آموزشتغییر کردن

درس ۱۲ از ۸۶، توسعه فردی، حدود ۲۵ دقیقه خواندن

شناختن خود

جواب کوتاه

شناختن خود، یا خودشناسی، به انگلیسی Self-Awareness، یعنی اینکه بدونید چه حس‌ها، فکرها و ارزش‌هایی دارید، و اینا چطوری روی رفتارتون اثر می‌ذارن؛ و قوت‌ها و جاهای رشدتون رو هم، واقعی و بی بزرگ‌نمایی یا کوچیک‌نمایی، بشناسید. یه چارچوب جهانی شناخته‌شده، این رو اولین توانمندی از پنج توانمندی پایه می‌دونه. مثل نقطه‌ی «شما اینجایید» روی نقشه‌ی یه مرکز خرید بزرگ: بی اون نقطه، کل نقشه به هیچ دردی نمی‌خوره، چون نمی‌دونید از کجا راه بیفتید. چهار چیز رو بشناسید: قوت‌ها، یعنی کارهایی که راحت و خوب پیش می‌رن؛ جاهای رشد؛ ارزش‌ها، یعنی چیزهایی که واقعا براتون مهمن؛ و انرژیتون توی روز. چهار راه ساده هم داره: هر شب دو خط نوشتن، اسم گذاشتن روی حس‌ها، پرسیدن از آدم‌های مطمئن، و دیدن اینکه چه چیزهایی به هم‌تون می‌ریزه.

نقطه‌ی «شما اینجایید»

درس قبل گفت چه چیزی براتون مهمه. ولی برای انتخاب درست، یه چیز دیگه هم لازمه: اینکه بدونید الان کجا هستید. وارد یه مرکز خرید بزرگ شدید و دنبال یه مغازه‌اید. جلوی در، یه نقشه‌ی بزرگ هست، با همه‌ی طبقه‌ها و مغازه‌ها.

ولی نقشه، فقط وقتی به درد می‌خوره که یه نقطه‌ی قرمز داشته باشه: «شما اینجایید». بی اون نقطه، حتی بهترین نقشه، کمکی نمی‌کنه؛ چون نمی‌دونید از کجا باید راه بیفتید. شناختن خود، همون نقطه‌ی قرمزه.

شناختن خود، یعنی چی

شناختن خود، یا خودشناسی، که به انگلیسی بهش Self-Awareness می‌گن، طبق تعریف یه چارچوب جهانی شناخته‌شده، یعنی توانایی فهمیدن حس‌ها، فکرها و ارزش‌های خودتون، و اینکه این‌ها، چطوری روی رفتارتون، توی موقعیت‌های مختلف، اثر می‌ذارن.

همون تعریف، یه تیکه‌ی دیگه هم داره: شناختن قوت‌ها و محدودیت‌هاتون، با یه حس اعتماد به نفس واقعی و هدف‌دار. یعنی نه خودتون رو بزرگ‌تر از واقعیت ببینید، نه کوچیک‌تر؛ همون‌طور که هستید.

دو طرف خودشناسی

خودشناسی، دو طرف داره. یه طرف، درونیه: اینکه خودتون، از درون، چقدر حس‌ها، فکرها و ارزش‌هاتون رو می‌شناسید. طرف دیگه، بیرونیه: اینکه چقدر می‌دونید دیگران، شما رو چطور می‌بینن.

هر دو طرف مهمن، و لزوما با هم نمیان. یه نفر، ممکنه خودش رو خیلی خوب بشناسه، ولی ندونه رفتارش، روی دیگران چه اثری داره. یه نفر دیگه، ممکنه خیلی به نظر دیگران حساس باشه، ولی ندونه خودش، واقعا چی می‌خواد. این درس، هر دو طرف رو پوشش می‌ده.

چرا شناختن خود مهمه

تقریبا هر رشدی، از شناختن خود شروع می‌شه. اگه ندونید قوت‌هاتون چیه، نمی‌تونید ازشون استفاده کنید. اگه ندونید چه چیزی براتون مهمه، ممکنه سال‌ها، دنبال چیزی برید که واقعا نمی‌خواید. و اگه ندونید چه چیزهایی به هم‌تون می‌ریزه، همون اشتباه‌ها، بارها، تکرار می‌شن.

شناختن خود، تصمیم‌ها رو هم بهتر می‌کنه: وقتی بدونید صبح‌ها، انرژی بیشتری دارید، کارهای سخت رو صبح می‌ذارید. وقتی بدونید وقتی خسته‌اید، زود عصبانی می‌شید، تصمیم‌های مهم رو، به وقت خستگی نمی‌ذارید.

چهار چیز برای شناختن

برای شروع، چهار چیز رو بشناسید: یک، قوت‌هاتون؛ کارهایی که راحت و خوب پیش می‌رن. دو، جاهای رشدتون؛ کارهایی که هنوز سختن یا خوب پیش نمی‌رن. سه، ارزش‌هاتون؛ چیزهایی که واقعا براتون مهمن. چهار، انرژیتون توی روز؛ کی سرحالید، کی خسته.

این چهار تا، یه تصویر ساده ولی به‌دردبخور از خودتون می‌دن. لازم نیست امروز، همه‌شون رو کامل بدونید؛ شناختن خود، یه کار یه‌باره نیست، کم‌کم و با گذشت زمان، روشن‌تر می‌شه. بخش‌های بعدی، هر کدوم رو، با یه راه ساده، باز می‌کنن.

قوت‌ها

قوت، کاریه که براتون نسبتا راحته، خوب انجامش می‌دید، و اغلب، ازش انرژی می‌گیرید، نه اینکه انرژیتون رو بگیره. مثلا بعضی‌ها، توی توضیح دادن یه چیز پیچیده به زبون ساده، قوی‌ان؛ بعضی‌ها، توی مرتب کردن و برنامه‌ریزی؛ بعضی‌ها، توی آروم کردن یه جمع.

خیلی‌ها، قوت‌هاشون رو دست‌کم می‌گیرن؛ چون چیزی که برای ما راحته، فکر می‌کنیم برای همه راحته. ولی اینطور نیست. کاری که شما بی زحمت انجامش می‌دید، شاید برای یکی دیگه، خیلی سخت باشه. همین، قوت شماست.

قوت‌ها رو چطوری پیدا کنیم

چند سوال ساده کمک می‌کنه: «چه کارهایی هست که وقتی انجامشون می‌دم، زمان از دستم در می‌ره؟»؛ «دیگران، معمولا، برای چه کاری سراغ من میان؟»؛ «چه کاری رو، بی اینکه زیاد یاد گرفته باشم، خوب انجام می‌دم؟».

جواب این سوال‌ها رو بنویسید. معمولا، یه الگو پیدا می‌شه: مثلا هر سه جواب، به کار با آدم‌ها ربط داره، یا به حل کردن مسئله. اون الگو، یه قوت اصلیه. یه راه دیگه، پرسیدن از چند آدم مطمئنه؛ بخش‌های بعدی، درباره‌ی همینه.

جاهای رشد

جای رشد، کاریه که هنوز براتون سخته، خوب پیش نمی‌ره، یا انرژیتون رو می‌گیره. مثلا شاید حرف زدن جلوی جمع، براتون سخته؛ یا نه گفتن؛ یا تموم کردن کارها سر وقت. این‌ها، چیزهایی‌ان که اگه بهتر بشن، زندگیتون راحت‌تر می‌شه.

شناختن جاهای رشد، به معنی سرزنش خود نیست. همه، جاهای رشد دارن؛ حتی موفق‌ترین آدم‌ها. فرق اصلی، اینه که بعضی‌ها، جاهای رشدشون رو می‌شناسن و آگاهانه روشون کار می‌کنن، یا براشون راه‌حل پیدا می‌کنن؛ و بعضی‌ها، نمی‌شناسن، و بارها، به همون‌ها می‌خورن.

چرا «جای رشد»، نه «ضعف»

توی این درس، به جای «ضعف»، می‌گیم «جای رشد». این، فقط یه بازی کلمه نیست. کلمه‌ی «ضعف»، حس ثابت بودن می‌ده؛ انگار یه چیزیه که همیشه، همین‌طور می‌مونه. ولی «جای رشد»، یعنی جایی که می‌شه بهترش کرد.

این طرز نگاه، به ذهنیت رشد ربط داره؛ که همون چارچوب جهانی، اون رو یکی از مثال‌های شناختن خود می‌دونه، و درس «ذهنیت رشد»، توی مسیر یادگیری، کامل درباره‌شه. یه نکته‌ی دیگه: لازم نیست همه‌ی جاهای رشد رو، درست کنید؛ گاهی، فقط شناختنشون، و پیدا کردن یه راه دور زدنشون، کافیه.

ارزش‌ها

ارزش، چیزیه که واقعا براتون مهمه؛ چیزی که حاضرید براش وقت، پول یا راحتی بدید. مثلا خانواده، صداقت، آزادی، یادگیری، کمک به دیگران، امنیت، یا خلاقیت. ارزش‌ها، مثل قطب‌نما‌ان؛ کمک می‌کنن توی تصمیم‌های سخت، راه رو گم نکنید.

خیلی وقت‌ها، حس ناراحتی یا نارضایتی، از اینه که زندگیمون، با ارزش‌هامون نمی‌خونه. مثلا کسی که آزادی براش خیلی مهمه، توی یه کار خیلی خشک و پرقانون، ناراضیه، حتی اگه حقوقش خوب باشه. شناختن ارزش‌ها، این نارضایتی رو قابل فهم می‌کنه.

ارزش‌ها رو چطوری پیدا کنیم

یه راه ساده: به یه لحظه فکر کنید که خیلی به خودتون افتخار کردید، یا خیلی راضی بودید. اون لحظه، چه ارزشی رو نشون می‌داد؟ و یه لحظه که خیلی عصبانی یا ناراحت بودید: چه ارزشی، زیر پا رفته بود؟

یه راه دیگه: از یه فهرست ارزش‌ها، ده تا رو انتخاب کنید، بعد، از اون ده تا، فقط سه تا رو نگه دارید. این انتخاب سخت، کمک می‌کنه ببینید چی واقعا، برای شما مهم‌تره. این سه تا رو، یه جا بنویسید که هر چند وقت، ببینید.

انرژی، توی روز

انرژی همه‌ی آدم‌ها، توی روز، بالا و پایین می‌ره؛ ولی الگوش، برای هر کسی فرق داره. بعضی‌ها، صبح زود، بیشترین تمرکز رو دارن؛ بعضی‌ها، عصر یا شب. بعضی‌ها، بعد از ناهار، یه افت شدید دارن.

شناختن این الگو، خیلی به‌دردبخوره: کارهای سخت و مهم رو، توی وقت پرانرژی بذارید، و کارهای ساده، مثل جواب دادن به پیام‌ها، رو توی وقت کم‌انرژی. همین یه تغییر ساده، گاهی، بیشتر از ساعت‌ها کار بیشتر، اثر داره.

یه هفته، انرژیتون رو بنویسید

برای شناختن الگوی انرژیتون، یه هفته، هر چند ساعت یه بار، توی یه یادداشت، به انرژیتون از ۱ تا ۵ نمره بدید، و بنویسید چی کار می‌کردید. مثلا: «ساعت ده، ۴، داشتم گزارش می‌نوشتم». «ساعت سه، ۲، بعد از ناهار».

آخر هفته، یه نگاه بندازید: کدوم ساعت‌ها، معمولا بالان؟ کدوم کارها، انرژی می‌دن، و کدوم‌ها، انرژی می‌گیرن؟ این الگو، معمولا، از چیزی که فکر می‌کردید، روشن‌تره؛ و گاهی، غافلگیرکننده.

شناختن حس‌ها

همون چارچوب جهانی، شناختن حس‌های خود رو، یکی از مثال‌های اصلی شناختن خود می‌دونه. یعنی فهمیدن اینکه الان، چه حسی دارید. این، ساده به نظر میاد؛ ولی خیلی وقت‌ها، آدم فقط می‌دونه «حالش خوب نیست»، بی اینکه بدونه دقیقا، چه حسیه.

آیا ناراحتید، یا نگران، یا خسته، یا دلخور، یا تنها؟ این‌ها، حس‌های متفاوتی‌ان، و هر کدوم، یه کار متفاوت لازم دارن. خستگی، استراحت می‌خواد؛ نگرانی، شاید یه برنامه؛ دلخوری، شاید یه گفت‌وگو.

اسم گذاشتن روی حس

یه تمرین ساده: هر وقت حس کردید حالتون عوض شد، یه لحظه مکث کنید و از خودتون بپرسید: «الان، اسم این حس چیه؟». سعی کنید دقیق‌تر از «خوب» یا «بد» باشید: مثلا «کلافه‌ام»، «دلخورم»، «هیجان‌زده‌ام»، «دلتنگم».

اسم گذاشتن روی حس، به خودی خود، کمک می‌کنه کمی ازش فاصله بگیرید؛ یعنی به جای اینکه حس، شما رو کنترل کنه، شما اون رو می‌بینید. هر چی بیشتر تمرین کنید، این کار، سریع‌تر و طبیعی‌تر می‌شه.

بدن هم حرف می‌زنه

خیلی وقت‌ها، بدن، زودتر از ذهن، یه حس رو نشون می‌ده: شونه‌های سفت، فک فشرده، ضربان تند، یا یه گره توی شکم. یاد گرفتن خوندن این نشونه‌ها، کمک می‌کنه حس‌ها رو، زودتر بشناسید؛ پیش از اینکه بزرگ بشن.

یه تمرین ساده: چند بار در روز، یه لحظه، به بدنتون توجه کنید: شونه‌هام کجاست؟ فکم سفته؟ نفسم چطوره؟ اگه دیدید سفته، یه نفس عمیق، و یه کم شل کردن. همین توجه کوتاه، بخشی از شناختن خوده.

چه چیزهایی به هم‌تون می‌ریزه

هر کسی، یه سری موقعیت داره که به سرعت، به هم‌ش می‌ریزه: مثلا وقتی حرفش قطع می‌شه، وقتی دیر می‌شه، وقتی کسی بهش دستور می‌ده، یا وقتی گرسنه یا خسته‌ست. شناختن این موقعیت‌ها، یکی از به‌دردبخورترین تیکه‌های خودشناسیه.

وقتی بدونید چی به هم‌تون می‌ریزه، دو کار می‌تونید بکنید: یا اون موقعیت رو، تا جایی که می‌شه، کم کنید؛ مثلا گرسنه، جلسه‌ی مهم نرید؛ یا وقتی پیش اومد، زودتر بشناسیدش و آگاهانه‌تر واکنش نشون بدید.

یه مکث کوتاه

بین یه اتفاق و واکنش ما، معمولا یه فاصله‌ی خیلی کوتاه هست. شناختن خود، کمک می‌کنه این فاصله رو، کمی بزرگ‌تر کنیم: یه نفس، یه مکث چندثانیه‌ای، پیش از جواب دادن به یه پیام تند، یا پیش از گفتن یه حرف که بعدا، پشیمونش می‌شیم.

این مکث، یه مهارته، و با تمرین بهتر می‌شه. اوایل، شاید فقط بعد از اتفاق، یادتون بیاد؛ مثلا یه ساعت بعد، بفهمید که تند جواب دادید. همینم پیشرفته. کم‌کم، این فهمیدن، زودتر میاد؛ تا وقتی که درست توی لحظه، یادتون بیاد.

فکرها

تعریف شناختن خود، به فکرها هم اشاره می‌کنه. همه‌ی ما، یه صدای درونی داریم که درباره‌ی خودمون و دنیا، حرف می‌زنه. گاهی این صدا، کمک‌کننده‌ست؛ گاهی، خیلی سخت‌گیر، مثلا «تو هیچ‌وقت درست انجامش نمی‌دی».

شناختن این فکرها، یعنی بفهمید این صدا، معمولا چی می‌گه، و همیشه، باورش نکنید. یه فکر، فقط یه فکره؛ حقیقت نیست. یه سوال ساده کمک می‌کنه: «اگه یه دوستم این رو درباره‌ی خودش می‌گفت، بهش چی می‌گفتم؟».

چیزهایی که خودمون نمی‌بینیم

هر کسی، یه سری چیز درباره‌ی خودش داره که خودش نمی‌بینه، ولی دیگران، روشن می‌بینن. مثلا عادت قطع کردن حرف دیگران، یا یه لحن تند که خودمون متوجهش نیستیم، یا حتی یه قوت که خودمون دست‌کمش می‌گیریم. به این‌ها، نقطه‌ی کور می‌گن.

همون چارچوب جهانی، بررسی کردن پیش‌داوری‌ها و سوگیری‌های خود رو، یکی از مثال‌های شناختن خود می‌دونه. تنها راه دیدن نقطه‌ی کور، کمک گرفتن از چشم دیگرانه؛ یعنی پرسیدن.

پرسیدن از دیگران

یه چارچوب شناخته‌شده‌ی توانمندی‌های کاری، یکی از رفتارهای رشد خود رو، پیدا کردن جاهای رشد، با گرفتن و به کار بستن بازخورد می‌دونه. یعنی پرسیدن از دیگران که شما رو چطور می‌بینن.

چند نفر رو انتخاب کنید که بهشون اعتماد دارید و شما رو توی موقعیت‌های مختلف دیدن: یه دوست، یه همکار، یه عضو خانواده. لازم نیست زیاد باشن؛ دو یا سه نفر، کافیه. مهم اینه که صادق باشن، و خیرتون رو بخوان.

چطوری بپرسیم

سوال کلی، مثل «من چطورم؟»، معمولا جواب کلی می‌گیره: «خوبی دیگه». سوال‌های مشخص‌تر، بهترن: «به نظرت، من توی چه کاری خوبم؟»؛ «یه کار که اگه بهترش کنم، خیلی کمک می‌کنه، چیه؟»؛ «وقتی با من کار می‌کنی، چی سخته؟».

بهتره، پیش از پرسیدن، بگید چرا می‌پرسید: «دارم سعی می‌کنم خودم رو بهتر بشناسم، و نظرت برام مهمه». این، به طرف مقابل، اجازه می‌ده راحت‌تر و صادقانه‌تر حرف بزنه.

شنیدن جواب

سخت‌ترین بخش، شنیدن جوابه؛ مخصوصا وقتی چیزی می‌شنوید که خوشتون نمیاد. یه قانون ساده: فقط گوش بدید، و دفاع نکنید. توضیح ندید، بحث نکنید. فقط بگید «ممنونم که گفتی»؛ و اگه لازم بود، یه سوال روشن‌کننده بپرسید: «یه مثال یادت هست؟».

بعد، تنها، فکر کنید. لازم نیست هر چی شنیدید رو قبول کنید؛ یه نفر، ممکنه اشتباه کنه. ولی اگه دو یا سه نفر، یه چیز مشابه گفتن، احتمالا یه چیز واقعیه که ارزش فکر کردن داره.

نوشتن، ساده‌ترین ابزار

یکی از ساده‌ترین و قوی‌ترین ابزارهای شناختن خود، نوشتنه. وقتی فکرها و حس‌هاتون رو می‌نویسید، از توی سر، می‌آیند روی کاغذ؛ و اونجا، روشن‌تر دیده می‌شن. چیزی که توی ذهن، گنگ و پیچیده‌ست، روی کاغذ، اغلب ساده‌تره.

لازم نیست نویسنده باشید یا قشنگ بنویسید. کسی قرار نیست بخونه. فقط برای خودتون، صادقانه، بنویسید. یه دفترچه‌ی ساده، یا یه یادداشت روی گوشی، کافیه.

دو خط، هر شب

یه تمرین ساده: هر شب، پیش از خواب، دو خط بنویسید. خط اول: «امروز، کی بیشترین انرژی رو داشتم، و داشتم چی کار می‌کردم؟». خط دوم: «امروز، کی به هم ریختم، و چرا؟». کمتر از دو دقیقه.

این دو خط، اگه چند هفته ادامه پیدا کنن، یه گنج کوچیک از شناخت خود می‌سازن. می‌تونید این رو، همون قدم کوچیک درس قبل بکنید: «بعد از مسواک شب، دو خط». و یه تیک.

دیدن الگوها

بعد از چند هفته نوشتن، یه بار، همه رو بخونید. معمولا، الگوهایی پیدا می‌شن: مثلا اینکه همیشه، روزهایی که صبح ورزش کردید، انرژی بیشتری داشتید؛ یا اینکه بیشتر به‌هم‌ریختگی‌ها، بعد از جلسه‌های طولانی بوده.

این الگوها، ارزشمندترین بخش خودشناسی‌ان؛ چون مستقیم، به تغییر می‌رسن. وقتی می‌دونید جلسه‌های طولانی، به هم‌تون می‌ریزن، می‌تونید بعدش، یه استراحت کوتاه بذارید. یه الگو، تبدیل می‌شه به یه قدم کوچیک.

صداقت با خود

همون چارچوب جهانی، صداقت و درستی رو، یکی از مثال‌های شناختن خود می‌دونه. صداقت با خود، یعنی چیزهایی رو که می‌بینید، همون‌طور که هستن، قبول کنید؛ نه بهترشون کنید، نه بدترشون.

این، سخت‌تر از اونیه که به نظر میاد. ذهن ما، دوست داره خودمون رو، یه کم بهتر ببینه؛ یا گاهی، برعکس، خیلی سخت‌گیر باشه. تمرین صداقت، یعنی هر دو رو بشناسید؛ و سعی کنید، تا جایی که می‌شه، منصفانه به خودتون نگاه کنید؛ مثل یه دوست خوب و صادق.

دیدن، بی قضاوت

هدف خودشناسی، قضاوت کردن خود نیست؛ دیدنه. وقتی یه جای رشد پیدا می‌کنید، لازم نیست خودتون رو سرزنش کنید. فقط بگید: «جالبه؛ این یکی از الگوهای منه». همین.

سرزنش، معمولا، برعکس جواب می‌ده: آدم رو ناراحت می‌کنه، و دفعه‌ی بعد، دیگه دلش نمی‌خواد نگاه کنه. ولی دیدن کنجکاوانه، مثل یه دانشمند که داره یه چیز جالب رو بررسی می‌کنه، کمک می‌کنه ادامه بدید و یاد بگیرید.

زیاده‌روی هم نه

شناختن خود، مهمه؛ ولی می‌شه توش زیاده‌روی کرد. بعضی‌ها، اونقدر به خودشون فکر می‌کنن، و هر حس و فکر رو تحلیل می‌کنن، که از زندگی و عمل، جا می‌مونن. خودشناسی، باید به عمل برسه؛ نه اینکه جاش رو بگیره.

یه معیار ساده: اگه خودشناسی، بهتون کمک می‌کنه تصمیم‌های بهتری بگیرید، یا آروم‌تر باشید، داره کار می‌کنه. اگه فقط باعث شده بیشتر نگران خودتون باشید، شاید وقتشه یه کم کمترش کنید و بیشتر، عمل کنید.

شما عوض می‌شید

یه نکته‌ی مهم: شما ثابت نیستید. قوت‌ها، ارزش‌ها و الگوهای انرژیتون، با گذشت زمان، کمی عوض می‌شن. چیزی که ده سال پیش، براتون خیلی مهم بود، شاید الان، کمتر مهم باشه؛ و برعکس.

برای همین، خودشناسی، یه کار یه‌باره نیست. هر چند ماه یه بار، یه نگاه تازه بندازید: ارزش‌هام هنوز همونان؟ قوت‌هام؟ هر بار، تصویر، یه کم روشن‌تر، و گاهی، یه کم متفاوت‌تر می‌شه.

شناختن خود، توی کار

همون چارچوب کاری، شناختن قوت‌ها و جاهای رشد رو، یکی از رفتارهای نمونه‌ی رشد خود و حرفه می‌دونه. توی کار، شناختن خود، کمک می‌کنه کارهایی رو بخواید که با قوت‌هاتون جورن، و برای جاهای رشدتون، کمک بگیرید یا یاد بگیرید.

مثلا اگه می‌دونید توی جزئیات دقیقید، ولی توی ارائه دادن جلوی جمع، نه، می‌تونید توی تیم، بیشتر روی بخش‌های دقیق کار کنید؛ و همزمان، کم‌کم، ارائه دادن رو هم تمرین کنید. این، هم برای شما بهتره، هم برای تیم.

برای صاحب‌های کسب‌وکار

برای صاحب یه کسب‌وکار کوچیک، شناختن خود، مستقیم، به تصمیم‌های کاری ربط داره. اگه بدونید قوت‌تون، مثلا، فروش و حرف زدن با مشتریه، و جای رشدتون، حساب و کتاب، می‌دونید کدوم کار رو، خودتون انجام بدید و کدوم رو، به کس دیگه بسپرید.

و اگه بدونید وقتی خسته‌اید، تصمیم‌های عجولانه می‌گیرید، تصمیم‌های مهم مالی رو، به آخر روز نمی‌ذارید. یه صاحب کسب‌وکار که خودش رو می‌شناسه، کمتر، به اشتباه‌های تکراری می‌خوره.

برای هر سنی

خودشناسی، از بچگی شروع می‌شه و تا آخر عمر ادامه داره. یه بچه، می‌تونه یاد بگیره روی حسش اسم بذاره: «من الان عصبانی‌ام، چون اسباب‌بازیم رو گرفت». یه نوجوون، می‌تونه قوت‌ها و علاقه‌هاش رو کشف کنه؛ همون چارچوب جهانی، پیدا کردن علاقه و هدف رو، یکی از مثال‌های شناختن خود می‌دونه.

و یه آدم بزرگ‌تر، هر چند سال، می‌تونه نگاه تازه‌ای به ارزش‌ها و اولویت‌هاش بندازه. هیچ سنی، برای بهتر شناختن خود، دیر یا زود نیست.

اشتباه‌های رایج

چند اشتباه رایج: سرزنش کردن خود، به جای دیدن؛ فقط دیدن ضعف‌ها، و ندیدن قوت‌ها؛ باور کردن هر فکر درونی، به عنوان حقیقت؛ پرسیدن سوال‌های کلی از دیگران، و دفاع کردن، وقتی جواب می‌دن.

یه اشتباه دیگه، فکر کردن به اینکه خودشناسی، یه بار انجام می‌شه و تموم؛ و یه اشتباه آخر، زیاده‌روی، تا جایی که فکر کردن به خود، جای عمل رو بگیره. خودشناسی، نقطه‌ی «شما اینجایید» ـه؛ ولی هدف، راه رفتنه.

چند واژه

Self-Awareness، یعنی شناختن خود. Strengths، یعنی قوت‌ها. Areas for Development، یعنی جاهای رشد. Values، یعنی ارزش‌ها. Energy Management، یعنی مدیریت انرژی.

Emotion Labeling، یعنی اسم گذاشتن روی حس. Trigger، یعنی چیزی که به هم‌تون می‌ریزه. Blind Spot، یعنی نقطه‌ی کور. Journaling، یعنی نوشتن روزانه برای خود. Self-Efficacy، یعنی باور به اینکه از پس یه کار برمیاید.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «شناختن خود یعنی چی»:

شناختن خود، یعنی بدونید چه حس‌ها، فکرها و ارزش‌هایی دارید و اینا چطور روی رفتارتون اثر می‌ذارن؛ و قوت‌ها و جاهای رشدتون رو، واقعی، بشناسید. مثل نقطه‌ی «شما اینجایید» روی نقشه. چهار چیز: قوت‌ها، جاهای رشد، ارزش‌ها، و انرژی روز. چهار راه: هر شب دو خط نوشتن، اسم گذاشتن روی حس، پرسیدن از دو سه آدم مطمئن، و شناختن چیزهایی که به هم‌تون می‌ریزه. بی قضاوت، فقط دیدن؛ و هر چند ماه، یه نگاه تازه.

چند باور رایج

  • «من خودم رو کامل می‌شناسم.» همه نقطه‌ی کور دارن.
  • «شناختن ضعف، یعنی سرزنش خود.» یعنی دیدن، بی قضاوت.
  • «هر فکری که دارم، درسته.» فکر، فقط یه فکره.
  • «خودشناسی یه بار انجام می‌شه.» شما عوض می‌شید؛ هر چند ماه یه نگاه.
  • «هر چی بیشتر به خودم فکر کنم، بهتره.» باید به عمل برسه.

یه مثال

یه آدم، همیشه فکر می‌کرد آدم شبیه که شب‌ها بهتر کار می‌کنه. برای همین، کارهای سختش رو، شب انجام می‌داد؛ و همیشه، دیر می‌خوابید و صبح، خسته بود. یه هفته، تمرین ثبت انرژی رو انجام داد، و با تعجب دید بالاترین نمره‌هاش، ساعت نه تا یازده صبحه؛ و شب‌ها، بیشتر وقتش، به گوشی می‌گذشت.

توی همون هفته، از دو تا همکار پرسید «یه کار که اگه بهترش کنم، خیلی کمک می‌کنه، چیه؟». هر دو، جدا، گفتن که توی جلسه‌ها، زیاد حرف بقیه رو قطع می‌کنه. اولش ناراحت شد؛ ولی فقط گفت «ممنونم». حالا، کارهای سخت رو صبح می‌ذاره، و توی جلسه‌ها، یه قانون کوچیک داره: پیش از حرف زدن، یه نفس.

تمرین امروز

امروز، نقطه‌ی «شما اینجایید» خودتون رو، یه کم روشن‌تر کنید.

  1. سه کار که براتون راحت و خوب پیش می‌رن، و یه کار که هنوز سخته، بنویسید.
  2. از یه فهرست ارزش‌ها، ده تا انتخاب کنید و فقط سه تا رو نگه دارید.
  3. امروز، سه بار، به انرژیتون از ۱ تا ۵ نمره بدید و بنویسید چی کار می‌کردید.
  4. یه بار که حالتون عوض شد، مکث کنید و یه اسم دقیق روی حستون بذارید.
  5. امشب، دو خط بنویسید: کی پرانرژی بودم؟ کی به هم ریختم و چرا؟

درس «ذهنیت رشد»، توی مسیر یادگیری، کمک می‌کنه ضعف‌ها رو جای رشد ببینید، نه یه برچسب ثابت.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • شناختن خود: حس، فکر، ارزش، و اثرشون روی رفتار.
  • مثل نقطه‌ی «شما اینجایید» روی نقشه.
  • چهار چیز: قوت‌ها، جاهای رشد، ارزش‌ها، انرژی روز.
  • چهار راه: نوشتن، اسم حس، پرسیدن، شناختن چیزهایی که به هم‌تون می‌ریزه.
  • بی قضاوت؛ فقط دیدن.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس