آموزشSQL و کار با داده

درس ۱ از ۵۴، برنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر، حدود ۲۷ دقیقه خواندن

SQL و کار با داده: از کجا شروع کنیم

جواب کوتاه

SQL زبانیه که با اون از دیتابیس می‌پرسیم، بهش داده اضافه می‌کنیم و داده‌ش رو عوض می‌کنیم. تقریبا هر نرم‌افزاری، از اپ بانک تا فروشگاه اینترنتی، پشتش یه دیتابیس داره، و SQL، زبان مشترک بیشتر این دیتابیس‌هاست. توی این مسیر، SQL رو واقعا می‌نویسید و روی کامپیوتر خودتون اجرا می‌کنید، با دو ابزار رایگان و متن‌باز: SQLite برای شروع بی دردسر، و PostgreSQL برای کار جدی. هر درس تمرین داره: کد آماده، جوابی که باید ببینید، و خطای رایج. مسیر دوازده ایستگاه داره، از ساختن اولین جدول تا تحلیل داده و مهندسی داده، و آخرش دیتابیس یه فروشگاه کوچیک رو از صفر می‌سازید.

کشوهای کارت کتابخونه

کتابخونه‌های قدیمی یه کمد چوبی پر از کشوهای کوچیک داشتن. توی هر کشو، کارت‌هایی بود؛ یه کارت برای هر کتاب، با اسم، نویسنده، سال و جای کتاب روی قفسه. کارت‌ها به ترتیب الفبا چیده شده بودن، و کتابدار با پرسیدن یه سوال درست، مثلا «همه‌ی کتاب‌های این نویسنده»، توی چند دقیقه جوابش رو پیدا می‌کرد.

دیتابیس، همون کمد کارته؛ فقط برای میلیون‌ها کارت، و خیلی سریع‌تر. و SQL، زبانیه که با اون از این کمد سوال می‌پرسیم. این مسیر یاد می‌ده هم کمد رو درست بسازید، هم سوال‌های درست بپرسید؛ و هر دو رو، واقعا روی کامپیوتر خودتون انجام بدید.

داده، همه‌جا

هر بار که توی یه اپ وارد می‌شید، یه دیتابیس بررسی می‌کنه شما کی هستید. هر خرید اینترنتی، یه ردیف تازه توی جدول سفارش‌هاست. پیام‌ها، عکس‌ها، نمره‌های مدرسه، نوبت‌های مطب و موجودی بانک، همه جایی توی یه دیتابیس نگه داشته می‌شن.

و پشت بیشتر این دیتابیس‌ها، یه زبان مشترک هست: SQL. کسی که SQL بلد باشه، می‌تونه از این داده‌ها سوال بپرسه: «پرفروش‌ترین محصول این ماه چی بود؟»، «چند نفر سبد خرید رو رها کردن؟». این توانایی، توی تقریبا هر کاری که با داده سروکار داره، به کار میاد.

این مسیر برای کیه

این مسیر برای چند دسته آدم ساخته شده:

  • کسی که می‌خواد تحلیل داده یاد بگیره و از جدول‌های اکسل فراتر بره.
  • برنامه‌نویسی که می‌خواد بدونه دیتابیس برنامه‌ش واقعا چطور کار می‌کنه.
  • مدیر یا کارمندی که دوست داره خودش از داده‌های شرکت سوال بپرسه.
  • کسی که به مهندسی داده و ساختن مسیرهای داده علاقه داره.
  • و دانشجویی که درس پایگاه داده داره و می‌خواد واقعا بفهمه.

پیش‌نیاز خاصی هم نداره. اگه مفاهیم برنامه‌نویسی رو دیده باشید بهتره، ولی لازم نیست.

توی این مسیر چی کار می‌کنید

این مسیر، برخلاف مسیرهای درک، دست‌به‌کاره. هر درس، چند تکه SQL داره که کپی می‌کنید، روی کامپیوتر خودتون اجرا می‌کنید و جوابش رو می‌بینید. بعد کمی تغییرش می‌دید و می‌بینید جواب چطور عوض می‌شه. یادگیری SQL، مثل یادگیری رانندگیه: با خوندن نمی‌شه؛ باید پشت فرمون نشست.

ولی تمرین‌ها توی خود صفحه‌ی درس اجرا نمی‌شن؛ روی کامپیوتر خودتون اجرا می‌شن. این، عمدیه: وقتی همه‌چیز روی کامپیوتر خودتون باشه، همون محیطی رو یاد می‌گیرید که بعدا توی کار واقعی باهاش سروکار دارید؛ و هر چیزی که می‌سازید، مال خودتونه.

دو ابزار رایگان

توی این مسیر، با دو ابزار کار می‌کنیم که هر دو رایگان و متن‌بازن. اولی SQLite: یه دیتابیس کوچیک که کل اون، یه فایله؛ نه سرور می‌خواد، نه تنظیم. طبق سند رسمی خودش، پرکاربردترین دیتابیس دنیاست؛ توی تقریبا هر گوشی و مرورگری هست. برای شروع، بهترین گزینه‌ست.

دومی PostgreSQL: یه دیتابیس کامل و قدرتمند، که خیلی از سایت‌ها و شرکت‌های بزرگ دنیا ازش استفاده می‌کنن. وقتی به ایستگاه‌های پیشرفته‌تر برسیم، مثل تراکنش و کاربر و دسترسی، به PostgreSQL می‌ریم. درس پنجم این ایستگاه، نصب هر دو رو قدم‌به‌قدم نشون می‌ده.

تمرین‌ها چه شکلی‌ان

هر تمرین این مسیر، چهار بخش داره. یکی، کد آماده‌ای که کپی می‌کنید. دو، جوابی که باید ببینید؛ اگه دیدید، درست اجرا کردید. سه، خطای رایجی که ممکنه ببینید و دلیلش. و چهار، یه تغییر کوچیک که خودتون انجام می‌دید، تا مطمئن بشید فهمیدید، نه فقط کپی کردید.

بخش چهارم، مهم‌ترین بخشه. کسی که فقط کپی می‌کنه، بعد از ده درس هنوز نمی‌تونه یه سوال تازه بنویسه. ولی کسی که هر بار یه کلمه رو عوض می‌کنه و نتیجه رو پیش‌بینی می‌کنه، کم‌کم زبان رو یاد می‌گیره؛ مثل یاد گرفتن یه زبان خارجی با ساختن جمله‌های تازه.

یه نگاه به SQL

بیاید فقط یه بار، یه جمله‌ی SQL رو ببینیم: SELECT name FROM books WHERE year > 2000;. اگه کلمه‌ها رو ترجمه کنید، خیلی شبیه یه جمله‌ی معمولیه: «اسم رو انتخاب کن، از جدول کتاب‌ها، جایی که سال بزرگ‌تر از ۲۰۰۰ ـه». یعنی اسم همه‌ی کتاب‌هایی که بعد از ۲۰۰۰ منتشر شدن.

همین شباهت به زبان آدم، عمدی بوده. سازنده‌های SQL می‌خواستن زبانی بسازن که آدم‌های غیربرنامه‌نویس هم بتونن یاد بگیرن. برای همین، SQL یکی از ساده‌ترین زبان‌ها برای شروعه؛ هر چند استادی توش، مثل هر زبان دیگه‌ای، زمان می‌بره.

چرا اکسل کافی نیست

خیلی‌ها کار با داده رو با اکسل شروع می‌کنن، و اکسل ابزار خیلی خوبیه. ولی سه جا کم میاره. اول، اندازه: اکسل برای چند صد هزار ردیف کند می‌شه و برای چند میلیون، اصلا باز نمی‌شه. دوم، چند نفر با هم: وقتی چند نفر هم‌زمان یه فایل رو تغییر می‌دن، نسخه‌ها قاطی می‌شن. سوم، قانون: اکسل جلوی یه تاریخ اشتباه یا یه عدد توی ستون اسم رو نمی‌گیره.

دیتابیس برای همین سه مشکل ساخته شده: میلیاردها ردیف رو نگه می‌داره، هزاران نفر هم‌زمان ازش استفاده می‌کنن، و قانون‌هاش جلوی داده‌ی خراب رو می‌گیرن. این یعنی اکسل رو کنار نمی‌ذاریم؛ برای کارهای کوچیک و سریع، هنوز عالیه. ولی برای داده‌ی جدی، دیتابیس جاشه.

چهار کار اصلی با داده

تقریبا هر کاری که با دیتابیس می‌کنید، یکی از چهار کاره: ساختن یه ردیف تازه، خوندن ردیف‌ها، تغییر یه ردیف، و پاک کردن. برنامه‌نویس‌ها به این چهار تا، با حرف اول اسم انگلیسی‌شون، CRUD می‌گن: Create، Read، Update، Delete. توی SQL، هر کدوم یه دستور داره.

وقتی هر اپی رو نگاه کنید، می‌بینید از همین چهار کار ساخته شده. ثبت‌نام، یه ساختنه؛ دیدن پروفایل، یه خوندن؛ عوض کردن نشونی، یه تغییر؛ و حذف حساب، یه پاک کردن. ایستگاه دوم این مسیر، این چهار کار رو با جمله‌های واقعی SQL نشون می‌ده.

جدول‌هایی که به هم اشاره می‌کنن

قدرت اصلی دیتابیس‌های SQL، رابطه‌ست. به جای اینکه توی هر سفارش، اسم، تلفن و نشونی مشتری رو دوباره بنویسیم، فقط شماره‌ی مشتری رو می‌نویسیم، و اطلاعات مشتری یه جای دیگه، توی جدول مشتری‌ها، یه بار نگه داشته می‌شه. اگه مشتری نشونیش رو عوض کنه، فقط یه جا عوض می‌شه.

برای همین به این دیتابیس‌ها، رابطه‌ای (Relational) می‌گن. و وقتی می‌خوایم دوباره سفارش و مشتری رو کنار هم ببینیم، با یه دستور به اسم JOIN، اون‌ها رو به هم وصل می‌کنیم. این ایده، که اول کمی عجیب به نظر میاد، جلوی بیشتر خطاهای تکراری شدن داده رو می‌گیره.

پیام خطا، دوست شماست

توی این مسیر، زیاد پیام خطا می‌بینید؛ و این خوبه. پیام‌های خطای دیتابیس معمولا دقیق می‌گن مشکل کجاست: «ستون فلان وجود نداره»، «نزدیک کلمه‌ی فلان، خطای نوشتاری»، «این مقدار با نوع ستون جور نیست». بیشتر وقت‌ها، یه غلط تایپی کوچیک یا یه ویرگول جاافتاده‌ست.

یه عادت خوب: هر وقت خطا دیدید، پیش از هر کاری، پیام رو کامل و آروم بخونید. بیشتر تازه‌کارها پیام رو نخونده، کد رو از اول می‌نویسن؛ و همون خطا رو دوباره می‌سازن. برای همین، توی هر تمرین این مسیر، رایج‌ترین خطای اون تمرین و معنیش رو هم آوردیم.

یه زبان، چند لهجه

SQL یه استاندارد رسمی داره، ولی هر دیتابیس کمی لهجه‌ی خودش رو داره؛ مثل فارسی تهرونی و فارسی شیرازی. دستورهای اصلی، مثل انتخاب، شرط، مرتب‌سازی و گروه‌بندی، تقریبا همه‌جا یکسانن. ولی بعضی چیزها، مثل کار با تاریخ یا گرفتن چند ردیف اول، توی دیتابیس‌های مختلف کمی متفاوت نوشته می‌شن.

توی این مسیر، هر جا لهجه‌ی SQLite و PostgreSQL فرق داره، هر دو رو می‌گیم. خبر خوب اینه که وقتی یه لهجه رو یاد گرفتید، لهجه‌های دیگه رو با یه جستجوی کوتاه توی سند رسمی همون دیتابیس، سریع پیدا می‌کنید. مهارت اصلی، فکر کردن به شکل SQL ـه، نه حفظ لهجه‌ها.

داده، امانت مردمه

پیش از اینکه حتی اولین جدول رو بسازیم، یه نکته‌ی مهم: بیشتر داده‌های واقعی دنیا، درباره‌ی آدم‌هان؛ اسم، تلفن، نشونی، خریدها. کسی که با این داده‌ها کار می‌کنه، یه امانت دستشه. یه سوال SQL اشتباه، می‌تونه اطلاعات هزاران نفر رو در دسترس کسی بذاره که نباید.

برای همین، این مسیر یه ایستگاه کامل درباره‌ی امنیت داده داره: اینکه چطور جلوی رایج‌ترین حمله به دیتابیس‌ها رو بگیرید، به هر کس فقط همون دسترسی لازم رو بدید، و داده‌ی شخصی رو کمتر جمع کنید و امن‌تر نگه دارید. این‌ها، به اندازه‌ی خود SQL، بخشی از کار با داده‌ان.

همه‌چیز، جدوله

توی دیتابیس‌هایی که با SQL کار می‌کنن، داده توی جدول نگه داشته می‌شه؛ خیلی شبیه یه برگه‌ی اکسل. هر جدول یه نوع چیز رو نگه می‌داره، مثل کتاب‌ها یا مشتری‌ها. هر ستون، یه ویژگیه، مثل اسم یا سال؛ و هر ردیف، یه نمونه، مثل یه کتاب خاص.

فرق اصلیش با اکسل، قانون‌هاست. توی اکسل می‌شه توی ستون «سال» یه متن نوشت؛ توی دیتابیس نه. هر ستون یه نوع مشخص داره، و دیتابیس جلوی داده‌ی اشتباه رو می‌گیره. این قانون‌ها اول سخت‌گیرانه به نظر میان، ولی همون چیزی‌ان که داده رو سالم نگه می‌دارن.

پرسیدن، قلب SQL

بیشترین کاری که با SQL می‌کنید، پرسیدنه. «سفارش‌های امروز»، «مشتری‌هایی که بیشتر از سه بار خرید کردن»، «ده محصول گرون‌تر». هر کدوم یه سوال SQL ـه، و جوابش، یه جدول کوچیک‌تره که فقط ردیف‌ها و ستون‌های لازم رو داره.

یه چیز جالب درباره‌ی SQL اینه که شما می‌گید «چی» می‌خواید، نه «چطور» پیداش کنید. لازم نیست بگید از کدوم ردیف شروع کنه یا چطور بگرده؛ خود دیتابیس بهترین راه رو انتخاب می‌کنه. به این، زبان اعلانی (Declarative) می‌گن؛ برعکس بیشتر زبان‌های برنامه‌نویسی، که باید قدم‌به‌قدم بگید چی کار کنن.

از هزار ردیف، یه جواب

قدرت واقعی SQL، توی خلاصه کردنه. یه فروشگاه ممکنه یه میلیون سفارش داشته باشه؛ ولی مدیر فقط می‌خواد بدونه «فروش هر ماه چقدر بوده؟». با یه جمله‌ی SQL، اون یه میلیون ردیف، به دوازده ردیف، یکی برای هر ماه، تبدیل می‌شه.

این کار با اکسل هم ممکنه، ولی وقتی داده خیلی بزرگ بشه، اکسل کند می‌شه یا اصلا باز نمی‌شه. دیتابیس برای همین کار ساخته شده و میلیون‌ها ردیف رو توی چند ثانیه خلاصه می‌کنه. ایستگاه چهارم این مسیر، «جمع‌بندی داده»، کامل درباره‌ی همینه.

آخرش چی می‌سازید

آخر این مسیر، دیتابیس یه فروشگاه کوچیک رو از صفر می‌سازید: جدول محصول‌ها، مشتری‌ها، سفارش‌ها و اقلام هر سفارش؛ با رابطه‌های درست میونشون. بعد پرش می‌کنید با داده‌ی نمونه، و سوال‌های واقعی کسب‌وکار ازش می‌پرسید: فروش هر ماه، مشتری‌های وفادار، محصول‌هایی که با هم خریده می‌شن.

این پروژه، همه‌ی ایستگاه‌ها رو کنار هم می‌ذاره: طراحی، ساختن، پر کردن، پرسیدن، سریع کردن با ایندکس و امن نگه داشتن. و چون روی کامپیوتر خودتون ساخته می‌شه، می‌تونید نگهش دارید و هر وقت خواستید، چیزهای تازه رو روش امتحان کنید.

نقشه‌ی راه

این مسیر دوازده ایستگاه داره:

  1. شروع: دیتابیس و SQL چیه، و نصب ابزار.
  2. جدول و داده: ساختن جدول و گذاشتن داده.
  3. پرسیدن از داده: SELECT و WHERE.
  4. جمع‌بندی داده: شمردن، جمع و گروه‌بندی.
  5. چند جدول با هم: JOIN.
  6. طراحی دیتابیس: مدل داده و نرمال‌سازی.
  7. سرعت و درستی: ایندکس و تراکنش.
  8. امنیت داده.
  9. SQL از برنامه: پایتون و تایپ‌اسکریپت.
  10. تحلیل داده.
  11. مهندسی داده.
  12. پایان راه: پروژه‌ی فروشگاه.

درس‌ها رو چطور بخونیم

پیشنهاد ما اینه که درس‌ها رو به ترتیب بخونید، روزی یکی، و هر روز، تمرین‌های همون درس رو کامل انجام بدید. SQL زبانیه که با تکرار جا میفته؛ کسی که هر روز ده دقیقه بنویسه، از کسی که یه روز در هفته سه ساعت بنویسه، زودتر یاد می‌گیره.

یه دفترچه هم کنارتون باشه، یا یه فایل متنی، و هر سوال SQL که نوشتید و کار کرد رو اونجا نگه دارید. بعد از چند هفته، یه مجموعه‌ی شخصی از سوال‌های آماده دارید که هر وقت لازم شد، ازشون استفاده می‌کنید. خیلی از متخصص‌های داده، سال‌هاست همین کار رو می‌کنن.

تمرین امن: همیشه روی کپی

یه قاعده‌ی طلایی از همین اول: هیچ‌وقت روی داده‌ی واقعی و مهم تمرین نکنید. دو دستور توی SQL هستن، یکی برای تغییر و یکی برای پاک کردن، که اگه شرطشون رو فراموش کنید، کل جدول رو عوض یا پاک می‌کنن؛ بی هیچ پرسشی و بی دکمه‌ی برگشت.

برای همین، توی این مسیر همیشه روی دیتابیس‌های تمرینی کار می‌کنیم که خودمون ساختیم. اگه یه روز خواستید روی داده‌ی واقعی کار کنید، اول یه کپی بگیرید و روی کپی امتحان کنید. این عادت ساده، جلوی خیلی از فاجعه‌های واقعی رو گرفته.

یه ایده‌ی پنجاه‌ساله و هنوز زنده

ایده‌ی دیتابیس رابطه‌ای، یعنی نگه داشتن داده توی جدول‌هایی که با هم رابطه دارن، رو یه پژوهشگر انگلیسی به اسم ادگار کاد، سال ۱۹۷۰ مطرح کرد. چند سال بعد، زبان SQL برای کار با این جدول‌ها ساخته شد، و از دهه‌ی ۱۹۸۰، به استاندارد رسمی بین‌المللی تبدیل شد.

توی دنیای نرم‌افزار که ابزارها هر چند سال عوض می‌شن، SQL یه استثنای عجیبه: بیشتر از چهل سال همون زبان مونده، و هنوز یکی از پرکاربردترین زبان‌های دنیاست. این یعنی هر چیزی که امروز یاد می‌گیرید، احتمالا سال‌ها به کارتون میاد.

یه دیتابیس توی جیب شما

شاید جالب باشه بدونید همین الان، روی گوشی شما، ده‌ها دیتابیس کوچیک کار می‌کنن. پیام‌رسان‌ها، دفترچه‌ی تلفن، تاریخچه‌ی مرورگر و خیلی از اپ‌های دیگه، داده‌هاشون رو توی فایل‌های SQLite نگه می‌دارن. یعنی همون ابزاری که توی این مسیر باهاش تمرین می‌کنید.

این نشون می‌ده SQL فقط مال سرورهای بزرگ شرکت‌ها نیست. از یه اپ کوچیک گوشی تا مرکزهای داده‌ی عظیم، همین زبان و همین ایده‌ها کار می‌کنن؛ فقط اندازه‌شون فرق داره.

SQL توی چه کارهایی به کار میاد

SQL توی کارهای زیادی لازمه:

  • تحلیلگر داده: سوال پرسیدن از داده و ساختن گزارش.
  • برنامه‌نویس بک‌اند: نوشتن بخشی از برنامه که داده رو ذخیره و می‌خونه.
  • مهندس داده: ساختن مسیرهایی که داده رو جابه‌جا و آماده می‌کنن.
  • مدیر محصول و بازاریاب: پرسیدن مستقیم از داده، بی منتظر موندن برای گزارش.
  • پژوهشگر: کار با داده‌های بزرگ آزمایش‌ها و پرسشنامه‌ها.

حتی اگه هیچ‌کدوم شغل شما نیست، توانایی پرسیدن مستقیم از داده، معمولا تصمیم‌ها رو سریع‌تر و دقیق‌تر می‌کنه.

هوش مصنوعی هم SQL می‌نویسه

امروز ابزارهای هوش مصنوعی می‌تونن از یه سوال فارسی، یه جمله‌ی SQL بسازن. این کمک بزرگیه؛ ولی یه خطر پنهون هم داره. یه سوال SQL که ظاهرا درسته، ممکنه جواب غلط بده؛ مثلا یه شرط رو جا بندازه یا دو جدول رو اشتباه به هم وصل کنه، و عدد بزرگ‌تر یا کوچیک‌تر از واقعی بده.

کسی که SQL بلد باشه، می‌تونه جمله‌ای رو که هوش مصنوعی ساخته بخونه و بسنجه. کسی که بلد نباشه، باید به عددی اعتماد کنه که نمی‌دونه از کجا اومده. برای همین، با اومدن هوش مصنوعی، فهمیدن SQL کم‌ارزش‌تر نشده؛ بیشتر به یه مهارت سنجیدن تبدیل شده.

چند اشتباه رایج تازه‌کارها

اشتباه اول: فراموش کردن شرط توی دستورهای تغییر و پاک کردن، که بالاتر گفتیم. اشتباه دوم: یکی دونستن «خالی» و «صفر». توی دیتابیس، یه مقدار خالی با صفر و با متن خالی فرق داره، و اگه حواستون نباشه، شمارش‌ها و میانگین‌ها اشتباه درمیاد.

اشتباه سوم: نگه داشتن همه‌چیز توی یه جدول بزرگ، مثل یه برگه‌ی اکسل. این کار اول ساده به نظر میاد، ولی خیلی زود پر از تکرار و تناقض می‌شه. ایستگاه ششم، «طراحی دیتابیس»، نشون می‌ده چطور داده رو درست بین جدول‌ها تقسیم کنیم.

چقدر وقت می‌بره

پایه‌های SQL، یعنی ساختن جدول، پرسیدن، شرط و مرتب‌سازی، معمولا توی چند هفته‌ی تمرین منظم جا میفتن. جمع‌بندی و JOIN، چند هفته‌ی دیگه. و طراحی خوب دیتابیس و سرعت بخشیدن، با تجربه‌ی واقعی، کم‌کم بهتر می‌شه.

ما قول زمان مشخصی نمی‌دیم؛ چون به وقتی که می‌ذارید و پیش‌زمینه‌تون بستگی داره. ولی یه چیز رو می‌شه گفت: تمرین هر روزه‌ی کوتاه، از هر روش دیگه‌ای بهتر جواب می‌ده؛ همون چیزی که مسیر یاد بگیریم چطور یاد بگیریم هم نشون می‌ده.

یه طرز فکر تازه

SQL بیشتر از یه زبان، یه طرز فکر یاد می‌ده: دیدن دنیا به شکل جدول‌ها و رابطه‌ها. وقتی چند هفته SQL بنویسید، کم‌کم هر چیزی رو این‌طوری می‌بینید: مدرسه یعنی جدول دانش‌آموزها، کلاس‌ها و نمره‌ها، و رابطه‌ی میونشون.

این طرز فکر، حتی بیرون از دیتابیس هم به کار میاد: برای مرتب کردن یه برگه‌ی اکسل، برای طراحی یه فرم، یا برای فهمیدن اینکه چرا یه گزارش عددهای عجیب می‌ده. خیلی‌ها می‌گن یاد گرفتن SQL، شیوه‌ی فکر کردنشون درباره‌ی اطلاعات رو عوض کرد.

بعد از این مسیر

بعد از این مسیر، چند راه دارید. اگه می‌خواید با داده تحلیل‌های پیچیده‌تر انجام بدید، پایتون و کتابخونه‌های داده‌ش. اگه برنامه می‌نویسید، وصل کردن SQL به برنامه‌تون، که ایستگاه نهم شروعش رو نشون می‌ده.

و اگه به هوش مصنوعی علاقه دارید، مسیر ساختن اپ با مدل زبانی؛ چون خیلی از دستیارهای هوشمند امروز، جوابشون رو از دیتابیس‌ها می‌گیرن. هر کدوم رو که انتخاب کنید، SQL پایه‌ی محکمی زیر پاتون می‌ذاره.

یه جمع‌بندی کوتاه

SQL زبان پرسیدن از دیتابیس‌هاییه که داده رو توی جدول نگه می‌دارن. توی این مسیر، با دو ابزار رایگان SQLite و PostgreSQL، SQL رو واقعا روی کامپیوتر خودتون می‌نویسید و اجرا می‌کنید، از ساختن جدول تا تحلیل و مهندسی داده.

چند باور رایج

  • «SQL فقط مال برنامه‌نویس‌هاست.» برای تحلیلگر و مدیر هم به کار میاد.
  • «اکسل همون کار رو می‌کنه.» برای داده‌ی بزرگ و چندجدولی، نه.
  • «SQL قدیمیه و کنار گذاشته می‌شه.» بیشتر از چهل ساله، و هنوز همه‌جاست.
  • «هوش مصنوعی دیگه SQL رو لازم نمی‌کنه.» برای سنجیدن کار هوش مصنوعی، لازمه.
  • «دیتابیس فقط روی سرورهای بزرگه.» توی گوشی شما هم ده‌ها تا هست.

یه مثال

سمانه مسئول فروش یه فروشگاه اینترنتی بود و هر ماه برای گزارش فروش، از تیم فنی یه فایل اکسل می‌خواست؛ و هر بار چند روز منتظر می‌موند. یه روز تصمیم گرفت خودش SQL یاد بگیره. هر روز بیست دقیقه، روی یه دیتابیس تمرینی که خودش ساخته بود.

بعد از یه ماه، تیم فنی بهش یه دسترسی فقط‌خوندنی به یه کپی از دیتابیس داد. حالا هر سوالی داره، خودش توی چند دقیقه جوابش رو پیدا می‌کنه. و یه بار، با یه سوال ساده، فهمید یه محصول که همه فکر می‌کردن پرفروشه، بیشتر از همه مرجوعی داره.

تمرین امروز

امروز، پیش از نصب هر چیزی، یه جدول روی کاغذ بکشید.

  1. یه چیز از زندگیتون انتخاب کنید که فهرست داره؛ مثلا کتاب‌ها، فیلم‌ها یا خریدها.
  2. یه جدول بکشید و ستون‌هاش رو بنویسید؛ مثلا اسم، سال، امتیاز.
  3. پنج ردیف توش پر کنید.
  4. سه سوال بنویسید که دوست دارید ازش بپرسید؛ مثلا «فیلم‌های بعد از ۲۰۱۵».
  5. برای هر ستون بنویسید چه نوع داده‌ای داره: عدد، متن یا تاریخ.

درس بعدی، دقیق می‌گه دیتابیس چیه: دیتابیس چیست به زبان ساده.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • SQL زبان پرسیدن از دیتابیسه.
  • تمرین‌ها روی کامپیوتر خودتون، با SQLite و PostgreSQL رایگان.
  • هر درس: کد آماده، خروجی مورد انتظار و خطای رایج.
  • دوازده ایستگاه، از جدول تا مهندسی داده.
  • آخر مسیر: دیتابیس یه فروشگاه از صفر.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد