آموزشمهارت تصمیم‌گیری

درس ۱ از ۶۱، توسعه فردی، حدود ۲۹ دقیقه خواندن

مهارت تصمیم گیری: از کجا شروع کنیم

جواب کوتاه

تصمیم گیری (Decision Making) یعنی انتخاب یه راه از بین چند راه، با دونستن اینکه چی می‌خوایم و هر راه چه پیامدی داره. ما هر روز، از تصمیم‌های کوچیک مثل اینکه چی بخوریم، تا تصمیم‌های بزرگ مثل انتخاب رشته، کار یا خونه، تصمیم می‌گیریم. تصمیم گیری یه مهارته، نه شانس یا ذات؛ و مثل هر مهارتی، یاد گرفته می‌شه. اولین نکته‌ی این مسیر، فرق تصمیم خوب و نتیجه‌ی خوبه: تصمیم خوب ممکنه با بدشانسی نتیجه‌ی بد بده. تصمیم خوب شش جزء داره: سوال درست، گزینه‌های کافی، اطلاعات لازم، ارزش‌های روشن، سنجیدن درست و رفتن سراغ عمل. این مسیر، کنار این شش جزء، تله‌های ذهن، نقش احساس، دودلی، ریسک و تصمیم‌های بزرگ زندگی رو قدم به قدم یاد می‌ده.

یه دوراهی

یه دوراهی رو تصور کنید، شب، با یه چراغ کوچیک توی دستتون. چراغ نمی‌گه کدوم راه درسته؛ فقط چند قدم جلوتر رو روشن می‌کنه، تا ببینید هر راه به کجا می‌ره و زیر پاتون چی هست. مهارت تصمیم گیری، همین چراغه؛ نه یه نقشه که جواب همه‌ی دوراهی‌ها رو داشته باشه.

زندگی پر از دوراهیه. بعضیاش کوچیکن، مثل اینکه امشب چی بپزیم؛ بعضیاش بزرگ، مثل انتخاب رشته، کار، خونه یا همسر. این مسیر، یاد می‌ده چطور این چراغ رو روشن کنیم: چه سوال‌هایی بپرسیم، از چه تله‌هایی دوری کنیم، و چطور حتی بدون دونستن همه‌چیز، تصمیم خوب بگیریم.

چند تصمیم در روز

اگه بشمرید، شاید تعجب کنید که هر روز چند تصمیم می‌گیرید. چی بپوشم، چی بخورم، کدوم راه برم، کدوم پیام رو اول جواب بدم، کی بخوابم. بیشترشون اون‌قدر کوچیک و سریعن که حتی متوجهشون نمی‌شیم؛ از روی عادت گرفته می‌شن.

ولی چند تا تصمیم در سال، یا حتی چند تا در کل زندگی، هستن که مسیر رو عوض می‌کنن. و جالبه که برای همین‌ها هم، خیلی‌ها هیچ روشی ندارن؛ یا با یه حس لحظه‌ای تصمیم می‌گیرن، یا اون‌قدر دودل می‌مونن که تصمیم خودش گرفته می‌شه. هدف این مسیر، بیشتر همین تصمیم‌های مهمه؛ هرچند ابزارهاش برای تصمیم‌های کوچیک هم کار می‌کنن.

مهارته، نه شانس

خیلی‌ها فکر می‌کنن بعضی آدم‌ها ذاتا تصمیم‌گیرنده‌های خوبی‌ان و بعضی نه. ولی پژوهش‌ها نشون دادن تصمیم گیری، مثل هر مهارت دیگه، یاد گرفته می‌شه. برنامه‌هایی که تصمیم گیری رو به دانش‌آموزها یاد دادن، دیدن بچه‌ها بعد از آموزش، گزینه‌های بیشتری می‌بینن و کمتر توی تله‌های رایج میفتن.

برای همین، تصمیم گیری توی خیلی از برنامه‌های آموزشی دنیا، جزو مهارت‌های پایه‌ی زندگیه؛ کنار حل مسئله و ارتباط. توی کتاب‌های درسی مدرسه هم، توی درس‌هایی مثل تفکر و روانشناسی، اومده. ولی یه کتاب درسی کافی نیست؛ این مهارت، مثل رانندگی، با تمرین توی موقعیت‌های واقعی ساخته می‌شه.

تصمیم و نتیجه

اولین و شاید مهم‌ترین نکته‌ی این مسیر: تصمیم خوب با نتیجه‌ی خوب فرق داره. یه نفر با دقت فکر می‌کنه، اطلاعات جمع می‌کنه و یه کار رو انتخاب می‌کنه؛ ولی شرکت چند ماه بعد، به خاطر یه اتفاق پیش‌بینی‌نشده، تعطیل می‌شه. تصمیمش بد بود؟ نه لزوما؛ فقط بدشانس بود.

برعکسش هم هست: یه نفر بی فکر یه کار رو قبول می‌کنه و همه‌چیز عالی پیش می‌ره. تصمیمش خوب بود؟ نه لزوما؛ فقط خوش‌شانس بود. وقتی تصمیم‌ها رو فقط با نتیجه‌شون بسنجیم، از شانس درس می‌گیریم، نه از روش. درس پنجم این ایستگاه، کامل درباره‌ی همین فرقه.

این مسیر و مسیر اهمال‌کاری

توی کتابخونه‌ی ما، یه مسیر نزدیک هم هست: اهمال‌کاری و اولویت‌بندی. فرقشون ساده‌ست. این مسیر، درباره‌ی انتخاب کردنه: وقتی نمی‌دونیم کدوم راه بهتره. اون مسیر، درباره‌ی انجام دادنه: وقتی می‌دونیم چی کار باید بکنیم، ولی نمی‌کنیم.

خیلی وقت‌ها، این دو به هم می‌رسن. گاهی تصمیمی رو عقب میندازیم چون انتخاب سخته؛ و گاهی بعد از اینکه تصمیم گرفتیم، انجامش رو عقب میندازیم. برای همین، این دو مسیر توی چند جا به هم پیوند می‌دن؛ مثلا توی ایستگاه «امروز یا فردا»، که هم یه انتخابه و هم یه دلیل عقب انداختن.

شش جزء

یکی از روش‌های شناخته‌شده‌ی آموزش تصمیم گیری، می‌گه هر تصمیم خوب شش جزء داره؛ مثل حلقه‌های یه زنجیر که اگه یکی ضعیف باشه، کل زنجیر ضعیفه:

  1. سوال درست: دقیقا درباره‌ی چی تصمیم می‌گیرم؟
  2. گزینه‌های کافی: فقط دو راه نیست؛ چه راه‌های دیگه‌ای هست؟
  3. اطلاعات لازم: چی باید بدونم تا بتونم بسنجم؟
  4. ارزش‌های روشن: چی برای من مهم‌تره؟
  5. سنجیدن درست: هر گزینه چه سود و هزینه‌ای داره؟
  6. رفتن سراغ عمل: تصمیم، بی عمل، تصمیم نیست.

ایستگاه دوم این مسیر، هر کدوم از این شش رو جدا و با مثال یاد می‌ده.

تله‌های ذهن

ذهن ما برای سرعت ساخته شده؛ برای همین، میان‌بر می‌زنه. بیشتر وقت‌ها این میان‌برها کمک می‌کنن؛ ولی سر تصمیم‌های مهم، گاهی ما رو به اشتباه میندازن. پژوهشگرها به این خطاهای منظم، سوگیری شناختی (Cognitive Bias) می‌گن.

مثلا وقتی چیزی رو خریدیم یا پولی رو خرج کردیم، سخت ولش می‌کنیم، حتی وقتی دیگه به دردمون نمی‌خوره؛ چون «این‌همه خرجش کردم». یا وقتی نظرمون رو گرفتیم، فقط دلیل‌هایی رو می‌بینیم که باهاش جورن. یا اولین عددی که می‌شنویم، قضاوت ما درباره‌ی قیمت رو شکل می‌ده. ایستگاه سوم، هشت تله‌ی رایج رو با راه بیرون اومدن از هر کدوم یاد می‌ده.

احساس و شهود

یه باور رایج اینه که تصمیم خوب، تصمیم بی‌احساسه. ولی پژوهش‌ها چیز دیگه‌ای دیدن: آدم‌هایی که به خاطر یه آسیب مغزی، احساساتشون کم شده بود، توی تصمیم‌های ساده‌ی روزمره هم گیر می‌کردن. یعنی احساس، بخشی از تصمیم خوبه، نه دشمنش.

مشکل، وقتیه که احساس لحظه، مثل عصبانیت یا هیجان، جای فکر رو بگیره. و یه سوال دیگه: کی به حس درونی، یا شهود (Intuition)، اعتماد کنیم؟ پژوهش‌ها نشون دادن شهود، توی کارهایی که سال‌ها تجربه و بازخورد داشتیم خوب کار می‌کنه؛ ولی توی موقعیت‌های تازه، کمتر. ایستگاه چهارم، کامل درباره‌ی همینه.

دودلی

«نمی‌تونم تصمیم بگیرم». این جمله رو خیلی‌ها گفتن. دودلی، معمولا از سه جا میاد: ترس از اشتباه، گزینه‌هایی که خیلی شبیه همن، و نبود یه معیار روشن برای انتخاب. و گاهی هم از گزینه‌های خیلی زیاد؛ پژوهش‌ها دیدن وقتی گزینه‌ها خیلی زیاد می‌شن، انتخاب سخت‌تر و رضایت بعدش کمتر می‌شه.

یه ابزار ساده که این مسیر زیاد ازش استفاده می‌کنه: پرسیدن اینکه «این تصمیم برگشت‌پذیره یا نه؟». بیشتر تصمیم‌ها برگشت‌پذیرن؛ یعنی اگه اشتباه بودن، می‌شه عوضشون کرد. برای این تصمیم‌ها، دودلی طولانی بیشتر از یه انتخاب اشتباه هزینه داره. ایستگاه پنجم، دودلی و ترس از تصمیم رو کامل می‌بینه.

ریسک و ندونستن

بیشتر تصمیم‌های مهم، بدون دونستن همه‌چیز گرفته می‌شن. نمی‌دونیم این کار تازه چطور پیش می‌ره، این رشته چه آینده‌ای داره، یا این خونه چه همسایه‌هایی داره. این ندونستن رو نمی‌شه حذف کرد؛ ولی می‌شه سنجیدش.

یه ابزار ساده: برای هر گزینه، بهترین، بدترین و محتمل‌ترین حالت رو بنویسید؛ و بپرسید «اگه بدترین حالت پیش بیاد، می‌تونم تحملش کنم؟». یه ابزار دیگه: به جای یه تصمیم بزرگ و یه‌باره، یه آزمایش کوچیک. مثلا پیش از تغییر شغل، یه دوره‌ی کوتاه توی همون رشته. ایستگاه ششم، ریسک رو به زبون ساده یاد می‌ده.

امروز یا فردا

خیلی از تصمیم‌ها، انتخاب بین حالا و بعده: یه چیز کوچیک الان، یا یه چیز بزرگ‌تر بعدا. خرج کردن یا پس‌انداز؛ تفریح امشب یا درس امشب؛ یه شغل با حقوق بیشتر الان، یا یه شغل با یادگیری بیشتر برای آینده.

ذهن ما توی این انتخاب‌ها، معمولا طرف «الان» رو می‌گیره؛ حتی وقتی «بعدا» خیلی بهتره. این همون سوگیری به نفع حاله که توی مسیر اهمال‌کاری هم دیدیم. یه ابزار ساده اینجا: پرسیدن اینکه «این تصمیم، ده دقیقه‌ی دیگه، ده ماه دیگه و ده سال دیگه، چه حسی برام داره؟». ایستگاه هفتم، کامل درباره‌ی همینه.

تصمیم‌های بزرگ

چند تصمیم توی زندگی، از بقیه بزرگ‌ترن: انتخاب رشته، انتخاب کار، ازدواج، جابه‌جایی به یه شهر دیگه، یا یه خرید بزرگ مثل خونه. این تصمیم‌ها، سه ویژگی مشترک دارن: سال‌ها اثرشون می‌مونه، برگشتنشون سخته، و معمولا با هیجان یا فشار زیادی همراهن.

برای همین، ابزارهای جدایی لازم دارن: وقت بیشتر، نوشتن، پرسیدن از آدم‌های باتجربه، و جدا کردن هیجان لحظه از ارزش‌های بلندمدت. ایستگاه هشتم، هر کدوم از این تصمیم‌های بزرگ رو جدا می‌بینه؛ با سوال‌هایی که پیش از گرفتنشون ارزش داره بپرسیم.

تصمیم با بقیه

خیلی از تصمیم‌ها تنها گرفته نمی‌شن: یه خونواده که برای سفر تصمیم می‌گیره، یه تیم که برای یه پروژه، یا دو شریک که برای یه کسب‌وکار. تصمیم گروهی، یه مزیت بزرگ داره: چند فکر، معمولا گزینه‌ها و اطلاعات بیشتری می‌بینن.

ولی یه تله‌ی معروف هم داره: وقتی همه می‌خوان هماهنگ باشن، کسی مخالفتش رو نمی‌گه؛ و گروه، تصمیمی می‌گیره که شاید هیچ‌کدوم از اعضا تنهایی نمی‌گرفت. پژوهشگرها به این، هم‌رنگی گروهی (Groupthink) می‌گن. ایستگاه نهم، تصمیم با بقیه رو کامل می‌بینه؛ و اینکه نظر دیگران رو کی بپرسیم و چقدر بهش گوش بدیم.

بعد از تصمیم

کار با گرفتن تصمیم تموم نمی‌شه. بعدش، دو اتفاق مهم میفته. یکی، پشیمونی؛ که برای همه پیش میاد. پژوهش‌ها دیدن آدم‌ها توی کوتاه‌مدت، بیشتر از کارهایی که کردن پشیمونن، ولی توی بلندمدت، از کارهایی که نکردن.

دومی، یاد گرفتن. هر تصمیم، یه فرصت یادگیریه؛ به شرطی که بعدش مرورش کنیم: «چی می‌دونستم؟ چی نمی‌دونستم؟ دفعه‌ی بعد چی کار متفاوتی می‌کنم؟». و نه با سرزنش؛ چون همون‌طور که دیدیم، نتیجه‌ی بد لزوما یعنی تصمیم بد نیست. ایستگاه دهم، درباره‌ی همین بعد از تصمیمه.

بچه‌ها

تصمیم گیری از بچگی شروع می‌شه: کدوم لباس، کدوم بازی، کدوم دوست. پدر و مادرهایی که به بچه‌ها انتخاب‌های کوچیک و امن می‌دن، و بعدش درباره‌ی نتیجه‌ش باهاشون حرف می‌زنن، دارن یه مهارت مهم زندگی رو یاد می‌دن.

توی نوجوونی، این مهارت مهم‌تر می‌شه؛ چون تصمیم‌ها بزرگ‌تر می‌شن و دوستا نقش بیشتری پیدا می‌کنن. پژوهش‌ها دیدن نوجوون‌ها، وقتی کنار هم‌سن‌هاشونن، ریسک بیشتری می‌کنن. ایستگاه یازدهم، تصمیم گیری بچه‌ها و نوجوون‌ها رو می‌بینه؛ هم برای خودشون، هم برای پدر و مادرها و معلم‌ها.

تصمیم‌های پولی

یه دسته از تصمیم‌ها که زیاد باهاشون سروکار داریم، تصمیم‌های پولی‌ان: بخرم یا نه؟ نقد یا قسطی؟ این ماه پس‌انداز کنم یا اون خرید رو بکنم؟ این تصمیم‌ها، چون عدد دارن، به نظر ساده میان؛ ولی پر از تله‌ان. یه تخفیف «فقط امروز»، یه قیمت اول خیلی بالا که قیمت دوم رو ارزون نشون می‌ده، یا یه قسط ماهانه‌ی کوچیک که کل هزینه رو پنهون می‌کنه.

ابزارهای این مسیر، برای تصمیم‌های پولی هم کار می‌کنن؛ مخصوصا تله‌های ذهن و «امروز یا فردا». برای ابزارهای خود پول، مثل بودجه و ترتیب کارهای مالی، مسیر مدیریت مالی شخصی کامل‌تره.

تصمیم‌های کاری

سر کار، تصمیم‌ها یه ویژگی خاص دارن: اثرشون معمولا به بقیه هم می‌رسه. یه مدیر که یه نفر رو استخدام می‌کنه، یه کارمند که یه پروژه رو قبول می‌کنه، یا یه صاحب کسب‌وکار کوچیک که قیمتش رو عوض می‌کنه.

یه نکته‌ی مهم توی تصمیم‌های کاری، همون فرق برگشت‌پذیر و برگشت‌ناپذیره: بیشتر تصمیم‌های کاری برگشت‌پذیرن، و بهتره سریع گرفته بشن و بعد با نتیجه درست بشن. فقط چند تصمیم، مثل یه قرارداد بلندمدت یا یه استخدام کلیدی، وقت بیشتری می‌خوان. مسیر «مهارت‌های رهبری» یه درس مخصوص تصمیم گیری مدیریتی داره.

اول ارزش‌ها

اگه فقط یه جزء از شش جزء رو امروز یاد بگیرید، شاید بهتره ارزش‌ها باشه. خیلی از دودلی‌ها، از اینجا میان که نمی‌دونیم چی برامون مهم‌تره. پول یا وقت؟ امنیت یا هیجان؟ نزدیکی به خونواده یا فرصت بیشتر؟

وقتی این رو بدونیم، خیلی از تصمیم‌ها خودشون روشن می‌شن. یه تمرین ساده: سه چیزی که توی زندگی از همه برای شما مهم‌تره رو بنویسید؛ و برای هر تصمیم بزرگ، بپرسید «کدوم گزینه با این سه تا بیشتر جوره؟». این سوال، جواب همه‌چیز نیست؛ ولی معمولا گزینه‌ها رو از یه بحث بی‌پایان، به یه انتخاب روشن‌تر تبدیل می‌کنه.

کوچیک و بزرگ

یه اشتباه رایج، اینه که برای همه‌ی تصمیم‌ها یه اندازه وقت بذاریم. بعضی‌ها برای انتخاب یه رستوران نیم ساعت فکر می‌کنن، و برای یه وام بزرگ، پنج دقیقه. یه قاعده‌ی ساده: وقتی که برای یه تصمیم می‌ذارید، باید با اهمیت و برگشت‌ناپذیری اون تصمیم جور باشه.

برای تصمیم‌های کوچیک و برگشت‌پذیر، سریع تصمیم بگیرید؛ حتی یه قاعده‌ی ساده بذارید، مثل «اولین گزینه‌ی خوب کافیه». این کار، انرژی ذهنتون رو برای تصمیم‌های مهم نگه می‌داره. برای تصمیم‌های بزرگ و برگشت‌ناپذیر، وقت بذارید، بنویسید، و اگه می‌شه، یه شب روش بخوابید.

تصمیم نگرفتن

یه نکته‌ی مهم که این مسیر زیاد تکرار می‌کنه: تصمیم نگرفتن هم یه تصمیمه. وقتی یه تصمیم رو ماه‌ها عقب میندازیم، در واقع داریم تصمیم می‌گیریم که همه‌چیز همین‌طور بمونه. همون کار، همون خونه، همون وضع.

گاهی این، واقعا بهترین انتخابه. ولی وقتی آگاهانه انتخابش نکردیم، و فقط از ترس یا دودلی پیش اومده، معمولا انتخاب خوبی نیست. یه سوال ساده کمک می‌کنه: «اگه همین الان مجبور بودم انتخاب کنم، کدوم رو انتخاب می‌کردم؟». جواب این سوال، معمولا نشون می‌ده ته دلتون کجا ایستادید.

حس یه تصمیم خوب

یه سوال جالب: از کجا بفهمیم یه تصمیم رو خوب گرفتیم، پیش از اینکه نتیجه‌ش بیاد؟ یه نشونه‌ی خوب، اینه که بتونیم دلیلش رو برای یه آدم منصف توضیح بدیم: چه گزینه‌هایی رو دیدیم، چی برامون مهم بود، و چرا این یکی رو انتخاب کردیم.

نشونه‌ی دیگه، آرامش بعدشه؛ نه لزوما اطمینان. تصمیم خوب، همیشه با اطمینان کامل همراه نیست؛ ولی معمولا با این حس همراهه که «با چیزهایی که می‌دونستم، بهترین کاری که می‌تونستم رو کردم». این حس، حتی اگه نتیجه بد بشه، جلوی خیلی از پشیمونی‌ها رو می‌گیره.

یه سنجش سریع

پیش از شروع مسیر، به این چند سوال جواب بدید تا ببینید بیشتر کجا گیر می‌کنید:

  • معمولا گزینه‌های کمی می‌بینم، مثلا فقط «این یا اون».
  • زیاد پیش میاد که بعد از تصمیم، بفهمم یه چیز مهم رو ندیده بودم.
  • تصمیم‌های مهم رو عقب میندازم، چون می‌ترسم اشتباه کنم.
  • تصمیم‌هام رو بیشتر با هیجان لحظه می‌گیرم.
  • نمی‌دونم دقیقا چی برام مهم‌تره.
  • بعد از یه نتیجه‌ی بد، خودم رو زیاد سرزنش می‌کنم.

هر کدوم که بیشتر با شما جوره، یه ایستگاه این مسیر رو نشون می‌ده که بیشتر لازمش دارید؛ جوابتون رو توی دفترچه بنویسید تا آخر مسیر دوباره ببینیدش.

این مسیر مال کیه

  • کسی که جلوی یه تصمیم بزرگ ایستاده و نمی‌دونه از کجا شروع کنه.
  • کسی که همیشه دودل می‌مونه و تصمیم‌ها رو عقب میندازه.
  • دانش‌آموزی که «مراحل تصمیم گیری» یا «انواع تصمیم گیری» رو برای درس می‌خواد.
  • کسی که بعد از تصمیم‌هاش، زیاد پشیمون می‌شه.
  • پدر و مادری که می‌خوان به بچه‌شون تصمیم گرفتن یاد بدن.
  • مدیر یا عضو یه تیم که تصمیم‌های گروهی می‌گیره.

این مسیر از صفره؛ هیچ پیش‌نیازی نداره، و از ده تا نود سال، هر کسی یه تصمیم آشنا توش پیدا می‌کنه.

ایستگاه‌ها

این مسیر دوازده ایستگاه داره، از تعریف تا روش شخصی:

  1. تصمیم‌گیری چیست.
  2. شش جزء تصمیم خوب.
  3. تله‌های ذهن.
  4. احساس و شهود.
  5. دودلی و ترس از تصمیم.
  6. ریسک و ندونستن.
  7. امروز یا فردا.
  8. تصمیم‌های بزرگ زندگی.
  9. تصمیم با دیگران.
  10. بعد از تصمیم.
  11. بچه‌ها و نوجوون‌ها.
  12. پایان راه: روش شخصی.

چطور بخونیم

پیشنهاد ما اینه که ایستگاه اول و دوم رو به ترتیب بخونید؛ چون پایه‌ی بقیه‌ان. بعد، بسته به نیازتون: اگه جلوی یه تصمیم بزرگید، ایستگاه هشتم؛ اگه همیشه دودلید، پنجم؛ اگه بعد از تصمیم‌ها زیاد پشیمونید، دهم.

بهترین زمان خوندن این مسیر، وقتیه که یه تصمیم واقعی جلوتونه؛ حتی یه تصمیم کوچیک. هر درس، ابزاری داره که می‌شه همون روز روی اون تصمیم امتحانش کرد. تصمیم گیری، با خوندن یاد گرفته نمی‌شه؛ با تصمیم گرفتن، و بعد مرور کردنش، یاد گرفته می‌شه.

دفترچه‌ی تصمیم

یه پیشنهاد برای همه‌ی این مسیر: یه دفترچه‌ی تصمیم. برای هر تصمیم مهم، سه خط بنویسید:

  1. چه تصمیمی گرفتم و چرا.
  2. چه چیزی رو نمی‌دونستم یا مطمئن نبودم.
  3. انتظار دارم چی بشه.

چند ماه بعد، برگردید و بخونید. این دفترچه، یه چیز خیلی ارزشمند بهتون می‌ده: یه تصویر واقعی از اینکه تصمیم‌هاتون چطور گرفته شدن، نه تصویری که بعدا ذهنتون می‌سازه. حافظه، بعد از دیدن نتیجه، معمولا گذشته رو عوض می‌کنه: «از اول می‌دونستم».

چه کاری نمی‌کنیم

  • به جای شما تصمیم نمی‌گیریم؛ فقط ابزار می‌دیم.
  • قول نمی‌دیم همه‌ی نتیجه‌ها خوب بشن؛ شانس همیشه وسطه.
  • هیچ رشته، شغل، خرید یا سرمایه‌گذاری خاصی رو پیشنهاد نمی‌کنیم.
  • جمله‌ی انگیزشی نمی‌فروشیم؛ چیزهایی که اینجا میاد، از پژوهش میاد.

چند باور رایج

  • «تصمیم گیری ذاتیه.» یه مهارته و یاد گرفته می‌شه.
  • «نتیجه‌ی بد یعنی تصمیم بد.» شانس هم وسطه.
  • «تصمیم خوب، تصمیم بی‌احساسه.» احساس، بخشی از تصمیم خوبه.
  • «اطلاعات بیشتر، همیشه بهتر.» از یه جا به بعد، فقط تصمیم رو عقب میندازه.
  • «تصمیم نگرفتن، امن‌تره.» خودش یه تصمیمه، با هزینه‌ی خودش.

یه مثال

نازنین دو پیشنهاد کار داشت: یکی با حقوق بیشتر توی یه شرکت بزرگ، یکی با حقوق کمتر توی یه شرکت کوچیک که کارش رو بیشتر دوست داشت. سه هفته بود که دودل مونده بود و هر روز نظرش عوض می‌شد.

بالاخره یه برگه برداشت و شش جزء رو یکی‌یکی نوشت. سوال درست: «کدوم کار برای سه سال آینده‌م بهتره؟»، نه فقط «کدوم حقوقش بیشتره». گزینه‌ها: یه گزینه‌ی سوم پیدا کرد؛ مذاکره‌ی حقوق با شرکت کوچیک. اطلاعات: با دو نفر که توی هر شرکت کار کرده بودن حرف زد. ارزش‌ها: یادگیری براش از پول مهم‌تر بود. با شرکت کوچیک مذاکره کرد، حقوق یه کم بالاتر رفت، و قبول کرد. نازنین نمی‌دونست نتیجه چی می‌شه؛ ولی می‌دونست تصمیمش رو خوب گرفته، و برای اولین بار بعد از سه هفته، شب راحت خوابید.

تمرین امروز

امروز یه تصمیم رو با چراغ کوچیک این درس نگاه کنید؛ بیست دقیقه وقت و یه برگه کافیه.

  1. یه تصمیمی رو انتخاب کنید که این روزها جلوتونه؛ کوچیک یا بزرگ، فرقی نمی‌کنه.
  2. بنویسید این تصمیم برگشت‌پذیره یا نه، و چقدر وقت ارزش داره براش بذارید.
  3. شش جزء رو یکی‌یکی کنارش بنویسید، حتی خیلی کوتاه و با یه کلمه.
  4. ببینید کدوم جزء ضعیف‌تره، و یه کار کوچیک برای قوی‌تر کردنش بنویسید.
  5. دفترچه‌ی تصمیم رو همین امروز شروع کنید و سه خط این تصمیم رو توش بنویسید.

درس بعدی، دقیق‌تر می‌گه تصمیم گیری چیه و چرا مهمه: تصمیم گیری چیست.

جمع‌بندی. آنچه از این درس با خودتان می‌برید.

  • تصمیم گیری یعنی انتخاب یه راه از بین چند راه، با دونستن هدف و پیامدها.
  • تصمیم گیری مهارته، نه شانس؛ یاد گرفته می‌شه.
  • تصمیم خوب با نتیجه‌ی خوب فرق داره؛ شانس هم وسطه.
  • شش جزء تصمیم خوب: سوال درست، گزینه‌ها، اطلاعات، ارزش‌ها، سنجیدن و عمل.
  • تصمیم نگرفتن هم یه تصمیمه؛ معمولا تصمیم به ادامه‌ی همین وضع.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش، هر بار تازه از میان ۳۰ پرسش این درس. آخرش فقط کارنامه رو می‌بینید: چند تا درست، چند تا نادرست.

خودتون رو بسنجید

۱۵ پرسش

  • هر بار پرسش‌ها و ترتیب گزینه‌ها عوض می‌شه.
  • تا آخر نمی‌گیم کدوم جواب درست بوده؛ می‌تونید برگردید و جوابتون رو عوض کنید.
  • آخرش کارنامه می‌گیرید: چند تا درست، چند تا نادرست.
  • اگه وسطش بستید، دوباره که باز کنید از همون‌جا ادامه می‌دید.

فصل‌های این درس

درس بعد