آموزشبرنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر

الگوریتم و ساختمان داده

الگوریتم چیست به زبان ساده، و ساختمان داده و الگوریتم با تصویر و مثال روزمره: جستجو، مرتب سازی، پیچیدگی زمانی، آرایه، لیست پیوندی، صف و پشته، درخت دودویی، هش و گراف؛ همان پایه‌ای که دانشگاه‌های دنیا درس می‌دهند.

از صفر۱۱ ایستگاه۵۴ درس۵ درس آماده

شروع۵ از ۵ درس آماده

الگوریتم فقط مال کامپیوتر نیست؛ اول ببینید هر روز چند الگوریتم اجرا می‌کنید.

  1. الگوریتم و ساختمان داده: از کجا شروع کنیمآماده

    این مسیر با تصویر و مثال روزمره پیش می‌رود؛ کد فقط برای خواندن می‌آید، نه برای حفظ.

  2. الگوریتم چیست به زبان سادهآماده

    دستورالعملی دقیق و قدم‌به‌قدم که یک مسئله را حل می‌کند و تمام می‌شود.

  3. الگوریتم‌های روزمره: از دستور پخت تا مسیریابیآماده

    پیدا کردن اسم در دفترچه تلفن، چیدن کارت‌ها و پیدا کردن کوتاه‌ترین راه؛ همه الگوریتم‌اند.

  4. فلوچارت: کشیدن الگوریتمآماده

    نمایش الگوریتم با شکل و پیکان؛ راه دیدن منطق پیش از نوشتن کد.

  5. شبه‌کد: نوشتن الگوریتم به زبان آدمآماده

    نوشتن قدم‌ها بی قاعده‌های یک زبان خاص، تا فکر از کد جدا بماند.

سرعت الگوریتم۶ درس، به‌زودی

دو الگوریتم درست ممکن است یکی در یک ثانیه و دیگری در یک قرن تمام شود.

  1. چرا سرعت الگوریتم مهم است به‌زودی

    وقتی داده بزرگ می‌شود، فرق یک الگوریتم خوب و بد از ثانیه به سال می‌رسد.

  2. پیچیدگی زمانی چیست به‌زودی

    اینکه با بزرگ شدن ورودی، تعداد قدم‌ها چقدر بزرگ می‌شود؛ نه زمان دقیق به ثانیه.

  3. نماد O بزرگ (Big O) به زبان ساده به‌زودی

    زبان مشترک برنامه‌نویس‌ها برای رشد زمان: O(1)، O(log n)، O(n) و O(n²).

  4. رشد خطی، لگاریتمی و نمایی با تصویر به‌زودی

    سه منحنی که فرق الگوریتم سریع و کند را نشان می‌دهند.

  5. پیچیدگی حافظه: جا هم هزینه دارد به‌زودی

    بعضی الگوریتم‌ها سریع‌اند چون حافظه‌ی بیشتری خرج می‌کنند؛ بده‌بستان زمان و جا.

  6. بهترین، بدترین و میانگین حالت به‌زودی

    یک الگوریتم ممکن است بیشتر وقت‌ها سریع و گاهی خیلی کند باشد.

جستجو۴ درس، به‌زودی

پیدا کردن یک چیز در میان میلیون‌ها چیز؛ پایه‌ی بیشتر نرم‌افزارها.

  1. چرا داده‌ی مرتب این‌قدر ارزش دارد به‌زودی

    مرتب بودن جستجو را از خطی به لگاریتمی می‌برد؛ هزینه‌ی مرتب کردن یک بار پرداخت می‌شود.

  2. موتور جستجو با چه الگوریتمی کار می‌کند به‌زودی

    فهرست وارونه (Inverted Index)؛ همان ایده‌ی فهرست آخر کتاب، در مقیاس وب.

مرتب سازی۷ درس، به‌زودی

مرتب کردن، کلاسیک‌ترین مسئله‌ی الگوریتم و بهترین جا برای دیدن فرق روش‌ها.

  1. الگوریتم مرتب سازی چیست به‌زودی

    چیدن داده به ترتیب؛ ده‌ها راه دارد و هر کدام چیزی درباره‌ی فکر الگوریتمی یاد می‌دهد.

  2. مرتب سازی حبابی به‌زودی

    مقایسه‌ی هر دو همسایه و جابه‌جا کردنشان؛ ساده و کند.

  3. مرتب سازی انتخابی به‌زودی

    هر بار کوچک‌ترین را پیدا کن و جلو بگذار؛ مثل چیدن کارت‌ها.

  4. مرتب سازی درجی به‌زودی

    هر مورد تازه را سر جایش در بخش مرتب‌شده بگذار؛ برای داده‌ی تقریبا مرتب خیلی خوب.

  5. مرتب سازی ادغامی به‌زودی

    نصف کن، هر نیمه را مرتب کن، با هم ادغام کن؛ سریع و پایدار.

  6. مرتب سازی سریع (Quick Sort) به‌زودی

    یک محور انتخاب کن، کوچک‌ترها یک طرف و بزرگ‌ترها طرف دیگر؛ در عمل از سریع‌ترین‌ها.

  7. کدام مرتب سازی کی به‌زودی

    جدول مقایسه‌ی سرعت، حافظه و پایداری؛ و چرا زبان‌ها ترکیبی از چند روش را به کار می‌برند.

روش‌های طراحی الگوریتم۵ درس، به‌زودی

چند الگوی فکری که بیشتر الگوریتم‌ها از آن‌ها ساخته شده‌اند.

  1. بازگشت (Recursion): تابعی که خودش را صدا می‌زند به‌زودی

    حل مسئله با حل نسخه‌ی کوچک‌تر همان مسئله؛ مثل عروسک‌های تودرتو.

  2. تقسیم و حل به‌زودی

    شکستن مسئله‌ی بزرگ به تکه‌های کوچک، حل هر تکه و کنار هم گذاشتن جواب‌ها.

  3. الگوریتم حریصانه به‌زودی

    در هر قدم بهترین انتخاب همان لحظه؛ گاهی بهترین جواب کل را می‌دهد، گاهی نه.

  4. برنامه نویسی پویا به‌زودی

    نگه داشتن جواب زیرمسئله‌ها تا دوباره حساب نشوند؛ از یک قرن به یک ثانیه.

  5. جستجوی کامل و چرا گاهی کافی است به‌زودی

    امتحان کردن همه‌ی حالت‌ها؛ ساده و مطمئن، تا وقتی حالت‌ها کم‌اند.

ساختمان داده: پایه۶ درس، به‌زودی

شکل نگه داشتن داده تعیین می‌کند کدام کار سریع و کدام کند است.

  1. ساختمان داده چیست به‌زودی

    روش سازمان دادن داده در حافظه، تا کارهای مشخصی روی آن سریع انجام شود.

  2. آرایه چیست به‌زودی

    خانه‌های پشت سر هم در حافظه؛ رسیدن به خانه‌ی nام در یک قدم.

  3. لیست پیوندی چیست به‌زودی

    هر خانه نشانی خانه‌ی بعدی را دارد؛ افزودن و برداشتن آسان، پیدا کردن کند.

  4. آرایه یا لیست پیوندی به‌زودی

    بده‌بستان رسیدن سریع و افزودن سریع؛ اولین درس انتخاب ساختمان داده.

  5. پشته (Stack): آخرین ورودی، اولین خروجی به‌زودی

    مثل بشقاب‌های روی هم؛ دکمه‌ی «برگشت» مرورگر یک پشته است.

  6. صف (Queue): اولین ورودی، اولین خروجی به‌زودی

    مثل صف نانوایی؛ پیام‌ها و کارهای در انتظار در صف می‌مانند.

هش۴ درس، به‌زودی

سریع‌ترین راه پیدا کردن با کلید، و یکی از پرکاربردترین ایده‌های نرم‌افزار.

  1. جدول هش (Hash Table) چیست به‌زودی

    تبدیل کلید به شماره‌ی خانه با یک تابع؛ پیدا کردن تقریبا در یک قدم.

  2. تابع هش به‌زودی

    تابعی که هر ورودی را به عددی با اندازه‌ی ثابت می‌برد؛ هم در جدول هش، هم در امنیت.

  3. برخورد در هش و راه حلش به‌زودی

    وقتی دو کلید به یک خانه می‌رسند؛ زنجیره کردن و جست‌وجوی خانه‌ی بعدی.

  4. دیکشنری و مجموعه در زبان‌ها به‌زودی

    همان جدول هش، آماده در پایتون، جاوااسکریپت و بیشتر زبان‌ها.

درخت۶ درس، به‌زودی

داده‌ی سلسله‌مراتبی، از پوشه‌های کامپیوتر تا خانواده و صفحه‌ی وب.

  1. درخت در ساختمان داده به‌زودی

    گره‌هایی با یک ریشه و شاخه‌ها؛ پوشه‌های کامپیوتر یک درخت‌اند.

  2. درخت دودویی چیست به‌زودی

    درختی که هر گره حداکثر دو فرزند دارد؛ پایه‌ی خیلی از ساختارهای سریع.

  3. درخت جستجوی دودویی به‌زودی

    کوچک‌ترها چپ، بزرگ‌ترها راست؛ جستجوی دودویی به شکل درخت.

  4. درخت متوازن و چرا لازم است به‌زودی

    درخت کج به لیست تبدیل می‌شود و کند؛ درخت متوازن همیشه کوتاه می‌ماند.

  5. هیپ و صف اولویت به‌زودی

    درختی که بزرگ‌ترین یا کوچک‌ترین همیشه بالاست؛ برای «اول مهم‌ترین».

  6. ترای: درخت حرف‌ها و پیشنهاد جستجو به‌زودی

    درختی که هر شاخه یک حرف است؛ پیشنهاد کلمه هنگام تایپ از همین می‌آید.

گراف۴ درس، به‌زودی

هر جا چیزهایی به هم وصل‌اند، از نقشه‌ی شهر تا دوستان در شبکه‌ی اجتماعی، گراف هست.

  1. گراف چیست به‌زودی

    گره‌ها و یال‌هایی که آن‌ها را به هم وصل می‌کنند؛ شهرها و جاده‌ها.

  2. پیمایش گراف: سطح‌به‌سطح و عمقی به‌زودی

    دو راه گشتن همه‌ی گره‌ها؛ یکی مثل موج، یکی مثل راه رفتن در هزارتو.

  3. کوتاه‌ترین مسیر و الگوریتم دایجسترا به‌زودی

    پیدا کردن کوتاه‌ترین راه از یک گره به بقیه؛ پایه‌ی مسیریاب‌ها.

  4. گراف در دنیای واقعی به‌زودی

    مسیریابی، پیشنهاد دوست، وابستگی بسته‌ها و شبکه‌ی اینترنت.

الگوریتم در دنیای امروز۵ درس، به‌زودی

از گوشی تا هوش مصنوعی، الگوریتم‌ها کجای زندگی‌اند و مرزشان کجاست.

  1. مسئله‌های سخت: وقتی هیچ الگوریتم سریعی نمی‌شناسیم به‌زودی

    مسئله‌ی فروشنده‌ی دوره‌گرد و چرا برای بعضی مسئله‌ها به جواب «خوب» قانع می‌شویم.

  2. فشرده‌سازی: فایل زیپ چطور کوچک می‌شود به‌زودی

    پیدا کردن تکرار و نوشتن کوتاه‌ترش؛ یک الگوریتم که هر روز به کار می‌برید.

  3. رمزنگاری به زبان ساده به‌زودی

    الگوریتم‌هایی که پیام را برای همه جز گیرنده بی‌معنی می‌کنند.

  4. الگوریتم‌های یادگیری ماشیندر مسیر یادگیری ماشینآماده
  5. الگوریتم و انصاف به‌زودی

    الگوریتمی که از داده‌ی کج یاد بگیرد، تصمیم کج می‌گیرد؛ چرا بررسی انصاف لازم است.

پایان راه۲ درس، به‌زودی

همه را کنار هم بگذارید.

  1. کدام ساختمان داده برای کدام کار به‌زودی

    یک جدول تصمیم: چه کاری بیشتر انجام می‌شود، کدام ساختار سریع‌ترش می‌کند.

  2. بعد از این مسیر به‌زودی

    تمرین با پایتون یا تایپ‌اسکریپت، و حل مسئله‌های کوچک هر روز.