آموزشمفاهیم برنامه‌نویسی

درس ۲ از ۶۴، برنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر، حدود ۲۷ دقیقه خواندن

برنامه نویسی چیست، به زبان ساده

جواب کوتاه

برنامه‌نویسی یعنی نوشتن دستورهای دقیق و قدم‌به‌قدم، به زبانی که کامپیوتر بتونه اجراش کنه. هر برنامه، از ساعت زنگ‌دار گوشی تا یه اپ بانکی، یه ورودی می‌گیره، روش کاری می‌کنه و یه خروجی می‌ده. برنامه‌نویس اول مسئله رو می‌فهمه، بعد راه حلش رو قدم‌به‌قدم طراحی می‌کنه، به یه زبان برنامه‌نویسی می‌نویسه، آزمایشش می‌کنه و خطاهاش رو درست می‌کنه. کامپیوتر خودش چیزی نمی‌فهمه؛ فقط همون کاری رو می‌کنه که نوشته شده، خیلی سریع و بی خستگی. برای همین، برنامه‌نویسی بیشتر از اینکه ریاضی باشه، دقت و منطقه.

جعبه‌ی موسیقی

یه جعبه‌ی موسیقی قدیمی رو تصور کنید که یه نوار سوراخ‌دار از توش رد می‌شه. هر سوراخ، یه نت رو به صدا درمیاره. جعبه نمی‌دونه چه آهنگی می‌زنه، شاد یا غمگین؛ فقط سوراخ‌ها رو یکی‌یکی می‌خونه و همون‌ها رو می‌زنه. اگه یه سوراخ جابه‌جا باشه، همون نت غلط رو، هر بار، با اطمینان کامل می‌زنه.

برنامه‌نویسی، سوراخ کردن همین نواره. برنامه‌نویس دستورها رو می‌نویسه و کامپیوتر، مثل اون جعبه، یکی‌یکی و با سرعت خیلی زیاد اجراشون می‌کنه. نه چیزی اضافه می‌کنه، نه چیزی رو جا میندازه. توی درس قبل دیدیم کامپیوتر خواننده‌ایه که حدس نمی‌زنه؛ این درس، دقیق‌تر می‌گه برنامه‌نویسی چیه.

برنامه نویسی چیست

برنامه‌نویسی (Programming) یعنی نوشتن دستورهای دقیق و قدم‌به‌قدم برای کامپیوتر، به زبانی که بشه اجراش کرد، تا یه کار مشخص انجام بشه. سه تا کلمه‌ی این تعریف مهمن: «دقیق»، چون کامپیوتر حدس نمی‌زنه؛ «قدم‌به‌قدم»، چون کامپیوتر فقط یه کار ساده رو در هر لحظه انجام می‌ده؛ و «کار مشخص»، چون هر برنامه برای یه هدف ساخته می‌شه.

یه تعریف کوتاه‌تر هم هست که خیلی‌ها دوستش دارن: برنامه‌نویسی یعنی یاد دادن یه کار به کامپیوتر. فقط باید یادتون باشه که این شاگرد، خیلی سریع، خیلی دقیق و خیلی بی‌فکره. همه‌ی فکر، باید از قبل توی دستورها گذاشته بشه.

برنامه و برنامه‌نویسی

برنامه (Program) خود اون دستورهاست، نوشته‌شده و آماده‌ی اجرا. برنامه‌نویسی، کار ساختن اون دستورهاست. مثل فرق یه کتاب آشپزی با نوشتن کتاب آشپزی. اپی که روی گوشی شماست، یه برنامه‌ست؛ و کاری که یه تیم چند ماه انجام داد تا اون اپ ساخته بشه، برنامه‌نویسی بود.

یه برنامه می‌تونه خیلی کوچیک باشه، مثل چند خط که دو عدد رو جمع می‌کنه، یا خیلی بزرگ، مثل سیستم‌عامل گوشی با میلیون‌ها خط. ولی هر دو از یه جنسن: دستورهایی که یکی بعد از دیگری اجرا می‌شن. به نرم‌افزار (Software) هم معمولا به مجموعه‌ای از برنامه‌ها و داده‌هایی که با هم یه کار بزرگ‌تر رو انجام می‌دن، گفته می‌شه.

ورودی، پردازش، خروجی

تقریبا هر برنامه‌ای رو می‌شه با سه کلمه توضیح داد: ورودی (Input)، پردازش (Processing) و خروجی (Output). ورودی، چیزیه که برنامه می‌گیره: یه کلیک، یه عدد، یه عکس. پردازش، کاریه که روش انجام می‌ده. خروجی، نتیجه‌ایه که نشون می‌ده یا ذخیره می‌کنه.

مثلا ماشین‌حساب گوشی: ورودی، عددها و دکمه‌ی جمعه؛ پردازش، جمع کردن؛ خروجی، عددی که روی صفحه میاد. یا اپ نقشه: ورودی، جای شما و مقصده؛ پردازش، پیدا کردن کوتاه‌ترین راه؛ خروجی، خطی که روی نقشه کشیده می‌شه. هر وقت خواستید یه برنامه رو بفهمید، اول این سه تا رو پیدا کنید.

برنامه‌های دور و بر ما

برنامه‌ها فقط توی کامپیوتر و گوشی نیستن. ساعت زنگ‌دار گوشی یه برنامه‌ی ساده‌ست: «اگه ساعت هفت شد، زنگ بزن». چراغ راهنمایی یه برنامه‌ی تکراریه: سبز، زرد، قرمز، و از اول. ماشین لباسشویی یه برنامه داره که آب رو پر می‌کنه، می‌چرخونه، خالی می‌کنه و آبکشی می‌کنه.

دستگاه خودپرداز، آسانسور، ماشین‌های امروزی و حتی بعضی یخچال‌ها، همه برنامه دارن. فرقشون با یه اپ گوشی فقط اینه که برنامه‌شون یه کار محدود رو انجام می‌ده و معمولا عوض نمی‌شه. به این برنامه‌های توی دستگاه‌ها، برنامه‌ی نهفته (Embedded) می‌گن.

چرا این‌قدر دقیق

شاید بپرسید چرا کامپیوتر رو این‌قدر بی‌فکر ساختن. جواب اینه که دقت و سرعت، همون چیزهایی‌ان که کامپیوتر رو مفید می‌کنن. یه کامپیوتر معمولی میلیاردها کار ساده رو در هر ثانیه انجام می‌ده، بی خستگی و بی اشتباه، به شرطی که دستور درست باشه. آدم این کار رو نمی‌تونه.

ولی همین دقت، یعنی هر ابهامی باید از قبل برطرف بشه. وقتی به یه کارمند می‌گید «مشتری‌های مهم رو خبر کن»، می‌دونه منظورتون کیه. برای کامپیوتر، باید بنویسید «مهم» یعنی چی: مثلا هر کسی که توی سال گذشته بیشتر از ده بار خرید کرده. این تبدیل یه خواسته‌ی مبهم به یه قاعده‌ی دقیق، قلب کار برنامه‌نویسیه.

قدم‌های ساختن یه برنامه

برنامه‌نویسی فقط نوشتن کد نیست. بیشتر برنامه‌نویس‌ها این پنج قدم رو، کم یا زیاد، طی می‌کنن:

  1. فهمیدن مسئله: دقیقا چی لازمه، برای کی، و کی کار تموم حساب می‌شه.
  2. نقشه: راه حل رو قدم‌به‌قدم روی کاغذ یا توی ذهن طراحی کردن.
  3. نوشتن: تبدیل نقشه به کد، با یه زبان برنامه‌نویسی.
  4. آزمودن: اجرای برنامه با ورودی‌های مختلف، تا ببینیم درست کار می‌کنه.
  5. درست کردن: پیدا کردن خطاها و رفعشون، و برگشتن به قدم‌های قبل اگه لازم شد.

این قدم‌ها معمولا چند بار تکرار می‌شن. یه برنامه‌نویس باتجربه، بیشتر وقتش رو روی قدم اول و آخر می‌ذاره، نه وسط.

قدم اول: فهمیدن مسئله

خیلی از برنامه‌های بد، کد بدی ندارن؛ مسئله‌ی اشتباهی رو حل می‌کنن. یکی می‌خواست مشتری‌ها سریع‌تر سفارش بدن، و تیم یه فرم پیچیده‌تر ساخت. برای همین، برنامه‌نویس خوب اول کلی سوال می‌پرسه: کی از این استفاده می‌کنه؟ با چه گوشی‌ای؟ اگه فلان چیز پیش اومد، چی بشه؟

اینجا جاییه که غیربرنامه‌نویس‌ها بیشترین کمک رو می‌کنن. کسی که مشتری رو می‌شناسه، کار رو می‌شناسه و می‌تونه بگه «تموم شدن» یعنی چی، نصف کار برنامه‌نویسی رو انجام داده؛ بی اینکه یه خط کد بنویسه.

قدم دوم: نقشه، پیش از کد

پیش از نوشتن کد، برنامه‌نویس راه حل رو قدم‌به‌قدم می‌چینه؛ به این نقشه، الگوریتم می‌گن. مثلا برای «پیدا کردن گرون‌ترین محصول»: اولی رو گرون‌ترین فرض کن؛ بعد یکی‌یکی بقیه رو نگاه کن؛ اگه یکی گرون‌تر بود، اون رو گرون‌ترین بدون؛ آخرش، جواب همونه.

این نقشه هنوز به هیچ زبانی نیست؛ با فارسی ساده هم می‌شه نوشتش. خیلی از برنامه‌نویس‌ها این نقشه رو روی کاغذ یا تخته می‌کشن، چون اشتباه توی نقشه خیلی ارزون‌تر از اشتباه توی کد پیدا می‌شه. مسیر الگوریتم و ساختمان داده کامل درباره‌ی همین نقشه‌هاست.

قدم سوم: نوشتن کد

حالا نقشه به یه زبان برنامه‌نویسی نوشته می‌شه. همون نقشه‌ی گرون‌ترین محصول، توی پایتون چند خط می‌شه؛ و جالبه که اون چند خط، خیلی شبیه همون جمله‌های فارسیه، فقط با کلمه‌های انگلیسی و قاعده‌های دقیق.

نوشتن کد، معمولا کمتر از چیزی که فکر می‌کنید وقت می‌گیره. برنامه‌نویس‌ها اغلب می‌گن بیشتر وقتشون صرف خوندن کد (کد خودشون یا دیگران) و فکر کردن می‌شه، نه تایپ کردن. یه برنامه‌نویس خوب، معمولا کد کمتری می‌نویسه، نه بیشتر؛ چون هر خط کد، یه چیزیه که بعدا باید خونده، آزموده و نگه‌داری بشه.

آزمودن و درست کردن

بعد از نوشتن، برنامه با ورودی‌های مختلف آزموده می‌شه: ورودی معمولی، ورودی عجیب، ورودی خالی. اگه برنامه‌ی گرون‌ترین محصول با یه فهرست خالی اجرا بشه، چی کار می‌کنه؟ همین سوال‌ها خطاها رو پیدا می‌کنن.

پیدا کردن و درست کردن خطا، به انگلیسی دیباگ (Debugging)، یه بخش بزرگ از کاره. هیچ برنامه‌ی بزرگی بی خطا نیست؛ فرق تیم خوب و بد، اینه که خطا رو کی پیدا می‌کنن: پیش از کاربر یا بعد از اون. ایستگاه هشتم این مسیر، کامل درباره‌ی خطا و تسته.

زبان برنامه‌نویسی، در یه نگاه

کامپیوتر در اصل فقط صفر و یک می‌فهمه. نوشتن مستقیم با صفر و یک، برای آدم تقریبا غیرممکنه. زبان‌های برنامه‌نویسی، مثل پایتون، جاوااسکریپت یا جاوا، راهی‌ان که آدم بنویسه و یه ابزار، اون نوشته رو به صفر و یک تبدیل کنه.

هر زبان کلمه‌ها و قاعده‌های خودش رو داره، ولی ایده‌های اصلی‌شون مشترکه: نگه داشتن مقدار، تصمیم گرفتن، تکرار کردن و تقسیم کار به تکه‌ها. برای همین، کسی که یه زبان رو خوب بلده، دومی رو خیلی سریع‌تر یاد می‌گیره. درس زبان برنامه نویسی چیست این رو کامل باز می‌کنه.

از کارت بافندگی تا گوشی

ایده‌ی برنامه، از کامپیوتر قدیمی‌تره. اوایل قرن نوزدهم، ژوزف ماری ژاکار دستگاه بافندگی‌ای ساخت که طرح پارچه رو از روی کارت‌های سوراخ‌دار می‌خوند؛ عوض کردن کارت، طرح رو عوض می‌کرد. این، یکی از اولین «برنامه»هاست: دستوری جدا از ماشین، که می‌شد عوضش کرد.

سال ۱۸۴۳، آدا لاولیس توی یادداشت‌هاش درباره‌ی ماشین تحلیلی چارلز بابیج، یه روش قدم‌به‌قدم برای حساب یه دسته عدد نوشت؛ خیلی‌ها اون رو اولین برنامه‌ی کامپیوتری می‌دونن. قرن بیستم، کامپیوترهای برقی اومدن و برنامه‌نویسی از کابل‌کشی و کارت سوراخ‌دار، به زبان‌هایی رسید که امروز می‌شناسیم.

اولین «باگ» واقعی

کلمه‌ی باگ (Bug)، یعنی حشره، برای خطای فنی از قبل هم به کار می‌رفت؛ ولی یه داستان معروف بهش جون داد. سال ۱۹۴۷، تیم کامپیوتر Mark II دانشگاه هاروارد، که گریس هاپر هم یکی از اعضاش بود، یه پروانه پیدا کردن که توی یکی از قطعه‌ها گیر کرده بود و کار رو خراب کرده بود.

اون‌ها پروانه رو توی دفتر کارشون چسبوندن و کنارش نوشتن «اولین مورد واقعی پیدا شدن باگ». اون صفحه امروز توی موزه‌ی ملی تاریخ آمریکاست. گریس هاپر بعدها یکی از سازندگان اولین زبان‌هایی شد که شبیه زبان آدم بودن؛ همون ایده‌ای که امروز همه‌ی زبان‌ها روش ساخته شدن.

چرا اصلا برنامه‌نویسی هست

کامپیوتر بی برنامه، یه جعبه‌ی خاموشه که فقط برق مصرف می‌کنه. همه‌ی کارهایی که از کامپیوتر و گوشی انتظار داریم، از برنامه میاد. برنامه‌نویسی، راهیه که یه ماشین عمومی، که هیچ کار خاصی بلد نیست، به یه ابزار خاص تبدیل بشه: امروز ماشین‌حساب، فردا دفتر حساب، پس‌فردا بازی.

همین ویژگی، یعنی یه ماشین برای هزاران کار، کامپیوتر رو از بقیه‌ی ماشین‌ها جدا کرده. یه یخچال فقط سرد می‌کنه؛ ولی یه کامپیوتر، با عوض شدن برنامه، می‌تونه هر کاری بکنه که بشه قدم‌به‌قدم نوشتش. برنامه‌نویسی، کلید همین «هر کاری» ـه.

خودکار کردن کار تکراری

یکی از بزرگ‌ترین کاربردهای برنامه‌نویسی، خودکار کردن کارهای تکراریه. هر کاری که آدم هر روز با همون قدم‌ها انجام می‌ده، مثل کپی کردن عدد از یه فایل به فایل دیگه، فرستادن پیام یادآوری یا مرتب کردن عکس‌ها، کاندید خوبیه برای اینکه یه بار نوشته بشه و هزار بار اجرا.

یه قاعده‌ی ساده‌ی برنامه‌نویس‌ها اینه: اگه یه کاری رو سه بار با دست انجام دادید، بار چهارم بنویسیدش. البته همیشه نوشتن برنامه ارزش وقتش رو نداره؛ اگه کار ماهی یه بار و پنج دقیقه‌ست، ساختن برنامه‌ش ممکنه بیشتر از کل سال طول بکشه.

برنامه چیزها رو یادش می‌مونه

برنامه‌ها معمولا لازم دارن چیزهایی رو به خاطر بسپرن: اسم کاربر، تعداد کالاهای توی سبد، امتیاز بازی. این‌ها توی حافظه‌ی کامپیوتر نگه داشته می‌شن، با اسمی که برنامه‌نویس براشون می‌ذاره؛ به این‌ها متغیر می‌گن، و ایستگاه سوم کامل درباره‌شونه.

چیزهایی که باید بعد از بستن برنامه هم بمونن، مثل سفارش‌های یه فروشگاه، توی فایل یا دیتابیس ذخیره می‌شن. فرق این دو، یعنی حافظه‌ی موقت و ذخیره‌ی ماندگار، یکی از اولین چیزهاییه که هر برنامه‌نویس یاد می‌گیره؛ و دلیل خیلی از «چرا تغییراتم پاک شد؟»هاست.

دو کار اصلی هر برنامه: تصمیم و تکرار

اگه کدهای یه برنامه رو باز کنید، دو چیز همه‌جا هست. یکی تصمیم: «اگه رمز درست بود، وارد شو؛ وگرنه پیام خطا بده». دیگری تکرار: «برای هر مشتری توی فهرست، یه پیام بفرست». با همین دو ابزار، کارهای خیلی پیچیده ساخته می‌شن.

مثلا یه فیلتر ساده‌ی ایمیل‌های ناخواسته: برای هر ایمیل تازه (تکرار)، اگه کلمه‌های مشکوک داشت (تصمیم)، بفرستش توی پوشه‌ی جدا. ایستگاه چهارم، «منطق برنامه»، این دو رو کامل نشون می‌ده.

کد رو آدم‌ها هم می‌خونن

یه جمله‌ی معروف میون برنامه‌نویس‌ها هست، با این مضمون که کد بیشتر برای خوندن آدم‌ها نوشته می‌شه تا اجرای ماشین. چون کامپیوتر هر کد درستی رو اجرا می‌کنه، حتی اگه نامرتب باشه؛ ولی آدمی که فردا باید تغییرش بده، کد نامرتب رو نمی‌فهمه.

برای همین، برنامه‌نویس‌های خوب به متغیرها اسم روشن می‌دن، کد رو تکه‌تکه می‌کنن و جاهای مبهم رو توضیح می‌دن. این، دلیل اینه که چرا گاهی تیم‌ها وقت می‌ذارن تا کدی رو که کار می‌کنه، «تمیز» کنن: برای اینکه فردا، تغییرش ارزون‌تر باشه.

انواع برنامه‌نویسی

برنامه‌نویسی شاخه‌های زیادی داره که هر کدوم ابزار و دنیای خودشون رو دارن:

  • برنامه‌نویسی وب: سایت‌ها و برنامه‌هایی که توی مرورگر کار می‌کنن.
  • برنامه‌نویسی موبایل: اپ‌های گوشی.
  • برنامه‌نویسی بک‌اند: بخش پشت صحنه، روی سرور، مثل حساب کاربری و پرداخت.
  • علم داده و هوش مصنوعی: کار با داده‌های بزرگ و ساختن مدل‌ها.
  • بازی‌سازی، برنامه‌نویسی دستگاه‌ها و سیستم‌عامل، و خیلی شاخه‌های دیگه.

پایه‌ی همه‌شون یکیه؛ همون چیزی که این مسیر یاد می‌ده. فرقشون توی ابزار و جزئیاته.

یه روز کاری برنامه‌نویس

خیلی‌ها فکر می‌کنن برنامه‌نویس کل روز تند تند تایپ می‌کنه. واقعیت معمولا این شکلیه: صبح یه جلسه‌ی کوتاه با تیم، که هر کس می‌گه دیروز چی کرد و امروز چی می‌کنه و کجا گیره. بعد، خوندن خواسته‌ی تازه و پرسیدن سوال. بعد، خوندن کد موجود تا بفهمه تغییر کجا باید بشه.

بعد، کمی نوشتن، آزمودن، پیدا کردن خطا، و دوباره نوشتن. وسطش، خوندن کد یه همکار و نظر دادن روش. و آخر روز، شاید یه ساعت فکر کردن روی یه مسئله‌ی سخت، که گاهی با یه خط کد حل می‌شه. نوشتن، شاید یه‌سوم روزه؛ بقیه‌ش فهمیدن و هماهنگیه.

چه مهارت‌هایی لازمه

برخلاف تصور رایج، مهم‌ترین مهارت برنامه‌نویسی ریاضی پیشرفته نیست. این چند تا مهم‌ترن: منطق، یعنی فکر کردن قدم‌به‌قدم؛ دقت، یعنی توجه به جزئیات؛ صبر، یعنی ناامید نشدن وقتی برنامه کار نمی‌کنه؛ و کنجکاوی، یعنی دوست داشتن فهمیدن اینکه چرا.

انگلیسی هم کمک می‌کنه، چون بیشتر کلمه‌های زبان‌ها و منبع‌ها انگلیسی‌ان؛ ولی سطح متوسط کافیه و همین هم کم‌کم بهتر می‌شه. و یه مهارتی که کمتر ازش حرف زده می‌شه: نوشتن و حرف زدن روشن. برنامه‌نویسی که بتونه کارش رو ساده توضیح بده، توی هر تیمی ارزش دوبرابر داره.

برنامه‌نویسی سخته؟

جواب صادقانه: شروعش از چیزی که فکر می‌کنید ساده‌تره، و حرفه‌ای شدنش از چیزی که فکر می‌کنید سخت‌تر. نوشتن یه برنامه‌ی کوچیک که یه کار ساده انجام بده، برای بیشتر آدم‌ها چند روز تمرینه. ولی ساختن نرم‌افزار بزرگ، امن و قابل نگه‌داری، سال‌ها تجربه می‌خواد.

سخت‌ترین بخشش هم معمولا کد نیست؛ اینه که بتونید یه مسئله‌ی مبهم رو به قدم‌های دقیق تبدیل کنید. خبر خوب اینه که این مهارت، با تمرین بهتر می‌شه؛ و حتی اگه هیچ‌وقت برنامه‌نویس نشید، همین مهارت توی هر کاری به کارتون میاد.

کدنویسی، برنامه‌نویسی، مهندسی نرم‌افزار

این سه کلمه گاهی جای هم به کار می‌رن، ولی اندازه‌شون فرق داره. کدنویسی (Coding) نوشتن خود کده؛ مثل تایپ کردن جمله‌ها. برنامه‌نویسی (Programming) بزرگ‌تره: فهمیدن مسئله، طراحی راه حل، نوشتن و آزمودن. مهندسی نرم‌افزار (Software Engineering) از همه بزرگ‌تره: ساختن و نگه داشتن نرم‌افزارهای بزرگ با تیم، در طول سال‌ها.

مثل فرق آجر چیدن، ساختن یه اتاق، و مهندسی یه برج. هر سه لازمن، و هر کدوم مهارت‌های لایه‌ی کوچیک‌تر رو هم می‌خواد. این مسیر، بیشتر روی لایه‌ی وسط، یعنی برنامه‌نویسی، تمرکز داره.

هوش مصنوعی هم برنامه‌نویسی می‌کنه؟

امروز ابزارهای هوش مصنوعی می‌تونن از روی یه توضیح فارسی یا انگلیسی، کد بنویسن. این یعنی بخش «نوشتن» سریع‌تر شده. ولی چهار قدم دیگه، یعنی فهمیدن مسئله، نقشه، آزمودن و درست کردن، هنوز به آدمی نیاز داره که بفهمه چی داره پیش می‌ره.

یه جور دیگه هم می‌شه بهش نگاه کرد: هوش مصنوعی، یه زبان برنامه‌نویسی تازه‌ست که با جمله‌های معمولی کار می‌کنه. ولی همون قاعده‌ی قدیمی سر جاشه: اگه خواسته مبهم باشه، نتیجه هم مبهمه. کسی که دقیق فکر کنه، با هوش مصنوعی هم بهتر کار می‌کنه.

برنامه‌نویسی کجاها به کار میاد

برنامه‌نویسی فقط مال شرکت‌های نرم‌افزاری نیست. بانک‌ها، بیمارستان‌ها، کارخونه‌ها، فروشگاه‌ها و حتی کشاورزی‌های بزرگ، برنامه‌نویس دارن. یه حسابدار که چند خط کد برای خودکار کردن گزارش‌هاش بنویسه، یه پژوهشگر که داده‌هاش رو با پایتون تحلیل کنه، یا یه معلم که یه بازی آموزشی بسازه، همه دارن برنامه‌نویسی می‌کنن.

برای همین، خیلی‌ها برنامه‌نویسی رو نه به‌عنوان یه شغل، که به‌عنوان یه مهارت کنار شغل خودشون یاد می‌گیرن؛ مثل نوشتن یا کار با جدول. حتی چند ساعت در هفته، می‌تونه کارهای تکراری رو از دوش آدم برداره.

جواب کوتاه

«برنامه نویسی چیست؟» از سوال‌های درس کار و فناوریه. یه جواب کوتاه:

برنامه‌نویسی یعنی نوشتن دستورهای دقیق و مرحله‌به‌مرحله برای کامپیوتر، به کمک یه زبان برنامه‌نویسی، تا کامپیوتر یه کار مشخص رو انجام بده. هر برنامه ورودی می‌گیره، روی اون پردازش انجام می‌ده و خروجی می‌ده.

اگه بخواید یه مثال هم اضافه کنید: ماشین‌حساب، که عددها رو می‌گیره، جمع می‌کنه و جواب رو نشون می‌ده.

چند باور رایج

  • «برنامه‌نویسی یعنی ریاضی سنگین.» بیشتر برنامه‌نویسی روزمره، منطق و دقته.
  • «کامپیوتر باهوشه.» کامپیوتر سریع و دقیقه، نه باهوش؛ هوش توی دستورهاست.
  • «برنامه‌نویس کل روز تایپ می‌کنه.» بیشتر وقتش فهمیدن، خوندن و پیدا کردن خطاست.
  • «برنامه‌ی خوب خطا نداره.» هر برنامه‌ی بزرگی خطا داره؛ مهم زود پیدا کردنشه.
  • «برای شروع باید زبان خاصی رو بلد بود.» مفهوم‌ها پیش از زبان میان.

یه مثال

علی توی یه دفتر بیمه کار می‌کنه و هر هفته باید از یه فایل بزرگ، مشتری‌هایی رو پیدا کنه که بیمه‌شون این ماه تموم می‌شه، و برای هر کدوم یه پیام بنویسه. این کار، هر هفته چهار ساعت وقتش رو می‌گرفت.

یه روز، همین کار رو قدم‌به‌قدم روی کاغذ نوشت: فایل رو باز کن؛ برای هر ردیف، تاریخ پایان رو نگاه کن؛ اگه این ماهه، اسم و شماره رو بردار؛ یه پیام با اسمش بساز. بعد با کمک یه همکار، همین چهار قدم شد یه برنامه‌ی پونزده‌خطی. حالا اون کار، یه دقیقه طول می‌کشه. علی برنامه‌نویس نشد؛ ولی برنامه‌نویسی کرد.

تمرین امروز

امروز یه برنامه روی کاغذ بنویسید.

  1. یه کار تکراری از زندگی یا کارتون رو انتخاب کنید.
  2. ورودی، پردازش و خروجیش رو جدا بنویسید.
  3. پردازش رو قدم‌به‌قدم، طوری بنویسید که کسی که حدس نمی‌زنه، بتونه اجراش کنه.
  4. برای دو حالت عجیب، مثل ورودی خالی، یه خط اضافه کنید.
  5. حدس بزنید با یه برنامه، چقدر از وقتتون آزاد می‌شد.

درس بعدی، می‌گه خود برنامه چیه و کجا زندگی می‌کنه: برنامه چیست: از دستور تا اپ گوشی.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • برنامه‌نویسی یعنی دستور دقیق و قدم‌به‌قدم برای کامپیوتر.
  • هر برنامه: ورودی، پردازش، خروجی.
  • قدم‌ها: فهمیدن، نقشه، نوشتن، آزمودن، درست کردن.
  • کامپیوتر فقط همون کاری رو می‌کنه که نوشته شده.
  • برنامه‌نویسی بیشتر منطق و دقته تا ریاضی سنگین.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد