هر فلوچارت با یه بیضی شروع میشه و با یه بیضی تموم میشه. توی بیضی اول معمولا نوشته میشه «شروع» و توی آخری «پایان». به این شکل، پایانه (Terminal) میگن. یه فلوچارت درست، دقیقا یه شروع داره؛ ولی ممکنه چند پایان داشته باشه، مثلا یکی برای موفقیت و یکی برای خطا.
این بیضیها، همون ویژگی «متناهی بودن» الگوریتم رو نشون میدن که توی درس دوم دیدیم. اگه توی یه فلوچارت، از یه نقطه هیچ راهی به هیچ بیضی پایانی نرسه، یعنی یه جای الگوریتم ممکنه هیچوقت تموم نشه؛ و این، یه نشونهی خطاست.
مستطیل: یه کار
مستطیل، پرکاربردترین شکل فلوچارته و یعنی یه کار یا یه محاسبه: «آب رو بجوشون»، «جمع رو با عدد تازه جمع کن»، «تخفیف رو حساب کن». هر مستطیل معمولا یه ورودی، یعنی یه پیکان که بهش میرسه، و یه خروجی، یعنی یه پیکان که ازش بیرون میره، داره.
یه قاعدهی خوب اینه که توی هر مستطیل، فقط یه کار نوشته بشه و با یه فعل شروع بشه. «آب رو بجوشون و چای رو دم کن» بهتره دو مستطیل باشه. اینطوری، هم خوندنش راحتتره، هم وقتی بعدا خواستید یکی از کارها رو عوض کنید، فقط همون مستطیل عوض میشه.
لوزی: یه سوال، دو راه
لوزی، شکل تصمیمه. توش یه سوال نوشته میشه که جوابش بله یا نهست: «رمز درسته؟»، «عدد بزرگتر از دهست؟»، «سبد خالیه؟». از لوزی دو پیکان بیرون میاد، یکی با برچسب «بله» و یکی با «نه»، و هر کدوم به یه مسیر جدا میره.
مهمترین قاعدهی لوزی اینه که سوالش باید فقط دو جواب داشته باشه، و هر دو خروجیش برچسب داشته باشن. یه لوزی بی برچسب، خواننده رو مجبور به حدس میکنه؛ همون چیزی که الگوریتم نباید داشته باشه. اگه یه سوال بیشتر از دو جواب داره، مثل «کدوم روز هفتهست؟»، چند لوزی پشت سر هم لازمه.
متوازیالاضلاع: ورودی و خروجی
وقتی الگوریتم چیزی از بیرون میگیره یا چیزی به بیرون میده، شکلش متوازیالاضلاعه؛ یه مستطیل کج. «عدد رو از کاربر بگیر»، «اسم رو بخون»، «جواب رو نشون بده» و «رسید رو چاپ کن»، همه این شکلی کشیده میشن.
جدا کردن ورودی و خروجی از بقیهی کارها، یه فایدهی مهم داره: با یه نگاه میبینید الگوریتم کجا به دنیای بیرون وصله. همون جاهایی که بیشترین احتمال خطا رو دارن؛ چون کاربر ممکنه به جای عدد، حرف بنویسه، یا چاپگر کاغذ نداشته باشه.
پیکانها و دایرهی وصلکننده
پیکانها، ترتیب رو نشون میدن: بعد از هر شکل، کجا برید. قاعدهی رایج اینه که جریان از بالا به پایین و از چپ به راست باشه، و پیکانها همدیگه رو قطع نکنن. وقتی پیکانها زیاد و گرهخورده میشن، معمولا یعنی فلوچارت باید سادهتر یا تکهتکه بشه.
وقتی فلوچارت به صفحهی بعد میره یا پیکانی خیلی دور باید بره، از یه دایرهی کوچیک با یه حرف استفاده میکنن؛ به این، وصلکننده (Connector) میگن. دو دایره با یه حرف یکسان، یعنی «از اینجا برو به اونجا»، مثل نشونهی ادامهی مطلب توی روزنامه.
چند قاعدهی فلوچارت خوب
یه فلوچارت خوب این قاعدهها رو داره:
- دقیقا یه شروع، و دستکم یه پایان.
- هر لوزی دو خروجی برچسبدار.
- هر مستطیل یه کار، با یه فعل.
- جریان از بالا به پایین، و پیکانها بی قطع شدن.
- هر مسیر، بالاخره به یه پایان برسه.
- نوشتهها کوتاه و روشن، نه جملههای بلند.
این قاعدهها از همون استاندارد بینالمللی و تجربهی دههها کار میان؛ و اگه رعایت بشن، فلوچارت برای هر کسی خوندنیه.
آجر اول: پشت سر هم
سادهترین فلوچارت، چند مستطیل پشت سر همه، که با پیکانهای مستقیم به هم وصلن. مثلا دم کردن چای: شروع؛ کتری رو پر کن؛ آب رو بجوشون؛ چای رو توی قوری بریز؛ آب جوش رو بریز؛ ده دقیقه صبر کن؛ پایان. هیچ تصمیمی، هیچ تکراری.
این شکل، اولین آجر الگوریتمه که توی درس دوم دیدیم. خیلی از کارهای ساده همین شکلیان، و فلوچارتشون یه ستون مستقیمه. ولی معمولا خیلی زود، یه «اگه» پیدا میشه: «اگه کتری پر بود؟» و اونجاست که لوزی وارد میشه.
آجر دوم: انتخاب
حالا بیاید یه تصمیم اضافه کنیم: ورود به یه اپ. شروع؛ رمز رو بگیر؛ لوزی: «رمز درسته؟». اگه بله: «صفحهی اصلی رو نشون بده» و پایان. اگه نه: «پیام خطا بده» و برگرد به «رمز رو بگیر». با یه لوزی، الگوریتم دو مسیر پیدا کرد.
توی فلوچارت، انتخاب خیلی روشنتر از متن دیده میشه. با یه نگاه میفهمید هر جوابی کجا میره، و مهمتر، میبینید آیا مسیری هست که جا افتاده باشه. مثلا اینجا، اگه کسی هزار بار رمز اشتباه بزنه، همیشه برمیگرده؛ یه نسخهی امنتر، بعد از سه بار قفل میکنه.
آجر سوم: تکرار
تکرار توی فلوچارت، پیکانیه که به عقب برمیگرده. مثلا شمردن از یک تا ده: شروع؛ عدد رو یک بذار؛ لوزی: «عدد از ده بزرگتره؟». اگه بله: پایان. اگه نه: عدد رو نشون بده؛ یکی بهش اضافه کن؛ و پیکان برمیگرده به همون لوزی.
هر حلقه باید یه شرط پایان داشته باشه، یعنی یه لوزی که بالاخره یه جا جوابش عوض بشه. اگه یادتون بره «یکی اضافه کن» رو بکشید، عدد همیشه یک میمونه و حلقه هیچوقت تموم نمیشه. فلوچارت، این خطا رو خیلی راحتتر از متن نشون میده: یه پیکان که برمیگرده، بی هیچ چیزی که شرط رو عوض کنه.
یه مثال کامل: بزرگترین عدد
بیاید یه فلوچارت کامل بکشیم: پیدا کردن بزرگترین عدد از یه فهرست. شروع؛ اولین عدد رو بگیر و اسمش رو بذار «بزرگترین»؛ لوزی: «عدد دیگهای مونده؟». اگه نه: «بزرگترین» رو نشون بده و پایان. اگه بله: عدد بعدی رو بگیر؛ لوزی: «از بزرگترین بزرگتره؟». اگه بله: «بزرگترین» رو این عدد بذار. و در هر دو حالت، برگرد به «عدد دیگهای مونده؟».
این فلوچارت هر سه آجر رو داره: پشت سر هم، دو تصمیم، و یه حلقه. اگه روی کاغذ بکشیدش و با عددهای ۴، ۹، ۲ و ۷ قدمبهقدم دنبالش کنید، دقیقا همون ردگیری درس دوم رو انجام دادید؛ این بار با انگشت روی نقشه.
یه مثال درسی: زوج یا فرد
یکی از رایجترین مثالهای کتابهای درسی: یه عدد بگیر و بگو زوجه یا فرد. شروع؛ عدد رو بگیر؛ باقیموندهی تقسیمش بر دو رو حساب کن؛ لوزی: «باقیمونده صفره؟». اگه بله: «زوج» رو بنویس. اگه نه: «فرد» رو بنویس. پایان.
این مثال ساده، یه نکتهی مهم داره: قدم «باقیمونده رو حساب کن» یه مستطیله، نه لوزی؛ چون یه کاره، نه یه سوال. سوال، بعدش میاد. جدا کردن «کار» از «سوال دربارهی نتیجهی کار»، یکی از عادتهاییه که فلوچارت کشیدن، خیلی زود یاد میده.
تصمیم توی تصمیم
گاهی یه تصمیم، به تصمیم دیگهای میرسه. مثلا نمرهی یه امتحان: لوزی اول: «نمره بالای ۱۷ ـه؟». اگه بله: «عالی». اگه نه، لوزی دوم: «بالای ۱۲ ـه؟». اگه بله: «خوب». اگه نه، لوزی سوم: «بالای ۱۰ ـه؟». اگه بله: «قبول»، وگرنه «تجدید».
این زنجیرهی لوزیها، شکل رایج تصمیمهای چندحالتهست. فقط مراقب ترتیب باشید: اگه اول بپرسید «بالای ۱۰ ـه؟»، نمرهی ۱۹ هم «قبول» میگیره و هیچوقت به «عالی» نمیرسه. فلوچارت این خطاهای ترتیب رو خیلی روشن نشون میده؛ کافیه یه عدد رو از بالا دنبال کنید.
چطور یه فلوچارت رو بخونیم
برای خوندن یه فلوچارت که کس دیگهای کشیده، از بیضی شروع کنید و با انگشت پیکانها رو دنبال کنید. هر جا به لوزی رسیدید، یه جواب رو انتخاب کنید و ادامه بدید؛ بعد برگردید و جواب دیگه رو هم دنبال کنید. اگه حلقهای دیدید، دو سه دور توش بچرخید تا ببینید شرطش چطور عوض میشه.
یه روش خوب برای سنجیدن فلوچارت، دادن چند ورودی واقعیه: یه ورودی معمولی، یه ورودی مرزی مثل صفر یا فهرست خالی، و یه ورودی عجیب. اگه هر سه به یه بیضی پایانی رسیدن و جواب درست دادن، فلوچارت احتمالا سالمه.
اشتباههای رایج
چند اشتباه که زیاد دیده میشه: لوزیای که یکی از خروجیهاش برچسب نداره، یا فقط یه خروجی داره. حلقهای که هیچ چیزی توش شرط رو عوض نمیکنه. مسیری که به هیچ پایانی نمیرسه و توی هوا معلق میمونه. و استفاده از شکل اشتباه، مثل کشیدن سوال توی مستطیل.
یه اشتباه کمتر دیدهشده هم هست: فلوچارتی که اونقدر جزئیات داره که دیگه خونده نمیشه. اگه یه فلوچارت بیشتر از یه صفحه شد، معمولا وقتشه بعضی بخشها رو به یه مستطیل خلاصه کنید و جزئیاتشون رو جدا بکشید؛ همون طراحی از بالا به پایین که توی درس دوم دیدیم.
با چی بکشیم
بهترین ابزار برای شروع، کاغذ و مداده. سریعه، پاککردنیه، و ذهن رو روی منطق نگه میداره، نه روی ظاهر. خیلی از برنامهنویسهای حرفهای هم هنوز پیش از هر چیز، روی کاغذ یا تخته میکشن.
برای فلوچارتهای تمیز و قابل اشتراک، ابزارهای رایگان زیادی هست، روی کامپیوتر و توی مرورگر، که شکلهای استاندارد رو آماده دارن و پیکانها رو خودشون صاف نگه میدارن. بعضی ابزارها هم از روی یه متن ساده، خودشون فلوچارت رو میکشن؛ که برای فلوچارتهایی که زیاد عوض میشن، خیلی به کار میاد.
وقتی چند نفر کار میکنن: خط شنا
وقتی یه روند چند نفر یا چند بخش داره، مثل سفارش آنلاین که مشتری، انبار و پیک هر کدوم یه سهمی دارن، یه نوع فلوچارت به کار میاد به اسم نمودار خط شنا (Swimlane). صفحه به چند ردیف تقسیم میشه، مثل خطهای استخر، و هر ردیف مال یه نفر یا یه بخشه. هر کار، توی ردیف کسی کشیده میشه که انجامش میده.
فایدهش اینه که با یه نگاه میبینید کار کجا از یه نفر به نفر بعدی میرسه؛ و تجربه نشون داده خیلی از تاخیرها و گم شدنها، دقیقا توی همین جابهجاییها اتفاق میفته. مدیرها این نمودار رو برای پیدا کردن گلوگاههای روند کار خیلی دوست دارن.
فلوچارت بیرون از برنامهنویسی
فلوچارت فقط مال کد نیست. بیمارستانها روند پذیرش بیمار رو با فلوچارت میکشن، کارخونهها روند کنترل کیفیت رو، و شرکتها روند استخدام یا پاسخ به شکایت مشتری رو. وقتی یه روند کاری کشیده میشه، معمولا قدمهای اضافه، دوبارهکاریها و جاهایی که کسی نمیدونه بعدش چی کار کنه، خودشون رو نشون میدن.
برای روندهای کسبوکاری پیچیده، یه زبان استاندارد مفصلتر هم هست به اسم BPMN، کوتاهشدهی Business Process Model and Notation، یعنی مدل و نشانهگذاری روند کسبوکار؛ که همون ایدهی فلوچارته با شکلهای بیشتر. ولی برای بیشتر کارها، همون چند شکل این درس کافیه.
کی فلوچارت بکشیم
فلوچارت برای چند جا عالیه: وقتی منطق پر از تصمیمه و میخواید همهی مسیرها رو ببینید؛ وقتی میخواید یه الگوریتم یا روند رو به کسی که برنامهنویس نیست توضیح بدید؛ وقتی میخواید ببینید یه حالت جا افتاده یا نه؛ و وقتی دارید یاد میگیرید، چون دیدن منطق، فهمیدنش رو آسونتر میکنه.
یه قاعدهی سرانگشتی: اگه بیشتر از سه تصمیم تودرتو دارید، یا چند نفر باید روی یه منطق توافق کنن، یه فلوچارت بکشید. یه ربع کشیدن، معمولا ساعتها بحث و خطا رو جلوگیری میکنه.
جایی که فلوچارت کم میاره
فلوچارت برای برنامههای بزرگ کم میاره. یه برنامه با هزاران قدم، توی هیچ صفحهای جا نمیشه، و نگه داشتنش با تغییرهای کد تقریبا غیرممکنه. برای همین، برنامهنویسهای امروزی، فلوچارت رو بیشتر برای بخشهای پیچیده و برای توضیح میکشن، نه برای کل برنامه.
یه محدودیت دیگه هم داره: بعضی مفهومها، مثل دادههایی که الگوریتم نگه میداره یا کارهایی که همزمان اجرا میشن، توی فلوچارت خوب دیده نمیشن. برای اینها، ابزارهای دیگهای هست؛ و برای نوشتن دقیق قدمها، شبهکد، که درس بعدیه.
فلوچارت یا شبهکد
فلوچارت و شبهکد، دو راه نوشتن یه الگوریتمن و هر کدوم جای خودش رو داره. فلوچارت تصویریه و تصمیمها رو با یه نگاه نشون میده؛ شبهکد متنیه و برای قدمهای زیاد و ترتیب دقیق بهتره. فلوچارت برای کسی که برنامهنویس نیست خوندنیتره؛ شبهکد به کد نزدیکتره و راحتتر به کد تبدیل میشه.
خیلیها هر دو رو با هم به کار میبرن: اول یه فلوچارت ساده برای دیدن کل مسیر، بعد شبهکد برای جزئیات. چیزی که مهمه، اینه که هر دو یه الگوریتم رو نشون میدن؛ و یکی رو میشه به اون یکی تبدیل کرد.
از فلوچارت تا کد
هر فلوچارت درست رو میشه تقریبا خط به خط به کد تبدیل کرد. هر مستطیل، یه خط یا چند خط کد میشه؛ هر لوزی، یه «اگه»؛ و هر پیکان برگشتی، یه حلقه. برای همین، فلوچارت برای کسی که تازه کدنویسی رو شروع کرده، پل خیلی خوبیه: اول منطق رو میکشه، بعد فقط شکل نوشتنش رو یاد میگیره.
برعکسش هم کار میکنه: وقتی یه تکه کد گیجکننده رو نمیفهمید، کشیدن فلوچارتش روی کاغذ، اغلب سریعترین راه فهمیدنه. خیلی از برنامهنویسها، برای پیدا کردن خطا توی یه منطق پر از «اگه»، همین کار رو میکنن.
یه مثال از زندگی: نوبتدهی بانک
دستگاه نوبتدهی بانک رو تصور کنید. شروع؛ مشتری نوع کارش رو انتخاب میکنه، این یه ورودیه. لوزی: «کار نقدیه؟». اگه بله، شمارهای از صف صندوق میگیره؛ اگه نه، لوزی دوم: «کار وامه؟». اگه بله، صف مشاوره؛ اگه نه، صف عمومی. بعد، شماره چاپ میشه، که یه خروجیه، و پایان.
این فلوچارت ساده، همهی شکلهای اصلی رو داره و نشون میده چطور یه دستگاه روزمره، پشتش یه الگوریتم کشیدنیه. اگه یه روز بانک بخواد یه صف تازه اضافه کنه، کافیه یه لوزی دیگه به همین فلوچارت اضافه بشه.
چند تمرین برای دست گرم کردن
اگه میخواید دستتون توی فلوچارت روون بشه، چند تمرین کلاسیک هست: فلوچارت پیدا کردن کوچیکترین عدد از سه عدد؛ فلوچارت جمع عددهای یک تا صد؛ فلوچارت تشخیص سال کبیسه؛ و فلوچارت یه ماشینحساب ساده که دو عدد و یه عمل میگیره.
هر کدوم رو اول خودتون بکشید، بعد با چند ورودی دنبالش کنید. تمرین سال کبیسه مخصوصا جالبه، چون قاعدهش چند لایه داره و ترتیب لوزیها مهم میشه؛ همون درسی که توی مثال نمرهها دیدیم.
جواب کوتاه
«فلوچارت چیست» و «شکلهای فلوچارت رو نام ببرید» از سوالهای آشنای درس کار و فناوریان. یه جواب کوتاه:
فلوچارت یا روندنما، نمایش تصویری الگوریتمه که مراحل رو با شکلهای استاندارد و پیکان نشون میده. بیضی برای شروع و پایان، مستطیل برای انجام کار، لوزی برای تصمیم با دو خروجی بله و نه، متوازیالاضلاع برای ورودی و خروجی، و دایرهی کوچیک برای اتصال.
چند باور رایج
- «فلوچارت فقط مال برنامهنویسهاست.» کارخونهها و بیمارستانها هم ازش استفاده میکنن.
- «هر شکلی بکشیم فرقی نداره.» شکلها استاندارد جهانی دارن.
- «فلوچارت بزرگتر، دقیقتر.» فلوچارت شلوغ خونده نمیشه؛ تکهتکهش کنید.
- «لوزی میتونه چند جواب داشته باشه.» فقط بله و نه؛ برای بیشتر، چند لوزی.
- «با اومدن ابزارهای مدرن، فلوچارت قدیمی شده.» برای توضیح و تصمیمها، هنوز بهترینه.
یه مثال
نیلوفر مسئول پشتیبانی یه فروشگاه اینترنتیه، و هر همکار تازه، برای جواب دادن به «سفارشم نرسیده» یه کار متفاوت میکرد: یکی پول رو پس میداد، یکی دوباره میفرستاد، یکی منتظر میموند. نیلوفر یه فلوچارت کشید: لوزی اول، «بیشتر از پنج روز گذشته؟»؛ لوزی دوم، «پیک گفته تحویل داده؟»؛ و برای هر مسیر، یه کار مشخص.
موقع کشیدن، خودش متوجه شد برای حالتی که مشتری نشونی رو اشتباه وارد کرده، هیچ قاعدهای ندارن. یه لوزی اضافه کرد. حالا فلوچارت روی دیوار دفتره، همکارهای تازه از روز اول درست جواب میدن، و شکایتهای تکراری نصف شده.
تمرین امروز
امروز یه فلوچارت با کاغذ و مداد بکشید.
- یه کار با دستکم یه تصمیم انتخاب کنید؛ مثلا «امروز چتر ببرم؟» یا «زوج یا فرد».
- با یه بیضی شروع کنید و قدمها رو با مستطیل بکشید.
- برای هر سوال یه لوزی بکشید و هر دو خروجیش رو برچسب بزنید.
- اگه چیزی تکرار میشه، پیکان برگشت رو بکشید و ببینید شرطش کجا عوض میشه.
- با دو ورودی متفاوت، از شروع تا پایان با انگشت دنبالش کنید.
درس بعدی، راه متنی نوشتن الگوریتم رو یاد میده: شبهکد: نوشتن الگوریتم به زبان آدم.
جمعبندی. آنچه از این درس با خودتان میبرید.
- فلوچارت، نقشهی تصویری الگوریتمه.
- بیضی شروع و پایان، مستطیل کار، لوزی سوال، متوازیالاضلاع ورودی و خروجی.
- هر لوزی دو خروجی برچسبدار داره: بله و نه.
- تکرار یعنی پیکانی که به عقب برمیگرده.
- برای تصمیمها و توضیح عالیه؛ برای برنامهی بزرگ، شبهکد بهتره.
خودتون رو بسنجید
۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو میبینید: چند تا درست، چند تا نادرست.