آموزشالگوریتم و ساختمان داده

درس ۵ از ۵۴، برنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر، حدود ۲۹ دقیقه خواندن

شبه‌کد: نوشتن الگوریتم به زبان آدم

جواب کوتاه

شبه‌کد (Pseudocode) راهیه برای نوشتن الگوریتم با جمله‌های کوتاه و منظم، شبیه کد ولی بی قاعده‌های سفت یه زبان برنامه‌نویسی خاص. هدفش اینه که منطق دقیق نوشته بشه و هر کسی، چه برنامه‌نویس چه نه، بتونه بخونتش. یه استاندارد واحد نداره، ولی چند قرارداد رایج داره: کلمه‌هایی مثل «اگه، وگرنه»، «تا وقتی» و «برای هر»، یه پیکان برای گذاشتن مقدار، مثل «جمع ← ۰»، و تورفتگی برای نشون دادن اینکه کدوم قدم‌ها داخل یه شرط یا حلقه‌ان. شبه‌کد، پل میون فلوچارت و کده: از فلوچارت دقیق‌تره و از کد آسون‌تر، و بعد تقریبا خط به خط به هر زبانی ترجمه می‌شه.

طرح پیش از نقاشی

یه نقاش پیش از رنگ، با مداد یه طرح می‌کشه: خطوط اصلی، جای هر چیز، اندازه‌ها. طرح، نقاشی نیست؛ ولی همه‌ی تصمیم‌های مهم توش گرفته شده. اگه طرح درست باشه، رنگ زدن فقط کار دسته؛ اگه غلط باشه، هیچ رنگی نجاتش نمی‌ده.

شبه‌کد، طرح مدادی الگوریتمه. منطق کامل و دقیقه، ولی هنوز به هیچ زبانی نوشته نشده؛ پس می‌شه سریع نوشتش، راحت پاکش کرد و به هر کسی نشونش داد. توی درس قبل راه تصویری نوشتن الگوریتم رو دیدیم؛ این درس، راه متنیش رو یاد می‌ده.

شبه کد چیست

شبه‌کد (Pseudocode) یعنی نوشتن الگوریتم با جمله‌های کوتاه، منظم و دقیق، که شبیه کد برنامه‌نویسیه ولی به هیچ زبان خاصی نیست و هیچ کامپیوتری مستقیم اجراش نمی‌کنه. کلمه‌ی «شبه» یعنی شبیه؛ شبیه کد، ولی کد نه.

شبه‌کد برای آدم نوشته می‌شه، نه ماشین. برای همین قاعده‌های سفت ندارن: یه ویرگول جاافتاده چیزی رو خراب نمی‌کنه. ولی دقتش باید به اندازه‌ای باشه که هیچ قدمی ابهام نداشته باشه. یه آزمون ساده برای شبه‌کد خوب: یه برنامه‌نویس باید بتونه بی هیچ سوالی، به هر زبانی ترجمه‌ش کنه.

چرا شبه‌کد بنویسیم

چند دلیل خوب هست. اول، فکر رو از شکل نوشتن جدا می‌کنه؛ وقتی شبه‌کد می‌نویسید، ذهنتون درگیر قاعده‌های یه زبان نیست و فقط روی منطق کار می‌کنه. دوم، سریعه؛ توی چند دقیقه می‌شه یه الگوریتم رو نوشت، عوضش کرد و دوباره نوشت. سوم، به هر کسی می‌شه نشونش داد، حتی کسی که برنامه‌نویس نیست.

و چهارم، برای ترجمه به هر زبانی آماده‌ست. یه شبه‌کد خوب، امروز به پایتون نوشته می‌شه و فردا به تایپ‌اسکریپت، بی اینکه منطقش عوض بشه. برای همین، کتاب‌های الگوریتم معروف دنیا، الگوریتم‌هاشون رو به شبه‌کد می‌نویسن، نه به یه زبان خاص.

شبه‌کد یه استاندارد واحد نداره

برخلاف فلوچارت که شکل‌هاش استاندارد بین‌المللی داره، شبه‌کد یه قاعده‌ی واحد جهانی نداره. هر کتاب، هر معلم و هر شرکت، کمی سبک خودش رو داره. بعضی‌ها به انگلیسی می‌نویسن، با کلمه‌هایی مثل IF و WHILE؛ بعضی‌ها به فارسی؛ بعضی‌ها نزدیک به پایتون.

این آزادی خوبه، ولی یه قاعده‌ی مهم داره: توی یه نوشته، یه سبک رو یکدست نگه دارید. اگه یه جا نوشتید «تا وقتی» و جای دیگه «WHILE»، خواننده گیج می‌شه. توی این درس، یه سبک فارسی ساده و نزدیک به قراردادهای رایج کتاب‌های الگوریتم رو به کار می‌بریم.

کلمه‌های رایج شبه‌کد

این کلمه‌ها توی بیشتر شبه‌کدها پیدا می‌شن؛ اینجا با معادل فارسی‌شون:

  1. شروع و پایان (START و END): مرز الگوریتم.
  2. بگیر (INPUT) و نشون بده (OUTPUT): ورودی و خروجی.
  3. پیکان ← (یا SET): گذاشتن یه مقدار توی یه اسم.
  4. اگه، آن‌وقت، وگرنه (IF، THEN، ELSE): انتخاب.
  5. تا وقتی (WHILE): تکرار با شرط.
  6. برای هر (FOR EACH) و برای از تا (FOR): تکرار روی یه فهرست یا یه بازه.
  7. برگردون (RETURN): جواب یه تابع.

با همین هفت کلمه، تقریبا هر الگوریتمی نوشته می‌شه.

گذاشتن مقدار: پیکان

مهم‌ترین قدم شبه‌کد، گذاشتن یه مقدار توی یه اسمه. مثلا جمع ← ۰ یعنی «یه جعبه به اسم جمع بساز و صفر رو توش بذار». یا جمع ← جمع + عدد یعنی «مقدار فعلی جمع رو بردار، عدد رو بهش اضافه کن و نتیجه رو دوباره توی جمع بذار».

چرا پیکان و نه مساوی؟ چون مساوی توی ریاضی یعنی «این دو برابرن»، ولی اینجا داریم یه کار انجام می‌دیم: مقدار رو جابه‌جا می‌کنیم. «جمع = جمع + عدد» توی ریاضی بی‌معنیه، ولی «جمع ← جمع + عدد» کاملا معنی داره. خیلی از زبان‌ها برای این کار از مساوی استفاده می‌کنن، که اولش برای تازه‌کارها گیج‌کننده‌ست.

ورودی و خروجی

برای گرفتن چیزی از بیرون، بگیر و برای نشون دادن، نشون بده می‌نویسیم. مثلا: بگیر سن یعنی یه عدد از کاربر بگیر و اسمش رو بذار سن. و نشون بده «سلام» یعنی این پیام رو روی صفحه بنویس.

توی شبه‌کدهای کتاب‌های الگوریتم، معمولا ورودی و خروجی رو بالای الگوریتم توصیف می‌کنن، نه با دستور: «ورودی: یه فهرست از عددها. خروجی: بزرگ‌ترین عدد». این شکل، دقیقا همون ورودی و خروجی‌ایه که توی پنج ویژگی الگوریتم دیدیم، و نوشتنش پیش از قدم‌ها، یه عادت خیلی خوبه.

تورفتگی: داخل چی هستیم

توی شبه‌کد، قدم‌هایی که داخل یه شرط یا حلقه‌ان، کمی جلوتر نوشته می‌شن؛ به این، تورفتگی (Indentation) می‌گن. این فاصله، بدون هیچ کلمه‌ی اضافه‌ای، نشون می‌ده کدوم قدم‌ها فقط وقتی اجرا می‌شن که شرط برقرار باشه، و کدوم‌ها همیشه.

مثلا بعد از اگه نمره > ۱۰ آن‌وقت، خط نشون بده «قبول» کمی جلوتره. خطی که دوباره به اول برگرده، یعنی از شرط بیرون اومدیم. تورفتگی اون‌قدر خوب کار می‌کنه که زبان پایتون، همین رو قاعده‌ی خود زبان کرده؛ یعنی توی پایتون، تورفتگی اختیاری نیست.

انتخاب: اگه، وگرنه

شکل انتخاب توی شبه‌کد این‌طوریه: اگه شرط آن‌وقت، چند خط با تورفتگی، بعد وگرنه، چند خط دیگه با تورفتگی، و آخر پایان اگه. مثلا: اگه موجودی ≥ مبلغ آن‌وقت، پول رو بده؛ وگرنه، پیام «موجودی کافی نیست» رو نشون بده.

برای چند حالت، از وگرنه اگه استفاده می‌کنیم: اگه نمره ≥ ۱۷، «عالی»؛ وگرنه اگه نمره ≥ ۱۲، «خوب»؛ وگرنه اگه نمره ≥ ۱۰، «قبول»؛ وگرنه، «تجدید». این همون زنجیره‌ی لوزی‌های درس فلوچارته، این بار به شکل متن؛ و همون قاعده‌ی ترتیب سر جاشه.

تکرار با شرط: تا وقتی

حلقه‌ی «تا وقتی» این شکلیه: تا وقتی شرط، چند خط با تورفتگی، و پایان تا وقتی. اول شرط بررسی می‌شه؛ اگه برقرار بود، خط‌های داخل اجرا می‌شن و دوباره شرط بررسی می‌شه. این چرخه ادامه داره تا وقتی شرط دیگه برقرار نباشه.

مثلا شمردن تا ده: عدد ← ۱؛ تا وقتی عدد ≤ ۱۰: نشون بده عدد، عدد ← عدد + ۱. همون هشدار فلوچارت اینجا هم هست: اگه خط آخر رو فراموش کنید، عدد همیشه یک می‌مونه و حلقه هیچ‌وقت تموم نمی‌شه. توی شبه‌کد، این خطا کمی پنهون‌تر از فلوچارته، پس با دقت بخونیدش.

تکرار روی یه فهرست: برای هر

وقتی می‌خوایم کاری رو برای همه‌ی اعضای یه فهرست انجام بدیم، «برای هر» ساده‌تره: برای هر مشتری در فهرست‌مشتری‌ها، پیام رو بفرست. لازم نیست شمارنده بسازیم یا شرط بنویسیم؛ حلقه خودش از اول تا آخر فهرست می‌ره و تموم می‌شه.

یه شکل دیگه، تکرار روی یه بازه‌ی عدده: برای ش از ۱ تا ۱۰، که ش رو یکی‌یکی از یک تا ده می‌بره. این دو شکل، تقریبا توی همه‌ی زبان‌ها هستن. چون تعداد دورهاشون از اول معلومه، خطر حلقه‌ی بی‌پایان رو کمتر دارن؛ برای همین، هر جا ممکنه، از این‌ها استفاده کنید.

یه شکل دیگه: تکرار کن تا

بعضی شبه‌کدها یه حلقه‌ی دیگه هم دارن: تکرار کن ... تا شرط. فرقش با «تا وقتی» اینه که شرط آخر بررسی می‌شه، نه اول؛ پس داخل حلقه دست‌کم یه بار اجرا می‌شه. مثلا: تکرار کن، رمز رو بگیر، تا رمز درست باشه. حتی اگه کاربر بار اول درست بزنه، یه بار پرسیده شده.

این شکل برای کارهایی خوبه که حتما دست‌کم یه بار باید انجام بشن، مثل پرسیدن از کاربر. خیلی از زبان‌های امروزی این حلقه رو مستقیم ندارن، ولی با «تا وقتی» می‌شه ساختش. توی شبه‌کد، هر کدوم که منظور رو روشن‌تر کنه، همون بهتره.

تابع: یه بار بنویس، بارها صدا بزن

وقتی یه تکه از الگوریتم چند جا تکرار می‌شه، یا خودش یه کار مستقله، اون رو یه تابع (Function) می‌کنیم: تابع بزرگ‌ترین(فهرست)، چند خط، و آخرش برگردون جواب. بعد هر جا لازم شد، فقط صداش می‌زنیم: ب ← بزرگ‌ترین(نمره‌ها).

تابع، همون طراحی از بالا به پایینه که توی درس دوم دیدیم، به شکل نوشته. الگوریتم اصلی کوتاه و خونا می‌مونه و جزئیات هر کار، توی تابع خودش. وقتی یه تابع رو یه بار درست نوشتید و آزمودید، می‌تونید با خیال راحت، هزار بار صداش بزنید.

فهرست و شماره‌ی خونه‌ها

خیلی از الگوریتم‌ها با فهرست کار می‌کنن. توی شبه‌کد، معمولا فهرست رو با یه اسم و کروشه نشون می‌دن: ع[۱] یعنی اولین عدد فهرست ع، و طول(ع) یعنی تعداد عددهاش. بعضی کتاب‌ها شماره‌گذاری رو از یک شروع می‌کنن و بعضی، مثل خیلی از زبان‌ها، از صفر.

این تفاوت کوچیک، منبع یکی از رایج‌ترین خطاهای برنامه‌نویسیه: یه خونه کمتر یا بیشتر حساب کردن. برای همین، یه شبه‌کد خوب، بالاش می‌گه شماره‌گذاری از کجا شروع می‌شه. توی این درس، از یک شروع می‌کنیم، چون برای آدم طبیعی‌تره.

توضیح کنار خط‌ها

گاهی یه خط شبه‌کد، چرایی‌ش روشن نیست. برای این، یه توضیح کوتاه کنارش می‌نویسیم؛ معمولا بعد از دو خط تیره یا یه علامت مشخص. مثلا کنار ب ← ع[۱] می‌نویسیم: «اولی رو فعلا بزرگ‌ترین فرض کن».

قاعده‌ی خوب برای توضیح، همون قاعده‌ی کده: بگید چرا، نه چی. «یکی اضافه کن» کنار ش ← ش + ۱ چیزی اضافه نمی‌کنه؛ ولی «برو سراغ خونه‌ی بعدی» کمک می‌کنه. یه شبه‌کد خوب، معمولا توضیح زیادی لازم نداره؛ اگه داشت، شاید باید اسم‌ها رو بهتر انتخاب کرد.

مثال اول: بزرگ‌ترین عدد

ورودی: یه فهرست از عددها، ع، با دست‌کم یه عدد. خروجی: بزرگ‌ترین عدد. قدم‌ها: ب ← ع[۱]. برای ش از ۲ تا طول(ع): اگه ع[ش] > ب آن‌وقت ب ← ع[ش]. آخر: برگردون ب.

این شبه‌کد، همون فلوچارت بزرگ‌ترین عدد درس قبله، توی چهار خط. ببینید چقدر کوتاه‌تر شده؛ ولی تصمیم‌ها کمی کمتر به چشم میان. یه نکته‌ی دقیق هم توی ورودی هست: «با دست‌کم یه عدد». اگه فهرست خالی باشه، ع[۱] وجود نداره؛ پس یا باید این حالت رو جدا بنویسیم، یا مثل اینجا، توی ورودی شرطش رو بذاریم.

مثال دوم: جمع و میانگین

ورودی: فهرستی از نمره‌ها. خروجی: میانگین. قدم‌ها: جمع ← ۰. برای هر ن در نمره‌ها: جمع ← جمع + ن. بعد: اگه طول(نمره‌ها) = ۰ آن‌وقت برگردون «نمره‌ای نیست». وگرنه: برگردون جمع ÷ طول(نمره‌ها).

این مثال یه حالت مرزی مهم رو نشون می‌ده: تقسیم بر صفر. اگه فهرست خالی باشه و این شرط رو ننوشته باشیم، برنامه‌ی واقعی با خطا متوقف می‌شه. شبه‌کد، بهترین جا برای فکر کردن به این حالت‌هاست؛ چون پیدا کردنشون اینجا، خیلی ارزون‌تر از پیدا کردنشون توی کد اجراشده‌ست.

مثال چهارم: جستجوی دودویی

ورودی: یه فهرست مرتب، ع، و یه مقدار، م. قدم‌ها: چپ ← ۱، راست ← طول(ع). تا وقتی چپ ≤ راست: وسط ← قسمت صحیح (چپ + راست) ÷ ۲؛ اگه ع[وسط] = م آن‌وقت برگردون وسط؛ وگرنه اگه ع[وسط] < م آن‌وقت چپ ← وسط + ۱؛ وگرنه راست ← وسط − ۱. آخر: برگردون «پیدا نشد».

این، همون روش دفترچه تلفنه، به شکل دقیق. «چپ» و «راست» مرزهای بخشیه که هنوز ممکنه جواب توش باشه، و هر دور، این بخش نصف می‌شه. این الگوریتم کوتاه، به‌طور معروف پر از جای خطاست؛ یه «+ ۱» یا «− ۱» جاافتاده، و حلقه هیچ‌وقت تموم نمی‌شه. توی ایستگاه جستجو، کامل بازش می‌کنیم.

مثال پنجم: سال کبیسه‌ی میلادی

قاعده‌ی سال کبیسه‌ی میلادی چند لایه داره: سالی که بر چهار بخش‌پذیره، کبیسه‌ست؛ مگه اینکه بر صد هم بخش‌پذیر باشه؛ ولی اگه بر چهارصد هم بخش‌پذیر باشه، باز کبیسه‌ست. شبه‌کد: اگه سال بر ۴۰۰ بخش‌پذیره آن‌وقت برگردون «کبیسه»؛ وگرنه اگه بر ۱۰۰ بخش‌پذیره آن‌وقت برگردون «عادی»؛ وگرنه اگه بر ۴ بخش‌پذیره آن‌وقت برگردون «کبیسه»؛ وگرنه برگردون «عادی».

ترتیب این شرط‌ها حیاتیه: اگه اول بپرسید «بر چهار بخش‌پذیره؟»، سال ۱۹۰۰ اشتباهی کبیسه می‌شه. این مثال، که توی خیلی از کلاس‌های برنامه‌نویسی دنیا تمرین می‌شه، نشون می‌ده شبه‌کد چطور یه قاعده‌ی گیج‌کننده رو مرتب و قابل بررسی می‌کنه. تقویم شمسی ما قاعده‌ی دیگه‌ای داره که از روی نجوم حساب می‌شه.

از فلوچارت به شبه‌کد

تبدیل فلوچارت به شبه‌کد، تقریبا مکانیکیه. هر مستطیل، یه خط می‌شه. هر لوزی، یه «اگه»؛ و اگه یکی از خروجی‌هاش به عقب برگرده، یه «تا وقتی». هر متوازی‌الاضلاع، یه «بگیر» یا «نشون بده». و بیضی‌ها، شروع و پایان.

سخت‌ترین بخش، حلقه‌هاست؛ چون توی فلوچارت، یه پیکان برگشتی ممکنه از هر جایی به هر جایی بره، ولی توی شبه‌کد، حلقه‌ها باید منظم و تودرتو باشن. اگه یه فلوچارت رو نمی‌تونید به حلقه‌های منظم تبدیل کنید، معمولا یعنی خود فلوچارت کمی آشفته‌ست و باید ساده‌تر بشه.

از شبه‌کد به پایتون

شبه‌کد بزرگ‌ترین عدد، توی پایتون تقریبا خط به خط ترجمه می‌شه: b = a[0]، بعد for x in a[1:]:، با تورفتگی if x > b: b = x، و آخر return b. فقط کلمه‌ها انگلیسی شدن و شماره‌گذاری از صفر شروع شده. منطق دقیقا همونه.

این شباهت تصادفی نیست؛ پایتون عمدا طوری ساخته شده که شبیه شبه‌کد باشه. برای همین، خیلی‌ها می‌گن پایتون «شبه‌کدیه که اجرا می‌شه». اگه شبه‌کد رو خوب بنویسید، نصف راه کدنویسی رو رفتید. مسیر پایتون از صفر نیمه‌ی دوم رو نشون می‌ده.

چند قاعده‌ی شبه‌کد خوب

یه شبه‌کد خوب این ویژگی‌ها رو داره:

  1. ورودی و خروجی بالاش نوشته شده.
  2. اسم‌ها معنی‌دارن: «جمع» بهتر از «ج».
  3. یه سبک یکدست، از اول تا آخر.
  4. تورفتگی دقیق، که داخل و بیرون رو نشون بده.
  5. هر خط یه کار.
  6. حالت‌های مرزی، مثل فهرست خالی، فکر شده.

اگه یه نفر دیگه بتونه بی هیچ سوالی، شبه‌کد شما رو با کاغذ ردگیری کنه، یعنی خوب نوشتید.

اشتباه‌های رایج

اشتباه اول: نوشتن خیلی کلی. «فهرست رو مرتب کن» توی یه شبه‌کد که موضوعش خود مرتب‌سازیه، چیزی رو حل نمی‌کنه؛ همون قدم جادویی که توی پنج ویژگی دیدیم. اشتباه دوم: نوشتن خیلی جزئی، یعنی تبدیل شبه‌کد به یه زبان واقعی با همه‌ی قاعده‌هاش؛ که کل فایده‌ی شبه‌کد از بین می‌ره.

اشتباه سوم: فراموش کردن به‌روز کردن شرط حلقه، که حلقه‌ی بی‌پایان می‌سازه. و اشتباه چهارم: قاطی کردن شماره‌گذاری از صفر و از یک. اندازه‌ی درست شبه‌کد اینه: هر قدمش رو یه آدم بتونه بی فکر اضافه انجام بده، ولی هنوز به هیچ زبانی گره نخورده باشه.

یه عادت ساده جلوی بیشتر این اشتباه‌ها رو می‌گیره: بعد از نوشتن هر حلقه، با انگشت روی خطی بذارید که شرط رو عوض می‌کنه. اگه چنین خطی پیدا نکردید، حلقه‌تون احتمالا تموم نمی‌شه.

شبه‌کد توی امتحان و مصاحبه

توی امتحان‌های درس کار و فناوری و رشته‌های کامپیوتر، معمولا خواسته می‌شه الگوریتم رو به شبه‌کد بنویسید. معلم‌ها معمولا به دقت منطق نمره می‌دن، نه به کلمه‌های خاص؛ پس اگه سبک کتاب خودتون رو دنبال کنید و منطق درست باشه، کافیه.

توی مصاحبه‌های برنامه‌نویسی هم، خیلی از مصاحبه‌کننده‌ها پیش از کد، شبه‌کد یا توضیح قدم‌به‌قدم می‌خوان. داوطلبی که اول منطق رو روشن می‌نویسه و بعد کد می‌زنه، معمولا خیلی بهتر از کسی عمل می‌کنه که مستقیم کد رو شروع می‌کنه و وسطش گم می‌شه.

شبه‌کد و هوش مصنوعی

یه کاربرد تازه‌ی شبه‌کد، کار با ابزارهای هوش مصنوعیه. وقتی از یه دستیار می‌خواید کد بنویسه، اگه خواسته‌تون به شکل شبه‌کد باشه، یعنی قدم‌ها، ورودی، خروجی و حالت‌های مرزی روشن، کدی که می‌گیرید خیلی دقیق‌تره. شبه‌کد، زبان مشترک خوبیه میون آدم و ماشین.

برعکسش هم کار می‌کنه: وقتی یه کد ناآشنا جلوتونه، می‌تونید بخواید به شبه‌کد توضیحش بده تا منطقش رو بفهمید. فقط یادتون باشه که توضیح هم ممکنه خطا داشته باشه؛ پس با یه ردگیری کوچیک، بسنجیدش.

یه روش خوب اینه که شبه‌کد خودتون رو بنویسید، بعد از دستیار بخواید کد بسازه، و آخر، کد رو با شبه‌کد مقایسه کنید.

جواب کوتاه

«شبه کد چیست» یه سوال رایج درسیه. یه جواب کوتاه:

شبه‌کد، نوشتن الگوریتم با جمله‌های کوتاه، منظم و دقیقه که شبیه کد برنامه‌نویسیه ولی به هیچ زبان خاصی نیست و کامپیوتر مستقیم اجراش نمی‌کنه. برای فکر کردن روی منطق، توضیح به بقیه و آماده کردن الگوریتم برای ترجمه به هر زبان برنامه‌نویسی به کار می‌ره.

چند باور رایج

  • «شبه‌کد یه زبان برنامه‌نویسیه.» هیچ کامپیوتری مستقیم اجراش نمی‌کنه.
  • «شبه‌کد باید انگلیسی باشه.» به هر زبانی، به شرط یکدست بودن.
  • «شبه‌کد اتلاف وقته.» پیدا کردن خطا اینجا، از کد ارزون‌تره.
  • «هر چی جزئی‌تر، بهتر.» خیلی جزئی، یعنی دیگه شبه‌کد نیست.
  • «شبه‌کد فقط مال تازه‌کارهاست.» کتاب‌های معروف الگوریتم هم با شبه‌کد می‌نویسن.

یه مثال

سینا دانشجوی سال اوله و برای تکلیفش باید برنامه‌ای می‌نوشت که نمره‌های یه کلاس رو بگیره و میانگین، بیشترین و تعداد قبولی‌ها رو بده. سه شب مستقیم کد زد و هر بار یه جای کار خراب بود. شب چهارم، به توصیه‌ی استادش، اول روی کاغذ یه شبه‌کد نوشت: ورودی، خروجی، سه حلقه، و حالت «کلاس بی دانشجو».

موقع نوشتن، دید که می‌شه هر سه کار رو توی یه حلقه انجام داد. بعد شبه‌کد رو با پنج نمره ردگیری کرد و دو خطا پیدا کرد. ترجمه‌ش به پایتون، نیم ساعت طول کشید و بار اول درست کار کرد. حالا هر تکلیفی رو با شبه‌کد شروع می‌کنه.

استادش هم یه نکته‌ی دیگه بهش گفت: شبه‌کد رو نگه داره. چند ماه بعد، وقتی همون برنامه رو برای یه درس دیگه به زبان دیگه‌ای لازم داشت، فقط شبه‌کد رو باز کرد و بی هیچ فکر دوباره، ترجمه‌ش کرد. منطق همون بود؛ فقط لباسش عوض شد.

تمرین امروز

امروز یه شبه‌کد بنویسید.

  1. یه مسئله انتخاب کنید: کوچیک‌ترین عدد، تعداد عددهای زوج، یا سال کبیسه.
  2. ورودی و خروجی رو بالای کاغذ بنویسید.
  3. قدم‌ها رو با پیکان، اگه، تا وقتی یا برای هر، و تورفتگی بنویسید.
  4. دو حالت مرزی رو پیدا کنید و براشون خط بنویسید.
  5. با سه ورودی، روی یه جدول ردگیریش کنید.

با این درس، ایستگاه اول تموم شد. ایستگاه بعدی، سرعت الگوریتم‌ها رو می‌سنجه: چرا سرعت الگوریتم مهمه.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • شبه‌کد: الگوریتم با جمله‌های کوتاه و منظم.
  • استاندارد واحد نداره؛ قراردادهای رایج داره.
  • پیکان برای مقدار، تورفتگی برای داخل شرط و حلقه.
  • سه آجر: پشت سر هم، اگه و وگرنه، تا وقتی و برای هر.
  • پل میون فلوچارت و کد؛ خط به خط ترجمه می‌شه.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس