آموزشبرنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر

مفاهیم برنامه‌نویسی

برنامه نویسی چیست و کد چطور کار می‌کند، بی اینکه کدنویسی یاد بگیرید: متغیر، شرط، حلقه، تابع، انواع زبان برنامه نویسی، فرانت‌اند و بک‌اند، API و کار با تیم برنامه‌نویسی؛ برای مدیر، طراح و هر کسی پیش از شروع کدنویسی.

از صفر۱۱ ایستگاه۶۴ درس۶ درس آماده

شروع۵ از ۵ درس آماده

پیش از هر مفهومی، ببینید برنامه چیست و چرا فهمیدنش برای کسی که کد نمی‌نویسد هم می‌ارزد.

  1. مفاهیم برنامه‌نویسی: از کجا شروع کنیمآماده

    این مسیر کد نوشتن یاد نمی‌دهد؛ یاد می‌دهد کد چطور فکر می‌کند، تا با برنامه‌نویس هم‌زبان شوید یا پیش از کدنویسی پایه‌ی محکم داشته باشید.

  2. برنامه نویسی چیست، به زبان سادهآماده

    نوشتن دستورهای دقیق و قدم‌به‌قدم برای کامپیوتر؛ مثل دستور پخت، ولی برای خواننده‌ای که هیچ چیز را حدس نمی‌زند.

  3. برنامه چیست: از دستور تا اپ گوشیآماده

    یک فایل یا مجموعه‌ای از فایل‌ها که دستورها را نگه می‌دارد؛ اپ، سایت و بازی همه برنامه‌اند.

  4. چرا کسی که کد نمی‌نویسد هم باید برنامه‌نویسی را بفهمدآماده

    تخمین زمان، فهم هزینه، حرف زدن با تیم و تصمیم درباره‌ی محصول همه به این فهم تکیه دارند.

  5. نقشه‌ی دنیای نرم‌افزار: زبان، ابزار، تیمآماده

    نرم‌افزار از زبان، کتابخانه، سرور، دیتابیس و آدم‌هایی با نقش‌های مختلف ساخته می‌شود؛ یک نگاه از بالا.

کامپیوتر دستور را چطور می‌فهمد۶ درس، به‌زودی

برنامه متن است و کامپیوتر فقط صفر و یک می‌فهمد؛ بین این دو چه پلی هست.

  1. زبان برنامه نویسی چیست به‌زودی

    زبانی با قاعده‌های دقیق که آدم بنویسد و ابزاری آن را به دستورهای کامپیوتر برگرداند.

  2. صفر و یکدر مسیر کامپیوتر چطور کار می‌کندآماده
  3. کامپایلر چیست به‌زودی

    برنامه‌ای که کل کد را یک‌جا به زبان ماشین ترجمه می‌کند، پیش از اجرا.

  4. مفسر چیست و چه فرقی با کامپایلر دارد به‌زودی

    مفسر کد را خط به خط می‌خواند و همان لحظه اجرا می‌کند؛ کندتر ولی آسان‌تر برای امتحان کردن.

  5. سینتکس (Syntax) و خطای سینتکس به‌زودی

    دستور زبان یک زبان برنامه‌نویسی؛ یک ویرگول جاافتاده کل برنامه را از کار می‌اندازد.

  6. کد منبع، فایل اجرایی و متن‌باز به‌زودی

    کد منبع چیزی است که آدم می‌نویسد؛ متن‌باز (Open Source) یعنی این کد را همه می‌بینند.

داده و متغیر۶ درس، به‌زودی

برنامه با داده کار می‌کند؛ اول ببینید داده کجا و به چه شکلی نگه داشته می‌شود.

  1. متغیر در برنامه نویسی چیست به‌زودی

    جعبه‌ای با اسم که یک مقدار را نگه می‌دارد و مقدارش می‌تواند عوض شود.

  2. انواع داده: عدد، متن، درست و غلط به‌زودی

    هر مقدار نوعی دارد و نوع تعیین می‌کند با آن چه کاری می‌شود کرد؛ «۲» متنی با ۲ عددی فرق دارد.

  3. فهرست و آرایه: چند مقدار کنار هم به‌زودی

    یک متغیر که چند مقدار را به ترتیب نگه می‌دارد؛ مثل فهرست خرید.

  4. شیء و دیکشنری: داده با برچسب به‌زودی

    مقدارهایی که هر کدام اسم دارند؛ مثل کارت مشتری با نام، تلفن و نشانی.

  5. ثابت و تغییرناپذیری به‌زودی

    مقداری که بعد از تعیین عوض نمی‌شود؛ چرا برنامه‌نویس‌ها تغییرناپذیری را دوست دارند.

  6. جی‌سان (JSON): زبان مشترک داده به‌زودی

    قالب متنی ساده برای جابه‌جا کردن داده میان برنامه‌ها؛ تقریبا هر API با آن حرف می‌زند.

منطق برنامه۵ درس، به‌زودی

برنامه تصمیم می‌گیرد و کار را تکرار می‌کند؛ این دو، بیشتر منطق هر برنامه‌اند.

  1. شرط: اگر این، آن کار به‌زودی

    برنامه با «اگر» مسیرش را انتخاب می‌کند؛ مثل اینکه اگر رمز درست بود، وارد شو.

  2. منطق درست و غلط: و، یا، نه به‌زودی

    سه عمل ساده که هر شرط پیچیده‌ای را می‌سازند.

  3. حلقه در برنامه نویسی به‌زودی

    تکرار یک کار برای هر مورد یا تا وقتی شرطی برقرار است؛ فرستادن پیامک به هزار مشتری با چند خط.

  4. حلقه‌ی بی‌پایان و چرا برنامه هنگ می‌کند به‌زودی

    حلقه‌ای که شرط پایانش هیچ‌وقت برقرار نمی‌شود؛ یکی از رایج‌ترین دلیل‌های گیر کردن برنامه.

  5. الگوریتم چیستدر مسیر الگوریتم و ساختمان دادهآماده
تابع و ساختار۶ درس، به‌زودی

برنامه‌ی بزرگ از تکه‌های کوچک ساخته می‌شود؛ تابع و ماژول این تکه‌ها هستند.

  1. تابع در برنامه نویسی چیست به‌زودی

    یک تکه کد با اسم که ورودی می‌گیرد، کاری می‌کند و جواب برمی‌گرداند؛ یک بار نوشته می‌شود و بارها به کار می‌رود.

  2. ورودی و خروجی تابع به‌زودی

    ورودی‌ها (پارامترها) و جواب (مقدار برگشتی)؛ قرارداد هر تابع با بقیه‌ی برنامه.

  3. ماژول و فایل: تقسیم برنامه به‌زودی

    تقسیم کد به فایل‌های جدا که هر کدام یک کار دارند، تا برنامه قابل فهم بماند.

  4. کتابخانه در برنامه نویسی چیست به‌زودی

    کدی آماده که دیگران نوشته‌اند و شما فقط صدایش می‌زنید؛ چرا کسی تاریخ و رمزنگاری را از صفر نمی‌نویسد.

  5. فریم ورک چیست و چه فرقی با کتابخانه دارد به‌زودی

    کتابخانه را شما صدا می‌زنید؛ فریم‌ورک شما را صدا می‌زند و اسکلت برنامه را از قبل دارد.

  6. مدیر بسته: نصب کد دیگران به‌زودی

    ابزاری که کتابخانه‌ها را دانلود و به‌روز می‌کند؛ و چرا هر بسته‌ی اضافه یک ریسک هم هست.

انواع زبان برنامه نویسی۷ درس، به‌زودی

صدها زبان هست؛ ببینید چرا، و هر کدام برای چه کاری ساخته شده.

  1. چرا این‌همه زبان برنامه‌نویسی هست به‌زودی

    هر زبان برای یک دسته کار و یک دوره ساخته شده؛ هیچ زبانی برای همه‌چیز بهترین نیست.

  2. انواع زبان برنامه نویسی و کاربرد آن‌ها به‌زودی

    زبان‌های سطح پایین و بالا، کامپایلی و تفسیری، و زبان‌های وب، داده و موبایل؛ یک نقشه.

  3. زبان سطح پایین و سطح بالا به‌زودی

    هر چه زبان به سخت‌افزار نزدیک‌تر، سریع‌تر و سخت‌تر؛ هر چه به زبان آدم نزدیک‌تر، آسان‌تر.

  4. زبان با نوع ثابت و نوع پویا به‌زودی

    در بعضی زبان‌ها نوع هر متغیر از اول معلوم است و خطا زودتر پیدا می‌شود؛ تایپ‌اسکریپت همین را به جاوااسکریپت اضافه کرد.

  5. شی گرایی چیست به‌زودی

    سازمان دادن کد دور «شیء»هایی که داده و رفتار را با هم دارند؛ مثل مشتری که هم اسم دارد هم می‌تواند خرید کند.

  6. برنامه‌نویسی تابعی به زبان ساده به‌زودی

    ساختن برنامه از تابع‌هایی که چیزی را تغییر نمی‌دهند؛ آسان‌تر برای آزمودن و فکر کردن.

  7. کدام زبان برای چه کاری به‌زودی

    سایت، اپ، داده، هوش مصنوعی و سخت‌افزار هر کدام زبان‌های رایج خودشان را دارند.

سایت و اپ از درون۱ از ۸ درس آماده

بیشتر نرم‌افزارهای امروز دو بخش دارند: آنچه کاربر می‌بیند و آنچه پشت صحنه است.

  1. فرانت اند چیست به‌زودی

    بخشی از نرم‌افزار که کاربر می‌بیند و با آن کار می‌کند: صفحه، دکمه و فرم.

  2. بک اند چیستآماده

    بخش پشت صحنه: ذخیره‌ی داده، حساب کاربری، پرداخت و قانون‌های کسب‌وکار.

  3. سرور و کلاینتدر مسیر آموزش شبکه به زبان سادهآماده
  4. HTML، CSS و جاوااسکریپت: سه لایه‌ی صفحه به‌زودی

    HTML (HyperText Markup Language) ساختار، CSS (Cascading Style Sheets) ظاهر و جاوااسکریپت رفتار صفحه است.

  5. دیتابیس چیستدر مسیر SQL و کار با دادهآماده
  6. API چیست به زبان ساده به‌زودی

    API (Application Programming Interface)، یعنی رابط برنامه‌نویسی؛ منوی رستورانی که برنامه‌ها از آن به هم سفارش می‌دهند.

  7. API، REST و JSON برای شبکهدر مسیر آموزش شبکه به زبان سادهآماده
  8. اپ موبایل چطور ساخته می‌شود به‌زودی

    اپ بومی، اپ چندسکویی و وب‌اپ؛ سه راه با هزینه و کیفیت متفاوت.

خطا، تست و کیفیت۶ درس، به‌زودی

هر برنامه‌ای خطا دارد؛ فرق تیم خوب و بد، پیدا کردن زودتر آن است.

  1. باگ چیست به‌زودی

    خطایی در برنامه که باعث می‌شود کاری که باید، انجام نشود؛ و چرا اسمش «حشره» است.

  2. دیباگ: پیدا کردن دلیل خطا به‌زودی

    کار کارآگاهی برنامه‌نویس: تکرار خطا، کوچک کردن مسئله و پیدا کردن خط مقصر.

  3. پیام خطا را چطور بخوانیم به‌زودی

    پیام خطا دشمن نیست؛ معمولا دقیقا می‌گوید کجا و چه شده.

  4. تست نرم افزاردر مسیر تست نرم‌افزار و سنجش هوش مصنوعیآماده
  5. بازبینی کد: چرا یک نفر دیگر کد را می‌خواند به‌زودی

    یک چشم دوم پیش از ادغام کد؛ هم خطا پیدا می‌کند، هم دانش را در تیم پخش می‌کند.

  6. بدهی فنی چیست به‌زودی

    میان‌بری که امروز وقت می‌خرد و فردا با بهره پس گرفته می‌شود؛ مفهومی که هر مدیری باید بداند.

کار تیمی و ابزار۶ درس، به‌زودی

نرم‌افزار را تیم می‌سازد؛ ابزارهای مشترک تیم را بشناسید.

  1. گیت چیست و چه کاربردی دارد به‌زودی

    دفتر تاریخچه‌ی کد: هر تغییر با اسم و دلیل ثبت می‌شود و می‌شود به هر نسخه برگشت.

  2. شاخه و ادغام: کار هم‌زمان چند نفر به‌زودی

    هر کس روی شاخه‌ی خودش کار می‌کند و بعد تغییرها با هم یکی می‌شوند.

  3. گیت‌هاب و مخزن کد به‌زودی

    جایی آنلاین برای نگه داشتن مخزن گیت، بازبینی کد و همکاری.

  4. ویرایشگر کد و محیط برنامه‌نویسی به‌زودی

    برنامه‌ای که برنامه‌نویس در آن کد می‌نویسد؛ رنگ، پیشنهاد و پیدا کردن خطا.

  5. ترمینال: پنجره‌ی سیاه برنامه‌نویس‌هادر مسیر لینوکس، داکر و رایانش ابری
  6. انتشار (Deploy): از کامپیوتر برنامه‌نویس تا کاربر به‌زودی

    رساندن نسخه‌ی تازه به سرور؛ و چرا انتشار جمعه عصر شوخی رایج برنامه‌نویس‌هاست.

کار با تیم برنامه‌نویسی۷ درس، به‌زودی

برای مدیر، طراح و هر همکار: چطور با برنامه‌نویس هم‌زبان شویم.

  1. نقش‌های تیم نرم‌افزار به‌زودی

    فرانت‌اند، بک‌اند، فول‌استک، دواپس، تست و مدیر محصول؛ هر کدام چه می‌کند.

  2. چرا تخمین زمان نرم‌افزار این‌قدر سخت است به‌زودی

    کار تازه همیشه ناشناخته دارد؛ تخمین بازه است، نه قول.

  3. خواسته را چطور بنویسیم که برنامه‌نویس بفهمد به‌زودی

    مسئله، کاربر، مثال و معیار «تمام شد»؛ نه راه‌حل.

  4. اسکرام و چابک به زبان ساده به‌زودی

    کار در دوره‌های کوتاه، با نسخه‌ی قابل دیدن در آخر هر دوره.

  5. طراح و برنامه‌نویس: تحویل طرح بی دردسر به‌زودی

    حالت‌ها، اندازه‌ها، خطا و صفحه‌ی خالی؛ چیزهایی که طرح باید پیش از ساخت داشته باشد.

  6. امنیت نرم‌افزار برای غیربرنامه‌نویس به‌زودی

    رمز، دسترسی و داده‌ی کاربر؛ چند سوال که هر مدیر باید از تیم بپرسد.

  7. هوش مصنوعی و برنامه‌نویسیدر مسیر هوش مصنوعی چیست، از صفرآماده
پایان راه۲ درس، به‌زودی

همه را کنار هم بگذارید و قدم بعدی را انتخاب کنید.

  1. از یک کلیک تا جواب: یک درخواست از اول تا آخر به‌زودی

    دنبال کردن یک کلیک از مرورگر تا سرور و دیتابیس و برگشت؛ همه‌ی مفهوم‌های مسیر در یک داستان.

  2. بعد از این مسیر: کدنویسی یا نه به‌زودی

    اگر می‌خواهید کد بزنید، تایپ‌اسکریپت یا پایتون؛ اگر نه، الگوریتم و دیتابیس فهم را عمیق‌تر می‌کنند.