آموزشمهارت تصمیم‌گیری

درس ۲ از ۶۱، توسعه فردی، حدود ۲۹ دقیقه خواندن

تصمیم گیری چیست و چرا مهم است

جواب کوتاه

تصمیم گیری (Decision Making) یعنی انتخاب آگاهانه‌ی یه راه از بین چند راه ممکن، برای رسیدن به یه هدف. هر تصمیم پنج تیکه داره: کسی که تصمیم می‌گیره، هدفی که داره، گزینه‌هایی که هست، انتخابی که می‌کنه، و پیامدهایی که بعدش میاد. تصمیم گیری با انتخاب ساده فرق داره، چون آگاهانه و با دلیله؛ و با حل مسئله هم فرق داره، چون حل مسئله گزینه‌ها رو پیدا می‌کنه و تصمیم گیری از بینشون انتخاب می‌کنه. تصمیم گیری مهمه، چون زندگی ما، تا حد زیادی، جمع تصمیم‌هامونه؛ از تصمیم‌های کوچیکی که عادت می‌شن، تا چند تصمیم بزرگ که مسیر رو عوض می‌کنن. ذهن ما با دو سرعت تصمیم می‌گیره: سریع و از روی حس، یا آهسته و با فکر؛ و تصمیم گیری خوب یعنی دونستن اینکه کدوم برای کدوم تصمیم مناسبه.

یه راهرو

یه راهرو رو تصور کنید با چند در. پشت هر در، یه مسیر دیگه‌ست. نمی‌دونید دقیقا پشت هر در چی هست؛ ولی یه چیزهایی می‌دونید: یکی بوی غذا میاد، یکی صدای آدم‌ها، یکی ساکته. و باید یکی رو انتخاب کنید. تصمیم گیری، همین ایستادن جلوی درهاست، و انتخاب یکیشون با دلیل.

توی درس اول دیدیم این مسیر درباره‌ی چیه و تصمیم گیری یه مهارته، نه شانس. این درس، دقیق‌تر می‌پرسه: تصمیم گیری دقیقا یعنی چی؟ از چه تیکه‌هایی ساخته شده؟ با چیزهای نزدیکش، مثل انتخاب و حل مسئله، چه فرقی داره؟ و چرا این‌قدر مهمه؟

تعریف

تصمیم گیری (Decision Making)، یعنی انتخاب آگاهانه‌ی یه راه از بین چند راه ممکن، برای رسیدن به یه هدف. سه کلمه‌ی این تعریف مهمن. «آگاهانه»: یعنی می‌دونیم داریم انتخاب می‌کنیم. «چند راه»: یعنی اگه فقط یه راه باشه، تصمیمی در کار نیست. و «هدف»: یعنی انتخاب برای رسیدن به یه چیزه، نه بی‌دلیل.

توی زبون روزمره، «تصمیم گرفتن» گاهی به معنی «تصمیم قطعی گرفتن» هم هست: «تصمیمم رو گرفتم». این معنی هم به همین تعریف نزدیکه؛ یعنی از دودلی رد شدیم و یه راه رو انتخاب کردیم. ریشه‌ی کلمه‌ی انگلیسی Decision هم، به یه کلمه‌ی لاتین به معنی «بریدن» برمی‌گرده؛ انگار با هر تصمیم، بقیه‌ی راه‌ها رو از خودمون جدا می‌کنیم.

پنج تیکه

هر تصمیمی، کوچیک یا بزرگ، از پنج تیکه ساخته شده؛ چه بدونیم، چه ندونیم:

  1. تصمیم‌گیرنده: کسی یا کسایی که انتخاب می‌کنن.
  2. هدف: چیزی که می‌خوایم بهش برسیم.
  3. گزینه‌ها: راه‌هایی که جلومونه.
  4. انتخاب: راهی که برمی‌داریم.
  5. پیامدها: چیزی که بعد از انتخاب اتفاق میفته.

دونستن این پنج تیکه، یه کاربرد ساده داره: وقتی یه تصمیم سخته، معمولا یکی از این تیکه‌ها مبهمه. شاید هدف روشن نیست؛ شاید گزینه‌ها کمن؛ یا شاید پیامدها رو نمی‌دونیم. پیدا کردن تیکه‌ی مبهم، نصف راهه.

تصمیم و انتخاب

تصمیم و انتخاب، خیلی به هم نزدیکن و گاهی به جای هم به کار می‌رن. ولی یه فرق ظریف دارن. انتخاب، خود لحظه‌ی برداشتن یه گزینه‌ست؛ مثل برداشتن یه سیب از بین چند میوه. تصمیم، کل فرایندیه که به اون انتخاب می‌رسه: فکر کردن، سنجیدن، و دلیل داشتن.

یعنی هر تصمیمی، یه انتخاب داره؛ ولی هر انتخابی، تصمیم نیست. وقتی بی فکر یه چیز رو برمی‌داریم، انتخاب کردیم ولی تصمیم نگرفتیم. این فرق، شاید کوچیک به نظر بیاد؛ ولی برای تصمیم‌های مهم، خیلی مهمه: اون‌جا، انتخاب بدون فرایند تصمیم، معمولا گرون تموم می‌شه.

تصمیم و قضاوت

یه کلمه‌ی نزدیک دیگه، قضاوته. قضاوت (Judgment)، یعنی سنجیدن یه چیز: این کار چقدر ریسک داره؟ این آدم چقدر قابل اعتماده؟ این قیمت منصفانه‌ست؟ قضاوت، یه تیکه از تصمیمه، ولی خود تصمیم نیست.

معمولا اول قضاوت می‌کنیم، بعد تصمیم می‌گیریم. مثلا اول قضاوت می‌کنیم که یه ماشین دست دوم چقدر می‌ارزه، بعد تصمیم می‌گیریم بخریمش یا نه. خیلی از تله‌های ذهن، که توی ایستگاه سوم می‌بینیم، در اصل خطاهای قضاوتن؛ یعنی اندازه‌ی ریسک یا ارزش یه چیز رو اشتباه می‌سنجیم، و تصمیممون روی یه قضاوت اشتباه ساخته می‌شه.

تصمیم و حل مسئله

حل مسئله (Problem Solving) و تصمیم گیری، خیلی وقت‌ها با هم میان؛ توی کتاب‌های درسی هم معمولا کنار هم آموزش داده می‌شن. ولی دو کار متفاوتن. حل مسئله، یعنی فهمیدن مشکل و پیدا کردن راه‌های ممکن. تصمیم گیری، یعنی انتخاب از بین اون راه‌ها.

مثلا ماشین خراب شده. حل مسئله: مشکل چیه؟ چه راه‌هایی هست؟ تعمیر، فروش، یا یه ماشین دیگه. تصمیم گیری: از بین این سه، کدوم؟ اگه حل مسئله خوب انجام نشه، گزینه‌ها کم می‌شن؛ و تصمیم، هر چقدر هم دقیق، بین گزینه‌های محدود گرفته می‌شه. برای همین، یکی از شش جزء تصمیم خوب، ساختن گزینه‌های بیشتره.

چرا مهمه

چرا تصمیم گیری این‌قدر مهمه؟ چون زندگی ما، تا حد زیادی، نتیجه‌ی تصمیم‌هامونه. البته شانس، شرایط و آدم‌های دیگه هم سهم دارن؛ ولی توی بخشی که دست خودمونه، تصمیم‌ها مسیر رو می‌سازن. رشته‌ای که خوندیم، کاری که قبول کردیم، آدم‌هایی که کنارشون موندیم، و عادت‌هایی که هر روز تکرار کردیم.

یه دلیل دیگه هم هست: تصمیم‌ها روی هم سوار می‌شن. یه تصمیم خوب امروز، گزینه‌های بهتری برای فردا می‌سازه؛ و یه تصمیم بد، گزینه‌ها رو کم می‌کنه. کسی که امروز یه مهارت یاد می‌گیره، فردا انتخاب‌های شغلی بیشتری داره. برای همین، بهتر کردن تصمیم‌ها، حتی یه کم، با گذشت سال‌ها، اثر بزرگی داره.

یه عدد معروف

احتمالا شنیدید که «هر آدم بزرگسال، روزی سی‌وپنج هزار تصمیم می‌گیره». این عدد، توی خیلی از مقاله‌ها و ویدیوها تکرار شده. ولی وقتی پژوهشگرها دنبال منبعش گشتن، هیچ پژوهش علمی‌ای پیدا نکردن که این عدد رو اندازه گرفته باشه.

حقیقت اینه که تعداد تصمیم‌های روزانه، به اینکه «تصمیم» رو چطور تعریف کنیم بستگی داره؛ و هیچ‌کس دقیق نشمرده. چیزی که مطمئنیم، اینه که تعدادش زیاده، و بیشترش خودکار و بی‌صداست. این عدد، یه درس کوچیک هم داره: هر عدد دقیقی که درباره‌ی ذهن آدم می‌شنوید، ارزش داره بپرسید «از کجا اومده؟»؛ همون چیزی که توی ایستگاه آخر این مسیر، با اسم تفکر نقادانه، می‌بینیم.

فکر سریع و آهسته

پژوهشگرهای تصمیم گیری، یه تصویر ساده از ذهن پیشنهاد کردن: ذهن ما دو جور فکر می‌کنه. یکی سریع، خودکار و بی‌زحمته؛ مثل وقتی یه چهره‌ی آشنا رو می‌شناسیم یا جواب دو به‌علاوه‌ی دو رو می‌دیم. دیگری آهسته، با زحمت و آگاهانه‌ست؛ مثل وقتی یه حساب پیچیده می‌کنیم یا دو پیشنهاد کار رو با هم مقایسه می‌کنیم.

بیشتر تصمیم‌های روزمره، با فکر سریع گرفته می‌شن؛ و این خوبه، چون فکر آهسته خسته‌کننده‌ست و نمی‌شه همه‌ی کارها رو باهاش انجام داد. مشکل، وقتیه که یه تصمیم مهم، که فکر آهسته لازم داره، با فکر سریع گرفته بشه؛ مثلا وقتی زیر فشار یه فروشنده، یه قرارداد بزرگ رو امضا می‌کنیم. بخش بزرگی از مهارت تصمیم گیری، دونستن اینه که کی سرعت رو کم کنیم.

تصمیم‌هایی که عادت شدن

خیلی از کارهای روزانه‌ی ما، یه روزی تصمیم بودن و حالا عادت شدن. صبح‌ها چی بخوریم، از کدوم راه بریم، کی گوشی رو برداریم. این‌ها دیگه تصمیم آگاهانه نیستن؛ ذهن، برای صرفه‌جویی در انرژی، اون‌ها رو خودکار کرده.

این خودکار شدن، دو رو داره. روی خوبش اینه که انرژی ذهن رو برای تصمیم‌های مهم نگه می‌داره. روی دیگه‌ش اینه که عادت‌های بد هم، بی اینکه هر روز تصمیمشون رو بگیریم، تکرار می‌شن. برای همین، گاهی بهترین تصمیم، تصمیمیه که درباره‌ی یه عادت گرفته می‌شه: یه بار، آگاهانه، تصمیم بگیریم که یه کار تکراری رو عوض کنیم. مسیر «تغییر کردن» این بخش رو کامل یاد می‌ده.

کوچیک و بزرگ

تصمیم‌ها اندازه‌های مختلفی دارن. تصمیم‌های کوچیک، مثل انتخاب یه غذا، اثر کمی دارن و زود فراموش می‌شن. تصمیم‌های متوسط، مثل یه خرید یا یه سفر، چند ماه اثر دارن. و تصمیم‌های بزرگ، مثل رشته، کار یا خونه، سال‌ها اثر دارن.

یه اشتباه رایج، اینه که برای همه‌شون یه اندازه وقت بذاریم. بعضی‌ها برای تصمیم‌های کوچیک ساعت‌ها فکر می‌کنن و از خستگی، تصمیم‌های بزرگ رو سریع می‌گیرن. یه قاعده‌ی ساده: هر چی اثر یه تصمیم بیشتر و طولانی‌تره، وقت بیشتری براش بذارید؛ و برای تصمیم‌های کوچیک، به «یه انتخاب خوب» راضی باشید، نه «بهترین انتخاب».

دو جور در

یه تقسیم‌بندی خیلی کاربردی، برگشت‌پذیر بودنه. بعضی تصمیم‌ها مثل دری‌ان که دو طرف باز می‌شه: اگه رفتید و پشیمون شدید، می‌تونید برگردید. یه کلاس که ثبت‌نام کردید و خوشتون نیومد، یه رنگ که برای اتاق انتخاب کردید، یا یه روش تازه برای کار.

بعضی تصمیم‌ها مثل دری‌ان که فقط یه طرف باز می‌شه: برگشتن، خیلی سخت یا ناممکنه. فروش یه خونه‌ی ارثی، یه جراحی، یا یه حرف تند که گفته شد. پیشنهاد این مسیر ساده‌ست: تصمیم‌های برگشت‌پذیر رو سریع‌تر بگیرید و با نتیجه درستشون کنید؛ و برای تصمیم‌های یه‌طرفه، سرعت رو کم کنید، بنویسید، و بپرسید.

تکراری و تازه

توی کتاب‌های مدیریت، تصمیم‌ها رو به دو دسته تقسیم می‌کنن: تصمیم‌های تکراری و تصمیم‌های تازه. تصمیم تکراری، بارها پیش اومده و یه روش ثابت براش هست؛ مثل سفارش دوباره‌ی یه کالا وقتی تموم می‌شه. تصمیم تازه، یه بار پیش میاد و روش آماده‌ای نداره؛ مثل باز کردن یه شعبه‌ی جدید.

این تقسیم‌بندی، توی زندگی شخصی هم کاربرد داره. برای تصمیم‌های تکراری، یه قاعده‌ی ثابت بسازید تا هر بار لازم نباشه از نو فکر کنید؛ مثلا «هر خرید بالای فلان مبلغ، یه شب صبر». برای تصمیم‌های تازه، وقت و ابزارهای این مسیر رو بذارید.

تنها و با هم

یه تقسیم‌بندی دیگه، تصمیم فردی و گروهیه. تصمیم فردی رو یه نفر می‌گیره، و بیشتر خودش پیامدش رو می‌بینه. تصمیم گروهی رو چند نفر با هم می‌گیرن؛ مثل یه خونواده، یه تیم یا یه شورا.

تصمیم گروهی، معمولا کندتره، ولی گزینه‌ها و اطلاعات بیشتری می‌بینه، و چون همه توش سهم داشتن، اجراش راحت‌تره. خطرش هم اینه که اگه همه بخوان هماهنگ باشن، مخالفت‌ها گفته نمی‌شن. خیلی از تصمیم‌ها هم یه جایی وسط این دوان: یه نفر تصمیم می‌گیره، ولی پیش از اون، نظر بقیه رو می‌پرسه. ایستگاه نهم، تصمیم با بقیه رو کامل می‌بینه.

یه نگاه محدود

یه مدل قدیمی تصمیم گیری، که بهش مدل عقلانی (Rational Model) می‌گن، فرض می‌کرد آدم‌ها همه‌ی گزینه‌ها رو می‌بینن، همه‌ی پیامدها رو می‌دونن و بهترین رو انتخاب می‌کنن. ولی یه پژوهشگر معروف به اسم سایمون نشون داد که این، توی واقعیت تقریبا ممکن نیست.

ما وقت، اطلاعات و توان ذهنی محدودی داریم؛ مثل کسی که با یه چراغ‌قوه توی یه انبار تاریک می‌گرده و فقط یه تیکه رو می‌بینه. سایمون به این، عقلانیت محدود (Bounded Rationality) گفت. این، عیب ما نیست؛ واقعیت ماست. و یعنی تصمیم خوب، تصمیم کامل نیست؛ تصمیمیه که با همین نگاه محدود، عاقلانه گرفته بشه.

به اندازه‌ی کافی خوب

سایمون یه ایده‌ی دیگه هم داد: به جای دنبال بهترین گزینه گشتن، گاهی کافیه اولین گزینه‌ای رو انتخاب کنیم که به اندازه‌ی کافی خوبه. اسم این روش رو گذاشت «رضایت‌بخش» (Satisficing).

پژوهش‌های بعدی جالب بودن: کسایی که همیشه دنبال بهترین گزینه‌ان، که پژوهشگرها بهشون «بیشینه‌خواه» می‌گن، گاهی گزینه‌های بهتری پیدا می‌کنن، ولی معمولا از انتخابشون کمتر راضی‌ان و بیشتر پشیمون می‌شن. کسایی که به «به اندازه‌ی کافی خوب» راضی‌ان، معمولا آروم‌ترن. برای تصمیم‌های کوچیک، این روش خیلی کمک می‌کنه. ایستگاه پنجم، این رو کامل‌تر می‌بینه.

سه جور شرایط

یه تقسیم‌بندی معروف کتاب‌های مدیریت، شرایط هر تصمیم رو سه جور می‌دونه؛ از روشن‌ترین تا مبهم‌ترین:

  • قطعی: نتیجه‌ی هر گزینه رو دقیق می‌دونیم؛ مثل انتخاب بین دو حساب بانکی با سود مشخص.
  • ریسک: نتیجه‌ها رو نمی‌دونیم، ولی احتمالشون رو تقریبا می‌دونیم؛ مثل وقتی می‌دونیم یه کار تازه احتمالا چقدر موفق می‌شه.
  • ندونستن: نه نتیجه‌ها رو می‌دونیم، نه احتمالشون رو؛ مثل شروع یه کار کاملا تازه.

بیشتر تصمیم‌های مهم زندگی، توی شرایط ریسک یا ندونستن گرفته می‌شن، نه قطعیت. برای همین، تصمیم خوب، تصمیمیه که با ندونستن کنار بیاد، نه منتظر قطعیت بمونه. ایستگاه ششم، کامل درباره‌ی همینه.

تصمیم‌هایی که برامون گرفته شدن

یه نکته‌ی جالب: خیلی از تصمیم‌های ما، در واقع از قبل برامون گرفته شدن؛ با گزینه‌ی پیش‌فرض. تیکی که از قبل خورده، تنظیمی که هیچ‌وقت عوضش نکردیم، یا اشتراکی که خودکار تمدید می‌شه. پژوهش‌ها بارها دیدن آدم‌ها خیلی وقت‌ها همون گزینه‌ی پیش‌فرض رو نگه می‌دارن، حتی وقتی عوض کردنش فقط یه کلیک باشه.

این، به خودی خود بد نیست؛ گاهی گزینه‌ی پیش‌فرض خوب انتخاب شده. ولی یعنی بخشی از زندگی ما رو، کسی که پیش‌فرض‌ها رو گذاشته، تصمیم گرفته. یه تمرین ساده: هر چند ماه یه بار، پیش‌فرض‌های مهم زندگیتون رو مرور کنید؛ مثل اشتراک‌ها، تنظیم‌های حساب‌ها یا برنامه‌های روزمره، و بپرسید «این رو خودم انتخاب کردم؟».

زیر فشار زمان

بعضی تصمیم‌ها، وقت کمی دارن: یه پیشنهاد که «فقط تا امشب» معتبره، یه فروشنده که منتظر جوابه، یا یه موقعیت ناگهانی. زیر فشار زمان، ذهن بیشتر به فکر سریع تکیه می‌کنه، گزینه‌های کمتری می‌بینه و بیشتر توی تله‌ها میفته.

دو کار کمک می‌کنه. یکی، پرسیدن اینکه «این عجله واقعیه یا ساختگی؟». خیلی از «فقط تا امشب»ها، ابزار فروشن و فردا هم همون پیشنهاد هست. دوم، برای تصمیم‌هایی که واقعا فوری‌ان، از پیش آماده شدن؛ مثلا دونستن اینکه اگه یه پیشنهاد کار ناگهانی اومد، حداقل چه شرایطی برامون مهمه. تصمیمی که از پیش فکرش شده، زیر فشار هم بهتر گرفته می‌شه.

وقتی خسته‌ایم

خستگی، گرسنگی و استرس هم روی تصمیم‌ها اثر دارن. وقتی خسته‌ایم، معمولا گزینه‌ی آسون‌تر یا گزینه‌ی پیش‌فرض رو انتخاب می‌کنیم، و کمتر حوصله‌ی سنجیدن داریم. یه ایده‌ی معروف می‌گه تصمیم گرفتن خودش خسته‌کننده‌ست؛ هرچند پشتوانه‌ی علمی این ایده، از اونی که معروفه ضعیف‌تره، و ایستگاه چهارم کامل‌تر می‌سنجتش.

قاعده‌ی عملی ساده‌ست: تصمیم‌های مهم رو برای وقتی بذارید که سرحالید؛ نه آخر یه روز سخت، نه با شکم گرسنه، و نه وسط یه دعوا. اگه مجبورید همون لحظه تصمیم بگیرید، حداقل بدونید که توی بدترین حالت ذهنی هستید، و یه کم محتاط‌تر باشید.

چی تصمیم رو سخت می‌کنه

چند چیز، یه تصمیم رو سخت می‌کنن، و معمولا چندتاشون با هم:

  • ندونستن: نمی‌دونیم پشت هر در چی هست.
  • پیچیدگی: چیزهای زیادی باید با هم سنجیده بشن.
  • وزن زیاد: پیامدش بزرگه و برگشتش سخته.
  • گزینه‌های زیاد یا خیلی شبیه هم.
  • آدم‌های دیگه: تصمیم، روی بقیه هم اثر داره.
  • ارزش‌های متضاد: دو چیزی که هر دو برامون مهمن، با هم جور نیستن.

دونستن اینکه کدوم یکی از این‌ها یه تصمیم رو سخت کرده، کمک می‌کنه ابزار درست رو پیدا کنیم. مثلا اگه مشکل ارزش‌های متضاده، اطلاعات بیشتر کمکی نمی‌کنه؛ باید اول روشن کنیم کدوم ارزش این‌جا مهم‌تره.

توی هر سنی

تصمیم‌ها با سن عوض می‌شن. یه بچه بین دو اسباب‌بازی انتخاب می‌کنه؛ یه نوجوون بین دو رشته؛ یه بزرگسال بین دو کار؛ و یه آدم مسن بین ماندن توی خونه‌ی قدیمی یا رفتن به یه جای کوچیک‌تر. ولی اصل‌ها همون می‌مونن: هدف روشن، گزینه‌های کافی، و سنجیدن پیامدها.

جالبه که پژوهش‌ها دیدن آدم‌های مسن‌تر، توی بعضی تصمیم‌ها، مثل تصمیم‌هایی که به تجربه و شناخت آدم‌ها نیاز دارن، خیلی خوب عمل می‌کنن؛ چون تجربه‌ی بیشتری دارن. یعنی مهارت تصمیم گیری، با گذشت عمر، می‌تونه بهتر هم بشه؛ به شرطی که از تصمیم‌هامون یاد بگیریم.

تصمیم خوب یعنی چی

اگه نتیجه‌ی خوب، معیار تصمیم خوب نیست، پس چیه؟ پژوهشگرها می‌گن تصمیم خوب، تصمیمیه که با روش خوب گرفته شده: سوال درست رو پرسیده، گزینه‌های کافی دیده، اطلاعات لازم رو جمع کرده، با ارزش‌های تصمیم‌گیرنده جوره، درست سنجیده شده، و به عمل رسیده. همون شش جزئی که توی درس اول دیدیم.

یه آزمون ساده هم هست: اگه یه نفر منصف، که هدف و اطلاعات شما رو داشت، تصمیم شما رو ببینه، می‌گه «منطقیه»؟ اگه آره، احتمالا تصمیم خوبی گرفتید؛ حتی اگه نتیجه، به خاطر شانس، بد بشه. درس پنجم این ایستگاه، این فرق رو کامل می‌بینه.

جواب کوتاه

تصمیم گیری توی کتاب‌های درسی، از مطالعات ششم و تفکر هشتم تا روانشناسی یازدهم، اومده؛ و خیلی از دانش‌آموزها «تصمیم گیری چیست» یا «تصمیم گیری یعنی چه» رو برای همین جستجو می‌کنن. یه جواب کوتاه:

تصمیم گیری یعنی انتخاب آگاهانه‌ی یه راه از بین چند راه ممکن، برای رسیدن به یه هدف؛ با سنجیدن گزینه‌ها و پیامدهای هر کدوم. تصمیم خوب، تصمیمیه که با فکر، اطلاعات کافی و توجه به ارزش‌ها گرفته بشه.

و اگه سوال «انواع تصمیم گیری» یا «مراحل تصمیم گیری» بود، درس سوم و چهارم همین ایستگاه، کامل جوابشون رو می‌دن.

چند باور رایج

  • «هر روز سی‌وپنج هزار تصمیم می‌گیریم.» این عدد، هیچ منبع علمی نداره.
  • «هر انتخابی یه تصمیمه.» انتخاب بی فکر، تصمیم نیست.
  • «تصمیم خوب یعنی بهترین گزینه.» گاهی «به اندازه‌ی کافی خوب» بهتره.
  • «باید همه‌ی اطلاعات رو داشته باشیم.» با نگاه محدود هم می‌شه عاقلانه تصمیم گرفت.
  • «همه‌ی تصمیم‌ها مهمن.» بیشترشون کوچیک و برگشت‌پذیرن.

یه مثال

بهرام می‌خواست یه لپ‌تاپ بخره و یه ماه بود که بین ده مدل گیر کرده بود. هر شب، چند ساعت نقد و بررسی می‌خوند، و هر بار یه مدل تازه به فهرستش اضافه می‌شد.

یه روز، با پنج تیکه‌ی تصمیم، کار رو مرتب کرد. هدف: یه لپ‌تاپ برای کار اداری و یه کم ویرایش عکس، نه بازی. این یه جمله، شش مدل رو حذف کرد. بعد پرسید: این تصمیم برگشت‌پذیره؟ تا حدی؛ چون فروشگاه دو هفته امکان پس دادن داشت. و آخر، به جای «بهترین»، دنبال «به اندازه‌ی کافی خوب» گشت. یه ساعت بعد، تصمیمش رو گرفته بود. بهرام هیچ‌وقت نفهمید اون یکی مدل‌ها بهتر بودن یا نه؛ و این، اصلا اذیتش نکرد. چیزی که فهمید این بود که یه ماه دودلی، از هر انتخاب اشتباهی بیشتر براش هزینه داشت.

تمرین امروز

امروز یه تصمیم رو تیکه‌تیکه کنید؛ با یه برگه و پونزده دقیقه وقت.

  1. یه تصمیمی رو انتخاب کنید که این روزها جلوتونه.
  2. پنج تیکه‌ش رو بنویسید: تصمیم‌گیرنده، هدف، گزینه‌ها، انتخاب احتمالی، پیامدها.
  3. ببینید کدوم تیکه مبهم‌تره، و چرا.
  4. بنویسید این تصمیم کوچیکه یا بزرگ، و برگشت‌پذیره یا یه‌طرفه.
  5. بر اساس جواب، تصمیم بگیرید چقدر وقت براش بذارید؛ و اگه کوچیکه، به «به اندازه‌ی کافی خوب» راضی باشید.

درس بعدی، انواع تصمیم گیری رو می‌بینه؛ از عقلانی تا احساسی و شهودی: انواع تصمیم گیری.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • تصمیم گیری یعنی انتخاب آگاهانه‌ی یه راه از بین چند راه، برای رسیدن به یه هدف.
  • پنج تیکه: تصمیم‌گیرنده، هدف، گزینه‌ها، انتخاب و پیامدها.
  • حل مسئله گزینه‌ها رو پیدا می‌کنه؛ تصمیم گیری از بینشون انتخاب می‌کنه.
  • ذهن با دو سرعت تصمیم می‌گیره: سریع و آهسته.
  • بیشتر تصمیم‌ها برگشت‌پذیرن؛ فقط چندتاشون وقت زیاد می‌خوان.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد