آموزشعلوم کامپیوتر

درس ۲ از ۱۹، برنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر، حدود ۲۵ دقیقه خواندن

علوم کامپیوتر شامل چیست

جواب کوتاه

علوم کامپیوتر، طبق سرفصل جهانی این رشته، هفده حوزه‌ی دانش داره، که می‌شه توی چهار دسته دیدشون. دسته‌ی پایه: الگوریتم و ساختمان داده؛ ریاضی و آمار؛ پایه‌های ساختن نرم‌افزار؛ و پایه‌های زبان‌های برنامه‌نویسی. دسته‌ی سیستم: معماری کامپیوتر؛ سیستم‌عامل؛ شبکه و ارتباطات؛ محاسبه‌ی موازی و توزیع‌شده؛ پایه‌های سیستم‌ها؛ و امنیت. دسته‌ی ساختن: مهندسی نرم‌افزار؛ مدیریت داده؛ و ساختن برای سکوهای خاص، مثل وب، موبایل، بازی و ربات. دسته‌ی آدم و هوش: هوش مصنوعی؛ تعامل آدم و کامپیوتر؛ گرافیک و تکنیک‌های تعاملی؛ و جامعه، اخلاق و حرفه، که توی تقریبا همه‌ی حوزه‌های دیگه هم، جا داره. مثل یه بیمارستان بزرگ با هفده بخش: هر بخش، کار خودش رو داره، ولی همه، روی یه چیز کار می‌کنن. لازم نیست همه رو عمیق بدونید؛ یه هسته‌ی کوچیک رو همه باید بدونن، و بقیه، به علاقه و کارتون بستگی داره.

یه بیمارستان با هفده بخش

درس قبل گفت علوم کامپیوتر، علم حل مسئله با محاسبه‌ست، و سرفصل جهانیش، هفده حوزه داره. حالا، وارد یه بیمارستان بزرگ شدید. کنار در، یه تابلو هست با اسم همه‌ی بخش‌ها: قلب، اطفال، اورژانس، آزمایشگاه، رادیولوژی، و ده‌ها بخش دیگه.

هر بخش، کار خودش رو داره؛ ولی همه، روی یه چیز کار می‌کنن: سلامت بیمار. و خیلی وقت‌ها، یه بیمار، از چند بخش رد می‌شه. علوم کامپیوتر هم، همین‌طوره: هفده حوزه، هر کدوم با کار خودش، ولی همه، روی حل مسئله با محاسبه. این درس، همون تابلوی بخش‌هاست.

چرا هفده حوزه

علوم کامپیوتر، اونقدر بزرگ شده که هیچ‌کس، همه‌ش رو عمیق نمی‌دونه. برای همین، سرفصل جهانی، این علم رو به هفده حوزه‌ی دانش تقسیم کرده؛ به انگلیسی Knowledge Area. هر حوزه، یه سری موضوع داره که به هم نزدیکن.

نسخه‌ی پیش از این، هجده حوزه داشت؛ آخرین نسخه، اون‌ها رو بازنگری و به‌روز کرده و به هفده رسونده. این عدد، شاید توی نسخه‌ی بعدی، باز عوض بشه؛ چون رشته، مدام عوض می‌شه. ولی بیشتر حوزه‌ها، سال‌هاست که سر جاشونن.

چهار دسته، برای راحتی

هفده تا، برای به خاطر سپردن، زیاده. برای همین، توی این درس، اون‌ها رو توی چهار دسته می‌ذاریم؛ این دسته‌بندی، مال خود ماست، برای راحتی، نه بخشی از سرفصل. دسته‌ی پایه: چیزهایی که بقیه، روشون ساخته می‌شن. دسته‌ی سیستم: کامپیوتر و کامپیوترها کنار هم.

دسته‌ی ساختن: چطوری نرم‌افزار واقعی بسازیم. و دسته‌ی آدم و هوش: جایی که کامپیوتر، با آدم‌ها، با تصویر، و با هوش، سروکار داره. هر بخش بعدی، یه حوزه رو، با یه جمله از سرفصل، یه مثال، و جای اون توی کتابخونه، می‌گه.

پایه ۱: پایه‌های الگوریتمی

اولین حوزه، پایه‌های الگوریتمی‌ه؛ به انگلیسی Algorithmic Foundations. سرفصل می‌گه الگوریتم و ساختمان داده، پایه‌ی علوم کامپیوترن؛ چون هر محاسبه‌ای، از الگوریتم‌هایی ساخته شده که روی داده‌هایی با یه ساختار مشخص، کار می‌کنن.

این حوزه، یاد می‌ده چطوری مرتب کنیم، جست‌وجو کنیم، کوتاه‌ترین راه رو پیدا کنیم، و راه‌حل‌ها رو از نظر سرعت و حافظه، مقایسه کنیم. توی کتابخونه، مسیر الگوریتم و ساختمان داده، کامل درباره‌ی همینه.

پایه ۲: پایه‌های ریاضی و آمار

دومین حوزه، پایه‌های ریاضی و آماره. سرفصل می‌گه یه پایه‌ی ریاضی قوی، سنگ بنای آموزش علوم کامپیوتره، و توی طراحی الگوریتم، طراحی سیستم، مدل کردن دنیای واقعی، و کار با داده، به کار می‌ره.

این حوزه، جانشین حوزه‌ای به اسم «ساختارهای گسسته» توی نسخه‌ی قبلیه؛ یعنی منطق، مجموعه، گراف و شمردن؛ به اضافه‌ی آمار و احتمال، که با رشد داده و هوش مصنوعی، مهم‌تر شدن. توی کتابخونه، مسیر ریاضی برای هوش مصنوعی، یه تیکه از همینه.

پایه ۳: پایه‌های ساختن نرم‌افزار

سومین حوزه، پایه‌های ساختن نرم‌افزاره؛ به انگلیسی Software Development Fundamentals. سرفصل می‌گه روان بودن توی فرایند ساختن نرم‌افزار، پایه‌ی مطالعه‌ی علوم کامپیوتره؛ و دانشجو، باید بتونه برنامه بخونه و بنویسه.

ولی فراتر از نوشتن، باید بتونه ساختمان داده و الگوریتم مناسب رو انتخاب کنه، و از ابزارهای امروزی ساختن و تست، استفاده کنه. توی کتابخونه، مسیر مفاهیم برنامه‌نویسی، از همین‌جا شروع می‌شه.

پایه ۴: پایه‌های زبان‌های برنامه‌نویسی

چهارمین حوزه، پایه‌های زبان‌های برنامه‌نویسیه. سرفصل می‌گه این پایه‌ها، ریشه در ریاضی گسسته، منطق، و زبان‌های صوری دارن؛ و با اینکه زبان‌ها، با هم فرق دارن و مدام عوض می‌شن، همه‌شون، یه مدل انتزاعی مشترک از محاسبه دارن.

یعنی کسی که این حوزه رو می‌دونه، با هر زبان تازه‌ای، زودتر کنار میاد؛ چون می‌دونه زیر ظاهر متفاوت، همون ایده‌ها هستن. توی کتابخونه، مسیرهای پایتون و تایپ‌اسکریپت، دو زبان رو، از صفر، یاد می‌دن.

سیستم ۱: معماری و سازمان کامپیوتر

پنجمین حوزه، معماری و سازمان کامپیوتره؛ یعنی کامپیوتر از داخل چطوری ساخته شده: پردازنده، حافظه، و ارتباطشون. سرفصل می‌گه با حرکت از پردازش ترتیبی به پردازش موازی، فهمیدن معماری زیرین، لازم‌تر شده.

و یه جمله‌ی جالب داره: معماری رو، دیگه نمی‌شه یه جعبه‌ی سیاه دید؛ برنامه‌نویس‌ها، باید داخل جعبه رو نگاه کنن. توی کتابخونه، مسیر کامپیوتر چطور کار می‌کنه، درباره‌ی همینه.

سیستم ۲: سیستم‌عامل

ششمین حوزه، سیستم‌عامله؛ به انگلیسی Operating Systems. سرفصل، سیستم‌عامل رو مجموعه‌ای از خدمت‌ها می‌دونه که سخت‌افزار رو، به شکل امن، به اپ‌ها وصل می‌کنن. یعنی ویندوز، مک، لینوکس، اندروید و iOS، همه، سیستم‌عاملن.

این حوزه، یاد می‌ده سیستم‌عامل چطوری بین چند برنامه، پردازنده و حافظه رو تقسیم می‌کنه، فایل‌ها رو نگه می‌داره، و با دستگاه‌ها حرف می‌زنه. توی کتابخونه، مسیر لینوکس، داکر و رایانش ابری، کار با یه سیستم‌عامل واقعی رو یاد می‌ده.

سیستم ۳: شبکه و ارتباطات

هفتمین حوزه، شبکه و ارتباطاته. سرفصل می‌گه شبکه، نقش اصلی رو توی سیستم‌های کامپیوتری به‌هم‌وصلی داره که زندگی روزانه‌ی میلیاردها آدم رو، عوض کردن؛ و اینترنت عمومی، به تعداد روزافزونی از آدم‌ها و سازمان‌ها، خدمت می‌ده.

این حوزه، یاد می‌ده یه پیام، چطوری از گوشی شما، به یه سرور اون سر دنیا می‌رسه، و چطوری برمی‌گرده. توی کتابخونه، مسیر شبکه، از همین‌جا، یعنی رابطه‌ی کاربر و سرور، شروع می‌کنه.

سیستم ۴: محاسبه‌ی موازی و توزیع‌شده

هشتمین حوزه، محاسبه‌ی موازی و توزیع‌شده‌ست. سرفصل می‌گه این حوزه، چند محاسبه رو که هم‌زمان، توی جاهای مختلف انجام می‌شن، مرتب، هماهنگ و کنترل می‌کنه. یه مثال ساده: به جای اینکه یه نفر، هزار برگه رو تصحیح کنه، ده نفر، هر کدوم صد تا.

ولی ده نفر، باید هماهنگ باشن: یه برگه، دو بار تصحیح نشه؛ و آخر کار، نمره‌ها، درست جمع بشن. همین هماهنگی، چالش اصلی این حوزه‌ست؛ و پشت سرویس‌های بزرگ اینترنتی، که میلیون‌ها کاربر رو با هم جواب می‌دن، هست.

سیستم ۵: پایه‌های سیستم‌ها

نهمین حوزه، پایه‌های سیستم‌هاست. سرفصل، یه سیستم کامپیوتری رو، مجموعه‌ای از زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری می‌دونه که اپ‌ها روشون ساخته می‌شن؛ و می‌گه این سیستم‌ها، ستون زندگی روزانه‌ی آدم‌ها شدن.

این حوزه، ایده‌های مشترک همه‌ی سیستم‌ها رو یاد می‌ده؛ مثل اینکه چطوری یه سیستم رو سریع‌تر کنیم، چطوری از کار افتادن یه تیکه، کل سیستم رو از کار نندازه، و چطوری منابع رو بین کارها تقسیم کنیم. یه جور نقطه‌ی وصل بین معماری، سیستم‌عامل و شبکه‌ست.

سیستم ۶: امنیت

دهمین حوزه، امنیته؛ به انگلیسی Security. سرفصل می‌گه محاسبه، پشت تقریبا هر بخش از زیرساخت‌های امروزه: حمل‌ونقل، ارتباطات، سلامت، آموزش، و انرژی؛ و با حمله‌های زیاد به این زیرساخت‌ها، فارغ‌التحصیل‌های این رشته، نقش مهمی توی ساختن سیستم‌های امن دارن.

سرفصل، هدف این حوزه رو، جا انداختن «ذهنیت امنیتی» توی کل فرهنگ کار می‌دونه؛ یعنی امنیت، یه تیکه‌ی جدا که آخر کار اضافه بشه، نیست. توی کتابخونه، مسیر «امنیت و حریم خصوصی در اینترنت»، طرف کاربرش رو یاد می‌ده.

ساختن ۱: مهندسی نرم‌افزار

یازدهمین حوزه، مهندسی نرم‌افزاره. سرفصل، یه جمله‌ی معروف رو نقل می‌کنه: مهندسی نرم‌افزار، ساختن چندنفره‌ی برنامه‌های چندنسخه‌ای‌ه. یعنی برنامه‌نویسی، مهارت نوشتن یه برنامه‌ست؛ ولی مهندسی نرم‌افزار، دو بعد دیگه داره: زمان، و آدم‌ها.

این حوزه، یاد می‌ده چطوری یه تیم، یه نرم‌افزار بزرگ رو، سال‌ها، بسازه و نگه داره: نیازها رو جمع کنه، طراحی کنه، تست کنه، و تغییرها رو مدیریت کنه. توی کتابخونه، مسیر تست نرم‌افزار، یه تیکه‌ی مهم از همینه.

ساختن ۲: مدیریت داده

دوازدهمین حوزه، مدیریت داده‌ست. سرفصل می‌گه سال‌ها، این حوزه، تقریبا فقط یعنی مطالعه‌ی دیتابیس‌های رابطه‌ای؛ یعنی جدول‌هایی که با هم ارتباط دارن، و با زبانی مثل SQL، ازشون سوال پرسیده می‌شه.

امروز، این حوزه، بزرگ‌تر شده، و داده‌های خیلی بزرگ، و انواع دیگه‌ی ذخیره‌سازی رو هم، شامل می‌شه. ولی پایه، همونه: چطوری داده رو مدل کنیم، ذخیره کنیم، و سریع پیداش کنیم. توی کتابخونه، مسیر SQL و کار با داده، درباره‌ی همینه.

ساختن ۳: ساختن برای سکوهای خاص

سیزدهمین حوزه، ساختن برای سکوهای خاصه. سرفصل می‌گه این حوزه، درباره‌ی ساختن نرم‌افزار برای سخت‌افزارهای غیرمعمولیه؛ مثل ربات، موبایل، وب، و سیستم‌های تعبیه‌شده، یعنی کامپیوترهای کوچیکی که داخل دستگاه‌ها هستن؛ و می‌گه نیاز جامعه و صنعت، تقاضای زیادی برای این کار ساخته.

هر سکو، ملاحظه‌های خودش رو داره: موبایل، باتری و صفحه‌ی کوچیک؛ وب، مرورگرهای مختلف؛ ربات، دنیای فیزیکی. توی کتابخونه، مسیرهای ری‌اکت و نکست جی‌اس، ساختن برای وب رو یاد می‌دن.

آدم و هوش ۱: هوش مصنوعی

چهاردهمین حوزه، هوش مصنوعیه. سرفصل می‌گه هوش مصنوعی، مسئله‌هایی رو مطالعه می‌کنه که با روش‌های الگوریتمی معمولی، سخت یا ناممکن حل می‌شن؛ مسئله‌هایی که معمولا، هوش آدم رو لازم داشتن. و می‌گه این فنون، امروز، توی اپ‌های روزمره، مثل ایمیل، شبکه‌های اجتماعی، عکاسی و دستیارهای هوشمند، هستن.

یادگیری ماشین، مدل‌های زبانی، و دید کامپیوتری، همه، زیر همین حوزه‌ان. توی کتابخونه، مسیرهای یادگیری ماشین و ساختن اپ با مدل زبانی، درباره‌ی همینن.

آدم و هوش ۲: تعامل آدم و کامپیوتر

پونزدهمین حوزه، تعامل آدم و کامپیوتره؛ به انگلیسی Human-Computer Interaction. سرفصل می‌گه سیستم‌های کامپیوتری، فقط مسئله حل نمی‌کنن؛ ارتباط اجتماعی هم می‌سازن؛ پس باید با کاربرهاشون خوب کار کنن، و به کرامت آدم‌ها، عدالت، و ارزش‌های انسانی، احترام بذارن.

سرفصل، این حوزه رو میان‌رشته‌ای می‌دونه: علوم کامپیوتر، روانشناسی، کسب‌وکار، و طراحی. توی کتابخونه، مسیر طراحی تجربه‌ی کاربری، درباره‌ی همینه.

آدم و هوش ۳: گرافیک و تکنیک‌های تعاملی

شونزدهمین حوزه، گرافیک و تکنیک‌های تعاملیه. سرفصل، گرافیک کامپیوتری رو، ساختن و تغییر دادن تصویر با کامپیوتر می‌دونه؛ و اون رو علم ممکن کردن ارتباط تصویری، با محاسبه، می‌نامه.

و کاربردهاش رو اینطوری می‌شمره: انیمیشن و جلوه‌های ویژه‌ی فیلم؛ مهندسی؛ یادگیری ماشین؛ تصویربرداری پزشکی؛ نمایش داده‌های علمی؛ شبیه‌سازها؛ رابط‌های کاربری؛ و بازی‌های ویدیویی. یعنی هر بار که یه بازی سه‌بعدی می‌بینید، این حوزه، پشتشه.

آدم و هوش ۴: جامعه، اخلاق و حرفه

هفدهمین حوزه، جامعه، اخلاق و حرفه‌ست. سرفصل، با جمله‌ای از یه آیین‌نامه‌ی اخلاق حرفه‌ای شروع می‌کنه: کارهای متخصص‌های کامپیوتر، دنیا رو عوض می‌کنه؛ برای مسئولانه رفتار کردن، باید به اثرهای گسترده‌تر کارشون فکر کنن، و همیشه، از خیر عمومی حمایت کنن.

این حوزه، موضوع‌هایی مثل حریم خصوصی، مالکیت فکری، امنیت و قانون، دسترس‌پذیری، و پایداری رو شامل می‌شه. نکته‌ی مهم: توی آخرین نسخه، این حوزه، توی تقریبا همه‌ی حوزه‌های دیگه هم، یه تیکه داره. آخرین درس همین مسیر، کامل، درباره‌ی همینه.

هسته، و عمق

لازم نیست همه‌ی هفده حوزه رو، به یه اندازه، عمیق بدونید. سرفصل جهانی، موضوع‌ها رو دو دسته کرده: هسته‌ی علوم کامپیوتر، که هر فارغ‌التحصیل باید بدونه و عمدا کم نگه داشته شده؛ و هسته‌ی هر حوزه، برای کسی که می‌خواد توی اون حوزه، عمیق‌تر بشه.

و می‌گه هر برنامه‌ی آموزشی، می‌تونه حوزه‌هایی رو برای تمرکز انتخاب کنه؛ و این انتخاب، اگه با هم جور باشه، تخصص اون برنامه رو تعیین می‌کنه. یعنی یکی، روی هوش مصنوعی تمرکز می‌کنه؛ یکی، روی امنیت؛ یکی، روی سیستم.

یه روز، و هفده حوزه

یه روز معمولی رو در نظر بگیرید. صبح، گوشی، با تشخیص چهره باز می‌شه: هوش مصنوعی و امنیت. یه پیام می‌فرستید: شبکه، و رمزنگاری. توی نقشه، کوتاه‌ترین راه رو می‌بینید: الگوریتم، و داده‌ی ترافیک. یه سریال می‌بینید که با کیفیت، بی وقفه، پخش می‌شه: محاسبه‌ی توزیع‌شده، و سیستم.

شب، یه بازی می‌کنید: گرافیک. و همه‌ی این‌ها، روی یه سیستم‌عامل، روی یه پردازنده، اجرا می‌شن: معماری. توی یه روز، بی اینکه بدونید، از تقریبا همه‌ی بخش‌های این تابلو رد شدید.

هیچ حوزه‌ای، بالاتر نیست

گاهی، آدم‌ها فکر می‌کنن یه حوزه، مثلا هوش مصنوعی، «بالاتر» یا «مهم‌تر» از بقیه‌ست؛ چون پرسروصداتره. ولی توی بیمارستان، بخش قلب، از آزمایشگاه مهم‌تر نیست؛ بی آزمایشگاه، پزشک قلب هم، نمی‌تونه درست تشخیص بده.

همین‌طور، هوش مصنوعی، بی الگوریتم، ریاضی، داده، و سیستم، نمی‌تونه کار کنه. ترتیب این هفده حوزه، توی سرفصل، هم الفبایی‌ه، نه بر اساس اهمیت. هر کدوم، جای خودش رو داره.

دانستن، و توانستن

سرفصل جهانی، یه نکته‌ی دیگه هم داره: از سال‌ها پیش، تمرکز طراحی آموزش، از «چی یاد داده می‌شه» به «چی یاد گرفته می‌شه» رفته. یعنی فقط مهم نیست چه موضوع‌هایی رو خوندید؛ مهمه که با اون‌ها، چه کاری می‌تونید بکنید.

برای همین، آخرین نسخه، هم یه مدل دانش داره، یعنی همین هفده حوزه، و هم یه چارچوب توانمندی، که می‌گه با این دانش، چه کارهایی باید از دستتون بربیاد. و می‌گه این دو، مکمل همن؛ نه جای هم.

چه چیزهایی عوض شد

آخرین نسخه‌ی سرفصل، چند تغییر بزرگ نسبت به قبلی داره، که نشون می‌ده این رشته، به کدوم سمت می‌ره. یکی، اینکه حوزه‌ی جامعه و اخلاق، توی تقریبا همه‌ی حوزه‌ها، جا گرفت. دوم، اینکه به ریاضی، ساعت بیشتری داده شد.

سوم، اینکه برای هر حوزه، ویژگی‌های رفتاری حرفه‌ای، مثل دقت و پشتکار، فهرست شد. و چهارم، یه فصل تازه، درباره‌ی اثر هوش مصنوعی مولد روی آموزش همین رشته. این تغییرها، نشون می‌دن که علوم کامپیوتر امروز، هم فنی‌تر شده، هم انسانی‌تر.

هر حوزه، چه کارهایی

هر حوزه، معمولا به چند جور کار می‌رسه. الگوریتم و ریاضی: پژوهشگر و مهندس الگوریتم. سیستم‌عامل، معماری و پایه‌ی سیستم‌ها: مهندس سیستم. شبکه و توزیع‌شده: مهندس زیرساخت و ابر. امنیت: متخصص امنیت. مهندسی نرم‌افزار و سکوهای خاص: برنامه‌نویس وب، موبایل و بازی.

مدیریت داده: مهندس و تحلیلگر داده. هوش مصنوعی: مهندس یادگیری ماشین. تعامل: طراح و پژوهشگر تجربه‌ی کاربری. گرافیک: برنامه‌نویس گرافیک و بازی. و جامعه و اخلاق: کسایی که روی سیاست، حریم خصوصی، و اثر فناوری کار می‌کنن.

حوزه‌ها، به هم وصلن

مثل بیمارستان، که یه بیمار از چند بخش رد می‌شه، یه مسئله‌ی واقعی هم، معمولا، از چند حوزه رد می‌شه. مثلا یه اپ پیام‌رسان: ساختن برای موبایل؛ شبکه، برای رسیدن پیام؛ امنیت، برای رمزنگاری؛ مدیریت داده، برای نگه داشتن پیام‌ها؛ تعامل، برای راحتی کاربر؛ و اخلاق، برای حریم خصوصی.

برای همین، سرفصل جهانی، توی هر حوزه، به حوزه‌های دیگه هم ارجاع می‌ده؛ و یه دانشمند کامپیوتر خوب، هر چند توی یه حوزه متخصصه، از بقیه هم، تصویری داره.

از کدوم شروع کنم

اگه تازه شروع می‌کنید، از دسته‌ی پایه شروع کنید: مفاهیم برنامه‌نویسی، الگوریتم، و یه کم ریاضی. این‌ها، زیر همه‌ی حوزه‌های دیگه‌ان. بعد، کامپیوتر چطور کار می‌کنه و شبکه، تصویر سیستم رو کامل می‌کنن.

بعد از اون، می‌تونید بر اساس علاقه، یه حوزه رو عمیق‌تر کنید: اگه ساختن سایت و اپ دوست دارید، وب؛ اگه داده و پیش‌بینی، هوش مصنوعی؛ اگه حفاظت، امنیت. درس چهارم همین مسیر، یه ترتیب پیشنهادی کامل می‌ده.

یه نکته‌ی آخر: لازم نیست پیش از شروع، تصمیم نهایی بگیرید. خیلی‌ها، وقتی دسته‌ی پایه رو خوندن، تازه فهمیدن کدوم حوزه، واقعا براشون جذابه. پایه رو بخونید، و بذارید علاقه، خودش، راه رو نشون بده.

برای صاحب‌های کسب‌وکار

برای صاحب یه کسب‌وکار، این تابلوی بخش‌ها، یه فایده‌ی عملی داره: وقتی یه مشکل فنی دارید، می‌دونید سراغ کدوم «بخش» برید. سایت کنده؟ احتمالا شبکه، سرور، یا داده. سایت هک شده؟ امنیت. مشتری‌ها، توی سایت گم می‌شن؟ تعامل آدم و کامپیوتر.

این دونستن، کمک می‌کنه آدم درست رو استخدام کنید، یا سوال درست رو بپرسید. یه برنامه‌نویس وب، لزوما متخصص امنیت یا داده نیست؛ همون‌طور که یه پزشک قلب، لزوما متخصص چشم نیست.

برای هر سنی

برای یه نوجوون که نمی‌دونه بعدا چی بخونه، این هفده حوزه، یه نقشه‌ی خوبه: شاید با گرافیک و بازی شروع کنه، و بعد، به هوش مصنوعی یا امنیت، علاقه پیدا کنه. لازم نیست زود تصمیم بگیره؛ دسته‌ی پایه، برای همه مشترکه.

برای بزرگ‌ترهایی که می‌خوان شغلشون رو عوض کنن، دونستن این حوزه‌ها، کمک می‌کنه ببینن کدوم، با تجربه‌ی قبلیشون، جورتره. مثلا کسی که سال‌ها، توی طراحی کار کرده، شاید به تعامل آدم و کامپیوتر، نزدیک‌تر باشه.

چند واژه

Knowledge Area، یعنی حوزه‌ی دانش. Algorithmic Foundations، یعنی پایه‌های الگوریتمی. Operating System، یعنی سیستم‌عامل. Networking، یعنی شبکه. Parallel Computing، یعنی محاسبه‌ی موازی. Distributed Computing، یعنی محاسبه‌ی توزیع‌شده.

Security، یعنی امنیت. Software Engineering، یعنی مهندسی نرم‌افزار. Data Management، یعنی مدیریت داده. Artificial Intelligence، یعنی هوش مصنوعی. Human-Computer Interaction، یعنی تعامل آدم و کامپیوتر. Graphics، یعنی گرافیک. Ethics، یعنی اخلاق.

جواب کوتاه

اگه کسی پرسید «علوم کامپیوتر شامل چیه»:

طبق سرفصل جهانی، هفده حوزه، که می‌شه توی چهار دسته دیدشون. پایه: الگوریتم، ریاضی و آمار، ساختن نرم‌افزار، زبان‌ها. سیستم: معماری، سیستم‌عامل، شبکه، موازی و توزیع‌شده، پایه‌ی سیستم‌ها، امنیت. ساختن: مهندسی نرم‌افزار، مدیریت داده، سکوهای خاص مثل وب و موبایل. آدم و هوش: هوش مصنوعی، تعامل آدم و کامپیوتر، گرافیک، و جامعه و اخلاق، که توی همه‌ی حوزه‌ها هم هست. یه هسته‌ی کوچیک رو همه باید بدونن؛ بقیه، به علاقه بستگی داره.

چند باور رایج

  • «علوم کامپیوتر یعنی فقط هوش مصنوعی.» یکی از هفده حوزه‌ست.
  • «باید همه‌ی حوزه‌ها رو عمیق بدونم.» یه هسته، بقیه انتخابی.
  • «امنیت، آخر کار اضافه می‌شه.» ذهنیت امنیتی، از اول.
  • «اخلاق، یه درس جداست.» توی همه‌ی حوزه‌هاست.
  • «حوزه‌ها، از هم جدان.» یه مسئله‌ی واقعی، از چند حوزه رد می‌شه.

یه مثال

یه آدم، سایت فروشگاهیش، شب‌های تخفیف، از کار می‌افتاد. اول، فکر کرد مشکل، طراحی سایته، و یه طراح گرفت؛ چیزی عوض نشد. بعد، با یه دوست که علوم کامپیوتر خونده بود، حرف زد.

دوستش، مثل یه پزشک عمومی که بیمار رو به بخش درست می‌فرسته، پرسید: «وقتی کند می‌شه، چند نفر هم‌زمان توی سایتن؟ صفحه‌ها کند باز می‌شن، یا فقط پرداخت؟». معلوم شد مشکل، توی مدیریت داده و تحمل بار هم‌زمانه؛ یعنی دو بخش دیگه‌ی تابلو. با یه متخصص همون بخش، مشکل، توی چند روز، حل شد.

تمرین امروز

امروز، تابلوی بخش‌ها رو، روی یه اپ واقعی امتحان کنید.

  1. یه اپ که هر روز ازش استفاده می‌کنید رو انتخاب کنید؛ مثلا یه پیام‌رسان یا نقشه.
  2. بنویسید فکر می‌کنید کدوم حوزه‌ها پشتشن؛ دست‌کم پنج تا.
  3. برای هر کدوم، یه جمله بنویسید که اون حوزه، توی این اپ، چی کار می‌کنه.
  4. از هفده حوزه، یکی که بیشتر کنجکاوتون می‌کنه رو انتخاب کنید.
  5. مسیر کتابخونه‌ی اون حوزه رو باز کنید و فقط درس اولش رو بخونید.

درس بعدی، فرق علوم کامپیوتر و مهندسی کامپیوتر رو می‌گه.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • هفده حوزه، توی چهار دسته: پایه، سیستم، ساختن، آدم و هوش.
  • پایه: الگوریتم، ریاضی، ساختن نرم‌افزار، زبان‌ها.
  • سیستم: معماری، سیستم‌عامل، شبکه، موازی، سیستم‌ها، امنیت.
  • ساختن: مهندسی نرم‌افزار، داده، سکوهای خاص.
  • آدم و هوش: هوش مصنوعی، تعامل، گرافیک، جامعه و اخلاق.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد