آموزشعلوم کامپیوتر

درس ۳ از ۱۹، برنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر، حدود ۲۵ دقیقه خواندن

علوم کامپیوتر یا مهندسی کامپیوتر

جواب کوتاه

علوم کامپیوتر و مهندسی کامپیوتر، دو رشته‌ی جدا ولی خیلی نزدیکن. طبق گزارش جهانی رشته‌های محاسبه، علوم کامپیوتر، تمرکز نظری‌تری داره، ارتباطش با ریاضی انتزاعی هنوز قویه، و روی پایه‌های مفهومی و توانایی‌های محاسباتی انتزاعی تاکید می‌کنه. مهندسی کامپیوتر، محاسبه و مهندسی برق رو کنار هم میاره، و تنها رشته‌ی محاسبه‌ست که صریحا روی مرز سخت‌افزار و نرم‌افزار تمرکز داره: طراحی مدار، قطعه‌های سخت‌افزاری، تراشه، شبکه، و سیستم‌های تعبیه‌شده مثل کامپیوترهای داخل ماشین. مثل یه آهنگساز و یه سازنده‌ی ساز: هر دو، موسیقی بلدن، ولی یکی بیشتر با ایده کار می‌کنه، یکی بیشتر با چیزی که اون ایده رو می‌نوازه. هم‌پوشانیشون زیاده: هر دو، برنامه‌نویسی، الگوریتم و ریاضی می‌خونن؛ و خیلی از فارغ‌التحصیل‌های هر دو، آخر، کار مشابهی می‌کنن. اگه ایده، الگوریتم و نرم‌افزار بیشتر جذبتون می‌کنه، علوم کامپیوتر؛ اگه دوست دارید بدونید یه دستگاه، از تراشه تا برنامه، چطوری ساخته می‌شه، مهندسی کامپیوتر.

آهنگساز و سازنده‌ی ساز

درس قبل هفده حوزه‌ی علوم کامپیوتر رو باز کرد. حالا، یه سوال رایج: فرقش با مهندسی کامپیوتر چیه؟ دو نفر رو تصور کنید که هر دو، عاشق موسیقی‌ان. یکی، آهنگسازه: پشت میز، نت می‌نویسه، و به ملودی، هارمونی و ساختار آهنگ فکر می‌کنه.

اون یکی، سازنده‌ی سازه: چوب رو می‌تراشه، سیم رو تنظیم می‌کنه، و مطمئن می‌شه ساز، درست صدا بده. هر دو، موسیقی بلدن؛ و هر کدوم، بی اون یکی، ناقصه. علوم کامپیوتر و مهندسی کامپیوتر، تقریبا همین رابطه رو دارن.

خیلی کوتاه

علوم کامپیوتر، که به انگلیسی بهش Computer Science می‌گن، بیشتر با ایده کار می‌کنه: الگوریتم، انتزاع، ریاضی، و نرم‌افزار. مهندسی کامپیوتر، به انگلیسی Computer Engineering، بیشتر با ماشین کار می‌کنه: مدار، تراشه، سخت‌افزار، و جایی که سخت‌افزار و نرم‌افزار، به هم می‌رسن.

ولی این، فقط «بیشتر» ـه، نه «فقط». هر دو رشته، برنامه‌نویسی، الگوریتم و ریاضی می‌خونن؛ و مرزشون، کمرنگه. بقیه‌ی این درس، از روی گزارش‌های جهانی خود این رشته‌ها، این فرق رو دقیق‌تر می‌گه.

از کجا جدا شدن

سرفصل جهانی علوم کامپیوتر، توی تاریخچه‌ش می‌گه اولین سرفصل‌ها، کل محاسبه رو با هم می‌دیدن. ولی از نسخه‌ای که حدود سال ۲۰۰۱ منتشر شد، برای اولین بار، سرفصل فقط روی علوم کامپیوتر تمرکز کرد، و رشته‌های دیگه، مثل مهندسی کامپیوتر و مهندسی نرم‌افزار، سرفصل‌های جدای خودشون رو گرفتن.

سرفصل جهانی مهندسی کامپیوتر هم، می‌گه این رشته، به طور سنتی، ترکیبی از مهندسی برق و علوم کامپیوتر بوده، و توی چهار دهه‌ی گذشته، به یه رشته‌ی جدا تبدیل شده؛ هر چند هنوز، با هر دو، خیلی نزدیکه.

علوم کامپیوتر، طبق گزارش جهانی

یه گزارش جهانی که همه‌ی رشته‌های محاسبه رو کنار هم مقایسه می‌کنه، می‌گه علوم کامپیوتر، تمرکز نظری‌تری نسبت به بقیه داره، و ارتباطش با ریاضی انتزاعی، هنوز قویه. و می‌گه این رشته، روی ساختن پایه‌های مفهومی قوی و توانایی‌های محاسباتی، تمرکز داره.

یه جمله‌ی جالب هم داره: یه مدرک علوم کامپیوتر، به تنهایی، معمولا تخصص یه زمینه‌ی کاری خاص رو نمی‌ده؛ به جاش، روی توانایی‌های انتزاعی محاسبه، تاکید می‌کنه. یعنی یاد می‌گیرید چطوری فکر کنید، نه فقط یه ابزار خاص رو.

علوم کامپیوتر، همه‌ی محاسبه نیست

همون گزارش، یه اشتباه رایج رو هم می‌گه: اینکه علوم کامپیوتر، گاهی، به اشتباه، با کل محاسبه یکی گرفته می‌شه. و دلیلش رو هم می‌گه: ریشه‌های نظری علوم کامپیوتر، جدا از سنت مهندسی روزهای اول محاسبه، رشد کردن.

و یه تشبیه می‌زنه: علوم فیزیکی، پایه‌ی نظری رشته‌های مهندسی‌ان؛ ولی هیچ‌کدوم، اون یکی رو در بر نمی‌گیره، و هر کدوم، هویت روشن خودش رو داره. رشته‌های محاسبه هم، همین‌طورن: علوم کامپیوتر، پایه‌ایه، ولی بقیه، هویت جدای خودشون رو دارن.

موضوع‌هایی که تکرار می‌شن

همون گزارش، از قول سرفصل علوم کامپیوتر، چند موضوع رو می‌گه که توی کل رشته، بارها تکرار می‌شن: انتزاع، پیچیدگی، و تغییر تدریجی؛ و چند اصل کلی: منابع، امنیت، و هم‌زمانی.

و می‌گه این اصول، به مهارت برنامه‌نویسی و ساختن نرم‌افزار، گره خوردن؛ که توی بیشتر برنامه‌های علوم کامپیوتر، خیلی مهمن. یعنی با اینکه علوم کامپیوتر، نظری‌تره، برنامه‌نویسی، هنوز، قلب عملیشه.

مهندسی کامپیوتر، طبق گزارش جهانی

همون گزارش، مهندسی کامپیوتر رو اینطور تعریف می‌کنه: رشته‌ای که محاسبه و مهندسی برق رو کنار هم میاره، برای علم و فناوری طراحی، ساخت، پیاده‌سازی و نگهداری قطعه‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری سیستم‌های کامپیوتری امروز، تجهیزات کنترل‌شده با کامپیوتر، و شبکه‌های دستگاه‌های هوشمند.

یعنی مهندس کامپیوتر، فقط برنامه نمی‌نویسه؛ می‌دونه برنامه، روی چه سخت‌افزاری اجرا می‌شه، و گاهی، خود اون سخت‌افزار رو طراحی می‌کنه.

جایی که سخت‌افزار و نرم‌افزار، به هم می‌رسن

مهم‌ترین جمله‌ی گزارش درباره‌ی مهندسی کامپیوتر، اینه: این، تنها رشته‌ی محاسبه‌ست که صریحا روی رابط سخت‌افزار و نرم‌افزار تمرکز داره. یعنی جایی که یه برنامه، به یه قطعه‌ی فیزیکی، دستور می‌ده.

توی بخش مقایسه، همون گزارش، می‌گه مهندسی کامپیوتر، تنها رشته‌ایه که روی یکپارچه کردن سخت‌افزار، نرم‌افزار، و پردازش سیگنال تمرکز داره؛ که توی حوزه‌هایی مثل سیستم‌های سایبری‌فیزیکی، ارتباط داده، و تصویربرداری پزشکی، لازمه.

طراحی، نه فقط سرهم کردن

گزارش می‌گه سرفصل مهندسی کامپیوتر، خیلی روشن می‌گه فارغ‌التحصیل‌های این رشته، باید بتونن کامپیوتر طراحی کنن، سیستم‌های کامپیوتری طراحی کنن، و شبکه طراحی کنن؛ و این طراحی، باید فراتر از تنظیم و سرهم کردن ساده باشه.

یعنی مهندس کامپیوتر، فقط قطعه‌های آماده رو کنار هم نمی‌ذاره؛ می‌فهمه چرا یه قطعه، اینطوری کار می‌کنه، و می‌تونه یه قطعه‌ی تازه طراحی کنه. همون گزارش، می‌گه فارغ‌التحصیل این رشته، می‌تونه مدار تحلیل و طراحی کنه، و راه‌حل سخت‌افزاری برای شبکه بسازه.

یه رشته‌ی مهندسی

گزارش، مهندسی کامپیوتر رو صریحا یه رشته‌ی مهندسی می‌دونه، که فارغ‌التحصیل‌هاش، باید دانش گسترده‌ای از ریاضی و علوم مهندسی داشته باشن. و می‌گه توی خیلی از کشورها، فارغ‌التحصیل‌های این رشته، می‌تونن طبق قانون‌های محلی، مهندس حرفه‌ای دارای پروانه بشن.

این، یه فرق دیگه با علوم کامپیوتره: مهندسی کامپیوتر، معمولا، درس‌های بیشتری از جنس مهندسی برق داره، مثل مدار و الکترونیک؛ و ریاضی‌ش هم، بیشتر به سمت ریاضی مهندسی، مثل معادلات و سیگنال، می‌ره.

مهندس کامپیوتر، کجا کار می‌کنه

سرفصل جهانی مهندسی کامپیوتر، می‌گه مهندس‌های کامپیوتر، توی بیشتر صنعت‌ها کار می‌کنن: کامپیوتر، خودرو، هوافضا، مخابرات، تولید برق، تولید صنعتی، و الکترونیک. و دستگاه‌هایی طراحی می‌کنن، از تراشه‌های خیلی ریز، تا سیستم‌های قدرتمندی که از اون تراشه‌ها استفاده می‌کنن.

همون سرفصل، می‌گه این رشته، توی گوشی‌های هوشمند، تبلت‌ها، دستگاه‌های چندرسانه‌ای و مکان‌یاب، و شبکه‌های بی‌سیم، دیده می‌شه.

کامپیوترهای پنهان

یه بخش بزرگ از کار مهندس‌های کامپیوتر، سیستم‌های تعبیه‌شده‌ست؛ به انگلیسی Embedded Systems. یعنی کامپیوترهای کوچیکی که داخل دستگاه‌های دیگه پنهانن. سرفصل جهانی، مثال‌هاش رو می‌زنه: ماشین، سیستم‌های کنترل، لوازم خونگی بزرگ، و اینترنت اشیا.

مثلا یه ماشین امروزی، ده‌ها کامپیوتر کوچیک داره: برای ترمز، موتور، کیسه‌ی هوا، و صفحه‌ی نمایش. هر کدوم، یه برنامه داره که باید روی یه سخت‌افزار خاص، با محدودیت‌های سخت، کار کنه. این، دقیقا، جای مهندسی کامپیوتره.

دوازده حوزه‌ی مهندسی کامپیوتر

همون‌طور که علوم کامپیوتر، هفده حوزه داره، سرفصل جهانی مهندسی کامپیوتر هم، دوازده حوزه‌ی دانش داره: مدار و الکترونیک؛ الگوریتم‌های محاسبه؛ معماری و سازمان کامپیوتر؛ طراحی دیجیتال؛ سیستم‌های تعبیه‌شده؛ و شبکه‌های کامپیوتری.

و بقیه: آمادگی برای کار حرفه‌ای؛ امنیت اطلاعات؛ پردازش سیگنال؛ مهندسی سیستم و پروژه؛ مدیریت منابع سیستم؛ و طراحی نرم‌افزار. همین فهرست، تصویر خوبی از این رشته می‌ده: هم نرم‌افزار و الگوریتم هست، هم مدار و سیگنال.

کدوم حوزه‌ها، مشترکن

اگه دو فهرست رو کنار هم بذاریم، چند حوزه، تقریبا توی هر دو هست: الگوریتم؛ معماری کامپیوتر؛ شبکه؛ امنیت؛ و ساختن نرم‌افزار. این‌ها، همون هم‌پوشانی‌ان که گفتیم.

و چند حوزه، فقط یا بیشتر توی مهندسی کامپیوترن: مدار و الکترونیک، طراحی دیجیتال، پردازش سیگنال، و سیستم‌های تعبیه‌شده. برعکس، چند حوزه، فقط یا بیشتر توی علوم کامپیوترن: هوش مصنوعی، پایه‌های زبان‌ها، گرافیک، و تعامل آدم و کامپیوتر. فرق دو رشته، دقیقا، توی همین حوزه‌های غیرمشترکه.

یه گوشی، و دو رشته

یه گوشی هوشمند رو در نظر بگیرید. تراشه‌ی پردازنده‌ش، مدار شارژش، آنتن و ارتباطش با شبکه‌ی موبایل، و حسگرهاش، مثل دوربین و حسگر حرکت، بیشتر کار مهندس‌های کامپیوتر و برقه.

سیستم‌عاملش، اپ‌هاش، الگوریتمی که عکس رو قشنگ‌تر می‌کنه، دستیار صوتیش، و نرم‌افزاری که پیام‌ها رو رمزنگاری می‌کنه، بیشتر کار دانشمندها و مهندس‌های نرم‌افزارن. و جایی که سیستم‌عامل، به تراشه دستور می‌ده، دقیقا همون مرزیه که هر دو رشته، روش کار می‌کنن.

یه روز کاری، با علوم کامپیوتر

یه روز کاری یه نفر که علوم کامپیوتر خونده و برنامه‌نویسه، شاید اینطوری باشه: صبح، یه جلسه‌ی کوتاه با تیم؛ بعد، چند ساعت فکر و نوشتن کد برای یه قابلیت تازه؛ پیدا کردن یه باگ که فقط با داده‌ی خیلی زیاد پیش میاد؛ و آخر روز، بررسی کد یه همکار.

کار بیشتر، پشت کامپیوتره، و ابزار اصلی، فکر، کد، و داده‌ست. اگه پژوهشگر باشه، شاید بیشتر روز، روی یه الگوریتم تازه، یا آزمایش یه مدل هوش مصنوعی، کار کنه.

یه روز کاری، با مهندسی کامپیوتر

یه روز کاری یه مهندس کامپیوتر، که روی سیستم‌های تعبیه‌شده کار می‌کنه، شاید اینطوری باشه: صبح، بررسی طرح یه برد تازه؛ بعد، نوشتن برنامه‌ای که روی یه پردازنده‌ی کوچیک، با حافظه‌ی خیلی کم، اجرا بشه؛ و بعد، توی آزمایشگاه، با ابزار اندازه‌گیری، دیدن اینکه چرا یه سیگنال، درست نمی‌رسه.

کار، ترکیبی از کامپیوتر و میز آزمایشگاهه. ابزارش، هم کده، هم دستگاه اندازه‌گیری و برد. کسی که دوست داره نتیجه‌ی کارش رو، توی یه دستگاه واقعی، ببینه، از این ترکیب لذت می‌بره.

چقدر مشترکن

با همه‌ی این فرق‌ها، هم‌پوشانی این دو رشته، زیاده. سرفصل مهندسی کامپیوتر، خودش می‌گه توانایی‌های فارغ‌التحصیل این رشته، ترکیبی از مهندسی برق، مهندسی نرم‌افزار، و علوم کامپیوتره، با تاکید سنگین روی ریاضی.

یعنی یه دانشجوی مهندسی کامپیوتر، برنامه‌نویسی، ساختمان داده، الگوریتم، سیستم‌عامل و شبکه رو هم، می‌خونه؛ تقریبا همون چیزهایی که دانشجوی علوم کامپیوتر می‌خونه. و یه دانشجوی علوم کامپیوتر، معماری کامپیوتر رو، که یکی از هفده حوزه‌شه، می‌خونه.

فرق‌ها، کنار هم

اگه بخوایم فرق‌ها رو کنار هم بذاریم: تمرکز علوم کامپیوتر، روی ایده، الگوریتم، نظریه، و نرم‌افزاره؛ مهندسی کامپیوتر، روی سخت‌افزار، مدار، و مرز سخت‌افزار و نرم‌افزار. ریاضی علوم کامپیوتر، بیشتر گسسته و انتزاعیه؛ مهندسی کامپیوتر، بیشتر ریاضی مهندسی.

درس‌های ویژه‌ی علوم کامپیوتر، چیزهایی مثل نظریه‌ی محاسبه، هوش مصنوعی، و زبان‌های برنامه‌نویسی‌ان؛ درس‌های ویژه‌ی مهندسی کامپیوتر، مدار، الکترونیک، طراحی دیجیتال، و پردازش سیگنال. و محصول آخر علوم کامپیوتر، معمولا، نرم‌افزاره؛ مهندسی کامپیوتر، یه دستگاه یا سیستم.

هفت رشته‌ی محاسبه

علوم کامپیوتر و مهندسی کامپیوتر، تنها رشته‌های محاسبه نیستن. همون گزارش جهانی، هفت رشته رو فهرست می‌کنه که برای هر کدوم، یه سرفصل جهانی هست یا داره ساخته می‌شه: مهندسی کامپیوتر؛ علوم کامپیوتر؛ امنیت سایبری؛ علم داده؛ سیستم‌های اطلاعاتی؛ فناوری اطلاعات؛ و مهندسی نرم‌افزار.

و می‌گه این مرزها، بزرگ‌تر شدن و باز هم بزرگ‌تر می‌شن. بخش‌های بعدی، پنج رشته‌ی دیگه رو، هر کدوم در یه بخش کوتاه، می‌گن؛ چون خیلی‌ها، وقتی بین علوم و مهندسی کامپیوتر گیر می‌کنن، نمی‌دونن یه گزینه‌ی سوم هم، شاید بهتر باشه.

مهندسی نرم‌افزار

گزارش جهانی، می‌گه مهندسی نرم‌افزار، به فرایندهای ساختن نرم‌افزار در مقیاس بزرگ می‌پردازه؛ مخصوصا توی حوزه‌هایی که ایمنی و امنیت، حیاتین. مثل نرم‌افزار هواپیما، دستگاه‌های پزشکی، یا بانک.

فرقش با علوم کامپیوتر، اینه که کمتر نظری‌تره و بیشتر، روی فرایند، کیفیت، تست، و کار تیمی تمرکز داره. کسی که دوست داره نرم‌افزارهای بزرگ و قابل اعتماد بسازه، این رشته براش جذابه.

فناوری اطلاعات

گزارش می‌گه فناوری اطلاعات، به ساختن و نگه داشتن زیرساخت‌های محاسبه‌ی یه سازمان، و پشتیبانی از کاربرها، تاکید داره. یعنی وقتی علوم و مهندسی کامپیوتر و مهندسی نرم‌افزار، قطعه‌ها رو می‌سازن، فناوری اطلاعات، اون‌ها رو برای آدم‌ها و سازمان‌ها، در دسترس و سرپا نگه می‌داره.

مثلا راه انداختن شبکه‌ی یه شرکت، مدیریت سرورها، و کمک به کارمندها وقتی سیستمشون مشکل داره. کار خیلی عملی و نزدیک به آدم‌ها.

سیستم‌های اطلاعاتی

گزارش می‌گه سیستم‌های اطلاعاتی، روی کشف و پیاده کردن تغییرهای مثبت توی سازمان، با توانایی‌های محاسبه، تمرکز داره؛ با تاکید ویژه روی ارزشی که اطلاعات، می‌سازه.

یعنی این رشته، بین کسب‌وکار و فناوریه: یه متخصص سیستم‌های اطلاعاتی، می‌پرسه «این سازمان، چطوری با داده و نرم‌افزار، بهتر کار کنه؟». کسی که هم به کسب‌وکار، هم به فناوری علاقه داره، این رشته براش مناسبه.

امنیت سایبری

گزارش می‌گه امنیت سایبری، یه رشته‌ی خیلی میان‌رشته‌ای‌ه، که سوال‌های ایمنی، امنیت، و ادامه‌ی کار رو، توی کل دنیای محاسبه، بررسی می‌کنه. و توی تصویر کلیش، می‌گه امنیت، کل فضای محاسبه رو در بر می‌گیره.

یعنی امنیت، یه گوشه از کار نیست؛ همه‌جا هست. برای همین، هم یه رشته‌ی جدا داره، و هم توی سرفصل علوم کامپیوتر، یکی از هفده حوزه‌ست.

علم داده

گزارش، علم داده رو رشته‌ای می‌دونه که به مدیریت، ذخیره و بازیابی داده در مقیاس بزرگ می‌پردازه، بر پایه‌ی ریاضی و آمار. وقتی اون گزارش نوشته شد، سرفصل جهانی علم داده، هنوز در حال ساخت بود؛ که نشون می‌ده این رشته، چقدر تازه‌ست.

علم داده، با هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، خیلی نزدیکه؛ و کسی که به آمار، الگو پیدا کردن، و پیش‌بینی علاقه داره، این رشته براش جذابه.

یه تصویر کلی، با سه سطح

گزارش جهانی، یه تصویر کلی از همه‌ی این رشته‌ها می‌ده، با سه سطح: پایه‌ها، فناوری، و کار سازمان‌ها. مهندسی کامپیوتر، علوم کامپیوتر، و مهندسی نرم‌افزار، قطعه‌هایی رو می‌سازن که فناوری، روشون بنا می‌شه.

فناوری اطلاعات، اون‌ها رو برای آدم‌ها و سازمان‌ها، در دسترس نگه می‌داره. سیستم‌های اطلاعاتی و علم داده، به سازمان‌ها کمک می‌کنن با داده، بهتر به هدفشون برسن. و امنیت، توی همه‌ی سطح‌هاست. خود گزارش، می‌گه مرز این ناحیه‌ها، قطعی نیست.

اسم‌ها، همه‌جا یکی نیستن

یه نکته‌ی مهم: اسم رشته‌ها، توی دانشگاه‌های کشورهای مختلف، همیشه با این تعریف‌ها، یکی نیست. یه رشته با اسم «مهندسی کامپیوتر»، توی یه دانشگاه، شاید بیشتر نرم‌افزار باشه؛ و توی یکی دیگه، بیشتر سخت‌افزار. گاهی هم، یه رشته، گرایش‌های مختلف داره.

برای همین، به جای تکیه بر اسم، سرفصل همون دانشگاه یا دوره رو ببینید: چه درس‌هایی داره؟ چقدر مدار و الکترونیک؟ چقدر الگوریتم و نظریه؟ این، تصویر دقیق‌تری از اسم می‌ده.

کدوم برای شما

یه چند سوال ساده کمک می‌کنه. آیا بیشتر دوست دارید بدونید یه برنامه، چطوری یه مسئله رو حل می‌کنه؛ یا یه دستگاه، از تراشه تا برنامه، چطوری کار می‌کنه؟ آیا از ریاضی انتزاعی و اثبات، لذت می‌برید؛ یا از مدار و لحیم و ساختن یه چیز فیزیکی؟

اگه جواب‌هاتون، بیشتر سمت اولی بود، علوم کامپیوتر؛ اگه سمت دومی، مهندسی کامپیوتر. اگه هیچ‌کدوم، شاید یکی از پنج رشته‌ی دیگه، مثل مهندسی نرم‌افزار یا علم داده، مناسب‌تر باشه. و اگه هر دو، خبر خوب: هم‌پوشانی زیاده.

اگه انتخابم اشتباه بود

خیلی‌ها، نگرانن که با انتخاب اشتباه، راهشون بسته بشه. ولی چون هم‌پوشانی این رشته‌ها زیاده، عوض کردن مسیر، معمولا، ممکنه. خیلی از فارغ‌التحصیل‌های مهندسی کامپیوتر، برنامه‌نویس نرم‌افزار می‌شن؛ و خیلی از فارغ‌التحصیل‌های علوم کامپیوتر، با سخت‌افزار و سیستم‌های تعبیه‌شده، کار می‌کنن.

و با منابع رایگان امروز، می‌شه هر حوزه‌ای رو، کنار کار یا درس، یاد گرفت. همین کتابخونه، مسیرهای علوم کامپیوتر رو، از صفر، برای همه، باز گذاشته.

یه راه خوب برای کم کردن نگرانی، اینه که پیش از انتخاب نهایی، چند هفته، هر دو طرف رو امتحان کنید: یه دوره‌ی کوتاه برنامه‌نویسی، و یه پروژه‌ی کوچیک با یه برد آموزشی. تجربه، از هر توصیفی، روشن‌تره.

برای صاحب‌های کسب‌وکار

برای صاحب یه کسب‌وکار که می‌خواد آدم استخدام کنه، این فرق‌ها، مهمه. اگه می‌خواید یه سایت یا اپ بسازید، دنبال کسی با تجربه‌ی ساختن نرم‌افزار باشید؛ که می‌تونه از علوم کامپیوتر، مهندسی نرم‌افزار، یا حتی مهندسی کامپیوتر اومده باشه.

اگه یه دستگاه هوشمند، مثلا یه دستگاه کنترل دما برای گلخونه، می‌خواید، دنبال کسی با تجربه‌ی مهندسی کامپیوتر و سیستم‌های تعبیه‌شده باشید. و اگه می‌خواید شبکه و سیستم‌های شرکت سرپا بمونه، فناوری اطلاعات. اسم مدرک، کمتر از تجربه‌ی واقعی، مهمه.

برای هر سنی

برای یه نوجوون، یه راه ساده برای فهمیدن علاقه، امتحان کردنه: یه برنامه‌ی ساده بنویسه، و یه پروژه‌ی کوچیک سخت‌افزاری، مثلا با یه برد آموزشی ارزون، بسازه. کدوم، بیشتر هیجان‌زده‌ش می‌کنه؟

برای بزرگ‌ترهایی که می‌خوان وارد این دنیا بشن، نگرانی درباره‌ی اسم رشته، کمتر مهمه؛ مهم، یاد گرفتن مهارت‌هاست. پایه‌ها، یعنی برنامه‌نویسی و الگوریتم، برای هر دو راه، مشترکه؛ پس از همون‌جا شروع کنید.

چند واژه

Computer Science، یعنی علوم کامپیوتر. Computer Engineering، یعنی مهندسی کامپیوتر. Electrical Engineering، یعنی مهندسی برق. Software Engineering، یعنی مهندسی نرم‌افزار. Information Technology، یعنی فناوری اطلاعات.

Information Systems، یعنی سیستم‌های اطلاعاتی. Cybersecurity، یعنی امنیت سایبری. Data Science، یعنی علم داده. Embedded System، یعنی سیستم تعبیه‌شده. Hardware-Software Interface، یعنی رابط سخت‌افزار و نرم‌افزار. Circuit، یعنی مدار.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «فرق علوم کامپیوتر و مهندسی کامپیوتر چیه»:

علوم کامپیوتر، نظری‌تره: ایده، الگوریتم، انتزاع، ریاضی و نرم‌افزار. مهندسی کامپیوتر، محاسبه و مهندسی برق رو کنار هم میاره و تنها رشته‌ی محاسبه‌ست که صریحا روی مرز سخت‌افزار و نرم‌افزار تمرکز داره: مدار، تراشه، شبکه، و سیستم‌های تعبیه‌شده مثل کامپیوترهای داخل ماشین. مثل آهنگساز و سازنده‌ی ساز. هم‌پوشانیشون زیاده؛ و پنج رشته‌ی دیگه هم هست: مهندسی نرم‌افزار، فناوری اطلاعات، سیستم‌های اطلاعاتی، امنیت سایبری، و علم داده.

چند باور رایج

  • «علوم کامپیوتر یعنی همه‌ی محاسبه.» یکی از هفت رشته‌ست.
  • «مهندسی کامپیوتر یعنی تعمیر سخت‌افزار.» طراحی، نه فقط سرهم کردن.
  • «این دو رشته، هیچ ربطی به هم ندارن.» هم‌پوشانی زیاده.
  • «اسم رشته، همه‌چیز رو می‌گه.» سرفصل همون دانشگاه رو ببینید.
  • «با انتخاب اشتباه، راه بسته می‌شه.» عوض کردن مسیر، معمولا ممکنه.

یه مثال

دو دوست، یه پروژه‌ی مشترک داشتن: یه دستگاه کوچیک که دمای گلخونه‌ی پدربزرگشون رو اندازه بگیره، و وقتی خیلی گرم شد، به گوشی پیام بده. یکی، مهندسی کامپیوتر می‌خوند؛ یکی، علوم کامپیوتر.

اولی، حسگر دما رو به یه برد کوچیک وصل کرد، مدار رو درست کرد، و برنامه‌ای نوشت که روی همون برد، با باتری کم، کار کنه. دومی، سرور رو ساخت، داده‌های دما رو ذخیره کرد، و یه الگوریتم نوشت که از روند دما، گرم شدن رو، پیش از رسیدن، پیش‌بینی کنه. آهنگساز و سازنده‌ی ساز؛ و پدربزرگ، از هر دو، راضی بود.

تمرین امروز

امروز، ببینید کدوم طرف، بیشتر جذبتون می‌کنه.

  1. یه دستگاه هوشمند توی خونه رو انتخاب کنید؛ مثلا ماشین لباسشویی یا ساعت هوشمند.
  2. بنویسید کدوم بخشش، کار مهندسی کامپیوتره، و کدوم، کار علوم کامپیوتر.
  3. به سوال‌های بخش «کدوم برای شما» جواب بدید و جواب‌ها رو بنویسید.
  4. از هفت رشته‌ی محاسبه، یکی که بیشتر کنجکاوتون می‌کنه رو انتخاب کنید.
  5. اگه به دانشگاه فکر می‌کنید، سرفصل یه رشته رو پیدا کنید و ببینید چه درس‌هایی داره.

درس بعدی، می‌گه به چه ترتیبی بخونیم.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • دو رشته‌ی جدا، با هم‌پوشانی زیاد.
  • علوم کامپیوتر: نظری‌تر، انتزاع، ریاضی، نرم‌افزار.
  • مهندسی کامپیوتر: محاسبه و برق؛ مرز سخت‌افزار و نرم‌افزار.
  • مثل آهنگساز و سازنده‌ی ساز.
  • انتخاب: ایده و نرم‌افزار، یا دستگاه از تراشه تا برنامه.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد